•12/13/2015
TÜRKİYEDE ÇALIŞMA
YAŞAMI SORUNLARI
•1
Yard.Doç.Dr. Salih DURSUN
DERS PLANI
•12/13/2015
İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları
 Çalışma Hayatında Şiddet
 Çalışma Yaşamında Kadınlar ve Sorunları
 Çalışma Hayatında Çocuklar
 Türkiye Bilgi Toplumunun Neresinde?
 Küreselleşme ve Beyin Göçü
 Türkiye’de Çalışma Kültürü
 Çalışma Hayatında Şiddet ve Mobbing
 Türkiye’de İşsizlik ve Etkileri

•2
•12/13/2015
TÜRKİYEDE İŞ KAZALARI
•3
Yard.Doç.Dr. Salih DURSUN
•12/13/2015
•4
İŞ KAZASI???

ILO; “İş kazasını; belirli bir zarar ya da
yaralanmaya neden olan, beklenmeyen, önceden
planlanmayan bir olay şeklinde tanımlamıştır.”
•12/13/2015

WHO ise; iş kazasını şöyle tanımlamaktadır; “İş
kazası önceden planlanmamış ve çoğu zaman,
kişisel yaralanmalara, teçhizatın zarar
görmesine, üretimin bir süre durmasına yol açan
olaydır.
•5
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
 b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş
nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız
çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
 c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının,
görevli olarak işyeri dışında başka bir yere
gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen
zamanlarda,
 d) Bu Kanunun 4.üncü maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının,
iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için
ayrılan zamanlarda,

•12/13/2015
5510 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK
SİGORTASI KANUNU’NUN 13. MADDESİNDE DE İŞ
KAZASININ TANIMI
•6
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla
işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana
gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan
bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.
•12/13/2015

•7
İŞ KAZALARININ MALİYETLERİ
•12/13/2015
Doğrudan (Görünür) Maliyetler;
 İlk müdahale, ambulans ve tedavi masrafları,
 Geçici veya sürekli iş göremezlik ve ölüm
ödemeleri,
 İşçiye veya yakınlarına ödenen maddi ve manevi
tazminatlar
 Sigortaya ödenen tazminatlar

•8
DOLAYLI (GÖRÜNMEZ) MALIYETLER;
•12/13/2015
İşletmenin, makinelerin, prosesin ya da fabrikanın bir
bölümünün ya da tamamının kaybedilmesi,
 İşçinin üretimde çalışmaması nedeniyle iş gücü ve
maliyet kaybı,
 Adli masraflar (Mahkeme)
 İşe yeni bir işçinin alınması gerekiyorsa veriminin
düşük olmasının getirdiği maliyet,
 Kazanın getirdiği fazla mesainin maliyeti,
 Kaza esnasında, bu bölümde işin durması nedeniyle
zaman ve maliyet kaybı,
 Proses, makine veya tezgâhın kısmen ya da tamamen
zarar görmesi nedeniyle tamir ya da yeni makine
alımının getirdiği maliyet,

•9
•12/13/2015
Ürünün ya da hammaddelerin zarara uğraması,
 Çalışanların moral bozukluğu nedeniyle dolaylı
ya da dolaysız iş yavaşlatmaları,
 Yeni işçi alımı gerekiyorsa, işçiye verilen eğitim
ve işçinin işi öğrenmesi esnasında geçen sürenin
getirdiği maliyet
 Bürokratik işlemlerle ilgili harcanan zaman ve
maddi kayıp,
 Siparişin zamanında teslim edilememesi
nedeniyle uğranılacak kayıplar.

•10
ÇALIŞAN AÇISINDAN İŞ
KAZASININ MALİYETİ
•12/13/2015
Kişi çalıştığı sürece ailesini geçindirebilecek
geliri elde etmektedir. Ancak iş kazası sonucu
sakatlanması halinde, iş göremez hale gelir ve
ailesiyle birlikte geçim sıkıntısına girer.
 İş kazasına uğrayan çalışan sağlığını yitirmesi,
bir veya birkaç doku ve / veya organının
kullanımının kısıtlanması veya kaybetmesi,
ruhsal ve psikolojik yönden büyük manevi
kayıplara neden olmaktadır.

•11
EKONOMİK KAYIP?
•12/13/2015
Yapılan bir araştırmada, Meydana gelen iş
kazalarının her birinin işverene toplam maliyeti
828.44 $’a mal olmaktadır.
 Bu maliyetin içerisinde maddi ve manevi
tazminatlar ile mahkeme ve avukatlık giderleri
bulunmamaktadır.
 Bunlar dahil edilirse bir iş kazasının ortalama
direkt maliyeti 71.554 $ olmakta
 Oysa, bir kazanın olmaması için işverenin
yapacağı giderlerin maliyeti 153.21 $ olarak
hesaplanmıştır

•12
EKONOMİK KAYIP?
•12/13/2015
ILO raporlarına göre, iş kazası ve meslek
hastalıklarından kaynaklanan yıllık kayıp,
dünya ülkelerinin toplam GSYİH’larının %4’ünü
aşmaktadır.
 Türkiye’nin 2014 yılı GSYİH’sı dikkate
alındığında iş kazası ve meslek hastalıklarının
toplam maliyetinin yaklaşık 70 milyar TL’yi
aşabileceği söylenebilir.
 2013 yılında bütçeden eğitime ayrılan pay,
78,5 milyar, sağlığa ayrılan pay, 75
milyardır.

•13
İŞ KAZALARININ NEDENLERİ
•12/13/2015
İş kazalarının nedenleri ile ilgili birçok araştırma
yapılmıştır. Bu araştırmalara göre iş kazalarının
meydana gelmesinde tek bir nedenin değil, birden
fazla nedenin etkisi olmaktadır.
 İş kazalarının oluşmasında üretim teknolojisi,
üretim araçları, çevre koşullarının yanında
sosyolojik, psikolojik, fizyolojik bir çok etken rol
oynamaktadır.
 Ancak, iş kazalarının oluşmasına neden olan
etkenlerin tümü temel iki etkene indirgenebilir.
 Bunlar işyerlerindeki güvensiz durumlar ile
çalışanların yaptığı güvensiz davranışlardır

•14
GÜVENSIZ DAVRANIŞLAR
•12/13/2015
Güvensiz davranışlar insanın fizyolojik ve psikolojik
yapısı ile çevre koşullarından kaynaklanmaktadır.
 - İşi Bilinçsiz Yapmak,
- Dalgınlık ve Dikkatsizlik
- Makina Koruyucularını Çıkarmak
- Tehlikeli Hızla Çalışmak
- Görevi Dışında İş Yapmak
- İş Disipline Uymamak
- İşe Uygun Makina Kullanmamak
- Yetkisiz ve İzinsiz Olarak Tehlikeli Bölgede
Bulunmak
- Kişisel Koruyucuları Kullanmamak
- Tehlikeli Hızda Araç Kullanmak

•15
GÜVENSIZ DURUMLAR
- Güvensiz Çalışma Yöntemi
- Güvensiz ve Sağlıksız Çevre Koşulları
- Topraklanmamış Elektrik Makinaları
- İşe Uygun Olmayan El Aletleri
- Kontrol ve Testleri Yapılmamış Basınçlı Kaplar
- Tehlikeli Yükseklikte İstifleme
- Kapatılmamış Boşluklar
- İşyeri Düzensizliği
- Koruyucusuz Makina, Tezgahlar
- Parlayıcı Patlayıcı Maddeler
•12/13/2015

•16
AYRINTILI OLARAK İŞ
KAZALARININ NEDENLERİ
İş kazalarının meydana gelmesinde etkili
olan bireysel (beşeri )nedenler
•12/13/2015

-kişisel nitelikler
 -fizyolojik nitelikler
 -psikolojik nitelikler

•17
KİŞİSEL NİTELİKLER
•12/13/2015
Konu ile ilgili yapılan araştırmalar kişinin
yaş,cinsiyet,eğitim,tecrübe ve medeni halinin, iş
kazasının oluşmasında yakından ilişkili oldukları
saptanmıştır.
 Yaş
 Yapılan araştırmalar, çalışanlarının yaşlarının
ilerlemesiyle birlikte kaza oranları düştüğünü
saptamıştır.
 Genç çalışanların yaşlı çalışanlara oranla daha fazla
kaza geçirmeleri ile ilgili birçok neden öne sürülmüştür.

•18
•12/13/2015
-Genç işçiler daha tehlikeli işlerde
çalıştırılmaktadır.
 -Aile sorumluluğu az olan genç işçilerin,daha
dikkatsiz oldukları
 -Genç işçilerin iş deneyimleri daha az olduğu için
makinelerden doğabilecek tehlikelerden
haberdar olmamaları
 -Genç ve dinamik olmaları, tehlikeli
davranışlarda bulunmalarına sebep olmaktadır.

•19
CİNSİYET VE İŞ KAZALARI
•12/13/2015
Cinsiyet ile iş kazaları arasındaki ilişkiyi tespit
etmek için yapılan bir çok araştırma farklı
sonuçlar ortaya çıkarmıştır.
 Bazı araştırma sonuçlarına göre kadın
çalışanların erkek çalışanlara oranla daha az
kaza yaptıkları tespit edilmiştir.
 Bunun sebebi olarak da ,kadınların erkeklere
oranla daha dikkatli çalışmaları ileri
sürülmektedir. Ayrıca kadın işçilerin ağır ve
tehlikeli işlerde çalıştırılmamaları daha az kaza
geçirmelerine neden olmaktadır

•20
EĞİTİM VE İŞ KAZALARI
•12/13/2015
Bilgisizlik, kaza sebeplerinin başında
gelmektedir. İşçinin iş hakkındaki bilgi derecesi
ile kazayla karşılaşma oranı arasında ters yönde
bir ilişki vardır. Kişinin işi tanıması, işten
kaynaklanabilecek tehlikeler hakkında bilgi
sahip olması ve işin görülmesi için gerekli olan
bilgiyi sahip olması kazaların önlenmesi
bakımından önem taşımaktadır. Bilgisizlik,
işçide cehaletten doğan bir cesarete yol
açmaktadır.
 Bu durum ise tedbirsiz davranışların asıl nedeni
olmaktadır.

•21
•12/13/2015
İşçilerin kullandıkları makine ve teçhizata
dikkat ve ilgilerini artırmak için onlara mesleki
eğitim vererek bu konuda bilgilendirmek gerekir
 Dolayısıyla işçiye hem işi daha kolay nasıl
yapacağını, hem de çalışma ortamında maruz
kaldığı tehlikelere karşı nasıl korunacağı
öğretilir.
 Yapılan araştırmalar göstermektedir ki, işe
başlamadan önce iş güvenliği eğitimi alan
işçilerin kaza oranı, almayanlara göre daha
düşüktür

•22
TECRÜBE VE İŞ KAZASI
•12/13/2015
Tecrübe ile iş kazası arasındaki ilişkiyi açıklamak üzere
yapılan birçok araştırma farklı sonuçlar ortaya
çıkarmıştır.
 Bazı incelemelerde daha fazla tecrübeye sahip işçiler
daha çok iş kazası geçirmektedirler.
 Ancak araştırmaların çoğunda bu durumun tam tersi
ortaya çıkmıştır; yani iş deneyimi arttıkça iş kazası oranı
azalmaktadır.
 Çalışanların işte çalışma süreleri arttıkça kaza
oranlarında bir azalma meydana gelmektedir. Bunun
sebebi de uzun yıllar aynı çalışma ortamında bulunan
işçi, o çevreye uyum sağladığından, tehlikeli olan yer,
•23
durum ve davranışları iyi bildiği için bunlardan
kaçınmaktadır .

MEDENİ DURUM VE İŞ KAZALARI
•12/13/2015
Medeni hal ve iş kazaları arasındaki ilişkiyi
incelemek üzere yapılan araştırmalara göre,
evlenmiş olan işçilerin bekar işçilere oranla daha
az iş kazası geçirmektedirler.
 Bunun sebebi de evli olanların bekarlara göre
daha dikkatli olmaları ve ev geçindirdikleri için
daha fazla sorumluluk sahibi olmalarıdır.

•24
FIZYOLOJIK NITELIKLER
•12/13/2015
İş kazalarına neden olan fizyolojik nitelikler
olarak yorgunluk, monotonluk, fiziksel
yetersizlik ve uykusuzluk incelenecektir.
 Bütün bu nitelikler kaza belirleyicisi oldukları
kesin olarak saptanmamış olsa dahi, bunların
varlığı halinde bireylerin daha fazla iş kazası
geçirdikleri kesinleşmiştir.

•25
YORGUNLUK
•12/13/2015
Yorgunluk , belli bir işi ya da işlemi yapan
bireyin ,fizyolojik nedenlerle söz konusu olan işi
daha fazla devam ettiremeyeceği bir psikosomatik tükenme aşamasına gelmesidir.
 Yorgunluk bazen ölçülebilir ve görünür düzeyde
oluşur. Yorulan insanın iş gücü ve verimliliği
düşer.
 Yorgunluk belirtilerinin ortaya çıkması için
insanın çok ağır işler yapması da gerekmeyebilir.
Bazen insan kendisini yorgun hisseder ve bir tür
isteksizlik ve bezginlik şeklinde belirtiler gösterir

•26
•12/13/2015
Yorgunluk sadece kişilerin verimli çalışmasını
önlemez aynı zamanda dikkat ve duyarlılığın
azalmasına, refleks davranışlarının
yavaşlamasına sebep olmaktadır.
 Ağır ve sürekli yapılan bedensel çalışmalar
bireyde fiziksel yorgunluğa neden olmaktadır.Bu
durumda çalışma ortamının yeterli derecede
aydınlatılmaması, havalandırılmaması, ısıtılıp
veya soğutulmamasına da bağlıdır.
 Bundan farklı olarak kişinin masa başında, çok
fazla dikkat gerektiren, yüksek tempolu ve
stresli işler de zihinsel yorgunluğa neden
olmaktadır

•27
MONOTONLUK
•12/13/2015
İşlerin sürekli aynı şekilde yapılması, çalışanda
monotonluğa sebep olmaktadır.
 Bazı araştırma sonuçlarına göre monotonluk,
mutsuzluğa, iş tatminsizliğine vb. bıkkınlığa yol
açmaktadır.
 Bu durumda da dikkatin azalmasına, tehlikeli
davranışlarda bulunmaya, dolayısıyla iş kazasına
neden olmaktadır.

•28
FAZLA MESAI, GECE ÇALIŞMALARI VE
UYKUSUZLUK
•12/13/2015
Uykusuzluk tıpkı yorgunluk ve monotonluk gibi
çalışanın konsantrasyonunun
bozulmasına,dikkatin dağılmasına ve zamanında
tepki verememesine yol açmaktadır.
 İşe uykusuz gelen bir kişi bütün gün sinirli,hırçın
ve baskı altında işini yapmaktadır.Bu durumda
çevresini de negatif etkileyerek ortamın
gerginleşmesine ve diğer çalışma arkadaşlarının
da kaza yapma olasılığını artırmaktadır.
 Gece çalışmalarında iş kazasının daha sık
meydana geldiği istatistikler ile saptanmıştır

•29
FİZİKSEL YETERSİZLİK VE İŞ
GÖREN- İŞ UYUMU
•12/13/2015
Fiziksel yetersizlik ,işçinin fiziki açıdan yaptığı
işe ve çalıştığı ortama uygun olmamasını ifade
etmektedir.
 Fazla güç gerektiren bir işe,gücü yetersiz olan
birinin yerleştirilmesi halinde bu kişinin kısa
sürede yorulmasına neden olur.
 Aynı şekilde kısa boylu bir işçinin yapabileceği işi
uzun boylu birinin yapması, iş sırasında
uygunsuz duruş ve davranış biçimi ortaya
çıkardığından,çalışan daha kısa sürede
yorulacağından,kaza yapma ihtimali artacaktır

•30
•12/13/2015
İş görenin işe uyumu, işin gerektirdiği zihinsel ve
bedensel yeteneklere sahip olması ve işe ilişkin
bazı kişilik değerlerini taşıması ile mümkün
olmaktadır.
 İş görenin yetenek düzeyinin altında bir işte
çalışması, iş doyumsuzluğu,bıkkınlık, sıkıntı
hissetmesine, dolayısıyla dikkatsiz davranmasına
ve iş kazası yapmasına yol açmaktadır.
 Buna karşılık bireyin yeteneklerini aşırı zorlayıcı
bir işte çalışması, düşük iş başarısına, çabuk
yorulmasına, moral bozukluğuna neden olarak iş
kazası yapma olasılığını arttırmaktadır

•31
İŞ GÖREN-MAKİNE UYUMU
•12/13/2015
Çalışanların fiziksel yetersizliklerinin bilinmesi
ve buna göre işe yerleştirilmesi çalışma
ortamının daha ergonomik hale getirilmesi
demektir.
 Başka bir deyişle çalışanı işe uyumlu hale
getirmeye çalışırken,işi de (çalışma ortamını,
kullandığı makine ve teçhizatı vb.) çalışana
uygun hale getirmek şarttır.
 Aksi halde,olumsuz ve uyumsuz makine-çalışan
ilişkisi büyük sorunlara neden olacaktır,bu da iş
kazalarını doğuracaktır.

•32
•12/13/2015
İş görenlerin, makinelerin bilinen tehlike sebebi
özelliklerine karşı geliştirilen koruyucu
tedbirlere dikkat etmemeleri, kendilerine verilen
koruyucu malzemeleri kullanmamaları ya da
yetersiz kullanmaları iş gören-makine ilişkisinde
uyum bozacak nedenler arasında gösterilebilir.
 İş görenin fiziksel özelliklerinin çalıştığı
makinenin özelliklerine uymaması sonucu
tehlikeli şekilde eğilmesi, kalkması, uzanması
gibi zaman içinde onu yorarak dikkatini
kaybettirecek faaliyetlerde bulunması kazalara
yol açabilmektedir

•33
PSIKOLOJIK NITELIKLER
•12/13/2015
İş kazalarının ortaya çıkmasında etkili olan belli
başlı psikolojik nitelikler olarak
 zeka,
 duygusallık,
 kaza eğilimi,
 iş tatmini ve motivasyon, gerilim(stres)
incelenecektir.

•34
ZEKA VE İŞ KAZALARI
•12/13/2015
Yapılan araştırmalarda iş görenlerin soyut zeka
düzeyleri ile kaza yapma olasılıkları arasında
önemli bir ilişki olduğu saptanmıştır.
 Çünkü, bireylerin genel olarak işlerine uyum
sağlayabilmeleri, ortaya çıkan durumu hemen
değerleyebilmeleri ile kaza yapma olasılıkları
arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. İş gören
yeteri kadar zeki değilse, karar vermede
gecikebilir, gerekli önlemleri almayabilir.
 Mevcut iş için gerekli zeka düzeyine sahip
olmayan çalışanlar genellikle hatalı kararlar
vermekte ve iş ortamında güvenli olmayan
durumlar oluşturup, kazalara neden olmaktadır

•35
DUYGUSALLIK
•12/13/2015
İş kazaları ile ilişkili iki temel duygusal etken söz
konusu edilebilir.
 Birisi duygusal olgunluk, diğeri de kazanın
olduğu andaki duygusal zamandır.
 Bunlar arasında işçilerin hatalı davranış, ani
heyecan, sinirlilik ve korku, üzüntü ve depresyon
halleri bulunmaktadır.
 Bu dört hal, duygusal niteliklerden
kaynaklanmakta, tam anlamıyla duygusal
koşullar iş kazalarında önemli yer tutmaktadır

•36
•12/13/2015
İş kazaları ile duygusallık arasındaki ilişki
araştırıldığında, duygusal uyumsuzluğun
kaynaklarının çok farklı olduğu görülmüştür.
 Ast ile üst arasındaki yetersiz ilişkiler,
makinelerden sakınma,iş hakkındaki
güvensizlikler duygusal bozukluğa yol açarak,
kazalara neden olabilir.
 Duygusal sıkıntılar evden, aileden veya maddi
koşullardan kaynaklanabilir. Örneğin evliliğinde
sorunlar olan bireyin depresyona girmesi; maddi
sıkıntıları olan kişinin endişeli olması gibi haller,
kazaların artmasına neden olabilir

•37
KAZA YAPMA EĞILIMI
( KAZAYA YATKINLIK)
•12/13/2015
Bazı araştırmacılar uzun incelenmeler
sonucunda kaza eğilimli olan kişilerin
özelliklerini belirlemişlerdir. Bunlar:
 Geleceğe ait planları yoktur,
 heyecan ve maceraya düşkündürler,
 kolay isyan ederler,
 sıkı kuralları sevmezler ve
 çalışma ortamındaki güvenlik kurallarını
önemsemezler

•38
İŞ TATMİNİ VE MOTİVASYON
•12/13/2015
İş tatminini, çalışanın beklenti ve ihtiyaçlarının
karşılanma derecesi olarak açıklayabiliriz.
 Dolayısıyla iş kazası ile karşı karşıya kalan birey
hem tatmin olma, hem de çalışma ortamına
uyum sağlaması olumsuz şekilde
etkilenmektedir. Kısaca iş kazası ile iş tatminin
sürekli etkileşim halinde olduğunu söyleyebiliriz.
 Uzun süren araştırmalar iş tatmini ile kazalar
arasında negatif yönlü bir ilişki olduğunu ortaya
çıkarmıştır.

•39
•12/13/2015
İşinden memnuniyetsizlik duyan ve motivasyonu
düşük olan çalışanların işe, ortama ve
arkadaşlarına uyum sağlamaları çok zordur.
 İş tatmini olmayan çalışanlar işlerine gerekli
önemi vermezler, güvenlik kurallarını dikkate
almazlar ve çalışma arkadaşları ve amirleri ile
iyi ilişki kuramazlar.
 Bütün bu olumsuz haller dikkatlerinin
azalmasına, dolayısıyla kaza yapma ihtimalinin
artmasına neden olmaktadır

•40
GERİLİM (STRES) VE AŞIRI İŞ YÜKÜ
•12/13/2015
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte çalışanlarında bu
ortama ayak uydurabilmeleri için, daha tempolu, daha
dikkatli ve daha büyük baskı altında çalışmak
zorundadırlar.
 Bütün bunlar bireyde gerilime neden olmakta ve işini
zamanında ve gerektiği şekilde yerine getirmesini
engellemektedir.
 Stres ile iş kazaları arsındaki ilişkiyi açıklamak için
yapılan araştırma sonuçlarına göre, iş kazalarının
nedenlerinden biri olan gerilim faktörünün çok yaygın
olduğu görülmüştür. Ayrıca iş ortamındaki stres, bireyin
konsantrasyonunu bozduğu, dikkatini dağıttığı,
reflekslerini yavaşlattığı ve fiziksel koordinasyonunu •41
azalttığı sonucuna ulaşılmıştır

İŞ KAZALARININ MEYDANA
GELMESİNDE ETKİLİ OLAN
TEKNİK NEDENLER
•12/13/2015
İş kazası ile ilgili yapılan bir çok araştırma,
kazalara teknik faktörlerden daha çok insan
faktörünün neden olduğu ortaya çıkarmıştır.
 Özellikle makine ve teçhizatın arızası sonucu
meydana gelen kazalar, çalışan hatalarından
oluşan kazalardan daha az olduğu görülmüştür

•42
MAKINELERE BAĞLI KAZA NEDENLERI
•12/13/2015
-Her makinenin bir çalışma düzeni vardır.Bu düzenin
bozulması halinde kaza meydana gelmektedir.
 -Makine teknik bir üründür ve temelinde arıza
ihtimali her zaman vardır.Makinenin üretim
özellikleri o üretim alanı için yanlış veya yetersiz
olması halinde, teknik arızaya ve buna bağlı olarak da
kazaya neden olabilir.
 -Makinenin ne şekilde ve hangi maddeden yapılırsa
yapılsın, parçalarının eskime, kırılma veya patlama
ihtimali vardır.Dolayısıyla kullanılan makine ve
teçhizatın, periyodik olarak fiziki ve teknik bakım ve
tamiri yapılması gerekir.

•43
•12/13/2015
-Teknoloji hızla gelişmektedir.Bu nedenle
makinenin imal edildiği tarihteki teknoloji,
kazaya yol açmayacak niteliklerin makineye
kazandırılmasında yetersiz olabilir.
 -Makine imal edilirken ergonomi de dikkate
alınmalıdır.Makineyi çalıştıracak insanın ve
çevrenin özelliklerinin esas alınmaması
durumunda kaza yapma ihtimali artmaktadır.
 -Makinenin kazayı önleyici koruyucu
mekanizmaların hiç yapılmaması ve ya eksik
yapılması durumunda, güvenli olmayan koşullar
yaratığı için kaza geçirme olasılığı artmaktadır.

•44
FIZIKSEL ÇEVRE KOŞULLARINA BAĞLI
KAZA NEDENLERI
•12/13/2015
İş kazalarının meydana gelmesinde etkili olan
bir diğer etken de çalışma ortamının işçi sağlığı
ve iş güvenliği şartlarına uygun olmamasıdır.,
 Bu durumda çalışanı fiziksel, biyolojik ve
psikolojik açıdan olumsuz etkileyen çevre
faktörleri, çalışma hızı ve kapasitesinin
azalmasına dolayısıyla iş kazalarının meydana
gelmesinde etkili olmaktadır

•45
•12/13/2015
GÜRÜLTÜ
 Gürültü, sinir- ruh ve işitme duygusu üzerine
etki eder.Sinir ve ruh sistemi üzerinde şu etkileri
görülür.
 Konsantrasyon, dikkat ve reaksiyon kapasitesi
zayıflar. Yorgunluk, uyku bozuklukları, baş
ağrıları, dolaşım semptomları gibi rahatsızlıklar
görülür.
 Sürekli gürültülü ortamda çalışan iş görenler,
normal sesli çevreden izole edilir.
 Dolayısıyla böyle bir ortamda neler konuşulduğu
duyulmaz. İş makinelerinin gönderdiği sinyaller
maskelenerek iş görenin iş ve işlemlerde başlama
ve bitiş zamanlarının geciktirilmesine neden olur
•46
AYDINLATMA
•12/13/2015
İş yerlerindeki uygun bir aydınlatma, sadece
çalışan üzerinde olumlu bir psikolojik bir tesirin
oluşturulması, verimin düşmemesi için değil; iş
kazalarının önlenmesi bakımından da çok
gereklidir.
 Aydınlatma yetersizliğinde görme fonksiyonu
üzerine aşırı yüklenilmesi nedeniyle kısa bir süre
sonra yorgunluk belirtileri, göz bozuklukları ve
baş ağrıları meydana gelir.

•47
ISI
•12/13/2015
İnsanlar her ne kadar çeşitli ısı düzeylerinde çalışıyor
olsalar da, belli düzeylerin altına inen veya üzerine çıkan
sıcaklıklarda çalışanların başarısının olumsuz etkilendiği
görülmektedir.
 Bu olumsuzluk, fiziki güç harcanarak yerine getirilen
işlerde yorgunluk, zihinsel güç harcanarak yerine
getirilen işlerde ise hata oranlarının yükselmesi şeklinde
ortaya çıkmaktadır.
 Endüstride genellikle sorun olan yüksek sıcaklıktır. Isısı
yüksek olan bir ortamda çalışan kişide bezginlik,
bıkkınlık, dalgınlık ve isteksizlik meydana gelir. Eğer iş
gören bu gibi hallerde gözlenip tespit edilmezse güvensiz
davranışta bulunur, sonuçta da iş kazası gerçekleşebilir.•48

TOZLAR
•12/13/2015
Toz faktörünün de kaza sıklılığı üzerinde etkili
olduğu uzun süren araştırmalardan sonra ortaya
çıkmıştır.
 Tozların en büyük etkisi solunum sistemi
üzerindedir.
 Havada asılı olan tozlar her solumada, burun ve
ağızdan girerek akciğerlere ulaşır.
 MPM (Milli Prodüktivite Merkezi) tarafından
yapılan bir araştırmada, tozun çalışanların göz,
burun ve kulak deliklerini kapadığı, görüşü,
nefes almayı ve duymayı engelleyerek iş
kazalarına yol açtığı görülmüştür

•49
•12/13/2015
ILO’nun tespitlerine göre kazaların yalnızca
%2’si korunması mümkün olmayan, geriye kalan
%98’i korunması mümkün olan kazalar
şeklindedir.
 Yine araştırmalar iş kazalarının %50’sinin
kolaylıkla önlenebilecek kazalar olduğu
 %48’inin sistemli bir çalışma ile önlenebileceği
 %2’sinin önlenemeyeceğini tespit etmiştir.

•50
DÜNYADA İŞ KAZALARI
•12/13/2015
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kaynaklarına
göre her yıl 1,2 milyon kadın ve erkek iş kazaları
ve meslek hastalıkları dolayısıyla hayatını
kaybetmektedir.
 Yine aynı kaynaklara göre; her yıl 250 milyon
insan iş kazaları, 160 milyon insan ise meslek
hastalıkları sonucu ortaya çıkan zararlara maruz
kalmaktadır.
 ILO’nun tahminlerine göre, dünya genelinde işle
ilgili kazalar ve hastalıklar, bütün ölümlerin
%3,9’unu oluşturmakta ve dünya nüfusunun %15
kadarı her yıl küçük veya büyük boyutta
kazalara maruz kalmaktadır.

•51
•12/13/2015
● Ölümcül iş kazaları, özellikle Asya ve Latin
Amerika ülkelerinde artış göstermektedir.
 Örneğin; Çin’de 1998 ve 2001 yılları arasında
ölümcül iş kazalarının sayısı 73.500’ten 90.500’e
çıkmıştır.
 Yine Çin’de yaklaşık yarım milyon kişi işle ilgili
nedenlerden dolayı yaşamını kaybetmiştir.
 Latin Amerika’da ise, 1998 yılında 29.500 olan
ölümcül iş kazası sayısı, 2001 yılında 39.500’e
yükselmiştir.
 ILO’ya göre bu rakamların altında yatan neden,
bu ülkelerdeki hızlı ekonomik büyümedir.

•52
•12/13/2015
● İş kazalarının en yaygın olduğu sektörlerin
başında inşaat sektörü gelmektedir. Ölümcül iş
kazalarının yaklaşık %17’si inşaat sektöründe
olmaktadır. Buna göre, inşaat sektöründe her yıl
en az 60.000 ölümcül kaza olmakta, her 10
dakikada 1 kişi yaşamını yitirmektedir.
 ● Genç ve yaşlı çalışanlar iş kazasına maruz
kalma riski en yüksek kesimi oluşturmaktadır.
Örneğin, Avrupa Birliğinde 18–24 yaş grubunun
maruz kaldığı ölümcül olmayan kaza oranı, diğer
yaş gruplarına göre en az %50 daha fazladır

•53
3 ve daha fazla gün
devamsızlığa neden olan
kazalar (milyon)
İşle İlgili Ölümler (2001)
Ölümcül Kaza
•12/13/2015
Ekonomik Olarak Aktif
Nüfus (2001/milyon)
Endüstrileşmiş Ülkeler
419.5
16.000
12
297.000
Orta ve Doğu Avrupa
ve Orta Asya
183
17.500
13.5
166.000
Hindistan
444
40.000
30.5
302.000
Çin
740.5
90.500
69
477.000
Diğer Asya Ülkeleri ve
Adalar
415.5
77.000
58.5
256.000
279.5
53.500
40.5
265.000
Latin Amerika ve
Karayipler
219
39.500
30
148.000
Arapça Konuşan
Ülkeler
135
18.000
13.5
139.000
Toplam
2.837
351.500
268
Sahra Altı Afrika
•54
2.2 milyon
TÜRKIYE’DE DURUM!
•12/13/2015
Türkiye’de iş kazalarıyla ilgili en ayrıntılı
araştırmalardan biri, Türkiye İstatistik Kurumu
(TÜİK) tarafından 2007 ve 2013 yıllarında Hanehalkı
İşgücü Anketi ile birlikte yapılmıştır.
 Çalışmada, iş kaybına yol açıp açmamasına ve olayın
hukuken bir iş kazası niteliği taşıyıp taşımadığına bakıl
maksızın, işyerinde veya iş esnasında geçirilen ve
(şiddetine bakılmaksızın)bir yaralanmayla sonuçlanan
tüm kazalar iş kazası olarak değerlendirilmiştir.Örne
ğin; iş makinesine elini sıkıştırma, işyerinin
merdivenlerinden düşme, işyerinde çıkan yemekten
zehirlenme, iş için bir toplantıya giderken yolda
•55
geçirilen trafik kazası vb.

SON 12 AY İÇERİSİNDE İSTİHDAM EDİLENLERDEN İŞ
KAZASI GEÇİRENLER, 2007 - 2013
•12/13/2015
•56
SEKTÖRLERE GÖRE İŞ KAZASI
GEÇİRENLERİN ORANI, 2007-2013
•12/13/2015
•57
SOSYAL GÜVENLIK KURUMU RAKAMLARI
Sigortalı Sayısı
İş Kazası Sayısı
Ölüm
Kaybedilen İşgünü
•12/13/2015
Yıllar
Sayısı
2000
5.224.125
74.847
731
1.697.695
2001
4.886.881
72.367
1002
1.831.686
2002
5.223.283
72.344
872
1.831.252
2003
5.615.238
76.668
810
2.111.432
2004
6.181.251
83.830
841
2.031.238
2005
6.918.605
73.923
1072
1.791.292
2006
7.818.642
79.027
1592
1.845.451
2007
8.505.390
80.602
1043
1.934.980
2008
8.802.989
72.963
865
1.855.980
2009
9.030.202
64.316
1171
1.572.106
Toplam
-
-
9.999
-
•58
•12/13/2015
2013 yılında toplam 191.389 işçi kaza geçirdi,
 İş kazası geçirenlerin 170.644’ü erkek, 20.745’i
kadın
 İŞ KAZASI SAYISINDA BİR YIL ÖNCESİNE
GÖRE % 291 ARTIŞ MEYDANA GELDİ.
 SGK tarafından açıklanan istatistiklere göre,
2013 yılında meydana gelen iş kazalarında 1360
kişi hayatını kaybetti.
 2.209 kişi sürekli iş göremez hale geldi.

•59
MADDİ KAYIP???
•12/13/2015
2013 yılında meydana gelen iş kazaları sonucu,
sigortalıların ayakta tedavileri ve yatarak tedavileri
nedeniyle 2 milyon 357 bin 505 iş günü kaybedildi.
 İş kazası sonucu geçici iş göremez hale gelen tüm
çalışanların asgari ücret ile çalıştığını kabul edersek,
toplam 80 milyon 272 bin 534 TL kayıp oluşmuştur.
 Her bir ölümlü iş kazası için 7500 gün kaybedildiği
kabul edilir, dolayısı ile 1360 ölüm için 10 milyon 200
bin iş günü kaybedilmiştir. Dolayısı ile 347 milyon 140
bin TL kayıp oluşmuştur.
 Bu hesaplamalarda, tedavi, onarım, hukuki masraflar
vb bulunmamaktadır.
•60

SEKTÖRLERE GÖRE…
•12/13/2015
İş kazası sonucu ölümlerden 521’i (ölümlerin
yüzde 38.30’u) inşaat sektöründe meydana geldi,
 Ölümlerde inşaat sektörünü 183 ölümle
(ölümlerin yüzde 13.45’i) kara taşımacılığı ve
boru hattı taşımacılığı izledi,
 2013 yılında metal sektöründe meydana gelen
kazalarda 117 (ölümlerin yüzde 8.60’ı) kişi
hayatını kaybetti
 Kömür ve linyit çıkartılması sektöründe
meydana gelen iş kazaları sonucu 36 (ölümlerin
yüzde 2.65’i) kişi hayatını kaybetti.

•61
İŞ KAZASI SONUCU ÖLÜMLERİN
İLLERE GÖRE DAĞILIMI
•12/13/2015
ş kazası sonucu ölüm en çok İstanbul’da
meydana geldi, İstanbul’da 2013 yılında
meydana gelen iş kazaları sonucu 218 kişi (iş
kazası sonucu ölenlerin yüzde 16’sı) hayatını
kaybetti.
 Ölümlerde İstanbul’u 116 (iş kazası sonucu
ölenlerin yüzde 8.50’si) ölümle Ankara izledi.
2013 yılında iş kazası sonucu İzmir’de 82 (iş
kazası sonucu ölenlerin yüzde 6.02’si) kişi,
Antalya’da 62 (iş kazası sonucu ölenlerin yüzde
4.55’i) iş kazası sonucu hayatını kaybetti.

•62
•12/13/2015
Ülkemizde her 6 dakikada bir iş kazası olmakta
her 6 saatte bir işçi hayatını kaybetmektedir.
 Ayrıca istatistikler her 2,5 saatte bir işçinin iş
göremez hale geldiğini göstermektedir.
 İstatistiklere göre, iş kazaları bakımından
Avrupa’da ilk sırayı, dünyada ise üçüncü sırayı
aldığımız ifade edilmektedir.

•63
Download

"Türkiye`de Çalışma Yaşamı Sorunları" ders notları 4 için tıklayınız.