133
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
Göç yaþam zorluklarýný aþmak için yapýlýr,
Afrika ülkelerinden Avrupa ülkelerine yasadýþý yollarla ulaþmaya çalýþan göçmenler
Günümüzde baþlýca göç rotalarý
ÝNSANLAR NEDEN GÖÇ EDER?
GÖÇLERÝN SEBEPLERÝ
Göçlerin birçok sebebi vardýr. Ýnsanlarýn yaþamlarýný devam ettirebilmeleri için ekonomik anlamda,
içinde bulunduklarý devre göre, belirli standartlarda
olanaklara sahip olmalarý gerekir. Ýnsanlar yaþam
için öncelikle fizyolojik ihtiyaçlarýný karþýlamak ve
güvenli bir ortam içinde yaþamak isterler. Kiþiler geçimini saðlamak için bulunduklarý ortamda iþ bulamýyor ve geçimlerini saðlayamýyorlarsa, iþ bulabilecekleri bir yere göç etmek zorundadýrlar.
Birey ya da gruplarýn yerleþmek amacý ile yaþadýklarý ve bulunduklarý yerlerden baþka bir yere hareketine
göç denir. Birleþmiþ Milletler bir yýlý aþan süre ile yapýlan
yer deðiþtirmeleri göç olarak kabul etmektedir.
Göç, kýsa süreler ve geçici yer deðiþtirmeler için yapýlabileceði gibi belli sürekliliði içeren hareket þeklinde de
ortaya çýkabilir.
Bireyin gönüllü olarak katýlmadýðý, özgür iradesi
doðrultusunda gerçekleþmeyen yer deðiþtirmeler, örne-
Bir ülkede sanayileþmenin ülke geneline dengeli
daðýlmamýþ olmasý da göçlerin sebebleri arasýndadýr.
ðin savaþlar, ilticalar, mübadele göçleri, siyasi sürgünler,
istek dýþý zorunlu göçlerdir.
Bireyin ekonomik kaygýlarý, daha iyi bir sosyal ya-
Kuraklýk, sel, deprem gibi doðal felaketler göçlere
neden olur.
þam gibi istekleri nedeniyle kendi geçimi için ve iradesi
doðrultusunda gerçekleþtirdiði yer deðiþtirme ve yerleþ-
Ülkede iç savaþ olmasý veya mezhep çatýþmalarý
yaþanmasý da göçlere neden olur.
meler ise gönüllü göçlerdir.
Kýrsal kesimde nüfusun hýzlý artmasý sonucu tarým
alanlarýnýn mirasla parçalanarak küçük parçalara
bölünmesi göçlere neden olur.
134
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
Kavimler Göçü Neticesinde:
Kan davalarý da göçlere neden olur. Bu çaðdýþý olayýn bir yörede günümüzde bile yaþanýyor olmasý
oradaki insanlarýn geleneksel etkilerden kopamýyor
olmasýnýn yanýnda, eðitim-kültür ve ekonomik alandaki eksikliklerinin ortak sonucudur.
Ýnsanlarýn kendilerine ve çocuklarýna daha iyi bir
eðitim ve saðlýk olanaðý saðlamak istemeleri de
göçlerin sebebleri arasýndadýr.
GEÇMÝÞTEN GÜNÜMÜZE GÖÇ HÝKAYELERÝ
Türklerin Orta Asya’dan Göçü
Avrupa’nýn bugünkü etnik ve siyasi yapýsýnýn temelleri atýldý.
Avrupa’da büyük karýþýklýklar yaþandý Roma imparatorluðu zayýfladý ve ikiye ayrýldý (396). Daha sonra Batý Roma imparatorluðu yýkýldý (476)
Derebeylikler yani Avrupa’da feodalite denen yerel
yönetim biçimleri oluþtu.
Ýlkçað sona erdi, ortaçað baþladý.
Kavimler Göçünde kullanýlan baþlýca rotalar:
• Kuzeye gidenler Sibirya’ya
Türklerin Orta Asya’dan göçü
• Güneye gidenler Hindistan, Afganistan ve Çin’e
Türkler anayurtlarý Orta Asya’dan çeþitli sebeblerle
göç ederek yeni coðrafyalarý kendilerine yurt edinmiþlerdir. Türk göçlerin ilk sebebi ekonomiktir. Nüfusun artmasý, anayurt topraklarýnýn büyük hayvan sürülerini otlatmaya yetmez hale gelmesi ve kuraklýðýn etkisini arttýrmasý
göçlerin ekonomik sebepleridir. Yabancý kavimlerin baskýsý ve Türklerin kendi aralarýndaki hakimiyet mücadelesi
göçlerin siyasi sebepleridir. Göçlerin yönü özellikle batýya
doðru olmuþ, Karadeniz kýyýlarýndan Anadolu ve Balkanlara hatta Avrupa içlerine yönelmiþtir.
• Doðuya gidenler Çin ve Uzakdoðu ülkelerine
• Batýya gidenlerin bir kýsmý Hazar denizi kuzeyinden Karadeniz’in kuzeyine ve Avrupa’ya, bir kýsmý Hazar denizi güneyinden Ýran, Irak, Suriye,
Mýsýr ve Anadolu’ya göç ettiler.
Mübadele Göçleri
30 ocak 1923’de imzalanan “Türk-Yunan Ahalisinin
Mübadelesine iliþkin sözleþme ve protokol” uyarýnca mübadele sürecinin iki tarafý olan Türkiye ve Yunanistan’da
gerçekleþen zorunlu göç her iki ülkenin sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasal yapýlarýnda büyük bunalýmlara
neden olmuþtur.
Kavimler Göçü
Çin hakimiyetine girmek isteyen Hunlarýn bir bölümü IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru yurtlarýný terk ederek batýya doðru göç ettiler. Balamir komutasýnda Avrupa’ya giren Hunlar önlerine çýkan kavimlerin bir bölümünü egemenlikleri altýna aldýlar. Bazý kavimler ise Hunlarýn önünden kaçarak daha batýya doðru göç ettiler. Bütün Avrupa’yý az ya da çok etkilemiþ olan bu göç dalgasýna kavimler göçü denir.
Anadolu’daki 1.200.000 Rum (özellikle Karaman
yöresinde Hýristiyan olan ve Türkçe konuþan halk) Yunanistan’a, Yunanistan’daki 500.000 Türk Türkiye’ye gelmiþtir. Batý Trakya Türkleri ile Ýstanbul Rumlarý nüfus mübadelesinin dýþýnda tutulmuþtur. Ayrýca Lozan ile Türkiye’ye verilen Gökçeada ve Bozcaada Rumlarý da mübadele dýþýnda sayýlmýþtýr. Özellikle mal daðýtýmý konusu,
mübadele ile gelenler ile Anadolu’nun yerli halký arasýnda anlaþmazlýklara neden olan en önemli sorun olmuþtur.
Türkiye-Yunanistan arasýndakine benzer zorunlu
mübadele göçleri Romanya-Bulgaristan arasýnda da yapýlmýþtýr.
135
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
BENÝM GÝRÝTLÝ LÝMON AÐACIM (Bir mübadele þarkýsý)
Benim Girit’li limon aðacým,
seni nerelere dikeyim
dikeyim, dikeyim
Seni kalbime dikeyim
Girit’ten mübadele sonucu gelen göçmenler
Yeni Dünya’ya Göçler
Yeni Dünya’ya 1910-1920 yýllarý arasýnda gelen Avrupalý göçmenler
XV. yüzyýlýn sonlarýna doðru Kristof Kolomb, Macellan ve Vasco dö Gama’nýn yaptýðý seyahatlerle artýk keþfedilmeyen yer kalmadý.
Amerika Kýtasý zengin doðal kaynaklarýna raðmen, yüzölçümüne göre boþ sayýlabilecek bakir bir alandý. Amerika kýtasýnýn bu
özelliði bir süre sonra bu kýtanýn Avrupa’dan, Afrika’dan daha sonralarý Uzakdoðu ülkelerinden yoðun göç almasýna neden oldu.
Fransýzlar ve Ýngilizler Kuzey Amerika’da, Ýspanyollar ve Portekizliler Güney Amerika’da koloniler kurdular.
XIX. yüzyýlda sanayi devrimi ile beraber buharlý gemilerin icadý kýtalararasý seyahatleri hem kolaylaþtýrdý hem de hýzlandýrdý.
Amerika’ya 20. yüzyýlýn ilk çeyreðinde gelen Afrikalý bir aile
Beyin Göçleri
sahiptir. Beyin göçü olarak olarak tamamlanan bu olgu,
geliþmiþ ülkelere doðru büyük göç akýmlarýnýn olduðunu
ve her geçen yýl göç akýmlarý içinde nitelikli iþgücünün
payýnýn arttýðýný göstermektedir. Afrika, 1985-90 yýllarý
arasýnda 60.000 nitelikli uzmanýný, Kenya ise 1980’ li yýllarda yetiþtirdiði doktorlarýn % 60‘ný beyin göçü ile kaybetmiþtir. 1990‘lý yýllarýn baþýnda Doðu Bloku’nun çökmesi ile son yýllarda Doðu Avrupa ülkeleri beyin göçü veren
ülkelerin baþýnda yer almaya baþlamýþtýr. Örneðin, 1995
yýlýnda, Bulgaristan’dan 7000 den fazla profesör ve araþtýrmacý göç etmiþtir.
Küreselleþme ve bilgi teknolojilerindeki geliþmeler
özellikle bu alanda yetiþmiþ yüksek nitelikli iþgücüne olan
talebi artýrmýþtýr. ABD her yýl bu alanda çalýþmak üzere
Günümüzde, niteliksiz ya da yarý nitelikli iþgücünün
tersine, iyi eðitim görmüþ en az bir yabancý dil bilen yüksek nitelikli iþgücü önemli ölçüde uluslararasý akýþkanlýða
136
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
200.000 kadar uzman kabul etmektedir. Avrupa Birliði ülkeleri, bu uzmanlarý kendi ülkelerine çekmek için yeni rekabet politikalarý oluþturmaktadýr. Beyin göçünde diðer
bir grup ise eðitim sistemlerinin uluslararasý nitelik kazanmasý ile ortaya çýkan öðrencilerdir. ABD’de mühendislik
doktorasý yapan öðrencilerin yaklaþýk % 70‘i yabancý öðrencidir. Bu yabancý öðrencilerinde yaklaþýk % 70 gibi büyük kýsmý eðitimlerini tamamladýktan sonra ülkelerine geri dönmemektedirler. Beyin göçüyle nitelikli ve üretici
insan potansiyelini kaybeden ülkelerin geliþmesi yavaþlamaktadýr. Türkiye beyin göçü en fazla olan 24. ülke durumundadýr. Hindistan, Pakistan, Rusya Federasyonu, Çin,
Filipinler, Cezayir, Fas, Tunus, Ýran, Mýsýr, Orta Asya
Türki Cumhuriyetleri en fazla beyin göçü veren ülkelerdir.
ABD, Kanada, Avustralya, Güney Afrika, Almanya,
Fransa, Ýngiltere, Ýtalya gibi geliþmiþ ülkeler ise en önemli beyin göçü transfer eden ülkelerdir.
Almanya’ya giden ilk kafile içindeki Türk iþçileri
fazla olanak saðlamasýdýr. Örneðin Türkiye’de kiþi baþýna AR-GE har-
II. Dünya savaþýndan sonra Batý Avrupa ülkelerinde
ortaya çýkan iþgücü açýðýnýn bu ülkenin kendi öz kaynaklarýndan karþýlanamamasý, buna karþýn bu ülkeyi güneyden çevreleyen ve geliþmekte olan Akdeniz Havzasý ülkelerinin kendi ekonomileri tarafýndan istihdam edilemeyen fazla iþgücü arzýyla karþý karþýya kalmasý sonucunda
iþçi göçü hareketleri ortaya çýkmýþtýr. Ýþçi göçü batý ekonomisinin ihtiyaçlarýna cevap olarak geliþmiþ bir sosyolojik olgudur.
camasý 22 dolar iken, Ýsveç’te 1335 dolardýr. Türkiye patent fakiri bir ül-
Türkiye ile Almanya arasýnda 30 Ekim 1961 yýlýnda
kedir ve ileri teknoloji ithalatçýsý konumundadýr. Araþtýrma-geliþtirmeye
imzalanan anlaþma ile Türkiye’den Almanya’ya iþçi akýþý baþlamýþtýr. Almanya ile yapýlan bu anlaþmayý 1964 yýlýnda Hollanda, Belçika, Danimarka, Avusturya ile imzalanan anlaþmalar izlemiþtir. 1965 yýlýnda Fransa, 1967‘de
Ýsveç bu anlaþmalara katýlmýþtýr. Önceleri yalnýz göç
eden erkek iþçileri izleyen kadýnlar ve çocuklar, 1970’li
yýllarda göçmen iþçilerin düzenli aile yaþamýna göçmesine olanak saðlamýþtýr. Ýlk önce, Türkiye’de ortaya çýkan
iþsizliðe geçici çözüm olarak düþünülen iþçi göçleri 1973
ekonomik krizine kadar devam etmiþtir. 1973’ten sonra
Almanya’ya yasal olmayan mülteci akýný devam etmiþtir.
Bu göçler Alman toplumunda ilk sempatiyi deðiþtirmiþ önyargýlarýn ve olumsuz tutumlarýn geliþmesine neden olmuþtur. Kriz dönemlerinde yabancý iþçiler kendilerini
çaðýran bu ülkelerde hep topun aðzýnda olmuþ, bazý kesimler iþsizliðin asýl sebebi ya da kötü gidiþin yabancý iþçilerin suçu olduðunu düþünüp, onlara karþý düþmanca
tavýrlar geliþtirmiþlerdir.
Yetenekli bilim insanlarýnýn geliþmiþ ülkelere gönüllü ya da gönülsüz gitmelerinin en önemli nedeni bu ülkelerin iyi yetiþmiþ iþgücüne çok
para harcamayan ülkeler teknoloji ihracatý yapmak bir yana geliþmiþ beyin gücünü sürekli kaybetmektedir.
2003 YILI AG–GE HARCAMALARI
Ülke
Miktar (Milyar dolar)
ABD
28
Japonya
136
Almanya
60,4
Fransa
38
Ýngiltere
34
Ýtalya
17
Ýspanya
15
Ýþçi göçleri
Avrupa ülkeleri iþçi ihtiyaçlarýnýn giderildiðine varýnca uluslararasý göç yollarýný tek yönlü kapattýlar. 1974‘te
toplu iþçi göçleri durdurulmuþ ve aile birleþmelerine sýnýrlar getirilmiþtir.
Türk iþçilerini Almanya’ya götüren tren
137
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
Ülkeler
Türkiye’de meteorolojik afetler ve meydana gelme oranlarý:
Toplam Vatandaþ
AVRUPA ÜLKELERÝ
3.027.067
Almanya
1.924.154
Fransa
341.728
Hollanda
330.709
Avusturya
130.000
ARAP ÜLKELERÝ
109.800
Suudi Arabistan
100.000
Libya
3.200
Kuveyt
3.000
Ürdün
1.289
ESKÝ SOVYET CUMH.
40.650
Rusya Federasyonu
18.000
Kazakistan
6.000
Türkmenistan
5.000
Bir bölgede meydana gelen meteorolojik olaylarýn afete dönüþmesinde o bölgenin:
Azerbaycan
4.500
• Ýklim özellikleri
DÝÐER
342.287
• Bitki örtüsü özellikleri
ABD
220.000
• Topografik özellikleri
Avustralya
56.261
• Beþeri özellikleri etkilidir.
Kanada
40.000
Ýsrail
22.000
Afet Türü
Oraný (%)
Sel-su baskýný
30
Fýrtýna
27
Dolu
23
Don-Aþýrý soðuk
9
Tipi
8
Yýldýrým
2
Sis
1
Kuraklýk-Aþýrý sýcak
–
Çýð
–
Orman yangýný
–
Afetlerin baþlýca özellikleri
2004 yýlý itibariyle Türkiye’den çeþitli ülkele gitmiþ vatandaþlarýmýzýn sayýlarý
Doðal ya da doðal olmayan nedenlerden oluþabilirler.
Geliþmiþ Avrupa Ülkelerine Yönelen Türk Ýþçi Göçünün Baþlýca Nedenleri:
Bazýlarý çok sýk meydana gelir. (Örneðin Meriç Nehri Ergene Ovasý’nda hemen her yýl taþkýn yapar.)
• Hýzlý nüfus artýþý
• Gelir daðýlýmýndaki dengesizlikler
Bazýlarý uzun bir periyot sonrasýnda biterken, bazýlarý belirli bir süre sonra sona erer. (Örneðin, kasýrga 5-10 dk sonra sona ererken, kuraklýk yýllarca sürer.)
• Genç iþgücüne istihdam yaratýlamamasý
• Kýrsal kesimde yaþayan insanlarýn daha iyi bir
yaþam standardýna kavuþmak istemeleri
• Kýrsal kesimde küçük toprak mülkiyetinin yaygýn
Bazý doðal afetler çok sýnýrlý bir alanda etkiliyken
bazýlarý ülkenin tamamýnda etkili olur.
olmasý ve buna baðlý elde edilen gelirin düþük olmasý
Bazý doðal afetler karþýsýnda neredeyse çaresiz kalýrýz (örneðin volkanik püskürmeler), yapýlabilecekler çok sýnýrlýdýr. Bazýlarýnýn olumsuz etkilerini en
aza indirebilecek önlemler alabiliriz (orman yangýnlarý gibi).
Doðal afetler sonucu oluþan göçler
Doðal bir çevrede varlýðýný sürdüren toplumlarýn
beklenmedik bir anda canlarýnýn, mallarýnýn ya da güvenliklerinin tehlikeye girmesi veya yok olmasýna afet denir. Çevre sakinleri için risk oluþturan doðal afetlerin baþlýcalarý deprem, sel, volkanik püskürme, çölleþme, kuraklýk, çýð, heyelan, kasýrga, nükleer sýzýntý, orman yangýnlarýdýr.
Meteorolojik olaylar insana yaralý olma sýnýrý aþtýðýnda afet niteliði kazanýr. Örneðin kýsa süreli kuvvetli saðanaklar sellere yol açar.
138
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
H
Türkiye’de, 1940-2000 yýllarý arasýnda oluþan ve afet özelliðinde olan meteorolojik olaylar özellikle Doðu Karadeniz’in iç kýsýmlarý, Doðu Anadolu’nun kuzeydoðusundaki yüksek kesimler, Marmara Bölgesi’nin güneyi, Kýyý Ege, Orta ve Batý Akdeniz ile Ýç Anadolu’nun büyük bölümünde etkilidir.
H
Türkiye’de kýþýn görülen seller cephesel ve orografik yaðýþlarýn, yaz mevsiminde oluþan seller ise daha çok saðanak þeklindeki konveksiyonel yaðýþlarla ilgilidir. Yazýn bitki örtüsünden yoksun arazilerin olduðu bölgelere düþen zeminde saðanak yaðýþlar yüzeysel akýþa geçerek sellere neden olur. Ýlkbahar selleri ise genellikle yüksek kesimlerdeki kar örtüsünün, ani ýsýnma ve yaðmur þeklindeki yaðýþ sonucu erimesi ve bu mevsimde zaten bol su taþýyan
akarsularý beslemesi sonucunda oluþur.
H
Dolu yaðýþlarý, Türkiye’de tarýmsal faaliyetlerin en yoðun olduðu aylarda ve genellikle de aðaçlarýn çiçeklenme döneminde görüldüðünden tarýmsal zararýn artmasýna dolayýsýyla büyük ekonomik kayýplara neden olmaktadýr.
Bir doðal afet örneði:
1960
Kazakistan
Aralsk
1999
2002
Baraj
Kuzey
Aral Gölü
Baraj
Güney
Aral Gölü
Aral Gölü
Muynak
Özbekistan
100 km
1960’dan 2002 yýlýna kadar Aral Gölü’nün alanýnda meydana gelen deðiþim.
Aral Gölü çevresinde eski liman ve tersanelerin bulunduðu alanlar, þimdi gemi mezarlýðý halini almýþtýr.
Daha çok deðil, 1960 yýlýnda Dünya’nýn dördüncü büyük gölü iken, 2000’li yýllar itibariyle küresel ýsýnma ve kuraklýk nedeniyle 2 ayrý göl haline geldi.
Aral Gölü’ndeki deðiþimler 1970’lere uzanýr. O yýllarda SSCB yönetimi Özbekistan ve Kazakistan’daki pamuk tarlalarýnýn sulanmasý için Aral Gölü’nü besleyen 2 büyük ýrmaðýn yönlerini deðiþtirdi. Bunun sonucunda da Aral Gölü’nün
boyutlarý sürekli küçülmeye baþladý. 1990’larda Aral Gölü’nün 1969’lardaki alanýn sadece 1/4’ü kalmýþtý.
Aral Gölü’nün küçülmesinin baþlýca sebebleri:
•
Pamir daðlarýndan gelen Sri Derya ve Amu Derya nehirlerinin sularýnýn yoðun bir þekilde tarýmsal sulamada
kullanýlmasý sonucu gölün beslenememesi
•
Küresel ýsýnma ve kuraklýktýr.
H
Göl sularýnýn çekildiði alanlardaki tuzlu ve gevþek depolar rüzgârlar tarafýndan çevredeki tarým alanlarýna taþýndýðý
için çevresel felaketin boyutlarý büyümektedir.
H
Birleþmiþ Milletler Aral Gölü’nün kayboluyor olmasýný insanýn çevre üzerinde yarattýðý en büyük tahribat olarak nitelemektedir.
139
BAZI AFETLERÝN FOTOÐRAFLARI
Heyelan
Nükleer patlama
Su baskýný
Deprem
Orman yangýný
Kuraklýk
140
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
GÖÇÜN MEKANSAL ETKÝLERÝ
Göç alan kentlerde ekolojik sorunlar artmaktadýr.
Göç olan yerleþim birimlerinde oluþan mekansal
etkiler
Göç alan merkezlerde yeni iþ olanaklarý oluþmakta,
var olan iþ alanlarý çeþitlenmektedir.
Göçle gelen insanlarýn barýnmasý, sosyal ve kültürel
anlamda bir takým hizmetleri almasý için en fazla iþ
yerel yönetimlere düþmektedir. Þehrin aldýðý göç
nüfus patlamasý þeklinde ise yerel yönetimler göçle
gelen bütün insanlarýn ihtiyaçlarýný karþýlayamamaktadýr.
Göçün getirdiði yoksulluk sonucu küçük yaþta sokak satýcýlýðýna baþlayan çocuklarýn eðitim olanaklarýndan yararlanmasýný engellemektedir.
Göç eden nüfusun göç ettikleri yere sosyal ve kültürel boyutta uyum saðlama sorunlarý olmaktadýr.
Göç veren ve boþalan köylerde devlet eliyle yapýlan
okul, saðlýk ocaðý gibi yatýrýmlar atýl kalmaktadýr.
Göç veren yerleþimlerde oluþan mekansal etkiler
Çalýþabilecek yaþtaki genç erkek nüfusu göçlerle
kaybeden köylerde ekonomik olarak deðerlendirilemiyen tarým arazileri artmaktadýr.
Göçleri önlemek için yapýlmasý gerekenler
Göçe zorlayan nedenleri ortadan kaldýrmak. Bu
baðlamda iþsizlik sorununu kýsa ve uzun vadede
çözebilecek orta ve büyük ölçekli iþletmeler kurulmalýdýr.
Göç veren bölgelere eðitim, kültür ve saðlýk alanýnda yapýlan yatýrýmlar arttýrýlmalýdýr.
Gecekondu
Büyük kentlerin çevresinde gerekli alt yapý hizmetlerinden yeteri kadar yararlanamayan gecekondu
semtleri oluþmaktadýr.
Göç veren bölgelerde sadece tarým deðil, tarým dýþý
sektörlerde desteklenmelidir.
Göç veren bölgelere devlet yatýrýmý ile birlikte bölgede yatýrým yapacak özel giriþimciler çeþitli teþviklerle desteklenmelidir.
Kentler çevrelerine doðru büyürken, baþlangýçta
þehrin dýþýnda bulunan sanayi kuruluþlarý zamanla
þehrin içinde kalmaktadýr.
ETKÝNLÝK
III
I
IV
V
II
Haritadaki yörelerin özelliklerini dikkate alarak aþaðýdaki boþluklarý doldurunuz.
1. Haritada verilen yörelerden en çok göç verenler ........, ........ ve ......... numaralý yörelerdir.
2. Turizm sebebiyle mevsimlik göçü en fazla ........... numaralý yöre alýr.
3. Yaylacýlýk amaçlý mevsimlik göç en çok ........... ve ............ numaralý yörelerde yapýlýr.
4. Yoðun göç almasý sonucu gerekli altyapý hizmetlerinden yeteri kadar yararlanamayan gecekondu semtleri en çok
......... numaralý yörede oluþmuþtur.
141
Geliþmiþ ülkeler göçmen yasalarýný zorlaþtýrsalar bile yasadýþý
göçler devam etmektedir.
Avrupa’nýn geliþmiþ ülkeleri Türkiye gibi geliþmekte olan ülkelerden kendilerine yönelen göç dalgasýný önlemek için uzun süredir uðraþýyor.
142
BÖLÜM: 5
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
HABER KÖÞESÝ
MÜBADELE
Terkedilmiþ Rum Köyü
Kilise
Terkedilmiþ Rum Köyü
Terkedilmiþ Rum Evi
Fotoðraflar: V. Boynueðri
Lozan Konferansý’nda, Türkiye ve Yunanistan tarafýndan imzalanan Türk-Yunan nüfus mübadelesine iliþkin anlaþmadan sonra, Müslüman Yunan nüfusu ve Türkiye’deki Ortodoks Hýristiyan Yunan nüfusu arasýnda nüfus mübadelesi yapýlmasýna karar verilmiþtir. Mübadele Ýstanbul’da yaþayan Rumlarý ve Batý Trakya’da yaþayan Türkleri kapsayacaktý. Bu nüfus mübadelesi her iki ülkede kültürel, toplumsal, ekonomik etkiler yapmýþtýr.
Mübadeleye göre göçmenler býrakýp gidecekleri ülke uyruðunu yitirecekler ve vardýklarý ülke topraklarýna ayakbastýklarý anda bu ülke uyruðuna geçmiþ olacaklardýr. Göçmenler her çeþit taþýnýr mallarýný yanlarýnda götüreceklerdir.
Sayýlarý 400 bini bulduðu tahmin edilen Yunanistan’dan gelen Türk halkýný bir plan dahilinde belirli bölgelere yerleþtirmek gerekiyordu. Gelecek olanlarýn çoðunluðu kýrsal nüfus olduðundan, bunlarýn geldikleri yerdeki tarýmsal faaliyetleri devam ettirebilecekleri yerlere yerleþtirmesi gerekiyordu.
Mübadelenin kurallarýna uygun uygulanmasýný saðlamak ve mübadele sýrasýndaki uyuþmazlýklarý çözmek için
Türk ve Yunan taraflarýnca tayin edilecek dörder kiþi ile 1914-1918 savaþýna katýlmamýþ olan hükümetlerin vatandaþlarý arasýndan Milletler Cemiyet’ince tayin edilecek üç üyeden oluþan bir komisyon kuruldu.
143
ÖLÇME ve DEÐERLENDÝRME
Aþaðýda verilen boþluklarý uygun kelimelerle doldurunuz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Birey ya da gruplarýn yerleþmek amacý ile yaþadýklarý ve bulunduklarý yerlerden baþka yerlere gitmesine ......... denir.
11.
12.
13.
14.
Coðrafi keþifler sonucunda Fransýzlar ve Ýngilizler
daha çok ............. ................, Ýspanyollar ve Portekizler ise daha çok ................ .................... koloniler kurdular.
Kavimler Göçü Rus hakimiyetine girmek istemeyen
Hunlarýn bir bölümünün IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru
yurtlarýný terk ederek batýya doðru göç etmeleri sonucu oluþtu.
☺
15.
Türkiye ile ................... arasýnda gerçekleþen
................. göçleri her iki ülkenin sosyal-ekonomik,
kültürel ve siyasal yapýlarýnda büyük bunalýmlara
neden olmuþtur.
Türkiye ile Yunanistan arasýnda gerçekleþen zorunlu göçlere Batý Trakya Türkleri ile Ýstanbul Rumlarý
dahil edilmemiþtir.
☺
16.
Ýyi eðitim görmüþ, en az bir yabancý dil bilen yüksek
nitelikli iþgücünün az geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerden, geliþmiþ ülkelere doðru yer deðiþtirmesine ............... göçü denir.
Türkiye’de kýrsal kesimden sanayileþmiþ kentsel
merkezlere doðru yaþanan yoðun göçler bu kentlerin çevresinde gerekli alt yapý hizmetlerinden yeteri
kadar yararlanamayan .......................... semtlerini
yaygýnlaþtýrmýþtýr.
Kavimler göçü sonunda Avrupa’da feodalite denilen
yerel yönetim biçimleri oluþtu.
☺
Çin’in egemenliðine girmek istemeyen Hunlarýn bir
bölümü IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru yurtlarýný terk
ederek batýya doðru göç etmeleri sonucu oluþan ve
bütün Avrupa’yý etkileyen göç dalgasýna ..................
göçü denir.
9.
Kavimler Göçü sonucunda Ortaçað sona erdi
Yeniçað baþladý.
☺
Bireyin ekonomik kaygýlarý, daha iyi bir sosyal yaþam gibi istekleri nedeniyle kendi geçimi için ve iradesi doðrultusunda gerçekleþtirdiði yer deðiþtirmeler .................. göçlerdir.
....................... bugünkü etnik ve siyasi yapýnýn temelleri Kavimler Göçü’yle atýldý.
Beyin göçü, ülkeler arasýndaki geliþmiþlik farkýnýn
azalmasýna katkýda bulunmaktadýr.
☺
Bireyin gönüllü olarak katýlmadýðý, özgür iradesi
doðrultusunda gerçekleþmeyen yer deðiþtirmeler
................ göçlerdir.
8.
10.
Göçlerin nedenleri ve sonuçlarý ile ilgili olarak verilmiþ aþaðýdaki durumlarý “doðru” (☺) ve “yanlýþ”
( )þeklinde gruplandýrýnýz.
Doðal bir çevrede varlýðýný sürdüren toplumlarýn
beklenmedik bir anda canlarýnýn, mallarýnýn ya da
güvenliklerinin tehlikeye girmesi veya yok olmasýna
afet denir.
☺
17.
Türkiye’de kýrsal kesimden kentlere yoðun göç sonucunda büyük kentlerin çevresinde gecekondu
semtleri oluþmaktadýr.
☺
18.
....................... göçüyle nitelikli ve üretici insan potansiyelini kaybeden ülkelerin geliþmesi yavaþlamaktadýr.
Dolu yaðýþlarý Türkiye’de tarýmsal faaliyetlerin en
yoðun olduðu aylarda ve genellikle de aðaçlarýn çiçeklenme döneminde görüldüðünden önemli tarýmsal zararlara yol açar.
☺
144
BÖLÜM
5
1.
5.
I. Topraksýzlýk
II. Tarýmda makineleþme
I. Hýzý nüfus artýþý
II. Gelir daðýlýmýndaki bozukluklar
III. Kýrsal kesimde sulama olanaklarýnýn artmasý
Türkiye’de köyden kente göçe neden olan itici
faktörler arasýnda yukarýdakilerden hangileri
yoktur?
IV. Ýstihdam sorunlarý
B) Yalnýz II
D) I ve II
1950’lerden itibaren Türkiye’den Avrupa ülkelerine yaþanan iþçi göçünün zaman içinde hýzla
artmasýnýn nedenleri arasýnda yukarýdakilerden
hangileri gösterilebilir?
C) Yalnýz III
E) II ve III
A) I ve II
IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru gerçekleþen Kavimler
Göçü, tarihteki en büyük kitlesel göç hareketlerinden biridir.
B) I ve III
D) I, II ve III
Aþaðýdakilerden hangisi Kavimler Göçü’nün sonuçlarý arasýnda deðildir?
6.
A) Kavimler Göçü sonucunda bazý kavimler daha
ileriye doðru göçe zorlandý.
C) II ve III
E) I, II ve IV
I. Batý Trakya Türkleri
II. Ege Rumlarý
B) Yeni siyasal yapýlar oluþtu.
III. Ýstanbul Rumlarý
C) Ýlkçað bitti, Ortaçað baþladý.
IV. Girit Türkleri
D) Orta Asya’daki Türk nüfusu arttý.
Lozan Barýþ Antlaþmasý’yla Türkiye ile Yunanistan arasýnda imzalanan nüfus mübadelesi protokolü yukarýdaki yerlerden hangilerinde oturan
Rumlarý ve Türkleri kapsamamaktadýr?
E) Yeni ýrklar oluþtu.
3.
1
III. Þehirde istihdam fýrsatýnýn fazla olmasý
A) Yalnýz I
2.
TEST
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
I. Romanya
II. Norveç
A) I ve II
III. Bulgaristan
B) I ve III
D) II ve IV
C) II ve III
E) III ve IV
IV. Rusya Federasyonu
Yukarýdaki ülkelerden hangileri arasýnda Türkiye
ve Yunanistan arasýndaki gibi mübadele göçleri
yaþanmýþtýr?
A) I ve II
B) I ve III
D) II ve IV
4.
7.
I
C) II ve III
V
IV
E) III ve IV
II
III
Küreselleþme ve bilgi teknolojilerindeki geliþmeler
özellikle bu alanda yüksek nitelikli iþgücüne olan
talebi artýrmýþ, beyin göçü olarak tanýmlanan olgu
geliþmiþ ülkelere doðru hýzlanmýþtýr.
Aþaðýdakilerden hangisi en fazla beyin göçü
alan ülkeler arasýndadýr?
Haritada numaralanmýþ yörelerden hangilerine
tarým iþçilerine duyulan gereksinimden dolayý
yýlýn belli dönemlerinde mevsimlik göç olaylarý
daha yoðun yaþanýr?
A) Mýsýr
A) I ve II
B) Bulgaristan
D) ABD
C) Pakistan
E) Romanya
B) I ve III
D) III ve IV
145
C) II ve III
E) IV ve V
BÖLÜM: 5
8.
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
12.
Türkiye’de 1958-1961 yýllarý arasýnda baþlayan yurtdýþýna yönelik iþçi göçü tarihsel süreç içerisinde
gerek sayýsal, gerek mekansal açýdan önemli
deðiþmelerle günümüze kadar devam etmiþtir.
Buna göre;
Türkiye aþaðýdaki Avrupa ülkelerinden hangisiyle ilk iþçi göçü antlaþmasýný imzalamýþtýr?
A) Almanya
B) Hollanda
D) Avusturya
9.
I. Türkiye ile Yunanistan arasýnda gerçekleþen
mübadele göçleri
C) Fransa
II. 2. Dünya Savaþý’ndan sonra Batý Avrupa ülkelerinde ortaya çýkan iþgücü açýðýnýn karþýlanmasý
için Türkiye gibi geliþmekte olan ülkelerden Batý Avrupa’ya yönelen iþçi göçü
E) Belçika
III. Küreselleþme ve bilgi teknolojilerindeki geliþmelerin özellikle bu alanda yetiþmiþ yüksek nitelikli
iþgücünün geliþmekte olan ülkelerden geliþmiþ
ülkelere göçü
I
V
IV
II
Yukarýda verilenlerden hangileri zorunlu göçler
arasýndadýr?
III
A) Yalnýz I
Haritada numaralanmýþ yörelerden hangileri
daha fazla göç verir?
A) I ve II
B) I ve III
B) Yalnýz II
D) I ve II
C) Yalnýz III
E) II ve III
C) II ve III
D) III ve IV
10.
Bireyin gönüllü olarak katýlmadýðý, özgür iradesi
doðrultusunda gerçekleþmeyen yer deðiþtirmeler
zorunlu göçlerdir.
E) IV ve V
13.
Göç alan yerleþim birimlerinde oluþan mekansal
etkiler arasýnda aþaðýdakilerden hangisi yoktur?
1960’lý yýllardan baþlayan ve 1970’li yýllarda devam eden geliþmiþ Avrupa ülkelerine yönelik
Türk iþçi göçünün baþlýca nedenleri arasýnda
aþaðýdakilerden hangisi yoktur?
A) Hýzlý nüfus artýþý
A) Sanayi kuruluþlarýnýn zamanla kent içinde kalmasý
B) Gelir daðýlýmýndaki dengesizlikler
C) Genç iþgücüne istihdam yaratýlamamasý
B) Büyük kentlerin çevresinde gerekli altyapý hizmetlerinden yeteri kadar yararlanamayan gecekondu semtlerinin oluþmasý
D) Kýrsal kesimde yaþayan insanlarýn daha iyi bir
yaþam standardýna kavuþmak istemesi
E) Ýklim þartlarýnýn deðiþmesi ve aktif fay hatlarýnýn
geniþ yer kaplamasý
C) Ekolojik sorunlarýn oluþmasý
D) Yeni iþ olanaklarýnýn oluþmasý ve varolanlarýn
çeþitlenmesi
E) Devlet eliyle yapýlan okul, saðlýk ocaðý gibi yatýrýmlarýn atýl kalmasý
11.
14.
I. Boþalan köylerde devlet eliyle yapýlan yatýrýmlarýn atýl kalmasý
II. Çalýþabilecek yaþtaki genç erkek nüfusu göçlerle kaybeden köylerde ekonomik olarak deðerlendirilemeyen tarým arazilerinin artmasý
I. Kavimler göçü
II. Mübadele göçleri
III. Türklerin Orta Asya’dan göçü
III. Önceleri þehrin dýþýnda bulunan sanayi kuruluþlarýnýn zamanla þehrin içinde kalmasý
Yukarýda verilen göç çeþitlerinden hangilerinde
doðal olaylarýn etkisi yoktur?
Yukarýdakilerden hangileri göç veren yerleþimlerde oluþan mekansal etkiler arasýndadýr?
A) Yalnýz I
A) Yalnýz I
B) Yalnýz II
D) I ve II
C) Yalnýz III
E) II ve III
B) Yalnýz II
D) I ve III
146
E) II ve III
C) I ve II
BÖLÜM: 5
15.
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
19.
Aþaðýdaki ülkelerden hangisi 1990-2005 yýllarý
arasýndaki süreçte nüfusunun önemli bölümü
yurtdýþýna göç eden ülkeler arasýnda deðildir?
A) Irak
B) Afganistan
D) Lübnan
C) Filistin
Göç veren kýrsal bölgelerde bu göçleri önlemek
için aþaðýdakilerden hangisi geçerli bir önlem
deðildir?
A) Genç erkek nüfusun sanayi bölgelerine gitmesini teþvik etmek
E) Ýran
B) Tarýmý desteklemek
C) Yatýrým yapacak özel giriþimcileri desteklemek
D) Eðitim, kültür ve saðlýk alanlarýnda yapýlan yatýrýmlarý artýrmak
16.
Türkiye’de 1958-1961 yýllarý arasýnda baþlayan yurtdýþýna yönelik iþ gücü göçü tarihsel süreç içinde gerek sayýsal, gerekse mekansal açýdan önemli deðiþmelerle günümüze kadar devam etmiþtir.
E) Tarým dýþý sektörleri desteklemek
20.
Buna göre, önceleri bazý Avrupa ülkelerine olan
göçler, 1980’li yýllardan sonra aþaðýdaki bölgelerden hangisine yönelmiþtir?
II
I
IV
A) Kuzey Avrupa
III
V
B) Batý Avrupa
C) Orta Doðu
Haritada numaralanmýþ yörelerden hangisinde
özellikle 1990’lardan sonra göç edenlerin önemli kýsmýnýn göç gerekçesi can ve mal güvenliðinin saðlanamamasýdýr?
D) Kuzey Amerika
E) Güney Amerika
A) I
17.
Türkiye’de aþaðýdaki olaylardan hangisi toplam
nüfusta deðiþiklik yapmamýþtýr?
21.
A) Kafkaslardan Türkiye’ye yapýlan göçler
B) II
C) III
D) IV
E) V
I. Doðal ya da doðal olmayan nedenlerden oluþabilirler.
II. Bazý afetler uzun bir süreç sonunda biterken,
bazýlarý kýsa bir süre sonra sona erer.
B) Hatay’ýn Türkiye’ye katýlmasý
C) Doðu ve Güneydoðu illerinden Marmara’ya yapýlan göçler
III. Meteorolojik olaylar insana yararlý olma sýnýrýný
aþtýðýnda afete neden olur.
D) Balkan ülkelerinden Türkiye’ye yaþanan göçler
IV. Bir ülke 1. jeolojik zamanda oluþmuþ ise bu ülkede doðal afet yaþanmaz.
E) Avrupa ülkelerine olan iþçi göçleri
Yukarýdakilerden hangileri afetlerin baþlýca özellikleri arasýnda deðildir?
18.
A) Yalnýz I
I. Artvin
B) Yalnýz IV
D) I, II ve III
II. Þanlýurfa
C) I ve II
E) II, III ve IV
III. Hakkâri
22.
Yukarýda verilen illerden hangilerinden Marmara
Bölgesi’nin geliþmiþ merkezlerine yaþanan
göçlerde tarýmda makineleþmenin payý yoktur?
A) Yalnýz I
B) Yalnýz II
D) I ve III
C) Yalnýz III
Kavimler göçü aþaðýdaki bölgelerden hangisini
daha az etkilemiþtir?
A) Orta Asya
B) Kuzey Afrika
C) Balkan Yarýmadasý
D) Batý Avrupa
E) Orta Avrupa
E) II ve III
147
BÖLÜM
5
1.
TEST
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
4.
IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru gerçekleþen Kavimler
Göçü, tarihteki en büyük kitlesel göç hareketlerinden biridir.
2
I. Beyin göçleri
II. Toprak katýlmasý
III. Ýþçi göçleri
II
III
V
Türkiye’de yukarýdaki olaylardan hangileri
nüfusumuzun azalmasýnda etkili olmuþtur?
IV
I
A) Yalnýz I
0°
B) Yalnýz II
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
Haritada numaralandýrýlarak gösterilen alanlardan hangileri Kavimler Göçü’nün etkilediði alanlardan deðildir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
5.
E) V
I. Beyin göçleri
II. Mübade göçleri
III. Kavimler Göçü
2.
Yukarýdaki göç çeþitlerinden hangileri devletler
arasý anlaþmalar yoluyla yapýlan zorunlu göçlendendir?
I. IV. yüzyýlýn sonlarýna doðru deðiþen dünya ikliminin, birçok kavmin yaþam alaný olan Orta Asya’daki yaþam þartlarýný zorlaþtýrmasý Kavimler
Göçü’nün en önemli nedenidir.
A) Yalnýz II
B) Yalnýz III
D) I ve III
II. Göç hareketleri sonucunda yeni ýrklar, yeni siyasal yapýlar oluþmuþtur.
C) I ve II
E) II ve IV
III. Kitlesel olarak gerçekleþen bu göç hareketlerinden en çok Afrika Kýtasý etkilenmiþtir.
Kavimler Göçü’yle ilgili yukarýdakilerden hangileri söylenemez?
A) Yalnýz I
B) Yalnýz II
D) I ve II
6.
C) Yalnýz III
II
E) II ve III
III
0°
3.
I
Aþaðýdaki göçlerden hangisinin meydana gelmesinde iklim þartlarýnýn deðiþmesi etkili olmuþtur?
A) Mübade göçleri
IV
C) Yeni Dünya’ya göçler
Haritada numaralanmýþ bölgelerden hangilerinde Kavimler Göçü’nün yeni ýrklar, yeni
siyasal yapýlarýn oluþmasýnda etkisi olmamýþtýr?
D) Ýþçi göçleri
A) I ve II
B) Kavimler Göçü
E) Beyin göçleri
B) I ve IV
D) II ve IV
148
C) II ve III
E) III ve IV
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
7.
10.
II
I
I. Kavimler Göçü
II. Yeni Dünya’ya yapýlan göçler
IV
III. Lozan Barýþ Antlaþmasý’nda göre Türkiye ve Yunanistan arasýnda yapýlan mübadele göçleri
III
0°
Yukarýdaki göçlerin ilk gerçekleþenden son gerçekleþene doðru sýralanýþý aþaðýdakilerden hangisinde verilmiþtir?
Türkiye’de 1958-1961 yýllarý arasýnda baþlayan yurt
dýþýna yönelik iþ gücü göçü tarihsel süreç içinde gerek sayýsal, gerek mekânsal açýdan önemli deðiþmelerle günümüze kadar devam etmiþtir.
A) I – II – III
D) II – III – I
Türkiye’den 1980’li yýllardan sonra gerçekleþen
göç hareketleri daha çok numaralandýrýlmýþ
alanlardan hangilerine doðru olmuþtur?
A) I ve II
B) I ve III
D) II ve IV
B) I – III – II
11.
C) II – I – III
E) III – II – I
I. Ýstihdam
II. Kýrsal kesimin geliri
C) II ve III
III. Nüfus artýþý
E) III ve IV
IV. Kýrsal kesimdeki istekler
Türkiye’de iþçi göçünün zaman içinde hýzla artmasý ile yukarýdakilerden hangileri arasýnda
doðru orantý vardýr?
8.
Aþaðýdakilerden hangisi siyasi karakterli bir
göçtür?
A) I ve II
B) I ve III
D) II ve IV
C) II ve III
E) III ve IV
A) Pakistan’da sel nedeniyle yaþanan kitlesel göçler
B) Hindistan’dan ABD’ne giden çok iyi eðitim görmüþ insanlarýn göçleri
12.
C) Kýrsal kesimde gelirin düþük ve istihdamýn yetersiz olmasý nedeniyle Avrupa ülkelerine yönelen
iþçi göçleri
Aþaðýdaki göç çeþitlerinden hangisi daha kýsa
bir zaman aralýðýnda gerçekleþir?
A) Kavimler Göçü
D) Romanya ile Bulgaristan arasýnda Birleþmiþ Milletler gözetiminde yapýlan mübadele göçleri
B) Mübade göçü
E) Endonezya’da tsunaminin etkilediði bölgelerde
gerçekleþen göçler
D) Ýþçi göçü
C) Beyin göçü
E) Yeni Dünya’ya yapýlan göçler
9.
13.
I. Kuraklýk
II. Mübadele
A) Bu ülkelerin geliþmiþlik farkýný artýrmasý
III. Ýþ imkânlarý
B) Bu ülkelerin sanayileþme çabalarýný olumlu etkilemesi
IV. Erozyon
C) Bu ülkelerin istihdam sorunlarýný çözmesi
Yukarýdakilerden hangileri göçlere neden olan
doðal nedenler arasýndadýr?
A) Yalnýz I
Beyin göçünün, göç veren ülkeler açýsýndan en
önemli sonucu aþaðýdakilerden hangisidir?
B) Yalnýz II
D) II ve III
D) Bu ülkelerde kýrsal kesimden kentlere olan göçü
sona erdirmesi
C) I ve IV
E) Bu ülkelerde alt yapýdan kaynaklanan sorunlarý
azaltmasý
E) II ve IV
149
GÖÇLERÝN NEDENLERÝ ve SONUÇLARI
14.
Aþaðýdaki göçlerden hangisinde çoðunluðunu
Türklerin oluþturduðu kavimler, çeþitli güzergahlar kullanarak göç etmiþlerdir?
A) Beyin göçlerinde
B) Yeni Dünya’ya yapýlan göçlerde
C) Kavimler Göçü’nde
D) Ýþçi göçlerinde
E) Mübade göçlerinde
15.
Yeni Dünya’ya yapýlan göçlerle ilgili aþaðýdakilerden hangisi söylenemez?
A) Yeni Dünya olarak adlandýrýlan Amerika’ya yapýlan göç hareketi özellikle 19. yüzyýlýn ilk yarýsýnda büyük bir hýz kazandý.
B) Ýngilizler ve Fransýzlar Kuzey Amerika’da, Ýspanyollar ve Portekizliler Güney Amerika’da etkili oldular.
C) Sanayi Devrimi, göç hareketlerini hýzlandýran en
önemli etken oldu.
D) Yeni Dünya en çok Avrupa’dan göç aldý.
E) Kavimler Göçü, Avrupa’dan Yeni Dünya’ya yapýlan göçleri baþlatan faktör olmuþtur.
150
Download

GÖÇLERİN NEDENLERİ ve SONUÇLARI