DOÇ. DR. DOĞAN GÖÇMEN
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ
FELSEFE BÖLÜMÜ
Felsefe neyi
öğretir?
 Düşünme söz konusu olduğunda felsefe
ne düşünmemiz gerektiğini değil, nasıl
düşünmemiz gerektiğini öğretir.
 Mutluluk sorusu söz konusu olduğunda
felsefe nasıl mutlu olunacağını değil,
mutluluğun ne olduğunu öğretir.
Sorular
Mutluluk nedir?
Mutluluk bir durum mudur?
Mutluluk sürekli biriken bir
süreç midir?
Mutluluk, her edimde
kendisini ifade eden sürekli
biriken bir özgürlük müdür?
 Mutluluk sadece
ömrün sonunda
ulaşılacak uzak bir
amaç mıdır?
 Mutluluk hayatta atılan
her adımda yaşanması
gereken bir
özgürlük/amaç mıdır?
 Mutluluğun araçları var
mıdır?
 Mutluluğun araçları
nelerdir?
 Araçları iç ve dış araçlar
olarak ayırmak mümkün
müdür?
 Dış araçlar nelerdir?
 İç araçlar nelerdir?
 Amaç ve araç uyumluluğu
zorunlu mudur?
Mutluluk
mümkün müdür?
Yaşamın
anlamı ve amacı
«…bütün bilgi ve istek bir iyiyi amaç edinir;
bunu toplum yönetme sanatının amaç
edindiği iyi olarak tanımlamak gerekir; ve
bu edimler dünyasında ulaşılabilir bütün
iyilerin en üstün olanıdır. İsim konusunda
çoğu anlaşıyor: yığın ve eğitimli olanlar
mutluluk diyor ve iyi yaşamayı ve iyi
durumda bulunmayı mutlulukla aynı
anlamda alıyorlar (NE, 1095a 15 -20).»
Arthur Schopenhauer
«Bütün tatmin veya
çoğunlukla dendiği gibi
mutluluk aslında özü
itibarıyla her zaman
negatiftir ve hiçbir şekilde
pozitif değildir. O, köken
bakımından ilk olan ve
bize kendiliğinden gelen
mutlu kılıcı bir şey
değildir. Tersine, o hep
bir arzunun tatmin
edilmesi olmak
zorundadır.»
Arthur Schopenhauer
«Zira arzu, yani
yoksunluk her haza
öngelen koşuldur. Ama
tatminle birlikte arzu ve
takiben haz da biter. Bu
nedenle tatmin veya
mutlu kılma hiçbir
zaman bir acıdan, bir
yoksunluktan
kurtulmadan daha fazla
olamaz (§ 58).»
Friedrich Nietzsche
«Felsefe bilimden şu
soruyu sormakla ayrıldı:
insanın en mutlu
yaşamasına yol açan
dünyaya ve yaşama dair
bilgi hangisidir? Bu
Sokratik okullarda oldu:
mutluluğu temel alan
bakış açısı nedeniyle
bilimsel araştırmanın
kan damarları tıkandı –
ve bu bugün de hala
yapılır »
Friedrich Nietzsche
«Erdem mutluluğu
takip eder» değildir,
tersine daha güçlü olan
asıl kendi mutlu
durumunu erdem olarak
belirler. |Kötü edimler
daha güçlü ve erdemli
olanlara aittir:
niteliksiz, alçak
davranışlar tabi
kılınmış olanlara.»
Friedrich Nietzsche
«En güçlü olan insan,
yaratıcı olandır, en kötü
olan olmalıdır, çünkü o,
kendi idealini diğer
insanlara dayatır, onların
bütün kendi ideallerine
karşı ve onları kendi
tasavvuruna göre
dönüştürür. Kötü olan
burada: sert, acı verici,
dayatmacı demektir.»
Friedrich Nietzsche
 Psikoloji ‘insan ne istiyor?’
diye sorar. Yanıt: ‘mutlu
olmak’.
 O halde, insanın bütün
edimlerinde mutlu olmaya
dair bir istek/niyet vardır.
 Peki mutluluğu elde etmenin
aracı nedir? Erdem.
 Neden erdem? Erdem
akıllılığın en yüce olan
halidir. Akıl ise hata yapmaya
karşı tek garantidir.
 O halde, bir «erdem olarak
akıl mutluluğa giden yoldur.»
Friedrich Nietzsche
 Peki insan gerçekten
mutluluğu mu istiyor? Hayır!
 İnsan aslında mutluluğu
aramıyor. İnsanın yaşamak
istediği haz duygusu, aslında
bir güç duygusudur.
 Buna karşın en yüce akıl,
açık ve seçiktir, soğuktur. Bu
nedenle sıcak mutluluk
duygusunu yaşatması
mümkün değildir?
 Peki nedir mutluluğun sıcak
duygusunu yaşatacak olan?
Her tür sarhoşluk…
Friedrich Nietzsche
«Eskiçağ filozofları sarhoş eden –
bilincin mutlak soğukluğunu ve
tarafsızlığını olumsuz etkileyen
her şeye karşı mücadele ettiler…
Onlar yanlış önkoşullardan
hareket ettikleri için tutarlıydılar:
bilinç yüksek, en üstün durumdur,
mükemmelliğin önkoşulu – oysa
karşıt olan gerçektir».
Sokrates: akıl = erdem = mutluluk
Friedrich Nietzsche
Mutluluk değil,
GÜÇ/İKTİDAR
Akıl/berrak bilinç değil,
SARHOŞLUK
Erdem değil,
İÇGÜDÜ
Felsefe ve
mutluluk kavramı
Joachim Ritter
(1903 – 1974)
«… mutluluğun zenginlik, şeref, güç, sağlık,
uzun yaşam vesaire olduğu tasavvuru
felsefeden daha eskidir ve çağlar boyunca
(taşıyıcısı insanın gereksinimidir) ondan
bağımsız olarak varolur… Felsefenin ona
yönelmesi, şairin, mutluluğun ve mutsuzluğun
tanrıların ve kaderin (bir –DG) vergisi ve onlar
dolayımıyla gerçekleşen ziyaret olduğuna dair
yarattığı inanma ve güvenin kırılmaya
başlamasıyla olur.»
Joachim Ritter
 Mutluluk konusunun taşıyıcısı insanın
gereksinimidir.
 Mutluluk konusu felsefeden önce vardı ve
yüzyıllarda felsefeden bağımsız olarak da
varolmuştur, bundan sonra da varolabilir.
Joachim Ritter
 «…insan, tanrıların sağlam ve emin
yeri olan gökyüzü ile ilişkisinde
kendisinin olmadığının bilincine
varır…»
 «…insan kaderin amaç edinilmesini
emrettiği ne gündüzü bilirdi ne de
geceyi…»
 «…ve ölümlü olan sadece ölümlü
olanı düşünür, ölümsüz olanı
değil…
Joachim Ritter
«Demokritos tarafından Dike’nin
gücü elinden alınır ve insanın
çaresizliğinden kaçış ve
çaresizliğine bahane olan (bir –
DG) ‘tasarım’ (εἴδωλον) olarak
yorumlanır».
Joachim Ritter
«Demokritos, Dike’nin karşısına
olumlu pratik zekalılığı ve
ihtiyatlılığı koyar. Dike’nin
zekalılığa karşı yapabileceği çok
fazla bir şey olmaz; ve yaşama yön
verme konusunda pratik keskin
bir bakış çoğu şeyi doğrultmasını
bilir».
Joachim Ritter
«İnsanın zorunluluğun ve kaderin
hakimiyetine tabi olduğu dış
iyilerin ve bedensel hazın
mutluluğundan insanın iyi iç
kuruluşuna ve ondan
çıkarımsanan edime ve yaşama
geçişte felsefenin taşıyıcısı olduğu
mutluluk kavramı yaratılır.»
Joachim Ritter
«Mutluluk zenginlik ve mülkiyet
değildir. Tersine, mutluluk
insanın ruhunda ve ruhsal
tutumunda temellendirilir. Ün ve
zenginlik bilerek kavrama
olmadan emin olunmayan
sahiplenmedir.»
Joachim Ritter
Büyük çelişki
 Filozof merkezci bakış
 Tanrı vergisi midir?
 Doğadan mı gelir?
 Mutluluk içte midir, yoksa dışta
mıdır?
Modern mutluluk
Thomas Hobbes
 İnsan yaşadığı sürece bitmez
tükenmez gereksinimleri olan bir
varlıktır.
 Mevcut gereksinimlerin
giderilmesi sürekli yeni
gereksinimlerin oluşmasına sebep
oluyor.
Baruch de Spinoza
İnsan kapasitelerinin
bütünüdür ve kapasitelerini
geliştirebildiği oranda mutludur.
Gottfried Wilhelm Leibniz
John Locke
 Mutluluk bir durum mudur yoksa
sürekli biriken ve artan bir süreç
midir?
 Mutluluk sadece bireysel midir,
yoksa aynı zamanda
toplumsal/ulusal mıdır?
 Bireyin ve toplumun/ulusun
mutluluğu bütün insanlığın
mutluluğunu şart koşmaz mı?
G. W. F. Hegel
 Toplum bir
gereksinimler
sistemidir. Bu
bakımdan toplumsal
varlığın anlamı
özgürlük ve
mutluluktur.
 Mutluluk zorunlu
olarak aynı zamanda
geneli kapsar.
Ludwig A. Feuerbach
«Mutluluk nedir?»
sorusunun yanıtı Ekonimi
Politik’te yatmaktadır.
Karl Marx
Emek nedir?
Zaman, insanın kendisini
gerçekleştirdiği mekandır.
Yirminci yüzyıl
Ludwig Marcuse
Mutluluk
mutluluktur!
Ludwig Marcuse
«Hiç anlaşamamış
olmaları,
filozoflardan mı
kaynaklanır?
Mutluluk
kelimesi bütün
dillerde çok
anlamlı bir şeydir.
Ludwig Marcuse
«O, etrafında bir
yığın uyduyu
etrafında toplayan
güneştir: hoşlanmak,
keyif, rahatlık, haz,
huzur, sevinç,
derin mutluluk
duygusu, selamet…»
Ludwig Marcuse
Mutluluk
mutluluktur!
Download

yaşamın anlamı ve mutluluk