08.11.2014
KALITIM
• GENETİK NEDİR?
ARALIK 3.HAFTA
Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik
Özelliklerin bir kuşaktan bir sonraki kuşağa
aktarımına kalıtım, bunu inceleyen biyoloji
alt dalına ise genetik adı verilir. Binlerce yıldır
biyolojik özelliklerin kalıtımı bilindiği
halde, bu konuyla ilgili mekanizmalar
anlaşılamamıştır.
2
•
Kalıtım mekanizmalarını açıklayan ilk bilimsel çalışmalar
Mendel tarafından 1860'lı yıllarda gerçekleştirilmiştir.
Mendel çalıştığı manastırın bahçesinde bezelyeler ile
yaptığı deneylerin sonuçlarını 1866 yılında deneylerin
sonuçlarını 1866 yılında yayınlamış; fakat bu çalışması,
1900'lü yılların başında yeniden keşfedilene kadar
anlaşılamamıştır.
Gregor Johann Mendel (1822 – 1884)
Bezelyeler ile yaptığı çaprazlamaların
sonucunda 1866 yılında kalıtımın temel
kurallarını yayınlamıştır.
Mendel genetiğini kavrayabilmek için
öncelikli olarak kalıtımla ilgili bazı
kavramları öğrenmemiz gerekir.
3
Kalıtımla İlgili Kavramlar:
Karakter: Bireyler arasında çeşitlilik gösteren,
bir nesilden diğer nesile aktarılabilen özelliklere
denir. Bezelyelerdeki çiçek rengi ve tohum şekli
örnek olarak verilebilir.
Gen: DNA molekülü içinde yer alan ve belirli bir
proteinin sentezi için şifre veren bölüme denir.
Bezelyelerde bulunan bir gen çiçeklerin mor
renkli olmasını, diğer bir gen ise tohum şeklinin
düz olmasını sağlar.
Alel gen: Aynı karaktere etki eden genlerden
her birine denir. Alel genler benzer ya da farklı
olabilirler. Bezelyelerde çiçek rengi karakterinin
ortaya çıkmasını sağlayan biri mor diğeri beyaz
çiçekler için iki farklı alel gen bulunur.
Bu genlerin biri anneden diğeri babadan gelir.
Bu nedenle alel genler aynı kromozom üzerinde
bulunamaz. Homolog kromozomların karşılıklı
lokuslarında yer alırlar.
1
08.11.2014
Dominant gen: Baskın genlerdir. Homozigot
ya da heterozigot durumda etkisini fenotipte
gösterir. Baskın genler büyük harf ile gösterilir.
Bezelyelerde mor çiçek rengi baskın
olup "M" harfi ile, düz tohum şekli baskın olup
"D" harfi ile gösterilir.
Homozigot: Bir karaktere ait anne ve
babadan aynı alellerin gelmesi durumudur.
Bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili anne ve
babadan mor çiçek alelini alan bireyin
genotipi bu özellik bakımından
homozigottur (MM). Çiçek rengi bakımından
anne ve babadan beyaz çiçek alelini alan
bireyin genotipi de bu özellik bakımından
homozigottur (mm).
Resesif gen: Çekinik genlerdir. Sadece
homozigot oldukları durumda etkisini fenotipte
gösterebilirler. Çekinik genler dominant geni
simgeleyen harfin küçüğü ile gösterilir.
Bezelyelerde beyaz çiçek rengi çekinik olup "m"
harfi ile, buruşuk tohum şekli çekinik
olup "d" harfi ile gösterilir.
Heterozigot: Bir karaktere ait anne ve
babadan farklı alellerin gelmesi durumudur.
Bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili anneden mor,
babadan beyaz çiçek alelini alan bireyin
genotipi, bu özellik bakımından heterozigottur
(Mm).
Genotip ve fenotip: Baskın ve çekiniklik
durumu yüzünden bir canlının dış görünüşü
her zaman onun genetik içeriğini
yansıtmayabilir. Bu nedenle fenotip adı
verilen bir canlının görünür özellikleri ile onun
genetik yapısı olan genotipini birbirinden
ayırmamız gerekir. Bezelyelerde çiçek rengi
örneğinde MM ve Mm bitkileri farklı
genotiplerde fakat aynı fenotipte (mor) olan
bitkilerdir.
2
Download

14. Hafta