Ayxmaz/biyoloji
Yapraklar
Özellikleri:
•
•
•
•
•
•
Bitkinin fotosentetik organları yapraklardır
Geniş bir yüzeye sahiptir
Yaprak,sapı ile yaprak kını bölgesinden gövdeye bağlanır
Biçeneklilerin yaprak sapı bulunmaz
Biçeneklilerde yaprak ince uzun ve paralel damarlıdır
ikiçeneklilerde geniş yüzeyli ve ağısı damarlıdır
Yapısı:






Üst Epidermis: yaprak üst yüzeyinde bulunur. Kütiküla (mumsu salgı) oluşturur, metamorfozla koruyucu tüyleri
oluşturur.
Palizat parankiması:Sıkı dizilim gösterir, bol kloroplast taşır.
İletim demetleri:Ksilem üstte, floem altta bulunur.
Sünger parankiması: Kloroplast taşır.Gaz ve su hareketi sağlayan boşluklar içerir
Alt Epidermis: Yaprak alt yüzeyinde yer alır. Metamorfozuyla oluşan bekçi hücreleri gaz alış verişi ve terlemeyi kontrol
eden stomaları oluşturur.
İletim parankiması: İletim demetleri ile diğer yaprak dokuları arasında madde transferi yapan kloroplast taşımayan
parankimadır
Yaprakta bulunan özel yapılar:
1. Stoma (Gözenek):
Gaz alışverişinde ve terlemede rol oynayan kloroplastlı iki bekçi (kilit) hücresinden meydana gelir. Turgor değişimi ile görevini gerçekleştiren
yapılardır.
•
•
•
•
•
•
Genç yapılarda (yaprak,gövde,meyva ,çiçek vb) bulunur
Kloroplast taşır
Bol sitoplazmalı
Asimetrik çeper kalınlaşması vardır
Su ortamındaki bitkilerde görülmez
Tam parazitlerde görülmez veya işlevsizdir
Stoma Hücrelerinin Çalışma Prensibi
Stoma açıklığının açılıp kapanması stoma hücrelerindeki turgor basıncının değişmesiyle olur.
Açılması:
- Işık şiddeti arttıkça stoma hücrelerinde fotosentezle glikoz yoğunluğu artar, komşu hücrelerden su geçişi olur.
-Su alan stoma hücrelerinde turgor basıncı yükselir. Artan turgor basıncı ince çeperlere daha çok etki eder, kalın çeperler ayrılır ve stoma açılır.
Kapanması:
- Su hücreden çıkınca turgor basıncı azalır, kalın çeperler birbirine yaklaşır ve stoma kapanır.
- Karanlıkta nişasta miktarı artar. Turgor basıncı düşer ve stomalar kapanır.
Kurak havalarda terleme hızını azaltmak için stomalar kapanır, bu durum CO2 girişini engellediği için geçici olarak fotosentez ve glikoz sentezini
azaltır veya durdurur. (Kurak bölge bitkileri bodurdur)
Not: Stomaların açılıp kapanmasında stoma bekçi hücrelerindeki CO2 miktarı ve K iyonlarının yoğunlukları da etkilidir.
2. Hidatotlar:
•
•
•
•
•
1-Su ve bataklık bitkilerinin yapraklarında bulunur.
2-İki kilit hücresi bulunur ancak açıklık hücreler tarafından kontrol edilemez.
3-Odun boruları ile bağlantılıdırlar.
4-Nemli havalarda fazla suyun sıvı halde dışa atılımını sağlarlar.
5-Bitkilerde boşaltıma yardımcı yapılardır.
3. Kütikula:
•
•
Epidermisin salgısı olarak meydana gelir.
Kalınlığı bitkinin su kayıbına toleransına bağlı olarak değişir.(Sulak ortam bitkilerinde incedir.)
•
•
•
Canlı ve nazik olan alt dokulardaki hücreleri fiziksel , kimyasal , biyolojik olumsuzluklara karşı korur.
Su kayıbını önleyici görev üstlenir.(Azda olsa transpirasyonla su kaybı vardır .)
Stoma hücrelerinde bulunmaz.
4.Tüyler:
•
•
•
•
•
Tek veya çok hücreden oluşabilir
Korunma-savunma görevleri vardır (ısırgan otu)
Kurakçıl bitkilerde su kaybını önlerler (kalkan tüyler)
Tutunma rolleri vardır (fasülye)
salgı üretenler bulunur (ısırgan otu)
Yaprak metamorfozları:
1-Besleyici yapraklar: Kısa , kalın , renksizdir. Besin depolarlar.
ÖRN:Soğan
2-Diken yapraklar: Çöl ortamında terlemenin azaltılması ve korunma gibi yaşamsal adaptasyonları olan bitkilerde görülür .
ÖRN: Devedikeni
3-Sülük yapraklar: Zayıf gövdeli bazı bitkilerde başka cisimlerden destek almak amacı ile yapraklar sülük halini almıştır.
ÖRN: Bezelye
4-Su depo yaprakları: Kurak ortamlarda yaşayan bazı bitkilerde yapraklar su depolamak için özelleşmiştir.
ÖRN: Makas otu
5-Kapan (Tuzak) yapraklar: İnsektivor bitkilerde yapraklar böcek kapanı haline dönüşmüştür. Bu sayede bitkiler azot ihtiyacını
yakaladıkları böcekleri sindirerek karşılarlar.
ÖRN: Drosera, Nephentes, Dionea
Sorular:
1. Yaprakta bunmayacak dokular nelerdir?
2. Mezofil ne demektir?
3. Yaprakta kloroplast içeren hücreler hangileridir?
4. Yapraktaki, epidermis metanmorfozları melerdir:
5. Yaprakta mumsu özellik nedir :
6. Stomalar hangi etkiyle açılıp kapanır.
7. İletim demetlerini kılıf gibi saran hücreler :
8. Üst epidermisin altındaki kloroplastlı hücreler.
9. Gaz değişimi ve terlemede rol alan hücreler.
10. Gövdeye yaprak bağlar.
Download

Yapraklar - İAL / biyoloji