MESLEKİ ÖRGÜTLENME
Haklar & Engeller
DR. BETÜL SÖNMEZ
08.05.2014
SUNUM İÇERİĞİ
• Mesleki Örgüt (lenme )
• Örgütlenme Özgürlüğü
• Örgütlenme Biçimleri
• Hemşirelikte Örgütlenme
SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI (STK)
• Toplum yararına çalışan ve bu
yönde kamuoyu oluşturan,
• kâr amacı gütmeyen,
• sorunların çözümüne katkı
sağlayarak çoğulculuk ve
katılımcılık kültürünü
geliştiren, demokratik işleyişe
sahip,
• bürokratik donanımdan
yoksun ve gönüllü olarak bir
araya gelen bireylerden
oluşan örgütlenmeler.
TDK GÜNCEL TÜRKÇE SÖZLÜK (2014)
Meslek:
Belli bir eğitim ile kazanılan, sistemli bilgi ve becerilere dayalı, insanlara yararlı mal
üretmek, hizmet vermek ve karşılığında para kazanmak için yapılan, kuralları
belirlenmiş iş .
Örgüt:
Ortak bir amacı veya işi gerçekleştirmek için bir araya gelmiş kurumların veya
kişilerin oluşturduğu birlik, teşekkül, teşkilat.
MESLEKİ ÖRGÜT
Meslekleşme kriterlerinden birisi
(Kelly 1981)
Uygulama standartlarını belirleyip
mesleğin gelişimini destekleyen
bir mesleki örgütü olmalıdır.
Mesleki örgütlenmenin niteliği
• kendiliğinden
• gönüllü
• devletten bağımsız
• işlev odaklı
MESLEKİ ÖRGÜT NEDİR?
Belli bir mesleği icra edenlerin,
ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve ortak çıkarlarını korumaya yönelik
etkinlikleri gerçekleştirmek üzere kurulan ve çeşitli işlevleri bulunan
organizasyonlardır.
MESLEKİ ÖRGÜTLERİN İŞLEVLERİ
• Mesleki dayanışma ve yardımlaşma
• Mesleğin ve meslek mensuplarının çıkarlarının korunması ve geliştirilmesi
• Meslek ahlakının korunması
• Mesleki standartların geliştirilmesi ve mesleki faaliyetlerin bu standartlara
uygun olarak yürütülmesinin sağlanması
• Meslek üyelerininin mezuniyet sonrasında eğitimlerinin sürdürülmesi
• Meslek mensupları ve mensupların toplum arasındaki ilişkilerin
düzenlenmesi
•…
ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ
Anayasa’da (1982) dernek kurma hürriyeti, sendika kurma
hakkı, parti kurma hakkı gibi alt başlıklar altında
düzenlenmiştir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yapılarını
ve görevlerini belirler.
TÜRKİYE’DE ÖRGÜTLENME BİÇİMLERİ
• Siyasal partiler
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları
• Dernekler
• Sendikalar
ANAYASA’NIN 135. MADDESİ
• “… belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
• mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak,
• meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde
dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere
• meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile
• kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından
kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli
oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.”
KAMU KURUMU NİTELİĞİNDEKİ MESLEK
KURULUŞLARI
• Üyelik zorunlu
(serbest çalışanlar)
• Kamu hukuku hükümlerine
tabi
• Kanunla kurulmuş
• Kayıt zorunluluğu, mesleğe
giriş koşullarını belirleme ve
denetleme imkanı verir.
• Kayıt olmadan faaliyette
bulunanlar
hakkında
müeyyidelerin uygulanması
hakkını verir.
TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ KANUNU (1953)
DERNEK KURMA HÜRRİYETİ (MADDE 33)
• “Herkes, önceden izin almaksızın
dernek kurma ve bunlara üye olma ya
da üyelikten çıkma hürriyetine
sahiptir.
• Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve
dernekte üye kalmaya zorlanamaz…”
• Özgür irade beyanlarıyla
• Özel hukuk hükümlerine göre
• Türk Medeni Kanun
• Dernekler Kanunu
5253- DERNEKLER KANUNU (2004)
Dernek; “kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir
amacı gerçekleştirmek üzere, en az 7 gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını
sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi
toplulukları” olarak tanımlanmaktadır.
SENDİKA KURMA HAKKI
Madde 51 (Değişik: 3.10.2001-4709/20 md.)
“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve
menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst
kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme
haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya
zorlanamaz.”
SENDİKAL ÖRGÜTLENME
• Sınırlı amaç ve işlevler bakımından, özellikle ekonomik ve sosyal hak
ve menfaatlerin korunması ve geliştirilmesine yönelik olarak
başvurulan bir örgütlenme yöntemidir.
• Anayasa’da iş kolu (veya hizmet kolu) esasına dayalı sendikal
örgütlenmeye işaret edilmiş olup, aynı zamanda ve aynı işkolunda
birden fazla sendikaya üye olunması yasaklanmıştır.
DERNEKTEN
BİRLİĞE GEÇİŞ
MÜMKÜN MÜ?
!
Bir meslek örgütünün kurumsal degişimdeki yeri: Türkiye sağlık alanı örneği (Aksoy, 2007)
“… Türkiye’de sağlık alanındaki egemen kurumsal mantığın kamucu sağlık
hizmeti anlayışından, piyasacı sağlık hizmeti anlayışına evrildiği
belirlenmiştir. Bu dönüşüm sürecinde, en önemli değişim aktörü olan
devletle başlangıçta benzer bir kurumsal mantığı paylaşan Türk
Tabipleri Birliği zaman içinde piyasacı mantığa karşı, kamucu mantığı
savunan muhalif bir örgüte dönüşmüştür…. örgütün bu muhalif
tavrının…devletin sağlık alanında … gerçekleştirmeye çalıştığı parçacı ve
bütüncül değişim çabaları karşısında, doğrudan kamu yetkililerini hedef
alan protesto ve müzakere etme veya kamu yetkililerini ve kamuyu
hedef alan bilgi verme ve toplumsal muhalefet oluşturma gibi
eylemlere yöneldiği görülmektedir.
TTB’NİN ÇEVRESEL DEĞİŞİMLERE VERDİĞİ TEPKİLER (AKSOY, 2007)
!! LİBERAL DÜŞÜNCE TOPLULUĞU DERNEĞİ REFORM ÖNERİSİ ,2012
• “Türkiye’de meslek örgütlerinin en geniş ve etkili kesimi Anayasanın
135. maddesi gereğince kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu
statüsü tanınan ve kanunla kurulan kamu tüzel kişiliğini haiz meslek
kuruluşlarıdır.
• Mevcut durumda, hem profesyonel meslek mensupları (tabipler,
avukatlar, eczacılar gibi) hem de esasında ticarî faaliyet yürüten ve
“belli bir meslek” olma keyfiyeti tartışmalı olan gerçek ve tüzel kişiler
(esnaf ve sanatkârlar, çiftçiler, tüccarlar, sanayiciler ve borsacılar,
bankalar gibi) aynı hukukî nitelikte, aynı statüde ve benzer yapıda
oluşturulan meslek kuruluşları bünyesinde teşkilatlandırılmış
bulunmaktadır.”
Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşlarının Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Reform Önerisi
!! LİBERAL DÜŞÜNCE TOPLULUĞU DERNEĞİ REFORM ÖNERİSİ, 2012
“Mesleki örgütlenme alanındaki ikili hatta üçlü yapı sivil toplumun güçlenmesini
engellemekte ve dolayısıyla da demokratikleşmeye engel olmaktadır.
Kamusal tipteki örgüt yapısı ve işleyişi siyaset, toplum ve ekonomi alanında vesayetçi
ve bürokratik bir yapı oluşturmaktadır.
Kamu tüzel kişiliğini haiz ve kamu gücü ve yetkisini kullanan meslek örgütleri sivil
toplum kuruluşlarının gelişimi bakımından engel teşkil etmektedir.
Keza, meslek kuruluşları, devletin
işleyişi, kamu hizmetlerinin sunumu ve
hükümetlerin benimsedikleri politikaların gereği olarak öngördükleri siyasi,
toplumsal ve ekonomik tedbirlerin alınması ve uygulanması bakımından da “kamu
yönetimi/idare” teşkilatı içinde yer alan bir “muhalefet” odağı haline gelmiş
bulunmaktadırlar.”
Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşlarının Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Reform Önerisi
LDT TARAFINDAN ÖNERİLEN
ALTERNATİF ÖRGÜTLENME/YAPILANMA MODELLERİ
I. Model: Serbestlik ve Gönüllü Üyelik Esasına Dayalı
Dernek Tipi Örgütlenme
II. Model: Serbestlik ve Gönüllü Üyelik Esasına Dayalı
Sendika Tipi Örgütlenme
III. Model: Dernek Statüsünde Oda/Birlik Tipi Örgütlenme
DERNEKTEN BİRLİĞE GEÇİŞ MÜMKÜN MÜ?
Sağlık Meslek Mensupları Birliği Kanun Tasarı Taslağı (2004)
HEMŞİRELİK
ÖRGÜTLERİ
ICN- ULUSLARARASI HEMŞİRELER BİRLİĞİ (1899)
• İlk ve en geniş kapsamlı,
uluslar arası bir federasyon
• 130 ulusal hemşireler
birliği/derneği, 16 milyon
hemşire
• Dünya çapında bir
hemşirelik misyonu.
ICN members 2012-2013
Turkey : Turkish Nurses Association
The three goals are:
• To bring nursing
together worldwide.
• To advance nurses
and nursing
worldwide.
• To influence health
policy.
AMERİKAN HEMŞİRELER BİRLİĞİ / DERNEĞİ (1896)
• 3,1 milyon lisanslı hemşire/ registered nurse
• The ANA advances the nursing profession by fostering high standards of nursing
practice, promoting the rights of nurses in the workplace, projecting a positive and
realistic view of nursing, and by lobbying the Congress and regulatory agencies on
health care issues affecting nurses and the public.
TÜRKİYE’DE HEMŞİRELİKTE ÖRGÜTLENME
• Türk Hemşireler Derneği
• Özel Dal Hemşireliği Derneği
• Ebeler Derneği
• Ebeler ve Hemşireler Derneği
• Sendikalar
• Hemşire sayısı: 134966
• Sağlık memuru sayısı: 122633
• Ebe sayısı: 53466
• Faal dernek sayısı: 100658
(TÜİK ,2012)
• Sağlık ve Sosyal Hizmetlerde toplam 19
Sendikaya üye kamu görevlisi sayısı: 449981
TÜRK HEMŞİRELER DERNEĞİ
• 1933’de gönüllü hemşireler tarafından İstanbul’da kurulan “Türk Hastabakıcılar
Cemiyeti” olarak kurulmuş.
• 3 Temmuz 1943 tarihinde Türk Hemşireler Derneği adını almıştır.
• 13 Haziran 1949 ICN’e üye olmuştur.
• 2 Mart 1973 yılında (1630 sayılı Dernekler Kanunu gereğince) Genel Merkez
İstanbul’dan Ankara’ya taşınmıştır.
BİZ BİRARAYA GELEMEDİKÇE
KARARLARIMIZI BAŞKALARI
ALACAK!
TEŞEKKÜRLER
Download

Betül Sönmez - İstanbul Kanuni Sultan Süleyman EAH