i
T.C.
GAZĠOSMANPAġA ÜNĠVERSĠTESĠ
Bilimsel AraĢtırma Projeleri Komisyonu
Sonuç Raporu
Proje No:
2010/69
Projenin BaĢlığı
Tarımsal KOBĠ‟lerin Kırsal Kalkınmadaki Rolü
(Tokat Merkez ve Niksar Ġlçeleri Örneği)
Proje Yöneticisi
Doç.Dr.Nuray KIZILASLAN
Birimi
Ziraat Fakültesi
AraĢtırmacılar ve Birimleri
Funda TETĠK
Fen Bilimleri Enstitüsü (Yüksek Lisans Öğrencisi)
(Ay / Yıl)
Kasım / 2011
ii
ÖZET:*
Bu araĢtırmada Tokat Merkez ve Niksar ilçelerindeki tarımsal KOBĠ‟lerin kırsal
kalkınmadaki rolleri belirlenmeye çalıĢılmıĢtır. KOBĠ ve üreticilerle anket yapılarak
veriler oluĢturulmuĢtur. Tarımsal ürün iĢleyen toplam 15 iĢletme ile görüĢülmüĢ ve buna
bağlı olarak seçilen 20 köyde salkım örnekleme yöntemiyle her köyden ikiĢer kiĢi
seçilerek toplam 40 üretici ile anket yapılmıĢtır. Üreticilerin sorunları, ekonomik ve
sosyal durumları incelenmiĢ ve KOBĠ‟ler hakkında görüĢleri ve iletiĢimleri ortaya
konulmuĢtur. Ayrıca KOBĠ‟lerinde üreticilerle olan iletiĢimi, kırsal kalkınma projesi
altında hibe/ kredi alıp almadıkları, sorunları yöreye olan katkıları belirlenmiĢtir. Kırsal
kalkınmanın sağlanmasında etkili olabilecek hibe ve kredilerin en fazla iĢ geliĢtirme ve
makine alımında kullandıkları görülmüĢtür. ĠĢletmelerin üreticilerle hammadde alımı
konusunda iletiĢimlerinin olduğu üreticinin ürününün tarladan iĢletmeye ulaĢmasıyla
hem üretici hem de iĢletme sahibinin karlı olduğu ortaya çıkmıĢtır. Ancak Tarımsal
KOBĠ‟lerin bölgede halen yetersiz sayıda olduğu ve bölgedeki KOBĠ‟lerinde bazı
durumlarda hammadde ihtiyaçlarını farklı bölgelerden karĢılamakta olduğu
görülmektedir. Bu araĢtırmaya göre bölgedeki iĢletmelerin çiftçiyle daha yakın
iletiĢimde olmaları, tarım sanayi entegrasyonun daha etkin sağlanması, bölgede tarım ve
hayvancılığa gereken önemin verilmesi, üreticilerin bilinç düzeylerinin artırılması için
KOBĠ‟lerin eğitim çalıĢmaları yapması ve genç yaĢta büyük Ģehirlere göçün
engellenmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: KOBĠ, Kırsal Kalkınma, Kredi, Hibe
(*)Bu çalıĢma GaziosmanpaĢa Üniversitesi Bilimsel AraĢtırma Projeleri Komisyonu
tarafından desteklenmiĢtir. (Proje No: 2010/69)
iii
ABSTRACT
This research aims to determine roles of Agricultural Small and Medium Sized
Enterprises (Agro-SMEs) in rural development in Tokat and Niksar. Data were
collected from Agro-SMEs and producers via survey. The researcher interviewed with
fifteen enterprises that process agricultural products and according to these enterprises
twenty villages are chosen and two villagers are chosen from these villages with the
cluster sample model and our questionnaire is applied to forty villagers. This research
determined problems, economical and social conditions of producers, producers‟ point
of views about Agro-SMEs and their communication. In addition, this research
determined if the enterprises get financial support for rural development projects as
credit or donation, communication issues between Agro-SMEs and producers, their
problems and their contribution to this region. It is understood that credits and
donations, that could be helpful for rural development are used for business
development and purchase of machinery. Also, it is understood that enterprises have
communication between producers about purchase of raw materials and as a result of
direct transportation of raw materials from producers field to the factory is beneficial for
both producers and enterprises. However, it is understood that Agro-SMEs are still
insufficient in numbers and sometimes this region‟s Agro-SMEs provide their raw
materials from some other regions. According to this research, enterprises in this region
should improve their communication with the villagers, they should ensure more
effective integration of agriculture and industry, necessity of animal husbandry should
be considered, Agro-SMEs should do educational works to improve level of producers‟
consciousness and migration of young people to big cities should be prevented.
Key:Agro-SMEs , Rural Development, Credit , Grant
iv
TEġEKKÜR
ÇalıĢmam süresince benden değerli katkılarını esirgemeyen ve engin bilgisi, yorumları
ve önerileri ile çalıĢmama ıĢık tutan danıĢman hocam değerli bilim insanı Doç. Dr.
Nuray KIZILASLAN‟a,
Bana her zaman maddi manevi destek olup çalıĢmamı bitirmem konusunda beni
cesaretlendiren, benimle beraber kendi yüksek lisans tezini yazmasına rağmen bana
yardımlarını esirgemen ve her zaman yanımda olan sevgili eĢim Sezgin TETĠK‟e,
Hayatım boyunca olduğu gibi bu çalıĢmam sırasında da benden maddi ve manevi
desteklerini esirgemeyen canım babam Dr. Tahsin ÇOBANOĞLU ve canım annem
Fatma ÇOBANOĞLU‟na; beni hiçbir zaman yalnız bırakmayan her zaman bana destek
olan canım kardeĢim Damla Nur ÇOBANOĞLU‟na,
Ankara‟daki çalıĢmalarımda yardımını esirgemeyen ağabeyim Yrd. Doç. Dr. Sedat
ġAHĠN‟e,
Çok değerli hocalarım Yrd. Doç. Dr. Ġ.Bülent GÜRBÜZ, Doç. Dr. Serkan GÜRLÜK,
AraĢ. Gör. Dr. Murat Ali TURAN‟a,
Sonsuz teĢekkürlerimi sunarım.
v
ĠÇĠNDEKĠLER
ÖZET: ................................................................................................................... ii
ABSTRACT ............................................................................................................ ii
TEġEKKÜR............................................................................................................ iv
SĠMGELER DĠZĠNĠ ................................................................................................. vi
ÇĠZELGE DĠZĠNĠ................................................................................................... vii
1.GĠRĠġ ................................................................................................................. 1
1.1. Konunun Önemi:
1
1.2. ÇalıĢmanın Amacı:
4
2. KAYNAK ÖZETLERĠ:............................................................................................ 5
3. MATERYAL VE YÖNTEM ...................................................................................... 7
3.1. Materyal
7
3.2. Yöntem7
3.2.1 .Örneğe giren KOBĠ’lerin Seçiminde Kullanılan Yöntem 7
3.2.2. Örneğe Giren Köylerin Seçiminde Kullanılan Yöntem: 7
3.2.3. Örneğe Giren Çiftçilerin Seçiminde Kullanılan Yöntem: 8
4. KAVRAMSAL ÇERÇEVE ........................................................................................ 9
4.1. Kırsal Kalkınma
9
4.2. Dünyada Kırsal Kalkınma Politikaları 10
4.2.1. Amerika BirleĢik Devletleri'ndeki Uygulamalar 10
4.2.2. Latin Amerika Ülkelerindeki Uygulamalar
10
4.2.3. Sahra-Altı Afrika’sı Ülkelerindeki Kırsal Kalkınma Politikaları
13
4.2.4. Avrupa Birliği’nde Kırsal Kalkınma Politikaları 14
4.2.4.1. Avrupa Birliği’nde Kırsal Kalkınmaya Geçiş ve Nedenleri ................... 17
4.2.4.2. 2007–2013: Yeni Kırsal Kalkınma Yaklaşımı ve Politikası .................... 19
4.3. Türkiye' de Kırsal Kalkınma Politikaları
20
4.4. Türkiye IPARD Uygulaması 21
4.4.1. Türkiye’deki IPARD Programı Hazırlanması ÇalıĢmaları 26
4.5. Küçük Orta Büyüklükteki ĠĢletmeler (KOBĠ) 27
4.5.1. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’ler ve Yerel Ekonomik Kalkınma 28
4.5.2. Türkiye’de Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’ler
28
5. TOKAT MERKEZ VE NĠKSAR ĠLÇESĠNDE COĞRAFĠ YAPI ...................................... 31
5.1. Tokat Merkez ve Niksar Ġlçelerinin Genel Durumu: 31
5.1.1. Tokat Merkez Ġlçe 31
5.1.2. Niksar Ġlçesi
31
6. ARAġTIRMA BULGULARI: ................................................................................. 33
6.1. Bazı Sosyo-Ekonomik Özellikler
33
6.1.1. KOBĠ Yöneticilerinin YaĢ Durumu
33
6.1.2. KOBĠ Yöneticilerinin Eğitim Durumları 34
6.1.3. KOBĠ’lerin ĠĢletme Türler 35
6.1.4. KOBĠ’lerin ĠĢledikleri Ürün Türleri
36
6.1.5. KOBĠ’lerin Geçici ĠĢçi ÇalıĢtırma Durumları
37
6.1.6. KOBĠ’lerin Daimi ĠĢçi ÇalıĢtırma Durumları
38
6.1.7. KOBĠ’lerin Faaliyet Sürdürdükleri YerleĢim Yerleri
39
6.1.8. KOBĠ’lerin Yıl Ġçinde ÇalıĢma Sürdürdükleri Süre
40
6.1.9. KOBĠ’lerin Hibe ve/veya Kredi Alma Durumları 41
vi
6.1.10. KOBĠ’lerin Kredi ve Hibe Aldıkları Yerler
42
6.1.11. KOBĠ’lerin Kredi veya Hibeyi Kullandıkları Alanlar
43
6.1.12. KOBĠ’lerin Hibe ve/veya Krediyi Kullanma Durumu
44
6.1.13. KOBĠ’lerin Kredi ve/veya Hibe Aldıktan Sonraki DeğiĢimi
45
6.1.14. KOBĠ’lerin Kredi ve/veya Hibe Almadan Önce Aldıktan Sonraki Büyüklük
Durumu 46
6.1.15. KOBĠ’lerin Hammadde Sıkıntısı Olup Olmaması Durumu
47
6.1.16. KOBĠ’lerin Çiftçilerle ĠletiĢimi 48
6.1.17. KOBĠ’lerin Çiftçilerle GörüĢme Sıklığı 49
6.1.18. KOBĠ’lerin Üreticilerle GörüĢme Nedenleri
50
6.2. Üreticilerin Bazı Demografik Özellikleri
51
6.2.1. Üreticilerin YaĢ Durumu 51
6.2.2. Üreticilerin Sağlık Güvence Durumu
52
6.2.3.Üreticilerin Eğitim Durumu
53
6.2.4. Üreticilerin Hanedeki KiĢi Sayıları 54
6.2.5. Üreticilerin ġehir Merkezine Gitme Sıklığı
55
6.2.6. Üreticilerin Hibe ve / veya Kredi Kullanma Durumu
56
6.2.7. Üreticilerin Yıllık Giderleri 57
6.2.8. Son Yıllarda Haneden Göç Durumu
58
6.2.9. Son Yıllarda Haneye Geri DönüĢ Durumu
58
6.2.10. Üreticilerin Tarımsal Bilgi Kaynakları 59
6.2.11. Kırsal Kalkınma Projesi Hakkında Üreticilerin Bilgisi 60
6.2.12. Üreticilerin Ürettikleri Ürünleri Pazarlama Yerleri
61
6.2.13. Üreticilerin ve Ailesinin KOBĠ’lerde ÇalıĢma Ġmkânları 62
6.2.14. Üreticilerle KOBĠ’ler Arasındaki ĠletiĢim 63
7. SONUÇ ........................................................................................................... 64
KAYNAKLAR: ....................................................................................................... 67
EK-1 ................................................................................................................... 70
ANKETLER ........................................................................................................... 70
ÖZGEÇMĠġ .......................................................................................................... 85
KiĢisel Bilgiler:
85
Eğitim:
85
SĠMGELER DĠZĠNĠ
vii
AB Avrupa Birliği
DB Dünya Bankası
DĠE Devlet Ġstatistik Enstitüsü
DPT Devlet Planlama TeĢkilatı
EAGGF European Agricultural Guidance and Guarantee Fund
(Avrupa Tarımsal Garanti ve Yönlendirme Fonu)
EGLS European Group on Life Sciences
(Avrupa YaĢam Bilimleri Grubu)
ERDF European Regional Development Fund
(Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu)
ESF European Social Foundation
(Avrupa Sosyal Fonu)
IMF International Monetary Fund
(Uluslararası Para Fonu)
KOBĠ Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler
KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi GeliĢtirme ve DesteklemeĠdaresi
SAPARD Special Accession Programme for Agriculture and Rural
Development
(Tarım ve Kırsal Kalkınma Katılım Öncesi Özel Programı)
SMEs Small and Medium Size Enterprises
(Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler)
TÜĠK Türkiye Ġstatistik Kurumu
YEK Yerel Ekonomik Kalkınma
WHO World Health Organization
ÇĠZELGE DĠZĠNĠ
viii
Çizelge
Sayfa
Çizelge 4.1. EAGGF’den Kırsal Kesime Ayrılan Paylar ............................................... 15
Çizelge 4.2. SAPARD ve IPARD Tedbirleri KarsılaĢtırması.......................................... 23
Çizelge 4.3. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’lerin ĠĢleme Tekniklerine Göre Kategorileri ... 29
Çizelge 4.4. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’lerin Ürünlere Göre Kategorileri ................... 29
Çizelge 6.1. KOBĠ Yöneticilerinin yaĢ ortalaması ...................................................... 33
Çizelge 6.2. KOBĠ’lerin eğitim durumları ................................................................. 34
Çizelge 6.3. KOBĠ’lerin iĢletme türlerine göre dağılımları .......................................... 35
Çizelge 6.4. KOBĠ’lerin iĢledikleri ürün türlerine göre dağılımı ................................... 36
Çizelge 6.5. KOBĠ’lerin geçici iĢçi çalıĢtırma durumlarına göre dağılımları ................... 37
Çizelge 6.6. KOBĠ’lerin daimi iĢçi çalıĢtırma durumlarına göre dağılımları ................... 38
Çizelge 6.7. KOBĠ’lerin faaliyet sürdürdükleri yerleĢim yerlerine göre dağılımı ............ 39
Çizelge 6.8. KOBĠ’lerin yıl içinde çalıĢma sürdürdükleri sürelere göre dağılımları ......... 40
Çizelege 6.9. KOBĠ’lerin kredi ve hibe alma durumları .............................................. 41
Çizelge 6.10. KOBĠ’lerin kredi ve hibe aldıkları yerlere göre dağılımları ...................... 42
Çizelge 6.11. KOBĠ’lerin kredi veya hibeyi kullandıkları alanlara göre dağılımı ............. 43
Çizelge 6.12. KOBĠ’lerin hibe veya krediyi kullanma aĢamaları .................................. 44
Çizelge 6.13. KOBĠ’lerin kredi / hibe aldıktan sonraki değiĢimlerine göre dağılımları .... 45
Çizelge 6.14. KOBĠ’lerin kredi/ hibe almadan önce aldıktan sonraki büyüklük durumu. 46
Çizelge 6.15. KOBĠ’lerin hammadde sıkıntısı olup olmama durumuna göre dağılımı .... 47
Çizelge 6.16. KOBĠ’lerin çiftçilerle iletiĢim durumları ................................................ 48
Çizelge 6.17. KOBĠ’lerin çiftçilerle görüĢme sıklığı .................................................... 49
Çizelge 6.18. KOBĠ’lerin üreticilerle görüĢme nedenleri ............................................ 50
Çizelge 6.19. Üreticilerin yaĢ aralığı........................................................................ 51
Çizelge 6.20. Üreticilerin sağlık güvence durumu..................................................... 52
Çizelge 6.21. Üreticilerin eğitim durumu ................................................................. 53
Çizelge 6.22. Üreticilerin hanedeki kiĢi sayıları ........................................................ 54
Çizelge 6.23. Üreticilerin Ģehir merkezine gitme sıklığı ............................................. 55
Çizelge 6.24. Üreticilerin hibe ve/ veya kredi kullanma durumu ................................ 56
Çizelge 6.25. Üreticilerin yıllık gider tablosu ............................................................ 57
Çizelge 6.26. Son yıllarda haneden göç olup olmadığı durumu.................................. 58
Çizelge 6.27. Son yıllara hane geri dönen olup olmadığı durumu .............................. 58
Çizelge 6.28. Üreticilerin tarımsal bilgi kaynaklarına göre dağılımı ............................. 59
Çizelge 6.29. Kırsal kalkınma projesi hakkında üreticilerin bilgi durumu ..................... 60
Çizelge 6.30. Üreticilerin Ürettikleri Ürünleri Pazarlama Yerlerine göre dağılımları ....... 61
Çizelge 6.31. Üreticilerin ve ailesinin iĢletmede çalıĢma imkânı bulmaları ................... 62
Çizelge 6.32. Üreticilerle KOBĠ’ler arasındaki iletiĢim durumu.................................... 63
1
1. GĠRĠġ
1.1. Konunun Önemi:
GeliĢmiĢ ülkelerin kalkınmasında tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiĢte en
önemli sektör tarıma dayalı sanayidir. Tarıma dayalı sanayiler gıda, içki, tütün ve tütün
mamulleri, dokuma ve giyim sanayi genellikle tüketim malı üreten sanayiler, kağıt,
orman ürünleri, deri ve deri mamulleri sanayi ise ara malı üreten sanayiler olarak
sınıflandırılmaktadır. Tokat bölgesi tarım açısından oldukça elveriĢli iklim ve toprağa
sahip olması bu bölgenin tarımsal olarak önemini artırmaktadır. Son yıllarda bu bölgeye
tarıma dayalı sanayi iĢletmeleri açılmıĢtır. Gerek AB projeleri kredi ve hibe programları
olsun gerek ise dünya bankası kredileri olsun KOBĠ sahiplerine destek olmuĢlardır.
Kırsal kalkınmaya katkı sağlanmasında, geliĢmekte olan ülkeler ve destek
kuruluĢlarında "çok sektörlü yaklaĢım" ön plana çıkmaktadır. Kalkınmaya ve
dolayısıyla kırsal kalkınmaya yön veren ve bu alandaki mevcut terminolojinin de
yaratıcıları olan uluslararası kuruluĢların ve ülke gruplarının günümüzdeki politika ve
uygulamalarında da "çok sektörlü" yaklaĢım ön plana çıkmaktadır (Giray ve ark., 2004).
KüreselleĢen dünyada kırsal kalkınma politikaları da değiĢim göstererek ortak payda
olan kırsal toplumun refahı için tarım merkezli çok fonksiyonel ve entegre yaklaĢıma
sahip politikalara dönüĢmektedirler. AB ve ABD gibi uluslararası anlaĢmalara ve dünya
ticaretine yön veren geliĢmiĢ ülkeler ticarette serbestleĢme yaklaĢımı çerçevesinde
zaman içerisinde doğrudan destekledikleri tarım sektörünü Ģimdi
"kırsal toplum",
"kırsal alan" ve "kırsal kalkınma" kalıpları içerisinde dolaylı olarak desteklemeye
devam etmektedirler (Giray ve ark., 2004).
Dünya Bankası (DB) , 2003 yılı içinde kırsal kalkınma stratejilerinde bir değiĢiklik
yapmak üzere bir dizi çalıĢmalar gerçekleĢtirmiĢtir. DB‟nın bu Ģekilde bir yeni strateji
arayıĢına girmesinin en büyük nedeni, mevcut durumdaki olumsuz verilerden
kaynaklanan karamsar tablo ve endiĢe verici gerçeklerdir. Her Ģeyden önce, dünyada
yoksul olarak değerlendirilen nüfusun %75‟i kırsal alanlarda yaĢamakta, gıda üretiminin
artmıĢ olmasına karĢın açlık sıkıntısı çekenlerin sayısı yükselmekte, küreselleĢmenin
2
ortaya çıkardığı sorunlar artmakta, doğal kaynakların tahribi hızlanarak devam
etmektedir. Ayrıca, bu arada ortaya çıkan teknolojik yenilik ve geliĢmeler, çevre
duyarlılığı, katılım, iyi yönetiĢim, mikro-kredi gibi olumlu geliĢmeler de mevcut
stratejilerde güncellemeleri ve yenilikleri zorunlu kılmıĢtır (Gülçubuk ve ark., 2010).
Dünyada geliĢen olaylar karĢısında, ülkelerin ulusal ve uluslararası politika ve
uygulamalarında değiĢiklikler olmuĢtur. Bunların yansıması olarak, yerinden yönetim,
yönetimin geliĢtirilmesi, özelleĢtirme ve özel sektörün rolünün artması, sivil toplumun
rolünün güçlenmesi ve kurumsal çatıĢmalarda artıĢlar ortaya çıkmıĢtır. Tüm bunları veri
olarak alan DB, kendi uygulamalarına yönelik olarak, “Yeni Kırsal Kalkınma Stratejisi”
belirlemiĢtir. Bu stratejinin misyonu olarak “yoksulluğun azaltılması” hedeflenmiĢtir.
Bu misyonu gerçekleĢtirmek için vizyon ise, DB‟nın bugün geldiği noktada, geçmiĢteki
öğrenimleri ve ileride göz önünde tutulması zorunlu görülen konular da aĢağıda
belirtilmiĢtir:
Sürdürülebilir kırsal kalkınma,

Çok disiplinli ve çoğulcu yaklaĢımlar gerektirmektedir.

Sektöre özel bir yaklaĢım gerektirmektedir.

Kırsal altyapıya öncelik verilmelidir.

Kırsal kalkınma sorunlarına ait çözümler, toplum katılımını temel almalıdır.
Kırsal kalkınma konusunda dünyadaki geliĢmeler Türkiye‟yi de etkilemektedir.
GeliĢmekte olan bir ülke olarak Türkiye de, diğer konularda olduğu gibi kırsal kalkınma
alanında da belirleyici olan uluslararası kuruluĢların ve ülke gruplarının politika ve
uygulamalarından payına düĢeni almaktadır. Elbette ki Türkiye‟nin bulunduğu bölgede
ve dünyada olan geliĢmeleri izlemesi ve bunlardan kendi çıkarları ve öncelikleri
çerçevesinde
yararlanması
son
derece
doğal
ve
olumludur.
Ancak
bunlar
gerçekleĢtirilirken önceliğin ülke gerçekleri ve gereksinimleri olduğu göz ardı
edilmemelidir.
Kırsal kalkınma konusunda Türkiye‟de gerçekleĢtirilmekte olan uygulamaları,
etkilemenin ötesinde belirleyen iki büyük yapı; DB ve AB‟dir ve bunların etkisi
3
verdikleri kredi ve hibelerle gerçekleĢtirilen projeler aracılığıyla uygulamaya
yansımaktadır.
DB destek ve yönlendirmeleriyle, Türkiye‟de kırsal kalkınma alanında uygulanmakta
olan projeler arasında Doğrudan Gelir Desteği (DGD), Sosyal Riski Azaltma Projesi
(SRAP) yer almaktadır. Bunların yanı sıra tamamlanmıĢ olan Doğu Anadolu Su
Havzaları Rehabilitasyon Projesinin devamı niteliğinde Anadolu Su Havzaları
Rehabilitasyon Projesi de yer almaktadır. Sayılan bu projelerden DGD ve SRAP‟ sini
sosyal amaçlı projeler olarak tanımlanabilir. Bu projeler mevcut uygulamalarıyla kırsal
kalkınmayı sağlayıcı bütüncül politikalara ve tüm bileĢenlere yer veren uygulamalardan
uzak olup, daha çok toprak sahiplerine ve bireysel/grup giriĢimlerine kaynak sağlayan
birer mekanizma olarak kırsal kalkınmaya sınırlı katkılarda bulunabilmektedir (Anonim,
2006b).
Söz konusu önlemlerin uygulanmasında her ülkenin öncelikleri farklı farklıdır. Örnek
olarak, Hollanda, Almanya ve Ġngiltere bu önlemler yolu ile elde ettikleri kaynakları
kırsal altyapıyı ve köyleri yenilemek üzere kullanırken, Ġspanya, Ġtalya ve Fransa gibi
ülkelerde ekonomik faaliyet çeĢitlendirilmesi ve KOBĠ‟lere destek etkilidir.
Bu araĢtırma DB ve AB tarafından kırsal kalkınmanın son yıllarda öneminin daha fazla
ortaya
çıkarılması
nedeniyle
önem
kazanmaktadır.
AB
bölgesel
kalkınma
programlarının geliĢme ekseni, bölgelerin ekonomik gücünün artırılması, bölgeler
arasındaki geliĢmiĢlik farklarının azaltılması ve kırsal kalkınmanın hızlandırılmasıdır.
Bu kapsamda program öncelikleri; KOBĠ‟lerin desteklenmesi ve güçlendirilmesi, küçük
ölçekli altyapı inĢaatlarının desteklenmesi, yerel kalkınma giriĢimlerinin desteklenmesi,
kurumsal kapasitenin oluĢturulması ve güçlendirilmesi, ve teknik yardımdır. Bu
bağlamda, Türkiye‟de 43 ilde bölgesel kalkınma programları baĢlatılmıĢ olup Tokat‟ta
bu iller arasında yer almaktadır. AraĢtırma bu anlamda Tokat Merkez ve Niksar
ilçelerinde yoğunlaĢan KOBĠ‟lerin kırsal kalkınmaya katkısı ve uygulanan projelerin
etkinliğini görmek açısından önemli görülmektedir.
4
1.2. ÇalıĢmanın Amacı:
Tokat ili Merkez ve Niksar ilçelerinde bulunan tarımsal KOBĠ‟lerin bulundukları
yöreye yapmıĢ oldukları katkıların ortaya konulması çalıĢmanın ana amacıdır. Bu amaç
çerçevesinde;

Bu iĢletmelerin kırsal kalkınmadaki rollerini belirlemek,

Ġstihdam açısından katkılarını ortaya koymak,

Bölgeye ekonomik, sosyal açıdan yapmıĢ olduğu katkıyı incelemek,

ĠĢletmenin kırsal kalkınma açısından sürdürülebilirliğinin araĢtırılması,
Bu iĢletmelere hammadde sağlayan çiftçilerin iĢletmelerle ilgili düĢüncelerini, bu
iĢletmelerle olan iliĢkilerini belirlemek amaçlanmıĢtır.
5
2. KAYNAK ÖZETLERĠ:
Dedeoğlu (1996), “Adım Adım Avrupa Birliği” çalıĢmasında bütünleĢme teorisi
çerçevesinde Avrupa‟da “parasal birlik-siyasal birlik” iliĢkisinin karĢılıklı etkileĢiminin
sonuçlarına yer vermiĢtir.
Varol (2003), “Dünden Bugüne Ortak Tarım Politikası ve AB Tarımının Yönetim
Yapısı” isimli çalıĢmasında OTP hakkında kısaca bilgi verdikten sonra OTP‟nin reform
sürecini ele almıĢ ve tarım politikasının yönetimini ve finansmanı inceleyerek, OTP‟nin
uygulanması için gerekli baslıca yapıları ortaya koymuĢtur
Uludağ ve Serin (1990), yaptıkları çalıĢmada KOBĠ‟lerin önemli iĢlevlerinin nedenlerini
az sermaye kullanımı yanında daha çok el emeği ile çalıĢan, çabuk karar verme
yeteneğine sahip, düĢük düzeyde yönetim giderleri ile çalıĢan ve ucuz üretim
gerçekleĢtiren teĢebbüsler olmasından kaynaklandığını belirtmiĢtir.
Çakmak ve Akder (2005), “DTÖ ve AB‟deki GeliĢmeler IĢığında 21. Yüzyılda Türkiye
Tarımı” adlı çalıĢmalarında, tarımda ve tarım politikalarında Türkiye‟nin konumunu
değerlendirdikten sonra Dünya Ticaret Örgütü Tarım AnlaĢması ve Avrupa Birliği
Ortak Tarım Politikası‟nın Türkiye‟ye etkilerini ele almıĢ ve tarımda ve tarım
politikalarında 2030‟lu yıllara iliĢkin öngörülerine yer vermiĢlerdir.
DPT (2006), “Dokuzuncu Kalkınma Planı”nda 2007–2013 dönemine iliĢkin uluslararası
geliĢmeler ve temel eğitimler doğrultusunda, Türkiye ekonomisine iliĢkin geçmiĢ
dönemdeki geliĢmeler ile mevcut ekonomik ve sosyal geliĢmeler ele alınmıĢtır.
Ekim (2006), “Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Politikaları ve Türkiye‟nin Uyumu” adlı
çalıĢmasında, kırsal kalkınma kavramı ve Türkiye‟de kırsal kalkınmaya iliĢkin bilgi
vermiĢ, Avrupa Birliği‟nde kırsal kalkınma politikalarını değerlendirerek Türkiye‟de
kırsal kalkınma politikalarının AB ile uyumlulaĢtırılmasına iliĢkin önerilerde
bulunmuĢtur.
Can (2007), “Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Programlarının Türkiye‟nin Kırsal
Kalkınması Açısından incelenmesi: SAPARD ve IPARD Örneği” isimli çalıĢmasında,
AB‟deki kırsal kalkınma programları, SAPARD Ajansları ve uygulamaları ile AB‟nin
6
geniĢleme sürecinde uyguladığı kırsal kalkınma politikalarına yer vererek, AB‟ye üye
devletlerin SAPARD uygulamalarını ele almıĢtır. Ayrıca Türkiye‟de uygulanması
gereken kırsal kalkınma politikaları, IPA ve IPARD ile IPARD Ajansı olarak akredite
edilmesi beklenen Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun yapısı, iĢleyiĢi
ve uygulamasına iliĢkin çalıĢmaları açıklamıĢtır.
Özgen ve Doğan (1997), KOBĠ yöneticilerinin iĢletmelerinin zayıf ve güçlü yönlerini
belirlemede ve iĢletme sorunlarını tanımlayabilmede eğitim programlarına ihtiyaçları
bulunduğunu belirtmiĢlerdir
DPT (2000), tarafından hazırlanan Sekizinci BeĢ Yıllık Kalkınma Planında, KOBĠ‟lerin
mevcut durumları, amaçlar ilkeler ve politikalar ile yapılması gereken hukukî ve
kurumsal değiĢiklikler ayrıntılı bir Ģekilde incelenmiĢtir
Karlı (2002), „GAP Alanındaki Tarıma Dayalı Sanayi ĠĢletmelerinin GeliĢimi, Sorunları
ve Çözüm Yolları‟ adlı çalıĢmasında; 160 adet tarıma dayalı sanayi iĢletmesi üzerinde
anket çalıĢması yapmıĢtır. ĠĢletmelerin mevcut yapılarını ortaya koyarak geliĢimlerinin
incelendiği araĢtırmada, iĢletmelerin genelde küçük ve orta ölçekli iĢletmeler olduğu
saptanmıĢ ve GAP alanındaki illere göre dağılımları ortaya konulmuĢtur.
Gülçubuk (2003), yaptığı çalıĢmada, tarıma dayalı sanayi kapsamında faaliyet gösteren
iĢletmeleri, baĢta iĢyeri sayısı, istihdam ve katma değer olmak üzere Türkiye‟nin
sosyoekonomik yapısında önemli iĢlevleri olan sanayi grupları olarak nitelendirmiĢtir.
7
3. MATERYAL VE YÖNTEM
3.1. Materyal
ÇalıĢma kuramsal bölüm ve saha çalıĢması olmak üzere iki temel üzerine yapılmıĢtır.
ÇalıĢmanın ana materyalini saha çalıĢmasından elde edilen veriler oluĢturmuĢtur.
Anketler üreticiler ve tarımsal iĢletmelerle (KOBĠ düzeyinde olan) yapılmıĢtır.
ÇalıĢmanın kuramsal bölümü literatüre dayalı olmuĢtur. Dolayısıyla, konuyla ilgili elde
edilebilen tüm dokümanlar materyal olarak kullanılmıĢtır
3.2. Yöntem
AraĢtırmada KOBĠ‟lerin bölge kalkınmasındaki katkılarını ortaya koymak amacıyla
bölgede bulunan KOBĠ‟ler ve çiftçiler olmak üzere iki grup popülasyonla görüĢülmesi
uygun bulunmuĢtur.
3.2.1 .Örneğe giren KOBĠ’lerin Seçiminde Kullanılan Yöntem
AraĢtırma bölgesinde tarımsal ürün iĢleyen iĢletmelerin seçiminde Tokat ve Niksar
Ticaret Odası, KOSGEB, Ġl ve Ġlçe Tarım Müdürlüğü kayıtlarından yararlanılmıĢtır.
Tokat Ġli ve Ġlçelerinde tarımsal ürün iĢleyen iĢletmeler 37 adettir. Seçilen Tokat Merkez
ve Niksar Ġlçelerinde 20 iĢletme bulunmakta olup Tokat genelindeki iĢletmeler
içerisindeki oranı % 67‟dir. Bu nedenle araĢtırma bölgesi Tokat Merkez ve Niksar
Ġlçeleri seçilmiĢ olup 20 iĢletmeyle tam sayım yapılmıĢtır. Ancak bu iĢletmelerden anket
uygulamasında 5 iĢletmenin iĢ değiĢikliği ve anket istememesinden dolayı 15 iĢletme ile
görüĢülmüĢtür.
3.2.2. Örneğe Giren Köylerin Seçiminde Kullanılan Yöntem:
AraĢtırma bölgesindeki köyleri belirlemek için Tokat il Tarım Müdürlüğü kayıtlarından
faydalanılmıĢtır. AraĢtırma kapsamındaki Tokat Merkez ve Niksar Ġlçelerinde toplam
201 köy ve belde belirlenmiĢtir. Köyler ve belediyelerden gayeli olarak %10 ile
görüĢülmesi uygun bulunarak 20 köy belirlenmiĢtir.
8
3.2.3. Örneğe Giren Çiftçilerin Seçiminde Kullanılan Yöntem:
AraĢtırma bölgesindeki çiftçilerin belirlenmesinde salkım örnekleme tekniği dikkate
alınarak 20 köyden ikiĢer anket planlanmıĢ ve toplam 40 anket yapılmıĢtır. Bu köyler
Tokat Merkez ilçesinden; KemalpaĢa, Akyamaç, TaĢlıçiftlik, Kömeç, Küçükbağlar,
Büyükbağlar, Akbelen, Gülpınar köyleri ve Niksar ilçesinden, Ormancık, GürçeĢme,
Tamlar, Cerköy, BoğazbaĢı, Yolkonak, Haydarbey, YarbaĢı, Çengelli, Çimenözü,
Hacılar, YeĢilköy‟dür. Seçilen bu köyler özellikle KOBĠ‟lerin hammadde ve ürün arz
talebinde öne çıkan köylerdir. ĠĢletmelerle görüĢülürken ürün alımlarının yoğun olarak
bu köylerden yapıldığı belirlenmiĢtir.
9
4. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
4.1. Kırsal Kalkınma
Kırsal kalkınma kavramı, 9. Kalkınma Planı Özel Ġhtisas Komisyonu Raporunda,
“kırsal yerleşimlerde yaşayanların, insanca yaşam koşullarına erişim olanaklarının
artması, kalkınma temelinde değişim taleplerinin desteklenmesi, bireylerin kendi öz
güçlerini keşfetmesi ve ona dayanması, gelir dağılımında adaletin sağlanması,
gelirlerinin artması, eğitim ve sağlık hizmetlerine ulaşım oranının yükselmesi, doğal
kaynakların korunarak kullanılması ve zenginliklerin kırsaldaki bireyin hayatına
yansıması süreci” olarak tanımlanmıĢtır. Benzer bir vurguyla, Ulusal Kırsal Kalkınma
Planına temel oluĢturmak üzere 2006 yılında tamamlanan Kırsal Kalkınma
Stratejisi‟nde temel amaç, “yerel potansiyel ve kaynakların değerlendirilmesini, doğal
ve kültürel varlıkların korunmasını esas alarak, kırsal toplumun iş ve yaşam
koşullarının kentsel alanlarla uyumlu olarak yöresinde geliştirilmesi ve sürdürülebilir
kılınması” olarak tanımlanmıĢtır (Anonim, 2006a).
Kırsal kalkınma; Kırsal alanda yaĢayan ve geçimini tarım sektöründen veya benzer
kırsal mesleklerden sağlayan birey ve toplulukların, insanca yaĢam koĢullarına
kavuĢturulması için onlarda önce bu yönde bir gereksinme duygusu yaratmak, sonrada
bu duygu yönünde çaba harcamaları için onlara maddi ve manevi açıdan tüm
yardımların yapılması ile demokratik yoldan bu toplulukların ekonomik, toplumsal,
kültürel kalkınmalarını sağlama uğraĢısıdır (Anonim, 2009a). Kırsal kalkınmada temel
amaç;

Kırsal alanların varlığının devam ettirilmesi,

Kır kent arasındaki farklılıkların azaltılması,

Doğal kaynak potansiyellerinden çevreye duyarlı bir biçimde yararlanmanın
geliĢtirilmesi,

Sivil toplum örgütleri ve yerel yönetimlerin katılım ve katkılarının artırılması,
Kentli kesime göre ekonomik ve sosyal olanakları kısıtlı olan ve esas olarak gelirinin
büyük kısmını tarımdan ve tarıma dayalı faaliyetlerden sağlayan kırsal toplum yaĢam
10
standardının iyileĢtirilmesi için bütünleĢmiĢ sürdürülebilir bir kırsal yaĢamın
sağlanmasıdır (Anonim, 2009).
4.2. Dünyada Kırsal Kalkınma Politikaları
4.2.1. Amerika BirleĢik Devletleri'ndeki Uygulamalar
Eyalet sistemiyle yönetilen A.B.D.‟ de her eyaletin (genelde A.B.D.‟nin iç kesimleri
daha az geliĢmiĢtir) kırsal kalkınma programında farklılıklar bulunmaktadır. GeliĢmiĢ
eyaletlerin kırsal alanlardaki programlara devletin müdahalesi daha azdır. Kırsal
kalkınma ve tarımsal yayım hizmetlerini, sivil toplum örgütlerinin yanı sıra
üniversitelere bağlı kırsal kalkınma ve tarımsal yayım grupları üstlenmiĢtir. Az geliĢmiĢ
eyaletlerde ise devlet, programları denetlemekte ve teĢvik edici görevler üstlenmektedir.
Bu yüzden A.B.D.‟de kırsal kalkınma çalıĢmalarını yarı özerk olarak düĢünebiliriz.
4.2.2. Latin Amerika Ülkelerindeki Uygulamalar
Latin Amerika‟da (gerek devlet destekli gerekse dıĢ kaynak destekli) kırsal kalkınma
projeleri kapsamında kırsal mali piyasalara yönelik politik önlemler alınmaktadır. Bu
kapsamda hükümetler kırsal alanlardaki sigortacılık ve bankacılık alanındaki rollerini
azaltarak bu alanlarda özel giriĢimlere destek sağlamaktadır. Örneğin 1990-94 yılları
arasında Kolombiya‟da mevcut kırsal kalkınma bankaları ve kredi kurumlarının reel
faiz oranlarını azaltılmıĢ, bu kurumları yeniden yapılandırılması yoluna gidilmiĢtir.
Haiti, 1989‟ da ulusal bankaların kırsal kesime yaptığı hizmetleri kapatmıĢ ve kırsal
bölgelerde bulunan kurumların etkinliklerini arttırmıĢtır. Meksika‟ da kırsal kesimin
finansmanına ait reformlar 1989‟da baĢlamıĢtır. Devletin sermayesinin bulunduğu yarı
resmi kırsal bankaların 200 Ģubesi özelleĢtirilmiĢ, memur sayısı bu sayede 22.000‟den
10.000‟e düĢürülmüĢtür. Bu yaratılan kaynak kırsal altyapının güçlendirilmesine
ayrılmıĢtır. Böylece bütçeden tarım sektörüne ayrılan pay da dolaylı olarak azaltılmıĢtır.
Kırsal kalkınmada araĢtırma-geliĢtirme ve yayım faaliyetlerinin niteliğine bağlı
olduğunu düĢünen pek çok Latin Amerika ülkesi mali sınırlılıklar dolayısıyla son 10
yılda bu alanda kamu harcamalarını azaltmıĢtır. Ancak bazı ülkelerde tarımsal yayım
özelleĢtirilmiĢtir. Örneğin Kolombiya‟da araĢtırma, geliĢtirme ve tarımsal yayım
11
faaliyetleri iki gruba (devlet organizasyonu ICA, üretici organizasyonu Gremios)
ayrılmıĢtır. Bu iki grup 1988 yılından beri yeni teknolojileri bulma ve kırsal kesime
iletimini üstlenmiĢtir (Gürlük, 2001).
Genel Kırsal Kalkınma Stratejileri ve Nebraska Örneği:
A.B.D.‟nin azgeliĢmiĢ eyaletlerinden biri olan Nebraska‟da kırsal geliĢmiĢliğin
düzeyinin belirlenmesi bugüne kadar yapılmıĢ çalıĢmaların verimliliğinin ölçülmesi ve
kırsal toplumun (günümüz koĢullarında) istek ve ihtiyaçlarının öğrenilmesi için Filkins
ve arkadaĢları bir anket çalıĢması yapmıĢtır. Elde edilen sonuçlar Ģöyledir: Ankete
katılanların yaĢ ortalaması 53‟tür ve ortalama 31 yıldır kendi köy ve kasabalarında
yaĢamaktadır ve %90‟ı en az lise diplomasına sahiptir. ĠĢletmelerin %60‟ının yıllık
geliri ortalama 40.000$‟dır. Böyle sosyal ve ekonomik düzeye sahip bir bölgenin,
devletten beklentileri önem sırasına göre Ģöyledir:

Tarımsal üretimin arttırılması,

Küçük iĢletmelerin geliĢtirilmesi,

Bölgede ticari firmaların kurulması,

Mevcut endüstrilerin geniĢletilmesi,

Turizm olanaklarının arttırılması,

Endüstri parklarının (Tekno-park) geliĢtirilmesi,

Telekomünikasyon ağının geliĢtirilmesi,

Perakende alıĢveriĢ merkezlerinin geliĢtirilmesi.
Devletten kırsal bölgelere olan yatırım beklentilerinde tarımın doğası nedeniyle,
tarımsal üretimi arttırmak ilk sırada yer almaktadır. Ancak geriye kalan diğer yedi
madde endüstri ve ticaretin geliĢmesi, iletiĢim ve turizm ile ilgilidir. Görüldüğü gibi
altyapı, eğitim ve sağlık gibi hizmetler kırsal kalkınma çalıĢmalarından beklentiler
içerisinde yer almakta; genelde mevcut ekonomik yapının daha da geliĢtirilmesine
yönelik istekler ön plandadır. Analizin örneğini oluĢturan Nebraska‟da ve diğer
eyaletlerin kırsal bölgelerinde kırsal kalkınma stratejileri, bu tür projelere örnek
12
olabilecek niteliktedir. A.B.D.‟ de planlama çalıĢmaları her aĢamada bölge kavramının
ince hatlarla ayrılması ve her bölgeye uygulanacak kalkınma planlamasına dikkat
edilmesi esasına dayanır (Katzir, 1996). Bölge kavramı günümüzdeki hızlı teknik
ilerlemeler ve ekonomik geliĢmeler göz önüne alındığında dört farklı gruba ayrılmıĢtır:

GeliĢmiĢ Bölge

Geri KalmıĢ Bölge

Potansiyel GeliĢme Bölgesi

Potansiyel Bakımdan Az GeliĢmiĢ Bölge (Anonim, 1993).
A.B.D.‟ de bu dört bölgeye uygulanacak kalkınma planının stratejileri de farklı olarak
düĢünülmektedir. Örneğin bu dört bölgenin de eğitim düzeyi ve yaĢama bakıĢ açıları
birbirinden farklı olduğundan, bölge sakinleriyle iletiĢimde kopukluklar yaĢanmaması
için alana uygun yayım faaliyetleri seçilmektedir (Allen ve ark., 2000). ABD‟de bir
planlamacı, kırsal kalkınma için strateji belirlerken öncelikli olarak kırsal alanların bu
özelliklerine dikkat etmektedir (Dixon, 1994). Amerika BirleĢik Devletlerinde bir kırsal
kalkınma projesinde, üst kurul oluĢturulduktan sonra bu iĢi yürütebilecek arzulu, istekli,
bölgeyi iyi tanıyan bir “takım” kurmakla iĢe baĢlanmaktadır. Bu takım içeri sinde yöre
halkından temsilciler ve devletin görevlendirdiği uzmanlar bulunmaktadır. Genelde
büyük toprak sahiplerinin temsilci olarak seçilmesinin daha faydalı olduğu ileri
sürülmüĢtür (Janvry ve Key, 1997). Takımın her üyesi, hedef bölgenin, yukarıda sayılan
hangi bölge grubuna girdiğini iyi analiz etmekte ve planlama süresince bu bölge
kavramının
özelliklerini
düĢünerek
hareket
etmektedir
Uygulanacak
program
çerçevesinde, olabilecek en iyi sonuçlara ulaĢmaktan çok “mevcut koĢullardan daha iyi
bir duruma getirme” temel hedeftir ve bu düĢünce yöre halkına benimsetilmeye
çalıĢılmaktadır.
Ayrıca
program
kiĢileri
“projeye
dâhil
edici”
bir
yapıda
düzenlenmektedir (David ve Darling, 1991). Daha sonraki aĢamada, bölgenin tüm
kaynaklarının bir envanteri çıkarılmakta ve bunların projede kullanılabilirliği
tartıĢılmaktadır.
Mevcut durumdan daha iyi bir duruma gelmeyi amaçlayan temel stratejiyi
gerçekleĢtirmek için, hedefler belirlenmekte ve bu hedeflerin baĢarısı için bölge
halkının katılımı üst düzeyde tutulmaya çalıĢılmaktadır. Projenin her aĢamasında
13
değerlendirme toplantıları yapılmakta, yöre halkının da bu değerlendirme toplantılarına
katılımı sağlanmaktadır. Projenin baĢlaması, geliĢmesi ve sonuçlandırılmasında bölgeye
uygun tarımsal yayım teknikleri kullanılarak yerel basında projenin yer alması
sağlanmaktadır (Gürlük ,2001)
4.2.3. Sahra-Altı Afrika’sı Ülkelerindeki Kırsal Kalkınma Politikaları
Tarım sektörünün bu kıta için öneminin büyük olmasına rağmen tarımsal üretim
artıĢının dünya ortalamasının altında olması verimliliğin düĢüklüğünü ortaya
koymaktadır. Birkaç ülke dıĢında tüm Afrika ülkeleri insan vücudunun ihtiyacı olan
günlük kalori miktarını karĢılayamamaktadır. Artan gıda sorununa çözüm bulmak ve
sosyal düzensizlikleri dengelemek için 1970‟li yılların baĢından itibaren kırsal nüfus
artıĢ oranını azaltma politikası izlenmektedir. Ancak uygulanan politik kararların
uygulanmasında
kırsal
kesim
bilinçlendirilemediği
için
nüfus
artıĢ
hızı
engellenememiĢtir (Cleaver ve Schreiber, 1997). BaĢta Dünya Bankası ve Uluslararası
Tarımsal Kalkınma Fonu olmak üzere çeĢitli uluslararası kurum ve kuruluĢlar, kırsal
kalkınmayı kendi kaynaklarıyla gerçekleĢtiremeyecek kadar yoksul ülkeler topluluğu
olarak görülen Sahra-Altı Afrika ülkelerine yardımlarda bulunmaktadır.
I.F.A.D.‟ın Afrika kıtasına uyguladığı kırsal kalkınma projelerinin genel stratejileri Ģu
Ģekilde sıralanabilir:

Köy sulama sistemlerinin inĢa edilmesi ve rehabilitasyonu,

ĠletiĢim destek sistemi ve kendi kendine yardım ilkesine dayalı kalkınma fonu
oluĢturulması,

Kredi, teknik destek ve kurslarla küçük ölçekli kırsal giriĢimcilere destek
sağlamak,

Kırsal alanda gelirleri birbirine yaklaĢtıran ve bölgesel kurumları yaygınlaĢtıran
bir proje yapısı oluĢturma,

Sivil toplum örgütleriyle koordineli yayım faaliyetleri (Anonim, 1999).
14
4.2.4. Avrupa Birliği’nde Kırsal Kalkınma Politikaları
AB kırsal kalkınma politikaları; Ortak Tarım Politikalarının bir parçası olarak tarım
sektörünün yapısal sorunları ile ilgilenen bir politikadan, mal ve hizmet üretiminin
yanında tarımın Birlik üzerindeki çok yönlü etkisini ve kırsal alanların karĢı karĢıya
kaldığı sorunları dikkate alan bir politikaya dönüĢmüĢtür. OTP‟ de ve yapısal fonlarda
AB tarımının rekabet edebilirliğinin artırılması, çevreyle ilgili konuların entegre
edilmesi, geniĢlemeye hazırlıklı olunması ve kırsal kalkınma politikasının daha kolay
uygulanabilir ve entegre hale getirilmesi amacıyla Gündem 2000 reform anlaĢması
kabul edilmiĢtir (Gülçubuk, 2006). Gündem 2000 ile et, süt ve hububatta müdahale
fiyatı indirimleri uygulanırken üreticilere yönelik doğrudan ödemeler artırılmıĢ, kırsal
kalkınma ve çevre amaçlı desteklere daha fazla kaynak ayrılması kararlaĢtırılmıĢ ve
kırsal kalkınma, OTP‟nin ikinci ayağı haline gelmiĢtir (Kıymaz, 2008).
A.B.‟de kırsal kalkınma politikalarının esasını iki temel politikanın sonucu
oluĢturmaktadır: Bunlardan biri Roma AntlaĢması, diğeri ise 1970‟lerin ortalarında
Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu ile oluĢturulan A.B.‟nin Bölgesel Politikasıdır. Bu iki
temel politika, kırsal alanları belirli bir ekonomik düzeye getirmek için stratejiler
içermektedir. Kırsal kalkınma programlarının finansmanını üç fon oluĢturmuĢtur.
Bunlar; Avrupa Kırsal Kalkınma Fonu (ERDF), Avrupa Yapısal Fonu (ESF) ve
Tarımsal Garanti ve Yön verme Fonu (EAGGF)‟nın Yön verme Bölümü. Bu üç fonun
tarımsal ve kırsal kalkınmanın sağlanması için belirlediği amaçlar Ģunlardır:
EAGGF’nin Yön verme Bölümü ve Kırsal Kalkınma Kapsamında
Amaçları :

Tarım ve orman ürünlerinin geliĢimine bağlı olarak kırsal altyapının
geliĢtirilmesi,

Köylerin yenilenmesi ve kalkınması, kırsal dokunun bozulmasının engellenmesi
ve rehabilitasyonu,

KiĢisel veya mera gibi kolektif arazi parçalarının geliĢtirilmesi,

Drenaj sistemlerinin düzenlenmesi,

Turistik el sanatları yatırımlarının teĢvik edilmesi, kırsal turizmin geliĢtirilmesi,
15

Doğal koĢullar nedeniyle zarar görmüĢ tarım ve orman ürünlerinin uygun
koruma önlemleriyle korunması,

Çevrenin korunması ve kırsal yerleĢimlerin altyapı sistemlerinin bakımının
sağlanması

Tarım ve orman ürünlerinin verimliliğini arttırmak ve kalitesini yükseltmek için
araĢtırma-geliĢtirme ve bilgi sistemlerinin teknolojiye uygun bir Ģekilde kırsal
kesime ulaĢtırılması
Çizelge 4.1. , EAGGF‟nin yön verme bölümünden kırsal kesime ayrılan 1994-99
yıllarını kapsayan dönemdeki kaynak miktarını göstermektedir:
Çizelge 4.1. EAGGF‟den Kırsal Kesime Ayrılan Paylar
Kaynağın Aktarıldığı Yer
Çiftlik Yatırımları
Telafi Edici Ödenekler
Tarıma Dayalı Gıda Sektörü
Ürün ÇeĢitlendirmesi
Diğer Kırsal Kalkınma
Önlemleri
Teknik Asistanlık
T O P L AM
%
Milyon ECU
1629.3
1941,0
2086,4
5001,4
2895,2
12
14
15
37
21
132,7
13,686,0
1
100
Kaynak : The Impact Analysis of Agenda 2000 CAP Reform Decision, Brussels
Çizelge 4.1.‟de görülen kaynakların dağıtılacakları yerleri ülkeler kendileri belirlemiĢtir.
Örneğin Ġrlanda, Ġsveç ve Finlandiya telafi edici ödenekleri daha az yoğunluktaki
bölgeleri için kullanırken, Belçika çiftlik yatırımlarına ve tarıma dayalı sanayilere
öncelik tanımıĢtır.
Ġspanya, Ġtalya ve Fransa tarımsal ürün çeĢitlendirmesinde kaynakları yoğunlaĢtırmıĢtır.
Hollanda, Almanya ve Ġngiltere kırsal altyapı ve kırsal dokunun reorganizasyonu için bu
fonlardan daha yoğun yararlanmıĢtır.
Görüldüğü gibi A.B.‟nin kırsal kalkınmaya yaklaĢımı oldukça sistematiktir. EAGGF,
ESF ve ERDF‟nin iĢlerlikleri, A.B.‟nin kırsal kesiminde yoğun bir Ģekilde sürmektedir
(Gülçubuk, 1998). A.B.‟de her alanda olduğu gibi kırsal kesime de uygulanacak
politikalar belirli kurallar çerçevesinde yeniden düzenlenmekte ve modernize
16
edilmektedir. A.B.‟nin çeĢitli tarım politikacıları tarımda kırsal kalkınmanın esas
olduğu, yaĢam kalitesinin ve çevrenin korunmasında ve dengeli ve dinamik ekonomik
kalkınmanın, yaĢam kalitesinin ve çevrenin gerekli sosyal ve ekonomik uyumun
sağlanmasında kırsal kalkınmanın esas olduğu görüĢünde birleĢmektedirler (Gülçubuk
1998).
Avrupa Kırsal Kalkınma Fonunun Kırsal Kalkınma Kapsamında
Amaçları :

Kırsal kesimde sürekli iĢ imkânı yaratmak için prodüktif yatırımlara olanak
sağlamak,

Altyapı yatırımlarına hız kazandırmak,

Anavatanını terk etmeyen (göç etmeyen) kesime destek sağlamak,

Eğitim ve sağlık alanında kırsal kesime yatırımlar yapmak

Çevreyi korumaya yönelik yatırımlar yapmak,

AraĢtırma ve geliĢtirmeye yönelik çalıĢmalara kaynak yaratmak.
Avrupa Yapısal Fonunun Kırsal Kalkınma Kapsamında Amaçları:

Kırsal alanda iĢsiz kalmıĢ insanların kendi mesleklerine entegrasyonunu
sağlamak,

Kırsal genç nüfusu kendi meslekleriyle ilgili iĢlere entegre etmek,

Tarım iĢçilerini ülkenin değiĢen endüstri stratejilerine adapte etmek,

Ġstihdam yaratmada stabilite ve geniĢlemeyi sağlamak,

AraĢtırma-GeliĢtirmede eğitim, uygulama ve insan potansiyelinin katkısını
arttırmak.
Tarım sektöründe yapısal oluĢumunu tamamlamıĢ olarak görünen kırsal Avrupa‟da
kalkınma için sağlanan kaynaklar tamamen olumlu kullanılmakta ve her geçen gün
kırsal kesimin sosyal refah düzeyini arttırmaktadır. Son yıllarda kırsal alanda yoğun
17
koruma önlemleri ve transferlerin olumsuz sonuçlarını engellemek için çevre ve
sürdürülebilir kalkınma kavramları üzerine yoğunlaĢılmıĢtır. Kırsal alanlara
uygulanacak her politikanın arkasında çevre duyarlılığı aranmaya baĢlanmıĢtır
(Gürlük,2001).
4.2.4.1. Avrupa Birliği’nde Kırsal Kalkınmaya GeçiĢ ve Nedenleri
Avrupa Birliği OTP‟yi oluĢturduğu tarihten bu yana üye ülkeler arasındaki bölgesel
kalkınmıĢlık farklarını giderme konusunu da dikkate almakla birlikte daha çok Topluluk
genelindeki tarımsal yapıyı geliĢtirmek ve bu konuda bir standart yakalamak amacıyla
politikalar izlemiĢ ve bu çerçevede üretim miktarı, ürün fiyatları, ürün standartları,
kotalar ve ortak piyasa düzenleri gibi tarım odaklı yaklaĢımlar benimsemiĢtir. Ancak
zamanla OTP çerçevesinde belirlenen hedeflere ulaĢılmıĢ hatta AB tarım ihracatçısı
konumuna gelmiĢtir. OTP amaçlarının gerçekleĢtirilmesi beraberinde OTP reformlarını
getirmiĢ ve özellikle AB‟nin geniĢleme dalgaları sonrasında üye ülkelerin kırsal
alanlarının kalkındırılması konusu da ele alınması gereken önemli bir husus olarak
ortaya çıkmıĢtır. Bu çerçevede bu ülkelerin kırsal yapının iyileĢtirilmesi ve yeni
üyelerin mevcut AB standartlarına ulaĢmasının sağlanması amacıyla bakıĢ açısı
değiĢtirilmiĢ ve OTP içinde kırsal kalkınmaya verilen önem her geçen gün artırılmıĢtır
(Akın , 2008).
AB‟de kırsal kalkınma konusu her zaman gündemde yer edinmiĢ ancak, konu genel
olarak tarım politikalarının tamamlayıcı bir unsuru olarak görülmüĢtür. 1968 yılında
“Mansholt” olarak bilinen tarım reformu planında tarım isletmelerinin modernizasyonu,
tarım nüfusunun azaltılması ve tarımda çalıĢanların sosyo ekonomik bilgilerinin ve
mesleki yeterliliklerinin artırılması hedef olarak belirlenmiĢtir. 1987 yılında kabul
edilen Avrupa Tek Senedi ile Birlik 1992 yılında Tek Pazar oluĢturma hedefini
üstlenmiĢ, bu çerçevede malların, hizmetlerin, kiĢilerin ve sermayenin serbest
dolaĢımındaki engellerin kalkması, bunun yanında Topluluğun farklı bölgeleri arasında
ekonomik ve sosyal bütünleĢmenin sağlanması hedef alınmıĢtır. Maastricht AnlaĢması
ile Topluluğu kuran AntlaĢmanın ekonomik ve sosyal bütünleĢmenin sağlanmasına
yönelik hedeflerle ilgili 130A nolu maddesine eklenen “kırsal bölgeler de dahil olmak
üzere” ibaresi ile kırsal kalkınmaya yasal dayanak sağlanmıĢtır
18
1988 yılında Komisyon tarafından “Kırsal Toplumun Geleceği” adlı bir tebliğ
hazırlanmıĢtır. Bu tebliğ kırsal alanların sadece coğrafyaya dayalı olarak ele alınmaması
karmaĢık bir yapı teĢkil ettiğini belirtmiĢ, kırsal alanların sadece içinde barındırdığı
nüfusa iĢ ve hayat veren alanlar olmadığı, bunun yanında toplumun tüm kesimlerine
hitap eden, ekolojik dengenin kurulduğu çok fonksiyonlu alanlar olduğu vurgulanmıĢtır.
Bu tebliğde, kırsal kalkınma için üç esas hedef belirlenmiĢtir;

Ekonomik ve sosyal bütünleĢmenin sağlanması,

Tarım konusunun tekrar düzenlenerek kırsal ekonominin bir bütün olarak ele
alınması,

Çevrenin ve doğal kaynakların korunması (EC-DG Agri, 1998).
1996 yılında gerektiğini, bu alanların ekonomik ve sosyal hayatın çok farklı
aktivitelerine sahne olan düzenlenen “Kırsal Kalkınma” konulu konferans Cork
deklarasyonu ile tamamlanmıĢtır. Bu deklarasyon ilerde Topluluğun kırsal kalkınma
politikasını belirlemek üzere önemli bir doküman olmuĢtur.
Bu deklarasyonda Ģu hususlar vurgulanmıĢtır:
• Kırsal alanlarda sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanması amacıyla kapasitenin
teĢviki,
• Kırsal alanlarda katılımcı yaklaĢımları artırma,
• Politika uygulamalarının ve karar mekanizmasının yerinden bir yönetimle yapılması,
• Sürdürülebilir kırsal kalkınma programlarının birbirleriyle koordine edilmesi.
Gündem 2000 ile yeni bir kırsal kalkınma çerçevesi çizilmiĢtir. Yeni kırsal kalkınma
anlayıĢı ile Avrupa‟nın kırsal bölgeleri için sürdürülebilir bir çerçeve oluĢturulmaya
çalıĢılmıĢtır. Kırsal kalkınma, piyasaya rekabet edebilirlilik getiren reformların
tamamlayıcısı olmuĢtur.
Önlemler paketi ile daha güçlü tarım ve orman sektörü yaratmak, kırsal alanların
rekabet edebilirliliğini geliĢtirmek ve Avrupa‟nın kırsal mirasını ve çevreyi korumak
hedeflenmiĢtir. Önlemler ile orman sektörü, ilk kez kırsal kalkınma politikasının
bütünleĢik parçası olmuĢtur (Anonim, 2006c). OTP‟nin ikinci temel unsuru olarak
19
nitelendirilen kırsal kalkınma yaklaĢımı içinde tarımsal isletmeler, genç çiftçilerin
oluĢturulması, erken emeklilik, tarımsal ürünlerin islenmesi ve pazarlanmasının
iyileĢtirilmesi, az elveriĢli bölgeler ve çevresel açıdan kısıtlı bölgeler ile ormancılık,
tarımsal çevre, kırsal alanların uyumu ve geliĢimi için önlemler ve idari ve mali
hükümler yer almıĢtır. Bu haliyle, önceki yapısal önlemler, Gündem 2000 ile kırsal
kalkınma önlemleri içinde değerlendirilmiĢtir. Politikaların birbiri ile çok bağlantılı
olması, OTP içinde kırsal politika kavramını ortaya çıkartmıĢtır. Zaman içinde Pazar
politikasının önemini bir ölçüde kaybetmesi, tarım politikası içinde kırsal alanların
kalkındırılmasının öneminin artmasını sağlayabilecektir (Cesur, 2004).
4.2.4.2. 2007–2013: Yeni Kırsal Kalkınma YaklaĢımı ve Politikası
2007–2013 dönemi AB mali perspektifinde, kırsal kalkınma artık tek bir OTP kalemi
altında değil, ayrı fon tahsisatı yapılarak bütçelendirilmiĢ bir alan olarak karĢımıza
çıkmaktadır. Yeni kırsal kalkınma politikası, OTP‟nin ikinci sacayağı olarak
düĢünülmektedir. Ġlk kez bu dönemde, “doğal kaynakların korunması ve yönetimi”
baĢlığı altında ve AB‟nin tarıma yaptığı doğrudan yardımlardan da ayrı olarak kırsal
kalkınma baslığına yer verilmiĢtir. Bu bütçe kalemi altında 2007–2013 mali dönemi için
yaklaĢık 88,5 milyar Avro kaynak tahsis edilmiĢtir (EC-DG Agri, 2006).
AB‟nin 2007–2013 dönemi kırsal kalkınma yaklaĢımı kapsamında, 2007– 2013
döneminde üye ülkelerin tarım ve kırsal kalkınma alanındaki projelerine fon aktaracak
olan “Kırsal Kalkınma için Avrupa Tarımsal Fonu”na (European Agricultural Fund for
Rural Development - EAFRD) iliĢkin 1698/2005(EC) sayılı Konsey Tüzüğünde dört
öncelik belirlenmiĢtir. Bu öncelikler ve program bütçesinden kaynak aktarılması
gereken minimum oranlar su Ģekilde belirlenmiĢtir:
• Yeniden yapılanma, Ar-Ge, inovasyon aracılığıyla tarım ve ormancılık alanlarında
rekabet edebilirliğin artırılması (%10),
• Arazi yönetimini destekleyerek, çevre ve kırsal alanların geliĢtirilmesi (%5),
•
Kırsal
alanlarda
yaĢam
kalitesinin
artırılması
çeĢitlendirilmesi (%10),
• AB Kırsal Kalkınma GiriĢimi (LEADER) (%5).
ve
ekonomik
faaliyetlerin
20
1698/2005(EC) sayılı Konsey Tüzüğünde yer alan bu öncelik alanlarından görüldüğü
gibi, AB politikalarında kırsal kalkınma algısı zaman içinde, rekabet edebilirlik, çevre
ve arazi yönetimi ve ekonomik faaliyetlerin çeĢitlendirilmesi baslıklarına yönelmiĢtir
Yeni dönemin öncelik alanları dahilinde, 2007–2013 dönemi AB kırsal kalkınma
politikası temel olarak; insana, mekana ve çevreye duyarlı planlamayı öne çıkaran,
bölgelerarası geliĢmiĢlik farklarını azaltmayı hedefleyen bir yaklaĢımla, özellikle
rekabet edebilirlik, kırsal ekonominin çeĢitlendirilmesi, tarım dıĢı istihdam, insan
kaynaklarına yatırım, mesleki eğitim, yerel giriĢimler, kırsal altyapı, çevre ve korunan
alanlar, kırsal peyzaj ve arazi yönetimi gibi temalara yönelmiĢtir. Bu yönüyle, kırsal
kalkınma politikasının sadece tarımla ilgili olan ve tarımla uğrasan nüfusa göre
tasarlanan bir politika alanı olmaktan uzaklaĢtırılması amaçlanmıĢtır (Dıraor, 2008)
4.3. Türkiye' de Kırsal Kalkınma Politikaları
Türkiye, dünyada sosyal ve ekonomik kalkınmasını belirli bir plan ve program içinde
yürütme gereğini duyan ve planlı kalkınmayı daha 1930‟ lu yıllarda uygulamaya koyan
nadir ülkelerdendir. Cumhuriyetin kuruluĢu ile baĢlayan çağdaĢlaĢma çabaları ve buna
paralel olarak kırsal kalkınma çalıĢmalarının tüm zorluk ve engellere karĢın zamanın
olanakları içerisinde baĢarıyla yürütüldüğü söylenebilir. Özellikle 1929 ekonomik
buhranı ile baĢlayan kriz genç Türkiye ekonomisini de etkilemiĢ ve tarım ürünlerine
dayalı olan ihracat olanaklarını sekteye uğratmıĢtır. DıĢ dünyada meydana gelen bu
olumsuz geliĢmeler karĢısında Türkiye‟nin tek yapacağı tarımda ve kırsal kesimde
kalkınmanın sağlanarak kaynak yaratılması olduğuna karar verilmiĢtir. Buradan
hareketle, cumhuriyetin kuruluĢ yıllarında dönemin hükümetleri bunun kırsal kalkınma
ile olabileceğini düĢünerek köylüye yönelik önemli adımlardan biri olan 18 Mart 1924‟
teki 442 sayılı Köy Kanununu çıkarmıĢlardır (Eren 1992). Bu yasa ile kalkınmanın
köyden baĢlaması gereği vurgulanmıĢ, köylere hukuki bir kiĢilik tanınmıĢ ve tarihte ilk
defa köy toplulukları özerk bir yapıya kavuĢturulmuĢtur. Bu dönemde çıkarılan önemli
yasalardan biri de 1945 yılındaki “Çiftçiyi Topraklandırma Yasası” dır. Bir yandan
büyük toprak sahiplerinin siyasal gücünü kırmak, bir yandan da toprak mülkiyetini
tarımsal üretimi arttıracak biçimde yeniden düzenlemek ve aynı zamanda çeĢitli
nedenlerle kullanılmayan toprakların değerlendirilmesi amacını güden bu yasa ile daha
21
çok kamuya ait toprakların dağıtımına iliĢkin kararlar uygulamıĢtır (Geray, 1981). 1935
verilerine göre kırsal nüfusun %90‟ dan fazlası okuma-yazma bilmeyen, düĢük gelirli,
kaynakları son derece yetersiz bir kitleden oluĢmaktaydı. Böyle bir toplumun hızla
kalkınmasında en öncelikli konunun eğitim ve üretim olması kaçınılmazdı. Bu dönemde
eğitim alanında kırsal kalkınmaya en sistemli yaklaĢım köy ilkokullarına öğretmen
yetiĢtirmek amacıyla ilköğretim üzerine beĢ yıl eğitim veren “Köy Enstitüleri”nin
kurulması olmuĢtur. Köy enstitüleri Türkiye‟nin baĢta kalkınmada kaynak sıkıntısı
yaĢayan geliĢmekte olan ülkeler olmak üzere, tüm dünya tarımsal yayım ve eğitimine
örnek gösterilebilecek son derece önemli bir modeldir (Yavuz 2000). Kırsal kalkınma
adına yapılan tüm bu çalıĢmalar birbirinden kopuk ve dağınık olarak sürdürülmüĢtür.
Bu çalıĢmaların küçük çiftçileri ne kadar tatmin ettiği, kırsal alanların toplumsal
yapısını ne kadar değiĢtirdiği birer soru iĢaretidir. Ayrıca programın tabana
yayılamaması ve devletin çeĢitli kurumlarıyla yönetilmeye çalıĢılması diğer sorunlardır.
Türkiye'de planlı dönemde kırsal kalkınmaya verilen önem kırsal kalkınma projeleriyle
gerçekleĢmiĢtir. Bu projelerin finansmanı yabancı kaynaklardan sağlanmıĢtır. Bölgesel
düzeyde olan bu projeler yerel dinamikleri ortaya çıkartmaktan uzak ve halkın
ihtiyaçlarını karĢılayamamaktadır. Bu projeler Türkiye'nin toplumsal ve ekonomik
problemi olan göç sorununu engelleyememiĢtir. Köy ve köylü sorunlarının tek bir
çözüme indirgenemeyecek ölçüde karmaĢık ve çok boyutlu olduğu gerçeği göz önünde
tutulduğunda, köyün kalkınması için buraya götürülen hizmetlerin bir bütünlük içinde
ve birbirini destekler biçimde götürülmesi önem taĢımaktadır. Dağınık, plansız ve
eĢgüdümsüz hizmet götürme politikalarıyla kalkınma sorununun çözülemeyeceğini
planlı dönemin deneyimleri açıkça göstermektedir. Hizmetler amacına ulaĢamamanın
yanı sıra kaynak israfına da yol açmıĢtır. (Tetik, 2010)
4.4. Türkiye IPARD Uygulaması
2007–2013 döneminde, SAPARD Planı ile benzer yapıda destek verilmesi öngörülen
dokuz tedbir için, fonların aktarılacağı sektörlerin ve kırsal hedef kitlenin tanımlandığı,
Topluluk, özel sektör ve kamudan aktarılacak kaynakların bütçe dağılımının tedbir
bazında açıklandığı ve öncelikli tedbirlerin belirlendiği yedi yıllık bir IPARD Planının
hazırlanması gerekmektedir (Dıraor, 2008).
22
IPARD Programının temel amacı; AB Ortak Tarım Politikasıyla ilgili müktesebatın
hazırlanmasına ve aday ülkelerdeki tarım sektörü ile kırsal alanların sürdürülebilir bir
biçimde adaptasyonu için bazı önceliklerin gerçekleĢtirilmesine ve sorunların çözümüne
katkıda bulunmaktır. Bu bağlamda desteklenecek tedbirlerde öncelik; pazar verimliliği,
kalite ve sağlık standartlarının iyileĢtirilmesi ile kırsal alanlarda yeni istihdam
oluĢturulması gibi konulara verilmektedir (Anonim,2007)
IPARD, IPA içerisindeki diğer bileĢenlerden farklı olarak, fonların tüm mali kontrolünü
aday
ülkeye
devrettiğinden,
IPARD
BileĢeninin
Programlama
Mekanizması
kapsamında, aday ülkelerin kendi tarım sektörü ve kırsal alanların ihtiyaçları
çerçevesinde Kırsal Kalkınma Planı hazırlamaları gerekmektedir. Bu Plan içerisinde
IPARD kapsamında öncelikli tedbirler seçilerek, bu kapsamda desteklenebilecek
projelere iliĢkin her türlü detaya yer verilmesi önem taĢımaktadır. Hazırlanacak planda
sektör analizi esas alınarak hangi alt sektörlere öncelik verileceği, bu sektörlerde hangi
faaliyetlerin/tedbirlerin
ele
alınacağı,
bu
faaliyetlere
yönelik
projeleri
gerçekleĢtireceklerin kimler olacağı, projelerdeki hangi tür harcamaların uygun olduğu,
bunların seçim kriterlerinin neler olacağı gibi ayrıntılı hükümler ile uygulama
mekanizmalarına yer verilmesi gerekmektedir. Plan daha sonra bağımsız kiĢiler
tarafından ön değerlendirmeye tabi tutulup, onların tavsiyeleri doğrultusunda son sekli
verildikten sonra, Komisyonla müzakere edilerek “program” adını almakta ve
uygulamaya esas belge niteliği kazanmaktadır (Ulucan, 2007). Daha önce Merkezi ve
Doğu Avrupa Ülkeleri tarafından SAPARD kapsamında hazırlanmıĢ olan kırsal
kalkınma planları, “SAPARD Planı” olarak adlandırılmıĢtır. Ancak, 2006‟nın sonunda
SAPARD sona ermiĢ ve IPARD yürürlüğe girmiĢtir. SAPARD katılım öncesi
yardımından, IPARD‟a geçisin nedeni; programı daha basite indirgemek ve takibini ve
uygulamasını daha da kolaylaĢtırmaktır. Genel kural olarak AB Komisyonu, aday
ülkelerin seçebileceği tedbirleri belirler ve bir tüzük yayımlayarak duyurur. Aday ülke
de AB Komisyonu tarafından belirlenen tedbirler arasından kendi ülke yapısına en
uygun olanları seçer ve hazırlayacağı Kırsal Kalkınma Planına koyar. Bu çerçevede, AB
Komisyonu SAPARD kapsamında 15 tedbir belirlemiĢken IPARD için bu sayı sadece 9
tedbir olarak kalmıĢtır. Bu tedbirler Çizelge‟de gösterilmektedir:
23
Çizelge 4.2. SAPARD ve IPARD Tedbirleri KarsılaĢtırması
IPARD TEDBĠRLERĠ
SAPARD TEDBĠRLERĠ
1.AB
standartlarında
yeniden 1. AB standartlarında yeniden
yapılandırılması
ve
durumlarının yapılandırılması ve durumlarının
iyileĢtirilmesi için çiftlik yatırımları
iyileĢtirilmesi için çiftlik yatırımları
2.
AB
standartlarında
yeniden 2. AB standartlarında yeniden
yapılandırılması
ve
durumlarının yapılandırılması ve durumlarının
iyileĢtirilmesi için tarım ve balıkçılık iyileĢtirilmesi için tarım ve balıkçılık
islenmesi
ve
ürünlerinin islenmesi ve pazarlanmasına ürünlerinin
pazarlanmasına
yönelik
yatırımlar
yönelik yatırımlar
3. Kırsal altyapının iyileĢtirilmesi ve
geliĢtirilmesi
4. Kırsal ekonomik tedbirlerin geliĢtirilmesi
ve çeĢitlendirilmesi
3. Kırsal altyapının iyileĢtirilmesi ve
geliĢtirilmesi
4. Kırsal ekonomik tedbirlerin
geliĢtirilmesi ve çeĢitlendirilmesi
5. Hayvan-bitki sağlığı ve gıda maddeleri 5. Üretici grupları
kalitesini
geliĢtirmek
ve
tüketicinin
korunmasını iyileĢtirmek
6. Çevreyi ve kırsal alanı korumak için 6. Tarım-çevre ve hayvan refahı
geliĢtirilen tarımsal üretim metotları
programları (pilot düzeyde)
7. Çiftlik geliĢtirme, kurma ve çiftlik yönetim 7. Yerel ortaklıklar yoluyla yerel
servisi kurulması
kırsal kalkınma stratejilerinin ortaya
konulması ve uygulanması için kırsal
toplulukların hazırlanması (pilot
düzeyde)
8. Üretici grupları
8. Eğitim
9. Köylerin yenilenmesi, geliĢtirilmesi ve 9. Teknik yardım
kırsal mirasın korunması
10. Arazi iyileĢtirme ve yeniden parselleme
11. Arazi kayıtlarının
güncellenmesi
kurulması
ve
12. Mesleki eğitimin iyileĢtirilmesi
13. Tarımsal su kaynaklarının yönetimi
14.
Ormancılık,
tarımsal
alanların
ormanlaĢtırılması, özel sektörün elinde
bulunan ormanlık alanlara yatırım ve orman
ürünlerinin islenmesi ve pazarlanması
15. 1268/1999 numaralı tüzük ile getirilen
önlemler için teknik yardım
Kaynak: (Turhan ve Akdağ, 2006).
24
AB tarafından IPARD kapsamında aday ülkeler için 3 öncelik ve bu 3 önceliğin altında
9 adet tedbir belirlenmiĢ olup, her ülkenin kendi koĢullarına göre uygun tedbirleri
seçmesi ve seçilen bu tedbirler temelinde planlarını hazırlamaları öngörülmektedir.
Bu öncelik ve tedbirler Ģunlardır:
Öncelik 1- Pazar etkinliğinin geliĢtirilmesi ve Topluluk standartlarının uygulanması
• AB standartlarına yükseltilmesi ve yeniden yapılandırılması için tarımsal isletmelere
yatırım
• AB standartlarına yükseltilmesi ve yeniden yapılandırılması için tarım ve su ürünleri
isleme ve pazarlama tesislerine yatırımlar
• Üretici gruplarının kurulmasına destek
Öncelik 2- Tarımsal çevre tedbirlerinin uygulanması için hazırlayıcı
faaliyetler ve LEADER yaklaĢımı
• Çevreye ve kırsal kesime iliĢkin faaliyetlerin uygulanması için hazırlık
• Yerel kırsal kalkınma stratejilerinin uygulanması ve hazırlık
Öncelik 3- Kırsal ekonominin geliĢtirilmesi
• Kırsal altyapının iyileĢtirilmesi ve geliĢtirilmesi
• Kırsal ekonomik faaliyetlerin geliĢtirilmesi ve çeĢitlendirilmesi
• Eğitim
• Teknik yardım (Turhan; Akdag, 2006).
IPARD uygulanmasının, SAPARD uygulaması ile çok benzer bir yapıda olması
beklendiğinden, öngörülen yapı çerçevesinde planı hazırlamak ve Komisyonla
müzakere etmekten sorumlu bir Yönetim Otoritesinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu
kapsamda, Yönetim Otoritesi aĢağıdaki görevleri yürütür:
• IPARD Programı taslağını oluĢturmak,
• IPARD Programı kapsamındaki kriterlere ve mekanizmalara uygun olan faaliyetlerin
onaylanması ve finanse edilmesini sağlamak,
25
• IPARD Programını izlemek ve gerekli dokümanları sağlayarak IPARD izleme
Komitesinin çalıĢmasına yardımcı olmak,
• Sektörel yıllık ve son uygulama raporlarını, IPARD Ajansının görüsünü aldıktan ve
IPARD izleme Komitesinin incelemesinden geçtikten sonra Komisyona, NIPAC ve
NAO‟ya sunmak,
• Raporlama ve bilgi sistemini kurmak, sürdürmek ve güncellemek
IPARD Ajansı tarafından üstlenilmediği durumlarda, Yönetim Otoritesi IPARD
Programının ilerlemesine iliĢkin mali ve istatistiki bilgileri bir araya getirecek bir sistem
kurar ve bu verileri IPARD izleme Komitesine ve Komisyona gönderir. Yönetim
Otoritesi, IPARD Programı ile ilgili değiĢiklik önerilerini IPARD Ajansı ile görüĢtükten
ve IPARD izleme Komitesinin onayını aldıktan sonra Komisyon‟a ve NIPAC‟a sunar.
IPARD Programında değiĢiklik yapılmasına iliksin Komisyon kararı verildikten sonra,
bu değiĢiklikler konusunda ilgili birim ve otoriteleri bilgilendirme görevi Yönetim
Otoritesine aittir. Yönetim Otoritesi her yıl, IPARD Programı ve sonuçları ile ilgili
olarak AB‟nin oynadığı rol konusunda halkı bilgilendirmeye yönelik giriĢimler
konusunda, IPARD izleme Komitesinden de tavsiye alarak Komisyonu bilgilendirir ve
Komisyonun görüsünü alır. IPARD Programı değerlendirmelerinin zamanında ve genel
izleme ve değerlendirme çerçevesine uyumlu olarak yapılmasını, ilgili ulusal otoritelere
ve Komisyona bu değerlendirmelerin gönderilmesini temin eder. Tanıtımların AB‟nin
bu konuda aday ülkeler için öngördüğü kurallara uygun olarak yapılmasını sağlar.
Yönetim Otoritesinin görevlerinden bazılarının baĢka birimlere delege edilmesi
durumunda, bu görevlerin etkin ve doğru bir Ģekilde yerine getirilmesinden yine
Yönetim Otoritesi sorumlu olacaktır. Programın izlenmesi için ayrıca Tarım ve
KöyiĢleri Bakanlığı baĢkanlığında, bir izleme Komitesi kurulması gerekmektedir.
NIPAC, NAO, DPT MüsteĢarlığı gibi ilgili kamu kurum ve kuruluĢları, sosyal taraflar
ve Avrupa Komisyonunun temsilcilerinden oluĢan izleme Komitesi esas itibarı ile
yardımın ve uygulamanın etkinliği ve kalitesini temin etmekle yükümlüdür (Ulucan,
2007). Bu bağlamda izleme Komitesi Ģu görevleri yürütür:
• Her bir tedbire yönelik seçim kriterlerini gözden geçirir ve onaylar,
• Belirlenen hedefler doğrultusunda ilerlemeleri izler,
26
• Farklı tedbirler için belirlenen hedeflere ulaĢılması öncelikli amaç olmak üzere,
uygulama sonuçlarını inceler,
• Komisyona gönderilmeden önce yıllık ve nihai uygulama raporlarını gözden geçirir ve
onaylar,
• AB fonlarının tahsisine yönelik herhangi bir Komisyon kararı ile ilgili her türlü
değiĢiklikle ilgili önerileri inceler ve kabul eder,
• Belirlenen hedeflere ulaĢılmasını hızlandıracak ve kolaylaĢtıracak uygun ayarlama ve
düzeltmeler konusunda IPARD Ajansına tavsiyelerde bulunur.
4.4.1. Türkiye’deki IPARD Programı Hazırlanması ÇalıĢmaları
Kırsal kalkınma Planına (2007–2013) temel teĢkil edecek; Ulusal Kırsal Kalkınma
Strateji Belgesi; 25.01.2006 tarihli ve 2006/1 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile
kabul edilmiĢ ve 04.02.2006 tarihli ve 26070 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak
yürürlüğe girmiĢtir. Ulusal Kırsal Kalkınma Strateji Belgesi, iç kaynaklar, 2007 yılından
sonra sağlanacak AB kırsal kalkınma fonları ve diğer dıĢ kaynaklı fonların kullanımına
çerçeve oluĢturmaktadır (Can, 2007). IPARD Planı oldukça detaylı analizlere dayanarak
hazırlanmıĢtır. Kırsal kalkınmanın çok aktörlü bir alan olmasından hareketle, hazırlık
çalıĢmalarının kurumlar arası diyalog ve iĢbirliği ortamında yürütülmesi bir zorunluluk
teĢkil etmiĢ ve bu amaçla, konu ile ilgili kurumların katılımıyla TKB koordinasyonunda
bir Plan Hazırlık ÇalıĢma Grubu oluĢturulmuĢtur. AB Kırsal Kalkınma Politikasına
uyum çalıĢmalarına destek sağlamak üzere,
AB Mali iĢbirliği 2004 Yılı Programlamasında kabul edilen “AB Ortak Tarım
Politikasının Uygulanmasına Hazırlık” baslıklı projenin bir bileĢeni olarak “Kırsal
Kalkınma Planının Etkin Uygulanması için Kurumsal Kapasitenin Güçlendirilmesi
EsleĢtirme Projesi” tasarlanmıĢtır. Proje ile Program Otoritesi olarak görev yapacak
olan TKB‟nin ve ilgili kurumların kırsal kalkınma konusunda kurumsal kapasiteleri
değerlendirilerek, planın uygulanması ve izlenmesi için gerekli çalıĢmaların yapılması;
ekipman, insan kaynağı, bilgisayar altyapısı ihtiyacının tespiti, planın uygulanması için
gerekli yönetmeliklerin hazırlanması ve AB mevzuatı ile uyumlaĢtırılması ile kırsal
kalkınma tedbirlerine iliskin kamuoyu bilgilendirme çalıĢmaları ve uygulama rehberleri
hazırlanması sağlanmıĢtır. (Dıraor, 2008)
27
EĢleĢtirme (Twinning) ortağı olarak Hollanda-Avusturya konsorsiyumunun seçildiği
proje, 16 ġubat 2006 tarihi itibariyle faaliyete geçmiĢ ve 13 ay sonra Mart 2007‟de
beklenen çıktılar elde edilmiĢ olarak tamamlanmıĢtır. Kırsal Kalkınma Planının hazırlığı
da bu proje ile iliĢkilendirilmiĢtir. Bu yönüyle teknik yardım ekibi, IPARD bileĢeni ile
ilgili ulusal bazda yürütülen çalıĢmaları hızlandırıcı bir etki yaratmıĢtır.
IPARD Planının nihai hali 2007 yılı Kasım ayında Avrupa Komisyonuna iletilmiĢ olup,
19 Aralık 2007 tarihinde Avrupa Komisyonu Kırsal Kalkınma Komitesi‟nde
görüĢülerek kabul edilmiĢ ve 25 ġubat 2008 tarihinde resmen kabul edilerek, Türkiye
tarafından uygulanacak olan “IPARD Programı” seklini almıĢtır
4.5. Küçük Orta Büyüklükteki ĠĢletmeler (KOBĠ)
KOBĠ‟ler dünyada ekonominin dinamik yapılarını oluĢturdukları gibi, özellikle
sanayileĢme sürecinde olan ülkelerde sosyal ve ekonomik geliĢmede önemli bir iĢleve
sahiptirler. KOBĠ‟ler, az sermaye kullanımı ile birlikte çoğunlukla el emeğine yönelik
iĢletmelerdir. Çabuk karar verme mekanizması, büyük Ģirketlere göre daha az yönetim
giderleri ile ucuz üretim gerçekleĢtirmeleri KOBĠ‟lerin temel özellikleri olarak
belirtilebilir(Uludağ ve Serin 1990).
Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmelerin tanımı, nitelikleri ve sınıflandırılması
hakkında yönetmelikte, iki yüz elli kiĢiden az yıllık çalıĢan istihdam eden ve yıllık net
satıĢ hasılatı ya da mali bilançosu 25.000.000 (Yirmi beĢ milyon) TL'yi aĢmayan ve
mikro iĢletme, küçük iĢletme ve orta büyüklükteki iĢletme olarak sınıflandırılan ve
kısaca "KOBĠ" olarak adlandırılan ekonomik birimlerdir (Anonim, 2005). Tarımsal
KOBĠ'ler kırsal kalkınmanın motoru konumundadır. Özellikle tarımsal kalkınma
kooperatiflerinin bu süreçte oynayacağı rol büyüktür. Çünkü tarım sektörünü ve kırsal
bölgeyi sanayi ile buluĢturacak ve meydana gelecek katma değeri bölge insanına
aktaracak önemli kaynaklardan biri bu küçük tarımsal sanayi birimleri olacaktır.
(Uğural, 2007). Ancak özel sektörün modern ve rekabet ölçekli yatırımlarını da kırsala
yönlendirerek kırsal kalkınmaya destek verilmelidir.
28
4.5.1. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’ler ve Yerel Ekonomik Kalkınma
Yerel ekonomik kalkınmaya yardımcı olacak sanayileĢmenin rolü BirleĢmiĢ Milletler
Endüstriyel GeliĢme Örgütü‟nün (UNIDO) “SanayileĢme ve Kırsal GeliĢme” isimli
yayınında Ģöyle özetlenmektedir. “GeliĢmekte olan ülkelerde ek ve gelir getirici iĢ
olanakları yaratmak ve kırsal nüfusun temel gereksinimlerini karĢılamak için
sanayileĢmeye gerek vardır. Tarımsal faaliyetlerin kırsal ekonomilerin temelini
oluĢturmaları ve nüfusun büyük bir bölümünün geçimini sağlaması nedeniyle, tarım
kesiminin kırsal geliĢme için baĢlama noktası olarak ele alınması gerekmektedir. Yerel
kalkınma ile sanayi arasında güçlü bir bağ oluĢmaktadır. Tarımsal geliĢme ilerledikçe
doğal olarak sanayi kesimi artan öneme sahip olacaktır”( Çakar, 2007)
4.5.2. Türkiye’de Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ’ler
Türkiye‟de YEK‟in sağlanması için uygulanacak plan ve projelerde tarımsal ürün
iĢleyen KOBĠ‟lere yönelik yaklaĢımlarda en önemli kriter kaynak gereksinimlerini,
mukayeseli üstünlüğü ve diğer sektörler ile tamamlayıcı bağlantıları en etkin Ģekilde
sağlayacak sanayilerin belirlenmesidir. Özellikle hayvansal ürünler, meyve, sebze ve su
ürünleri iĢleyen sanayiler, Türkiye‟de YEK çalıĢmalarında kurulacak olan tarımsal ürün
iĢleyen KOBĠ‟ler için en uygun seçenekler olarak görülebilir. Bu sanayi seçenekleri
katma değer, istihdam, yerel ekonomi içinde ve dıĢındaki bağlantılar, yoksulluğu
azaltma, pazar, ihracat ve mukayeseli üstünlük kriterleri açısından ayrı ayrı ele alınıp
incelendiğinde katkılarının ne kadar yüksek olduğu da görülecektir. Türkiye‟de
“Tarımsal ürün iĢleyen KOBĠ” tanımı henüz yapılmamıĢ olsa da, tarıma dayalı sanayi
kapsamında faaliyet gösteren iĢletmelerin büyük bir çoğunluğu ölçekleri açısından
KOBĠ kapsamında değerlendirilebilmektedir. Bu iĢletmeler baĢta iĢyeri sayısı, istihdam
ve katma değer olmak üzere ülkenin sosyo-ekonomik yapısında önemli iĢlevleri olan
sanayi gruplarıdır (Gülçubuk, 2003).
Bitkisel ve ya hayvansal ürün iĢleyen KOBĠ‟ler tarımsal ürün iĢleyen iĢletmelerdir.
Ürünlerin iĢlenmesi bu iĢletmelerin kategorilerine göre fiziksel ya da kimyasal değiĢim
depolama, paketleme ve dağıtım gibi farklı iĢlemleri içerebilmektedir (Çizelge 4.3 ve
Çizelge 4.4). Ürünlerin iĢlenmesi ve ürünlerin nihai tüketicilere ulaĢana kadar
29
geçirdikleri formasyon dereceleri ise temizleme, tasnifleme, paketleme, karıĢtırma,
kimyasal değiĢim gibi iĢlemleri içerebilmektedir (Alüftekin, 2007).
Çizelge 4.3. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ‟lerin ĠĢleme Tekniklerine Göre Kategorileri
I. KATEGORĠ
II. KATEGORĠ III. KATEGORĠ
IV. KATEGORĠ
Temizleme
Çırçırlama
PiĢirme
Kimyasal DeğiĢim
Tasnifleme
Öğütme
Fırınlama
Yapısal DeğiĢim
Depolama
Kesme
Kurutma
KarıĢtırma
Dondurma
KarıĢtırma
Özütünü Çıkarma
Kaynak:(Austin, 1992)
Çizelge 4.4. Tarımsal Ürün ĠĢleyen KOBĠ‟lerin Ürünlere Göre Kategorileri
I. KATEGORĠ
II. KATEGORĠ
III. KATEGORĠ
IV. KATEGORĠ
Taze Meyve
Hububat
Süt Ürünleri
Hazır gıda maddeleri
Taze Sebze
Et
DondurulmuĢKonserve
Meyve-Sebze
Yumurta
Baharat
PiĢmiĢ Et
Hayvan Yemleri
Bitkisel Yağlar
Hint Keneviri
ġeker
Pamuk
Ġçecek
Kaynak: (Austin, 1992)
30
Bunun yanında tarımsal ürün iĢleyen KOBĠ‟lerin ulusal kalkınmadaki rolleri özellikle
geliĢmekte olan ülkeler açısından giderek artan bir Ģekilde önem kazanmaya baĢlamıĢtır.
Bu nedenle bu tür iĢletmelerin kurulması için oluĢturulan projelere 1980‟li yıllardan
sonra ulusal ve uluslar arası kalkınma ajansları, Dünya Bankası, Uluslar arası Finans
Birliği (IFC) gibi kuruluĢların ayırdığı finansman miktarları son yıllarda artıĢ
göstermektedir. Özellikle ulusal kalkınma politikalarında güçlü bir tarım sektörünün
oluĢturulmasında bu sektörün ürettiği hammaddeleri iĢleyecek olan endüstrilerin
kurulmasının önemi de ortaya çıkmıĢtır.(Alüftekin, 2007)
31
5. TOKAT MERKEZ VE NĠKSAR ĠLÇESĠNDE COĞRAFĠ YAPI
5.1. Tokat Merkez ve Niksar Ġlçelerinin Genel Durumu:
5.1.1. Tokat Merkez Ġlçe
Tokat ili, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan illerinden biridir. Kuzeyde
Samsun, kuzeydoğuda Ordu, doğu ve güneyde Sivas, güneybatıda Yozgat ve batıda
Amasya illeriyle komĢudur. Ġlçelerinden YeĢilyurt ve Sulusaray Ġç Anadolu Bölgesi'nde
kalır.1943 yılında TaĢova,1944‟te Artova ve Turhal, 1954 yılında Almus,1987 yılında
Pazar ve YeĢilyurt,1990 yılında Sulusaray ve BaĢçiftlik ilçeleri kurulmuĢtur. Tokat ili
yüzölçümü 9.958 km² ,nüfusu 129.879 kiĢidir. (Anonim,2009b)
Tokat Ġli; Ġç Anadolu Ġklimi, Ġç-Doğu Anadolu Ġklimi, Karadeniz iklimi ve Orta
Karadeniz iklimi arasında bir geçit özelliği gösterir. Uzun yıllar ortalamasına göre yıllık
ortalama sıcaklık; en düĢük 8,1 °C en fazla 14,2 °C‟dir. Uzun yıllar ortalamasına göre
ortalama yağıĢ; 381,8 mm ile 586,2 mm arasındadır. Ortalama nispi nem; % 56 ile % 73
arasında değiĢmektedir. YağıĢlar aylara göre farklılıklar göstermektedir.
5.1.2. Niksar Ġlçesi
Niksar ilçesinin nüfusu 33.682 kiĢi, yüzölçümü 955 km²‟dir.Niksar'ın rakımı ortalama
350 metre olup kuzeyinde Canik Dağları, güneyinde Dönek Dağı ve bu iki dağın
arasında ise Niksar Ovası yer almaktadır. Canik Dağları Karadeniz‟e paralel uzanan
platolarla kaplıdır. Bu platolardan Çamiçi Yaylası yalnız Niksar‟ın değil Tokat‟ın da en
önemli yaylalarındandır.
Akarsular bakımından oldukça zengin olan Niksar topraklarını Kelkit Çayı ve bu çayın
irili ufaklı kolları sular. Kelkit Çayı‟nın suladığı ve taĢıdığı alüvyonlarla bereketine
bereket kattığı Niksar Ovası, Karadeniz Bölgesi‟nin en önemli ovalarından birisidir.
Tarım arazisi bakımından elveriĢli bir ovaya sahip olan ilçenin %53‟ü orman ve
fundalıklarla, %12‟si çayır ve meralarla kaplıdır. Ġlçe topraklarının %32‟si ekilip
dikilirken, yalnızca %3‟ü tarıma elveriĢli değildir.
32
Niksar‟ın kuzeyindeki yüksek kesimlerde kayın, çam, gürgen, ladin; alçak kesimlerdeki
düzlüklerde kavak ve söğüt; ovada otsu bitkiler; vadilerde ise meyvelikler bitki örtüsünü
oluĢturur.
Niksar‟da Orta Karadeniz Bölümü iklimiyle, Ġç Anadolu Ġklimi arasında bir geçiĢ iklimi
görülür. KıĢlar genellikle ılık ve yağıĢlı, yazlar sıcak geçer. Her ay yağıĢ alan ilçenin
yıllık yağıĢ ortalaması 475,2 mm, yıllık sıcaklık ortalaması ise 14,7 °C‟dir.
Ġlçede ekonomik hayat geniĢ ölçüde tarıma dayalı olmakla birlikte, son yıllarda
sanayide de önemli ölçüde ilerlemeler kaydedilmiĢtir. Kelkit ırmağının suladığı Niksar
ovası tümüyle tarıma ayrılmıĢtır. Ayrıca Karadeniz ile Ġç Anadolu arasında bir geçit
bölgesinde yer alan ilçede iklim Ģartları da tarımsal üretime elveriĢli bir ortam yaratır.
Ekime elveriĢli alanların % 37,8 gibi büyük bir bölümünde tahıl üretimi yapılmaktadır.
Ġlçede tahıl üretimi yapılan alanları sırasıyla meyvelikler, endüstri bitkileri, sebzelikler
ve baklagil üretimi yapılan alanlar izlemektedir. Ġlçede yetiĢtirilen baĢlıca tahıllar;
buğday, arpa ve mısırdır. Bunun yanında Ģekerpancarı, tütün, ayçiçeği, patates ve
mahlep gibi sanayiye hammadde olan ürünlerde üretilmektedir. Ġlçede en çok
yetiĢtirilen meyveler; üzüm, elma, kiraz, Ģeftali ve cevizdir. Cevizin Niksar‟da önemli
bir yeri vardır. Ġlçe ekonomisine büyük bir katkı sağlayan ceviz, kırım atölyelerinde
içleri çıkarıldıktan sonra genellikle yurtdıĢına satılmaktadır.
Niksar orman varlığı açısından Tokat‟ın en önemli ilçesidir. Tokat‟taki ormanların %
48,9‟u Niksar ilçesi sınırları içerisinde kalır. Niksar‟da büyük ölçüde kavak üreticiliği
de yapılmaktadır.
Dünyanın en yumuĢak ve içimi en leziz olan Niksar Ayvaz Suyu‟nunda ilçe
ekonomisine büyük bir katkısı vardır. Dolum tesislerinde ĢiĢelenen sular yurdun her
bölgesine dağıtılmaktadır (Anonim, 2009b)
33
6. ARAġTIRMA BULGULARI:
6.1. Bazı Sosyo-Ekonomik Özellikler
6.1.1. KOBİ Yöneticilerinin Yaş Durumu
AraĢtırma kapsamındaki KOBĠ yöneticilerinin yaĢ grupları Çizelge 6.1‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.1. KOBĠ Yöneticilerinin yaĢ ortalaması
YaĢ
KiĢi Sayısı
%
20-30
1
6,66
30-40
2
13,34
40-50
8
53,34
50+
4
26,66
Toplam
15
100,00
Yapılan anket çalıĢmasında Çizelge 6.1de de görüldüğü gibi ,ankete katılan 15 iĢletme
sahibinin %53,33 ü 40‟lı yaĢlardadır. Bunu %26,66 ile 50‟li yaĢlarda olan iĢletmeciler
takip etmektedir. Geri kalan %13,34‟ü 30‟lu yaĢlarda ve %6,66 si 20‟li yaĢlardadır. Bu
anket iĢletme sahiplerinin büyük çoğunluğu 40 yaĢ ve üzeri kiĢilerden oluĢtuğu
görülmektedir. Genç giriĢimcilerin az olmasını nedeni olarak gençlerin ticaretten çok
devlet kurumlarında çalıĢmak istediğinden dolayı Ģanslarını ilk olarak devlet veya
sigortalı iĢlerde değedikleri görülmüĢtür.
34
6.1.2. KOBĠ Yöneticilerinin Eğitim Durumları
Kobilerin eğitim durumları Çizelge 6.2. de verildiği gibidir.
Çizelge 6.2. KOBĠ‟lerin eğitim durumları
Eğitim Durumu
KiĢi Sayısı
%
Ġlkokul
2
13,33
Ortaokul
2
13,33
Lise
5
33,33
Önlisans
1
6,66
Lisans
4
26,66
Yüksek Lisans
1
6,66
Toplam
15
100
ĠĢletme sahiplerinin öğrenim durumuna bakıldığında %33,33 ile en fazla lise mezunları
bulunmaktadır. Ardından %26,66 ile lisans mezunları, %13,33 ile ilkokul, %13,33 ile
ortaokul mezunları, %6,66 ile önlisans ve yüksek lisans mezunları gelmektedir. ĠĢletme
sahiplerinin eğitim durumu lise ve üzerinde yoğunlaĢmaktadır.
35
6.1.3. KOBĠ’lerin ĠĢletme Türler
KOBĠ‟lerin iĢletme türlerine göre dağılımları Çizelge 6.3‟te verilmektedir
Çizelge 6.3. KOBĠ‟lerin iĢletme türlerine göre dağılımları
ġirket Türü
ĠĢletme Sayısı
%
Adi Ortaklık
1
6,67
Özel ġahıs iĢletmeleri
6
40,00
Limited ġirket
7
46,66
Anonim ġirket
1
6,67
Toplam
15
100,00
ġirketlerin büyük bir bölümü %46,66‟lik oranı limited Ģirketidir. %40‟lık bir oranla özel
kiĢi iĢletmeleri bu iĢletmeleri takip etmektedir. Adi ortaklık ve anonim Ģirket %6,67‟lık
bir paya sahiptir. Alüftekin (2007) Karaman ilindeki tarımsal kobilerle ilgili yaptığı
çalıĢmada ankete katılan iĢletmelerin %70 i Anonim Ģirket %30 ise limited Ģirket
olduğu belirlenmiĢtir. Armağan (2004), Aydın ilindeki KOBĠ kapsamındaki tarıma
dayalı sanayi iĢletmelerinde yürüttüğü çalıĢmada iĢletmelerin %40‟ının Limited ġirket,
%36,7‟sinin Anonim ġirket, %16,7‟sinin ferdi mülkiyet, %3,3‟ünün Adi ortaklık ve
%1,7‟sinin Kolektif Ģirket statüsüne sahip olduğunu belirlemiĢtir. Yine Konya ilinde un
sanayisi alanında yürütülen bir araĢtırmada ise, iĢletmelerin %78,6‟sının Anonim,
%21,4‟ünün Limited Ģirket statüsüne sahip oldukları belirlenmiĢtir (Küçükçongar,
2000).
36
6.1.4. KOBĠ’lerin ĠĢledikleri Ürün Türleri
KOBĠ‟lerin iĢledikleri ürün türüne göre dağılımı Çizelge 6.4.‟ te verilmektedir.
Çizelge 6.4. KOBĠ‟lerin iĢledikleri ürün türlerine göre dağılımı
ĠĢlenilen Ürün
ĠĢletme Sayısı
%
Meyve – Sebze ĠĢletme sanayi
8
53,33
Süt ve Süt Ürünleri
5
33,33
ÖğütülmüĢ Tarım Ürünleri
5
33,33
Et Ürünleri
2
13,33
2
13,33
15*
100*
Diğer (tohum yetiĢtiriciliği,
baharat iĢleme)
Toplam
*bazı iĢletmelerin yan kuruluĢları da olduğu için toplam iĢletme sayısı fazla gözükmektedir. Toplam :15
iĢletme üzerinden yapılmıĢtır.
KOBĠ‟lerin iĢledikleri ürünlerinin yüzdesine bakıldığında ilk sırayı meyve sebze
iĢletmeleri almaktadır. Bölgenin iklimsel özelliğinden dolayı meyve sebze üretimi
oldukça fazla olduğundan tarımsal iĢletmeler bu alanda yoğunlaĢmıĢtır. Bunu süt ve süt
ürünleri %33,33 ile öğütülmüĢ tarım ürünleri %33,33 takip etmektedir. Et ürünleri
tohum
yetiĢtiriciliği baharat iĢleyen iĢletmelerin bölgede
görülmektedir.
oranın az olduğu
37
6.1.5. KOBĠ’lerin Geçici ĠĢçi ÇalıĢtırma Durumları
KOBĠ‟lerin yıl içerisinde geçici iĢçi çalıĢtırma durumları çizelge 6.5‟te verilmiĢtir
Çizelge 6.5. KOBĠ‟lerin geçici iĢçi çalıĢtırma durumlarına göre dağılımları
Geçici ĠĢçi
ĠĢletme Sayısı
%
Hiç çalıĢtırmayan
5
33,33
1-10
5
33,33
10-100
3
20,00
100+
2
13,34
Toplam
15
100,00
ĠĢletmeler büyüklüklerine ve ihtiyaca göre geçici iĢçi çalıĢtırmaktadırlar. ĠĢletmelerin
%13,33‟ü 100 kiĢi ve üzeri geçici iĢçi çalıĢtırmaktadır. Geçici iĢçi çalıĢtıran iĢletmeler
genelde yurtdıĢı ihracatı yapan iĢletmeler olduğu için iĢin yetiĢmesi için geçici iĢçi alımı
yapmaktadırlar. Özellikle geçici iĢçi çalıĢtıran iĢletmeler arasında yoğunluk ceviz
iĢleme iĢletmelerindedir.
38
6.1.6. KOBĠ’lerin Daimi ĠĢçi ÇalıĢtırma Durumları
KOBĠ‟lerin daimi iĢçi çalıĢtırma durumları Çizelge 6.6 da verilmiĢtir.
Çizelge 6.6. KOBĠ‟lerin daimi iĢçi çalıĢtırma durumlarına göre dağılımları
Daimi ÇalıĢan
ĠĢletme Sayısı
%
1-10
5
33,33
10-50
8
53,33
50+
2
13,34
Toplam
15
100,00
Anket yapılan yörede iĢletme büyüklüğü genellikle orta büyüklükte olduğundan daimi
çalıĢan iĢçi sayısı 10 ile 50 kiĢi arasında değiĢmekte olup bu iĢletmeler %53,33‟
oluĢturmaktadır.%33,33‟ü 1-10 iĢçi çalıĢtırmaktadır. 50 ve üzeri daimi iĢçi çalıĢtıran
iĢletme iĢletmelerin tamamının %13,34‟ üne denk gelmektedir.
39
6.1.7. KOBĠ’lerin Faaliyet Sürdürdükleri YerleĢim Yerleri
KOBĠ‟lerin faaliyet sürdürdükleri yerleĢim yerlerine göre dağılımları Çizelge 6.7 de
verilmiĢtir.
Çizelge 6.7. KOBĠ‟lerin faaliyet sürdürdükleri yerleĢim yerlerine göre dağılımı
Faaliyet sürdürülen yer
ĠĢletme sayısı
%
YerleĢim yerine yakın
7
43,65
Organize sanayi
4
25,00
Sanayi sitesi
4
25,00
YerleĢim merkezi
2
12,50
15*
100*
Toplam
*bazı iĢletmelerin yan kuruluĢları da olduğu için toplam iĢletme sayısı fazla gözükmektedir. Toplam :15
iĢletme üzerinden yapılmıĢtır.
ĠĢletmelerin %40‟ı yerleĢim yerlerine yakın faaliyet göstermektedir. Ardından %24‟ü
sanayi sitesi ve yine %24‟ü organize sanayi bölgesinde yer almaktadır. Organize sanayi
bölgesi (OSB) alt yapı çalıĢmaları 2007 yılında tamamlanmıĢ olduğundan iĢletmeler
yerleĢim yerlerine yakın bölgelerde bulunmakta ve yavaĢ yavaĢ iĢletmeler OSB‟ ye
taĢınmaktadırlar. Ancak hala dağınık bir Ģekilde üretime devam edildiği söylenebilir. Bu
iĢletmelerin %12‟si ise Ģehir merkezinde faaliyetini sürdürmektedirler.
40
6.1.8. KOBĠ’lerin Yıl Ġçinde ÇalıĢma Sürdürdükleri Süre
ĠĢletmelerin yıl içerisindeki faaliyette oldukları süre Çizelge 6.8.‟de verilmektedir.
Çizelge 6.8. KOBĠ‟lerin yıl içinde çalıĢma sürdürdükleri sürelere göre dağılımları
Faaliyet süresi
ĠĢletme sayısı
%
12
12
80,00
6
2
13,33
3
1
6,67
Toplam
15
100,00
KOBĠ‟lerin yıl içindeki çalıĢma sürelerine baktığımızda %80,00‟i yıl boyunca
faaliyettedirler, %13,33‟ü 6 ay boyunca çalıĢmaktadır, %6,67‟si ise 3 ay boyunca
çalıĢmaktadır. 3 ay sadece mevsimsel olarak çalıĢmaktadırlar. 6 aylık ve 3 aylık
dönemde çalıĢan iĢ yerleri tam kapasite çalıĢamamaktadırlar.
41
6.1.9. KOBĠ’lerin Hibe ve/veya Kredi Alma Durumları
KOBĠ‟lerin kredi ve hibe alıp almadıkları bilgileri Çizelge 6.9.‟da verilmiĢtir.
Çizelege 6.9. KOBĠ‟lerin kredi ve hibe alma durumları
ĠĢletme sayısı
%
Evet
12
80,00
hayır
3
20,00
Toplam
15
100,00
Hibe ve/veya kredi
kullanma
KOBĠ‟lerin hibe veya kredi almak istemeleri öz kaynaklarının iĢ yeri açmaya veya
geliĢtirmeye yetmemesinden dolayıdır. KOBĠ‟lerin %80,00‟lık gibi büyük bir kısmı
hibe ya da kredi almıĢtır. Hibe ya da kredi almayan %20,00‟lık kısım geliĢme
aĢamasında almayı düĢünmüĢ ya hibe çıkmamıĢtır ya da krediyi almaya cesaret
edemediklerini belirtmiĢlerdir.
42
6.1.10. KOBĠ’lerin Kredi ve Hibe Aldıkları Yerler
KOBĠ‟lerin kredi/hibe aldıkları yerlere göre dağılımları Çizelge 6.10‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.10. KOBĠ‟lerin kredi ve hibe aldıkları yerlere göre dağılımları
Kredi ve/veya Hibe alınan yerler
ĠĢletme Sayısı
%
AB Kırsal Kalkınma Fonu
4
26,66
KOSGEB
4
26,66
Bankalar
4
26,66
Hiç kredi ve hibe kullanmayanlar
2
13,33
Dünya Bankası
1
6,66
Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığı
1
6,66
15*
100,00*
Toplam
*toplam 15 iĢletme olmasına rağmen bazı iĢletmeler birden fazla cevap vermiĢtir.
ĠĢletmelerin %26,66‟sı AB Kırsal Kalkınma fonu ve KOSGEB‟ ten hibe veya kredi
almıĢlardır. Yine aynı oranda bankalardan tarımsal kredilerden yararlanılmıĢtır.
ĠĢletmelerin %13,33 ü ise sadece öz sermayeleriyle çalıĢmayı tercih etmiĢlerdir.
43
6.1.11. KOBĠ’lerin Kredi veya Hibeyi Kullandıkları Alanlar
KOBĠ‟lerin kredi ve hibeleri kullanma alanlarına göre dağılımı Çizelge 6.11.‟de
verilmiĢtir.
Çizelge 6.11. KOBĠ‟lerin kredi veya hibeyi kullandıkları alanlara göre dağılımı
ĠĢletme sayısı
%
ĠĢ geliĢtirme
6
40,00
Makine alımı
6
40,00
ĠĢ yeri tadilatı
4
26,66
15*
100,00*
Kredi veya Hibeyi
Kullandıkları Alan
Toplam
*toplam 15 iĢletme olmasına rağmen bazı iĢletmeler birden fazla cevap vermiĢtir.
ĠĢletmelerin krediyi ve ya hibeyi kullandıkları alanlara bakıldığında, en fazla %40‟lık
oranla makine alımında ve iĢ geliĢtirme aĢamasında kullanıldığı belirlenmiĢtir. Ayrıca
krediler ve hibeler çoğunlukla üretim alnında kullanılmıĢtır. Sadece %26,66‟lik kısmı
tadilatta kullanılmıĢtır.
44
6.1.12. KOBĠ’lerin Hibe ve/veya Krediyi Kullanma Durumu
KOBĠ‟lerin aldıkları kredi ve hibeyi iĢletmelerin hangi aĢamasında kullanıldığı Çizelge
6.12‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.12. KOBĠ‟lerin hibe veya krediyi kullanma aĢamaları
ĠĢletme Sayısı
%
GeliĢme AĢmasında
9
60,00
Kurulma AĢamasında
3
20,00
Hiç Kullanılmadı
3
20,00
Toplam
15
100,00
Hibe ve/veya kredi kullanma
KOBĠ‟ler kredi veya hibeleri %60,00 oranında geliĢme aĢamasında kullanırken %20,00
oranında ise kuruluĢ aĢamasında kullanılmıĢtır. KuruluĢ aĢamasında çoğunlukla kendi
sermayeleri ile kurmuĢlardır. Bunların yanında %20 oranında ise hiç kredi kullanmayan
iĢletmeler vardır.
45
6.1.13. KOBĠ’lerin Kredi ve/veya Hibe Aldıktan Sonraki DeğiĢimi
KOBĠ‟lerin kredi/hibe aldıktan sonra iĢletmedeki değiĢim Çizelge 6.13.‟de verilmiĢ
Çizelge 6.13. KOBĠ‟lerin kredi / hibe aldıktan sonraki değiĢimlerine göre dağılımları
Kredi ve Hibe Aldıktan
KiĢi Sayısı
%
Yıllık Kazancı Arttı
11
73,33
Makine Araç Gereç Alındı
10
66,66
Eleman Sayısı Arttı
1
6,66
Eleman Sayısı Azaldı
1
6,66
15*
100,00*
Sonraki DeğiĢim
Toplam
*toplam 15 iĢletme olmasına rağmen bazı iĢletmeler birden fazla cevap vermiĢtir.
Kredi veya hibe aldıktan sonra KOBĠ‟lerin %73,33‟ünün yıllık kazancında artıĢ
yaĢanmıĢtır. %66,66‟sı makine ve araç gereç alımında kullandığı görülmektedir.
%6,66‟sı eleman sayısında artıĢ ve yine %6,66‟sı eleman sayısında azalıĢ olduğu
belirlenmiĢtir.
görülmektedir.
ĠĢ
geliĢtirmede
kullanıldığından
dolayı
yıllık
kazançta
artıĢ
46
6.1.14. KOBĠ’lerin Kredi ve/veya Hibe Almadan Önce Aldıktan Sonraki Büyüklük
Durumu
KOBĠ‟lerin kredi /hibe almadan önce aldıktan sonraki büyüklük durumu Çizelge 6.14‟te
verilmiĢtir.
Çizelge 6.14. KOBĠ‟lerin kredi/ hibe almadan önce aldıktan sonraki büyüklük durumu
Kredi veya hibe
ĠĢletme Sayısı
%
Orta /Orta
6
40,00
Küçük / Küçük
5
33,00
Küçük /Orta
2
13,00
Küçük / Büyük
1
7,00
Büyük/ Büyük
1
7,00
Toplam
15
100,00
Alman önce /aldıktan sonra
KOBĠ‟lerin Ģirket durumuna bakıldığında iĢletme sahiplerinin verdiği değerlere göre
hesaplama yapılmıĢtır. Hibe veya kredi alındıktan sonra firma durumları %40,00
oranında orta iken değiĢme olmamıĢ orta büyüklükte kalmıĢtır. %33,00 ü küçük
iĢletmeyken
küçük
iĢletme
olarak
kalmıĢtır.%13,00
küçük
iĢletmeyken
orta
büyüklükteki iĢletmeye çıkmıĢtır.%7,00 si küçük ölçekli iĢletmeyken büyük iĢletme
olmuĢtur. Son olarak da %7,00 lik bir oranla büyük ölçekli iĢletme büyük ölçekli olarak
devam etmektedir.
47
6.1.15. KOBĠ’lerin Hammadde Sıkıntısı Olup Olmaması Durumu
KOBĠ‟lerin hammadde bulmada sıkıntı yaĢayıp yaĢamama durumu Çizelge 6.15.‟de
verilmiĢtir.
Çizelge 6.15. KOBĠ‟lerin hammadde sıkıntısı olup olmama durumuna göre dağılımı
Hammadde sıkıntı durumu
ĠĢyeri Sayısı
%
Evet
11
73,33
Hayır
4
26,67
Toplam
15
100
KOBĠ‟lerin büyük bölümü hammadde sıkıntısı çekmektedir ve bunu gidermek için
çevre illerin yanında yurtdıĢından temin etmektedirler.%73,33 oranında hammadde
bulmakta zorlanan iĢletme vardır. Örneğin domateste bölgede erkenci ve geçil domates
çeĢitleri olmadığından salça fabrikaları domatesi baĢka Ģehirlerden almak durumunda
kalmaktadır yine un fabrikaları yeteri kadar buğday yetiĢtirilmediğinden dolayı Ģehir
dıĢından hatta yurt dıĢından ithal etmektedirler.%27,67si ise hammadde bulmada sıkıntı
yaĢamamaktadır.
48
6.1.16. KOBĠ’lerin Çiftçilerle ĠletiĢimi
KOBĠ‟lerin çiftçilerle iletiĢimleri hakkında bilgi aĢağıda Çizelge 6.16.‟da verilmiĢtir.
Çizelge 6.16. KOBĠ‟lerin çiftçilerle iletiĢim durumları
Çiftçi ile iletiĢim
ĠĢletme Sayısı
%
Ġyi
6
40,00
Çok Ġyi
5
33,34
Orta
2
13,33
Az
2
13,33
Toplam
15
100,00
KOBĠ‟ler bölgedeki çiftçiyle iletiĢimi kuvvetli olmalıdır. Ürünlerini tedarik edebilmek,
üretimde kapasitelerini yeterli düzeyde kullanabilmek açısından bu önemlidir. Ayrıca
çiftçiler açısından da üretim planlaması yapmak, ürününü üretirken ürünün pazarı
konusunda belirsizliği ortadan kaldırmak içinde önemlidir. Çiftçilerle iletiĢime
bakıldığında KOBĠ‟ler %40‟ı iyi olarak değerlendirmektedirler, %33,34‟ü durumu çok
iyi olarak değerlenmiĢlerdir.%13,33 orta seviyede görmektedir iletiĢim düzeyini %13,33
ise az olarak değerlendirmiĢlerdir.
49
6.1.17. KOBĠ’lerin Çiftçilerle GörüĢme Sıklığı
KOBĠ‟lerin bölgedeki çiftçilerle görüĢme sıklıkları Çizelge 6.17.‟ de verilmiĢtir.
Çizelge 6.17. KOBĠ‟lerin çiftçilerle görüĢme sıklığı
Çiftçilerle görüĢme sıklığı
ĠĢletme Sayısı
%
Çok sık
6
40,00
Gerek Duyulduğunda
6
40,00
Ara Sırda
3
20,00
Toplam
15
100,00
ĠĢletme sahiplerinin görüĢme sıklığına bakılığında % 40,00 oranında çok sık
görüĢüldüğü görülmektedir, yine %40,00 oranında gerek duyulduğunda, sadece %20,00
si ara sıra görüĢtüklerini söylemektedir.
50
6.1.18. KOBĠ’lerin Üreticilerle GörüĢme Nedenleri
KOBĠ‟lerin yetkililerinin üreticilerle görüĢme nedenleri Çizelge 6.18.‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.18. KOBĠ‟lerin üreticilerle görüĢme nedenleri
Üreticilerle GörüĢme Nedeni
Hammadde Alımı
ĠĢledikleri ürünle ilgili bilgi
vermek
Kendilerini Tanıtma
SözleĢme yapmak
ĠĢletme Sayısı
%
14
48,27
7
24,13
6
20,68
2
6,89
*toplam 15 iĢletme olmasına rağmen bazı iĢletmeler birden fazla cevap vermiĢtir.
KOBĠ‟lerin üreticilerle görüĢme nedenleri % 48,27‟si hammadde alımı için üreticilerle
görüĢülmekte, %24,13‟ü iĢledikleri ürünlerle ilgili bilgi vermek için, %20,68‟i
kendilerini tanıtmak için, geriye kalan %6,89‟u ise sözleĢme yapmak için görüĢtüklerini
bildirmiĢlerdir.
51
6.2. Üreticilerin Bazı Demografik Özellikleri
6.2.1. Üreticilerin YaĢ Durumu
Üreticilerin yaĢları Çizelge 6.19.‟da verilmiĢtir.
Çizelge 6.19. Üreticilerin yaĢ aralığı
YaĢ Ortalaması
Üretici Sayısı
%
30 - 40
11
27,50
40 – 50
13
32,50
50 – 60
7
17,50
60 +
9
22,50
Toplam
40
100,00
Üreticilerin yoğunlukta olduğu yaĢ 40 yaĢ ve üzeri kiĢilerdir. 40 ile 50 yaĢları arası
çiftçiler toplam çiftçilerin %32,50‟si kadardır. Ardından %27,50 ile 30-40 yaĢ arası
üreticiler gelmektedir. Üçüncü sırada 60 yaĢ ve üzeri çiftçiler %22,50 ile bulunmakta.
Son olarak %17,50 ile 50-60 yaĢ arası grup bulunmaktadır.
52
6.2.2. Üreticilerin Sağlık Güvence Durumu
Üreticilerin sağlık güvenceleri Çizelge 6.20.‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.20. Üreticilerin sağlık güvence durumu
Sağlık Güvence Türü
Üretici Sayısı
%
25
62,50
3
7,50
7
17,50
4
10,00
1
2,50
40
100,00
Çiftçi Bağ-kuru
YeĢil Kart
SSK
Emekli Sandığı
Güvencesi yok
Toplam
Üreticilerin %97,50‟inin sağlık güvenceleri var iken %2,50 oranında bir kısmın sağlık
güvencesi bulunmamaktadır. %62,50 oranla en fazla çiftçi bağ-kuru olan üretici vardır.
Ardından %10,00 ile emekli sandığı güvencesi olan memur ya da emekli çiftçiler vardır.
53
6.2.3.Üreticilerin Eğitim Durumu
Üreticilerin eğitim durumları Çizelge 6.21.‟ de verilmiĢtir
Çizelge 6.21. Üreticilerin eğitim durumu
Eğitim Durumu
Ġlkokul
Ortaokul
Lise
Okuryazar Değil
Okuryazar
Önlisans
Lisans
Toplam
Üretici Sayısı
%
25
62,50
8
20,00
3
7,50
1
2,50
1
2,50
1
2,50
1
2,50
40
100,00
Çiftçilerin eğitim düzeyine bakıldığında %62,50‟si ilkokul %20,00‟si ortaokul %7,50‟si
lise, %2,50‟si lisans , %2,50‟si önlisans
okuryazardır.
%2,50‟si okuryazar değil, %2,50‟si ise
54
6.2.4. Üreticilerin Hanedeki Kişi Sayıları
Üreticilerin hane halkı sayıları Çizelge 6.22.‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.22. Üreticilerin hanedeki kiĢi sayıları
Hane Ġçindeki KiĢi Sayısı
Üretici Hane Sayısı
%
2 - 4 KiĢi
19
47,50
4 -7 KiĢi
16
40,00
8 + KiĢi
5
12,50
Üreticilerin hanedeki kiĢi sayısına bakıldığında 2 ile 4 kiĢi arasındaki hanede bulunan
kiĢi sayısı toplamın %47,50‟sini bulmaktadır. %40,00‟la 4 kiĢi ile 7 kiĢi arasında hanede
bulunan kiĢi sayısı takip etmekte ve %12,50 ile 8 kiĢi ve üzerinde hanede bulunan kiĢi
sayısı olan aileler oluĢturmaktadır. Bunun yanında 2 ile 4 kiĢi arasında bulunan hane
halkı sayısı %47,50 olmasına rağmen her evde neredeyse en az bir aile büyüğü
bulunmakta ya da zaten kendileri aile büyüğü olmakla aile yapılarına bakıldığında geniĢ
aile yapısının anket yapılan bölgede yoğunlaĢtığı görülmektedir.
55
6.2.5. Üreticilerin ġehir Merkezine Gitme Sıklığı
Üreticilerin Ģehir merkezine gitme sıklığı Çizelge 6.23.‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.23. Üreticilerin Ģehir merkezine gitme sıklığı
ġehir Merkezine Gidilme Sıklığı
Üretici Sayısı
%
Her Gün
4
10,00
Hafta da 2-3 Kez
11
27,50
Haftada 1 Kez
17
42,50
15 Günde 1 Kez
6
15,00
Ayda 1 Kez
2
5,00
Toplam
40
100,00
ġehir merkezine veya gitme sıklığına bakıldığında %42,50‟si haftada 1 kez , %27,50‟si
haftada 2-3 kez, %15,00‟i 15 günde bir , %10,00‟u her gün, %5,00‟i ise ayda bir Ģehir
veya ilçe merkezine gitmektedir. Her gün Ģehir merkezine gidenler kamu kuruluĢun
veya özel sektörde de çalıĢan üreticilerdir.
56
6.2.6. Üreticilerin Hibe ve / veya Kredi Kullanma Durumu
Üreticilerin hibe ve/ veya kredi kullanma durumu Çizelge 6.24‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.24. Üreticilerin hibe ve/ veya kredi kullanma durumu
Hibe ve/veya kredi
kullanma durumu
Üretici Sayısı
%
Evet
23
57,50
Hayır
17
42,50
Toplam
40
100,00
Anket yapılan bölgede üreticilerin %57,50‟si hibe / kredi kullanmıĢtır. Buda anket
yapılan 40 kiĢiden 23 kiĢiye denk gelmektedir ve yine çıkan sonuca göre hiçbiri hibe
almamıĢ kredi almıĢtır. Kredi alan çiftçinin ortalama 8.117 liralık kredi kullanıldığı
görülmüĢtür. Üreticilerin %42,50‟si kredi veya hibe kullanmamıĢtır. ġahıs borcu olan 5
kiĢinin kiĢi baĢına ortalama 8200 lira borcu vardır. Alacaklı olan 9 kiĢinin, kiĢi baĢına
düĢen alacak miktarı 24.100 liradır.
57
6.2.7. Üreticilerin Yıllık Giderleri
Üreticilerin hane için yıllık ev giderleri Çizelge 6.25.‟de verilmiĢtir
Çizelge 6.25. Üreticilerin yıllık gider tablosu
Üreticilerin Yıllık Giderleri
Ortalama Yıllık Harcama
miktarı (TL)
Gıda
4097,00
UlaĢım
1747,00
%
39,00
16,50
Giyim
822,50
8,00
Elektrik – Su
815,40
7,50
Telefon
762,00
7,50
Eğitim
588,25
5,50
Yakacak
518,75
5,00
Tüp
504,22
4,50
Ev EĢyası
312,50
3,00
Sağlık
186,25
2,00
Eğlence
161,75
1,50
Toplam
10516,13
100,00
Üreticilerin gider tablosuna bakıldığı zaman toplamda yıllık haneye harcamakta olduğu
miktar 10516,13 liradır. Ortalama bir çiftçi hanesinin gıda ihtiyacını karĢılamak için
yıllık 4097 lira harcaması olmakta buda aylık 341,40 lira yapmaktadır. Çiftçiler zaten
yiyeceklerinin büyük bir kısmını kendileri karĢıladığını da belirtmiĢtir. Giyim için yıllık
ortalama 822,50 lira harcamaktadırlar. Sağlık masraflarını devlet karĢıladığından dolayı
186,25 lira yıllık ortama masrafları var olduğu belirlenmiĢtir. Eğitim masrafları 588,75
liradır. UlaĢım harcamanın yine büyük bir kısmını almakta olup yıllık ulaĢım masrafı
ortalama 1747 liradır. Çok az kiĢi ev eĢyası ve eğlenceye para harcamaktadır. Yakacağa
bakıldığında çoğu odununu ya ormandan ya da kendi ağaçlarının dallarından
karĢılamakta yakacağa da ortalama 518,75 lira harcamaktadırlar. Tüp harcamalarında
aileler kıĢın çoğunlukla soba üzerinde piĢirdiklerinden 504,22 lira tüp masrafları vardır.
Telefon gideri 762 liradır. Her evde telefon olduğu gibi en bir tanede cep telefonu ve
bazı evlerde internet ücretleri de telefon ücretine dâhil edilmiĢtir.
58
6.2.8. Son Yıllarda Haneden Göç Durumu
Son yıllarda hane içinden ayrılıp baĢka Ģehirlere göç edenlerin durumu. Çizelge 6.26‟sı
verilmiĢtir.
Çizelge 6.26. Son yıllarda haneden göç olup olmadığı durumu
Göç Durumu
Üretici sayısı
%
Evet
13
32,50
Hayır
27
67,50
Toplam
40
100,00
Son yıllarda hane halkından ayrılıp baĢka yerlere göç edenlerin tamamı iĢ bulmak için
büyük Ģehirlere gitmiĢlerdir. Bölgede gençlere iĢ olmadığından dolayı aileleri
memleketlerini terk ettiklerini söylemektedir. Göç edenlerin tamamı ise 20 ile 30 yaĢ
arası gençlerdir.
6.2.9. Son Yıllarda Haneye Geri DönüĢ Durumu
Son yıllarda köyün dıĢında olup da tekrardan hane dönüĢ yapanların durumu Çizelge
6.27‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.27. Son yıllara hane geri dönen olup olmadığı durumu
Hane Geri DönüĢ
KiĢi Sayısı
%
Evet
9
22,50
Hayır
31
77,50
Toplam
40
100,00
Son yıllarda yaĢanan ekonomik krizden dolayı iĢ yeri batan veya iĢten çıkarılanlar
tekrardan bölgeye dönüĢ yapmıĢlardır. %77,50‟si geri dönmemiĢ %22,50‟si geri
dönmüĢlerdir.
59
6.2.10. Üreticilerin Tarımsal Bilgi Kaynakları
Üreticilerin tarımsal bilgiyi nereden, kimden veya hangi kuruluĢtan aldıkları
Çizelge6.28.‟de verilmiĢtir.
Çizelge 6.28. Üreticilerin tarımsal bilgi kaynaklarına göre dağılımı
Tarımsal bilgi alınan kaynak
Üretici sayısı
%
Tarım il müdürlüğü
24
60,00
Ziraat Odası
14
35,00
Tarım kredi kooperatifi
8
20,00
Köydeki Çiftçi
6
15,00
Süt Üreticileri birliği
3
7,50
Hiçbir y erden
2
5,00
40*
100*
Toplam
*toplamda 40üreticiile görüĢülmesine rağmen bir soruya birden çok kiĢi cevap
vermiĢtir.
Çizelgeden genel anlamda üreticilerin Ġl Tarım Müdürlüklerinden bilgi aldıkları
görülmektedir. Burada en önemli etken bölgede tarım yayımcılarının özellikle bazı
köylerde bürolarının olması çiftçinin kendi köyünde Ģehre gitmeden bilgilendirilmesi ve
bu tarım yayımcılarının il ve ilçe müdürlüklerine bağlı olarak çalıĢması nedeniyle bilgi
kaynakları sıralamasında %60,00 ile ilk sıradadır. Ardından çiftçilerin büyük bir
bölümünün üye olduğu ziraat odası %24,56 ile gelmektedir. %14,03 ile tarım kredi
kooperatifi %5,26 ile süt üreticileri birliğinden, %3,50 oranında çiftçide kimseden bilgi
almadığını belirtmektedir.
60
6.2.11. Kırsal Kalkınma Projesi Hakkında Üreticilerin Bilgisi
Üreticilerin kırsal kalkınma projeleri hakkında bilgi sahibi olma durumları
Çizelge6.29.‟da verilmiĢtir.
Çizelge 6.29. Kırsal kalkınma projesi hakkında üreticilerin bilgi durumu
Kırsal kalkınma projesi
Üretici sayısı
%
Sadece adını duydum
5
12,50
Çok biliyorum
11
27,50
Biraz biliyorum
13
32,20
Duymadım
11
27,50
Toplam
40
100,00
hakkında bilgiler
Üreticilerin kırsal kalkınma projeleri hakkında az çok bilgi sahibi oldukları
belirlenmiĢtir. Bazı üreticiler ise konuya oldukça hâkim olduğu gibi bazıları ise hiç ne
olduğuna dair fikirleri bile yoktur. Bilgi sahibi üretici sayının azlığından dolayı
üreticileri bilgilendirmek üzere bölge çalıĢmaların artması gerektiği görülmektedir.
61
6.2.12. Üreticilerin Ürettikleri Ürünleri Pazarlama Yerleri
Üreticilerin ürünlerini pazarladıkları yerler Çizelge 6.30.‟da verilmiĢtir.
Çizelge 6.30. Üreticilerin Ürettikleri Ürünleri Pazarlama Yerlerine göre dağılımları
Ürünleri pazarladıkları yer
Üretici sayısı
%
KOBĠ‟lere
26
65,00
Meyve-sebze hallerine
5
12,50
ġeker fabrikalarına
4
10,00
Pancar Kooperatifine
2
5,00
Kendi imkânlarıyla
1
2,50
Süt üreticileri birliğine
1
2,50
ġehir dıĢına
1
2,50
Toplam
40
100,00
Üreticiler ürünleri çoğunlukla %65,00‟ı bölgedeki KOBĠ‟lere vermektedirler.
KOBĠ‟lerle anlaĢamayan üreticiler ürünlerini hale vermektedirler. %2,50‟lik kısmı ise
ürünlerini Ģehir dıĢından gelen aracılara vermektedir. Yine %2,50 ile üreticiler sütlerini
süt üreticileri birliğine vermektedir.
62
6.2.13. Üreticilerin ve Ailesinin KOBĠ’lerde ÇalıĢma Ġmkânları
Üreticilerin ve ailelerinin KOBĠ‟lerde fiilen çalıĢma durumu Çizelge 6.31.‟de
verilmiĢtir.
Çizelge 6.31. Üreticilerin ve ailesinin iĢletmede çalıĢma imkânı bulmaları
KOBĠ‟lerde ÇalıĢma
Ġmkanı Bulama Durumu
KiĢi Sayısı
%
Evet
6
15,00
Hayır
34
85,00
Toplam
40
100,00
Üreticilerin kendisi veya aileleri Küçük Orta Büyüklükteki ĠĢletmelerde fiilen çalıĢma
potansiyeli %15,00 oranındadır. Bu da bölge KOBĠ‟lerin az miktarda da olsa bölgedeki
çiftçilere çalıĢma imkânı sunduğunu göstermektedir. Üreticilerin %85,00‟i ise
KOBĠ‟lerde çalıĢma imkânı bulamadıklarından Ģikâyetçilerdir.
63
6.2.14. Üreticilerle KOBĠ’ler Arasındaki ĠletiĢim
Üreticilerle KOBĠ‟ler arasındaki iletiĢim durumu Çizelge 6.32.‟de verilmiĢtir
Çizelge 6.32. Üreticilerle KOBĠ‟ler arasındaki iletiĢim durumu
KOBĠ‟lerle ĠletiĢim
Üretici sayısı
%
Orta
17
37,50
Zayıf
12
30,00
Çok zayıf
5
12,50
Ġyi
6
15,00
Toplam
40
100,00
Üreticilerin KOBĠ‟lerle arasındaki iliĢki ortadan zayıfa doğru olup bunu nedeni olarak
iĢletme
sahiplerinin
gelip
onlarla
görüĢmemesi,
onları
bilgilendirmemesini
göstermektedirler.
KOBĠ‟ler çiftçilerle iletiĢimlerinin iyi olduğunu belirtirken çiftçiler tam tersini
söyleyerek tezatlık çıkarmaktadırlar. Çiftçilerin bunu söylemelerindeki amaç ürünü
pazarladıkları kiĢileri birebir görüp tanımak istemeleridir.
64
7. SONUÇ
AraĢtırmada ortaya çıkan sonuçlar aĢağıda özetlenmiĢtir.

Yöneticiler 40 yaĢ ve üzerindedir.

Yöneticilerin büyük bir kısmının eğitim durumu lise ve lisans düzeyindedir.

ĠĢletmeler büyük oranda limited Ģirket statüsündedir.

KOBĠ‟lerin bölgede en fazla meyve- sebze sektöründe oldukları görülmektedir

Geçici iĢçi çalıĢma oranı en fazla olan sektör ceviz iĢleme iĢletmeleridir.

ĠĢletmelerin yerleĢim yerlerine bakıldığında dağınık bir yapıya sahip olmaları
bunların baĢta nedeni ise organize sanayi bölgesinin 2007 yılında tamamlanmıĢ
olmasıdır.

KOBĠ‟ler hibe ve kredilerini hangi kurumlardan alma oranlarına bakıldığında
AB Kırsal Kalkınma projelerinden, KOSGEB‟den ve bankalardan almaktadırlar.

KOBĠ‟ler en fazla krediyi/hibeyi iĢ geliĢtirme aĢamasında kullanmıĢlardır.

Kredi/hibe alan iĢletmelerin aldıktan sonra iĢletmelerin önemli ölçüsünde yıllık
kazançta artıĢ sağlamıĢlardır.

Üreticilerin yaĢ ortalamasına bakıldığında 40 yaĢ ve üzeri olup, 30 yaĢ ve altı
üretici ile karĢılaĢılmamıĢtır. Bunun nedeni sorulduğunda 30 yaĢ altı gençlerin
çiftçilikle uğraĢmak istememesi bu nedenler büyük Ģehirlere giderek iĢ aramakta
olması Ģeklinde belirtilmiĢtir.

Üreticilerin eğitim durumlarına bakıldığında ilkokul mezunu olanların sayısı
çoğunlukta olduğu görülmektedir.

Üreticilerin aile yapıları incelendiğinde büyük bir çoğunluğu geniĢ aile
yapısındadır.
65

Ankette görüĢülen üreticilerin yarından fazlası hibe veya kredi almaktadır.

Tarımsal bilgiyi en fazla tarım il müdürlüklerinden almaktadırlar.

Üreticiler ürünlerini en fazla KOBĠ‟lere pazarlamaktadırlar.
Tokat ili tarım bölgesi olduğundan tarım ve tarıma dayalı sanayi sektörlerinin geliĢmiĢ
olması beklenmektedir. Fakat daha yeni yeni geliĢmektedir. Bölgeye birçok hibe ve
kredi yönlendirilmesine rağmen çoğu iĢ yeri kapanmıĢ veya iĢ değiĢtirmiĢtir.
Üreticilerin bitkisel üretimde karĢılaĢtıkları en önemli sorunların baĢında ürettikleri
ürünlerin düĢük fiyata satılması gelmektedir. Burada tarımsal ürün iĢleyen KOBĠ‟ler ve
üreticiler açısından ürün maliyetleri farklı açılardan değerlendirilmektedir. Tarımsal
ürün iĢleyen KOBĠ‟ler hammadde maliyetlerini çok yüksek bulup, ihtiyaçlarını Tokat
dıĢından sağlarken; üreticiler ürettikleri ürünlerin elde ettikleri gelirin maliyetleri
karĢılamadıklarını belirtmektedirler. Bu farklı iki yaklaĢım yapılan saha çalıĢmasında da
görüldüğü üzere Tokat ilinde tarım-sanayi entegrasyonunun geliĢmemesinin temel
nedeni olarak görülebilir.
KOBĠ‟ler ile üreticiler arasındaki fiyat dengesizliği bulunmaktadır. KOBĠ‟ler
hammaddeyi yüksek fiyatta almaktan Ģikâyetçi, üreticiler ise ürünlerini değeri fiyatta
satamamaktan hatta maliyeti karĢılamadığından Ģikâyetçidir.
Ürün maliyetinin yüksek olma sebepleri tohumun gübrenin ve mazotun fiyatının yüksek
olması olarak gösterilmektedir. Tarımla uğraĢan çiftçinin günden güne azamsını
önlemek için, özellikle girdi fiyatlarındaki politikaların düzenlenmesi, desteklerin
yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.
KOBĠ‟lerde bölgede fiyatların yüksek olmasından ve istedikleri dönemde ürün
bulamadıkları bazı ürünlerde erkenci ve geçil ürün yetiĢemediğinden, iĢletmeler ürünleri
Ģehir dıĢından hatta yurt dıĢından almaktadırlar.
Sosyal sorumluluk kapsamında ise tarımsal ürün iĢleyen KOBĠ‟lerin üreticilerin
bulunduğu yerleĢim yerlerinde yeteri kadar bir faaliyette bulunmadıkları da
belirlenmiĢtir.
66
Tokat bölgesindeki çiftçilerin desteklerden kırsal kalkınma projelerinden pekte haberdar
olmadıkları görülmektedir. Çiftçi eğitim programlarının Ģehir merkezlerinde veya
ilçelerde yapılması çiftçilerin durumdan haberdar olmasına neden olmaktadır. Bu
kapsamda tarım yayımlarının bilgi iletiĢiminde etkin olmadıkları ya da çiftçilerin
duyarsız olduğu söylenebilir.
Tokat ilinde sanayinin cazip hale getirilmesi düĢünülmelidir. Böylelikle sanayinin
canlanmasıyla rekabet ortamı oluĢacak ve bu durumdan üreticide karlı çıkacaktır.
67
KAYNAKLAR:
Akın, A.,2003. “AB Kırsal Kalkınma Politikalarında DeğiĢim”, KüreselleĢme ve
Avrupa Birliği ile BütünleĢme Sürecinde Türk Tarım Politikaları Sempozyumu Bildiriler, G.Ü. Basımevi, Gaziantep.
Akın, S., 2008. “Avrupa Birliğinde Kırsal Kalkınmaya Yönelik Mali Yardımlar,
DeğiĢimler ve Türkiye‟nin Uyum ÇalıĢmaları
Allen, J.C., R. Filkins, S. Corders, A.M. Smith, E. Jarecki. 2000. Rural Development
Strategies for Nebraska: Results from the 1997 Annual Nebraska Rural Poll,
University of Nebraska Press, Nebraska-Lincoln. p.6-13.
Alüftekin, N,. Yerel Düzeyde Ekonomik Kalkınmada Tarrımsal Ürün ĠĢeyen KOBĠlerin
Rolü: Karaman Ġli AraĢtırması
Anonim,1993. Bölge Planlamasının Evreleri, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği,
sayfa 20-26. Ankara. 436s
Anonim, 1999. International Fund For Agricultural Development (IFAD) Annual
Report. Rome.
Anonim, 2000. T.C BaĢbakanlık Devlet Planlama TeĢkilatı, Sekizinci BeĢ Yıllık
Kalkınma Planı, DPT Yayınları, Ankara.
Anonim, 2005. Resmi Gazete 18.11.2005, Resmi Gazete Sayısı :25997, Karar Sayısı: 20
Anonim, 2006a. Dokuzuncu Kalkınma Planı. www.dpt.gov.tr. EriĢim Tarihi:
12.12.2010
Anonim, 2006b. “Agricultural Trade”.Agricultural Trade Reform and the Doha
Development Agenda
Anonim , 2006c. Ġktisadi Kalkınma Vakfı., Avrupa Birliği‟nin Ortak Tarım Politikası ve
Türkiye‟nin Uyumu, Ġstanbul, IKV Yayınları
Anonim, 2008a. http://europa.eu.int/pre-accession_html (Erisim Tarihi: 16.09.2009)
Anonim,2008bhttp://ec.europa.eu/eurostat/ramon/nuts/basicnuts_regions_en.html
(Erisim Tarihi: 19.06.2008)
Anonim, 2009. T.C. Devlet Planlama TeĢkilatı ,Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi
http://sgb.tarim.gov.tr/mevzuat/YPK/20060204-9-2.pdf
(EriĢim
Tarihi:
09.05.2010)
Anonim, 2009a. http://www.kirsalcevre.org.tr/_html/tur/yayinlarimiz/dyayinlar/kirsal_
kalkinma _ politikalari _bulentg.pdf (16.01.2009)
Anonim, 2009b. Tokat Sanayi ve Ticaret Odası
Austin, J. E., 1992. Agroindustrial Project Analysis, Critical Design Factors. The
Economic Development Institute of The World Bank,Baltimore and London
68
Can, M., 2007. Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Programlarının Türkiye‟nin Kırsal
Kalkınması Açısından incelenmesi: SAPARD ve IPARD Örneği, T.C. Tarım ve
KöyiĢleri Bakanlığı Tarımsal Ekonomi AraĢtırma Enstitüsü, Ankara
Cesur, Ö., 2004. Avrupa Birligi‟nde Tarıma Yönelik Mali Yardımlar ve Türkiye ile Bir
Karsılastırma, Ankara, ATAUM Arastırma Dizisi No:21
Cleaver, M.K., Schreiber, G.A.,1997, Reversing The Spiral The Population, Agriculture
And Environment Nexus In Sub-Saharan Africa. The World Bank Press,
Washington D.C. 258p.
Çakar , Y.M., 2007, Türkiye‟de 1980 Sonrası Kırsal Kalkınma Uygulamaları ve Çorum
Ġli Örneği, Yüksek Lisans Tezi , Gazi Üniversitesi
Çakmak E., Akder , H.,2005, DTÖ ve AB‟deki GeliĢmeler IĢığında 21. Yüzyılda
Türkiye Tarımı ,21 Haziran 2005 TS/Bas-Bül/04-53
David, L., Darling, J., 1991. Strategic Planning For Community Development. Kansas
State University Cooperative Extension Service, Manhattan-Kansas. p. 2-6.
Dedeoğlu, B., 1996, Adım Adım Avrupa Birliği ,Çınar Yayınları
Dıraor, B.M., 2008. “Katılım Öncesi AB Fonları ve Kırsal Kalkınma” Fırsatlar,
Sorunlar ve Türkiye için Öneriler, DPT Uzmanlık Tezleri, Yayın No:2764,
Ankara.
Dixon, C., 1994. Rural Development In The Third World. Routledge Press, United
States Of America. p.51-52
Ekim, R.M., 2006, Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Politikaları ve Türkiye‟nin Uyumu,
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrupa Birliği Anabilim
Dalı Avrupa Birliği Programı. YayınlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi.
http://faostat.fao.org/site/550/default.aspx#ancor, EriĢim Tarihi: 25.05.2010.
Eren, T., 1992. Kırsal Kalkınmada Bir Model: Köylere Hizmet Götürme Birliği Malkara
Uygulaması, DPT Yayınları No: 2312, Ankara. 77s.
European Commission Diroctorate-General for Agriculture, 2006, The EU Rural
Development Policy 2007–2013, Fact Sheet, Brussel.
Geray, C., 1981. Kırsal Türkiye‟de Toplum Kalkınması ve Kooperatifçilik, Tuna
Yayınları, Ankara
Giray F.H., Akın A., Gün S., 2004, Kırsal Kalkınmada Yeni Perspektifler, Türkiye
VI.Tarım Ekonomisi Kongresi, s.161-168.
Gülçubuk, B., 1998. Avrupa Birliği ve Türkiye‟de Bölgesel Kalkınma Politikaları,
Tarım ve Mühendislik Dergisi, Sayı:58, Ankara. s.10-14.
Gülçubuk, B., 2003. “Türkiye‟de Tarıma Dayalı Sanayi Yapısının DeğiĢimi ve Kırsal
Alana Yansıması”. KüreselleĢme ve AB ile BütünleĢme Sürecinde Türk Tarım
Politikaları Sempozyumu, Gaziantep
Gülçubuk B., 2006, “Avrupa Birliği ve Dünya‟da Kırsal Kalkınmada Ortaya Çıkan
Yeni Yönelimler ve Türkiye‟nin Uyum Sürecindeki YaklaĢımları”, Tek gıda-is
Dergisi, Tek gıda-is Sendikası Yayın Organı, Sayı:96, Nisan 2006, s. 9-24.
69
Gülçubuk B., Yıldırak N., Kızılaslan N.,Özer D.,Kan M., Kepoğlu A., 2010 "Kırsal
Kalkınma YaklaĢımları Ve Politika DeğiĢimleri". Türkiye Ziraat Mühendisliği
VII. Teknik Kongresi, 11-15.Ocak.2010. Ankara.
Gürlük, S., 2001. Kırsal Kalkınma Projelerinin Makro-ekonomik Kriterlere Göre
Değerlendirilmesi: Cumalıkızık Örneği, Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri
Enstitüsü YayınlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
Janvry, A., Key, N., 1997. Agricultural And Rural Development Policy In Latin
America: New Directions And New Challenges, Department Of Agricultural
And Resource Economics Division Of Agricultural And Natural Resources
University Of California At Berkeley, Working Paper No: 815, California. p. 43.
Karlı, B., 2002. GAP Alanındaki Tarıma Dayalı Sanayi ĠĢletmelerinin GeliĢimi,
Sorunları ve Çözüm Yolları. TEAE Yayınları, Yayın No:88, ġanlıurfa
Katzır, R., 1996, Agroecological Aspects Of The Peri-Urban Process, Bar-Ilan
University Press, Ramat-Gan, Israel. p.9-25.
Kıymaz, Taylan, 2008, Dünya Tarım Piyasalarında SerbestleĢmenin Türk Tarımına
Fiyat ve Gelir Yönünden Yansıması, T.C. BaĢbakanlık Devlet Planlama
TeĢkilatı Yayın No: 2754, Ankara.
Küçükçongar, M., 2000. Konya Ġlinde Un ve Mamulleri Sanayisinin Yapısı, Sorunları,
Çözüm Önerileri ve Gıda Sanayisi Ġçindeki Yeri (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Ozgen, H., Dogan, S., 1997. Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmelerin Uluslar arası pazarlara
ġelli, F., 2000. ġanlıurfa Ġli‟nde Tarıma Dayalı Sanayiinin Ekonomik Yapısı,
Finansmanı ve Sorunları. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri
Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Ankara
Tetik , F.,2010, Dünyada ve Türkiye‟de Kırsal Kalkınma Uygulamaları,YayımlanmamıĢ
Yüksek Lisans Semineri
Turhan, M.S., Akdag, K., 2006, “AB Üyeliği Yolunda Kırsal Kalkınma Planı ve Bu
Plan Kapsamında Alınacak Tedbirler”, Türktarım Dergisi, 167, Ankara
Uğural,Ġ.,2007.KırsalKalkınma,
http://www.tarimmerkezi.com/yazar_kose.php?hid=1994
(15.01.2009).
Uludağ, Ġ., Serin, V., 1990. Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler, Ġstanbul ĠTO
Yayınları, No:1990/25, Ġstanbul.
Ulucan, Betül, 2007, IPA Kırsal Kalkınma Ajansının Akreditasyonu, Tarım ve
KöyiĢleri Bakanlığı Uzmanlık Tezi, Ankara.
Varol, S., 2003, Dünden Bugüne Ortak Tarım Politikası ve AB Tarımının Yönetim
Yapısı , www.zmo.org.tr./etkinlikler/abgs03/08.pdf EriĢim: 10.12.2010
Yavuz, O. 2000. Tarımsal ve Yayım ve HaberleĢme Ders Notları, Uludağ Üniversitesi
Ziraat Fakültesi Yayınları, Bursa
70
EK-1
ANKETLER
GAZĠOSMANPAġA ÜNĠVERSĠTESĠ
TARIM EKONOMĠSĠ BÖLÜMÜ
YÜKSEK LĠSANS ANKETĠ
KONU:
TARIMSAL KOBĠLERĠN KIRSAL KALKINMADAKĠ ROLÜ
Hazırlayan: Zir. Müh. Funda TETĠK
ĠġLETMELER BAZINDA
71
1. Firmanızın KuruluĢ Yılı :…………
Firmanızın Faaliyete GeçiĢ Yılı
2. Yöneticinin yaĢı:……… cinsiyeti……… Eğitim durumu……………..
Kaç yıldır bu iĢle uğraĢıyor:………………
3. Firmanızın Hukuk Statüsü
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Limited ġirket
Özel KiĢi ĠĢletmesi
Adi Ortaklık
Anonim Ortaklık
Kolektif Ortaklık
Adi Komandit
Diğer……………….
4. Firmanızın Yer Aldığı Sektör
a)
b)
c)
d)
e)
f)
ÖğütülmüĢ Tarım Ürünleri Sektör
Et Ürünleri Sektör
Su Ürünleri Sektörü
Meyve Sebze ĠĢleme Sanayi
Süt ve Süt Ürünleri
Diğer:……………………..

Siz hangi ürünleri iĢliyorsunuz?.........
5. Firmanızda Ġstihdam Edilen KiĢi Sayısı
a) Daimi ÇalıĢan Sayısı ……. KiĢi
b) Geçici ÇalıĢan Sayısı …… KiĢi
6. Firmanızın Faaliyet Sürdürdüğü Yer
a)
b)
c)
d)
e)
Organize Sanayi
ġehir Merkezi
Sanayi Sitesi
YerleĢim Yerine Yakın Bir Yerde
Diğer………..
7. Firmanızın Yıl Ġçindeki Dağılımı
a)
b)
c)
d)
Faaliyet Tüm Yıl Devam Ediyor
Faaliyet Yılın 3 Ayı Devam Ediyor
Faaliyet Yılın 6 Ayı Devam Ediyor
Faaliyet Yılın 9 Ayı Devam Ediyor
72
8. Firmanızın ġubeleri Varmı?
a) EVET
b) HAYIR
Cevabınız EVET ise;
 Ġl Ġçinde…….. Adet
 Ġl DıĢında …… Adet
 yurtdıĢında …….. Adet
9. Üye Olduğunuz Dernek Yada KuruluĢ Var mı Varsa Hangileri?
10. Firmanızın Yapısı Nasıl?
 Öz Sermaye Yapısı Oranı %....
 Yabancı Sermaye Oranı %......
 DıĢ Kaynaklı Yabancı Sermaye %...........
11. Firmanızın KuruluĢunda Hibe veya Kredi Kullandınız mı?
a) Evet
b) Hayır
Cevabınız EVET Ġse;
 Nereden Aldınız ?
 Nerelerde Kullandınız?
 Ne Kadar Aldınız?
 Firmanızın iĢleyiĢinde ne gibi değiĢiklikler oldu? (ĠSTĠHDAM, MAKĠNE
ALIMI, MAKĠNALARIN ĠYĠLEġTĠRĠLMESĠ VB)
12. Firmanızın GeliĢme AĢamasında Hibe Kredi Kullandınız mı?
Cevabınız EVET Ġse;
 Nereden Aldınız
 Hangi Alanda Kullandınız
 Ne Kadar Aldınız
 ĠĢçi Sayısında Nasıl Bir DeğiĢiklik Oldu
 Firmanızın iĢleyiĢinde ne gibi değiĢiklikler oldu? (ĠSTĠHDAM, MAKĠNE
ALIMI, MAKĠNALARIN ĠYĠLEġTĠRĠLMESĠ VB)
13. Firmanıza ĠĢçi Alırken ki Standartlarınız Nelerdir? Nelere Dikkat
Edersiniz?
73
14. Firmanızın Reklam Tanıtımı Ġçin Herhangi Bir Yerden Destek Aldınızmı
Maddi Olarak?
 EVET
(Ġse Cevabınız nereden):

HAYIR
15. Sigortalı ÇalıĢan Sayınız Kaç? …………
16. Kalkınma açısından bölgenize firmanız adına sağladığınız faydalar nelerdir?
17.Hibe ya da kredi almadan
önce firmanın durumu
/
aldıktan sonraki durumu?
ÇalıĢan kiĢi sayısı ………………..
………………….
Sigortalı kiĢi sayısı……………
………………………
Yıllık kazanç Arttı ( ) Azaldı ( )
Arttı ( ) Azaldı ( )……….
Firma ölçeği KÜÇÜK ORTA BÜYÜK
KÜÇÜK ORTA BÜYÜK
18.Hibe ya da kredi aldıktan sonra;

Firma kendi içinde iĢlediği ürün çeĢitliliğinde artıĢ yada azalıĢ var
mı?......................

Firma makine araç gereç alımı Arttı ( ) Azaldı ( ) DeğiĢmedi ( )

ĠĢletme kapasitesi ne kadardı , ne kadar oldu?

Kendi içinde dikey entegrasyon (yani örn. Salça üreten bir firma domates
kurutma tesisleri de oluĢturdu mu? ) sözkonusu oldu mu?

Dikey entegrasyon varsa iĢletmeye sağladığı faydalar nelerdir?.................
19.AB standartlarında bir firmaya sahip olduğunuzu düĢünüyor musunuz?
 EVET
 HAYIR
Evet ise göstergeleriniz neler?
Hayır ise nedeni nedir?
74
20.AB standartlarını yakalamak için firmanızda yapılması gereken düzenlemeler
nelerdir?
21.ĠĢletmenizde tam kapasite ile çalıĢabiliyor musunuz?
a) Evet
b) Hayır
ÇalıĢamıyorsanız nedeni;…………………………………………….
22.Bölgede hammadde bulmada sıkıntı çekiyor musunuz?
a) Evet
b) Hayır
Sıkıntı varsa nedeni;
23.ĠĢlediğiniz ürünlerin hammaddesini nereden alıyorsunuz?
ĠĢlenen
ürünün
adı
Üretim
miktarı
Ürünün
satıĢ fiyatı
Ürünün
satıĢ
miktarı
Nerelere pazarlıyorsunuz
Yurtiçi Yurtiçi Yurt dıĢı
kendi
baĢka %
ili %
il%
75
24.Çiftçilerle olan iletiĢiminizi nasıl tanımlarsınız?
a) Hiç
b) Az
c)Orta
d)Ġyi
e) Çok iyi
25.Çiftçilerle görüĢme sıklığınız ne derecededir?
a)
b)
c)
d)
Hiç görüĢmem.
Gerek duyulduğunda görüĢürüm.
Ara sıra görüĢürüm.
Çok sık görüĢürüm.
26.Çiftçilerle görüĢme nedenleri nelerdir?
a) Hammadde alımı için
b) Kendilerini tanıtmak için
c) ĠĢledikleri ürünlerle ilgili bilgi vermek için
d) SözleĢme yapmak için
Diğerleri………………………………..
27.Firmanın çiftçilere faydaları nelerdir?
28.firmanızın reklam ve tanıtımı için herhangi bir yerden destek aldınızmı maddi
olarak?
76
29.Ürünlerinizi Nereden Alıyorsunuz Hangi Ġlçe ve Köylerden?
TOKAT Merkez köyleri
• Acıpınar • Ahmetalan • Akın • Aktepe • Akyamaç • Akyurt • Alanköy •
AltıntaĢ
• Aluç • AĢağıfırındere • AvĢarağzı • Aydınca • Aydoğdu • BağbaĢı
• BakıĢlı
• Ballıdere • BatmantaĢ • Bedirkale • BeĢören • Binecek •
Boyalı • Bozatalan
• Bulaköy • Büyükbağlar • Çamağzı • Çamaltı •
Çamdere • Çamlık • Çat • Çatalkaya • Çayören • Çerçi • Çerdiğin • ÇökelikkıĢla
• Çördük • Çöreğibüyük • Çubuklu
• Daylıhacı • Dedeli • Dereağzı •
DerekıĢla • Dereyaka • Dodurga • Döllük • Efeköy • Ekincik • Eskiköy •
GaziosmanpaĢa • Gökçe • Gökdere • Gölcük • Gözova
• Güğümlü •
Gülpınar • Günçalı • Günevi • Güzelce • Güzeldere • Halilalan • Hanpınar •
Hasanbaba • Ġhsaniye • Kabakboğazı • Kabatepe • Karakaya • Kargın •
Kargıncık
• Kervansaray • KeĢlik • Kılıçlı • Kızık • Kızılkaya • Kızılköy •
Kızılöz • Killik
• Kocacık • Kömeç • Küçükbağlar • Musullu • Mülkköy •
Nebiköy • Ormanbeyli
• Ortaören • Pınarlı • Saltık • Sarıtarla • Semerci •
Sevindik • Sırçalı • Söngüt
• ġehitler • ġenköy • Tahtoba • TaĢlıçiftlik
• Tekneli • Uğrak • UlaĢ • Yakacık
• YatmıĢ • Yayladalı • YazıbaĢı •
Yelpe • Yenice • YeĢilyurt köyü
NĠKSAR‟ın Merkez beldeleri: Gökçeli • Günebakan • GürçeĢme • Kuyucak • Özalan •
Serenli • Yazıcık • Yolkonak
NĠKSAR Merkez köyleri:
Akıncı • Akgüney • Alçakbel • Araköy • Ardıçlı • Arıpınar • Arpaören •
Ayvaköy • Ayvalı • Bayraktepe • Beyçayırı • BoğazbaĢı • Boyluca • Budaklı •
Buzköy
• Büyükyurt • Bozcaarmut • Bilgili • Calca • Camidere •
Cerköy • Çatak • Çayköy • Çengelli • Çiçekli • Çimenözü • Dalkaya •
Derindere • Direkli • Edilli • Eryaba
• Esence • Eyneağzı • Geritköyü •
Geyikgölü • Gözpınar • Gökçeoluk • Güzelyayla
• Güdüklü • Günlüce •
Gülbayır • Güvenli • Hacılı • Hanyeri • Hasyer • Haydarbey • Hüseyingazi •
IĢıklı • Kapıağzı • Karabodur • KarakaĢ • KaĢıkçı • Korulu
•
Kumçiftlik • Kümbetli • Kiracı • Kızıldere • Köklüce • Mahmudiye •
Mercimekdüzü • Mezraa • Muhtardüzü • Musapınarı • Mutluca • Oluklu •
Ormancık • Osmaniye
• Örenler • Özdemir • Pelitlik • Sarıyazı • Sorhun •
Tahtalı • Tamlar • Sulugöl
• ġahinli • ġeyhler • Teknealan • Tepeyatak •
Terzioğlu • Umurlu • Ustahasan
• Yakınca • Yalıköy • YarbaĢı •
YeĢilhisar • YeĢilkaya • YeĢilköy • YeĢilyurt
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………....
77
GAZĠOSMANPAġA ÜNĠVERSĠTESĠ
TARIM EKONOMĠSĠ BÖLÜMÜ
YÜKSEK LĠSANS ANKETĠ
KONU:
TARIMSAL KOBĠLERĠN KIRSAL KALKINMADAKĠ ROLÜ
Hazırlayan: Zir. Müh. Funda TETĠK
ÜRETĠCĠLER BAZINDA
78
ÜRETĠCĠ ANKET FORMU
1. Kaç yaĢındasınız?
a) 35 yaĢ altı
b) 36-50 yaĢ arası
c) 51 yaĢ üstü
2. Yıl boyunca sürekli aynı yerde mi oturuyorsunuz
Evet
hayır
3. Çiftçilik mesleği dıĢında yaptığınız baĢka iĢ var mı?
 Esnaflık
 Memurluk
 Ücretli çalıĢma
 TaĢımacılık
 Diğer………
4. Hanenizin gelir aĢağıdakilerden hangisidir?(önem sırasına göre en yükseğe 1
vererek devam ediniz?
 Bitkisel üretim
 Hayvansal üretim
 Esnaflık
 Faiz geliri
 Kamu hizmeti(maaĢ/emeklilik) fabrika veya tesiste çalıĢma
 TaĢımacılık
 Kira geliri
 Diğerleri……
5. Herhangi bir güvenceniz varmı? Evet…….. hayır……….
6. Eğitim düzeyiniz aĢağıdaki gruplardan hangisine uymaktadır?
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Okuryazar değil
Okuryazar
Ġlkokul
Ortaokul
Lise
Yüksekokul
7. Kaç yıldır çiftçilik yapmaktasınız?
a)
b)
c)
8.
1-10 yıl
11-20 yıl
20 yıldan daha fazla
Ailede kaç kiĢisiniz?
79
a) 1-3 kiĢi
b) 4-5 kiĢi
c) 6 kiĢiden fazla
9. ġehre ne sıklıkta gidersiniz?
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Hergün
Haftada 2-3 kez
Haftada 1 kez
OnbeĢ günde bir
Ayda bir kez
Yılda birkaç kez
Yılda bir kez
a)
b)
c)
d)
e)
10. Tarımsal kuruluĢlara ne sıklıkta gidersiniz?
Hiç gitmem.
Çok önemli bir sorun olunca giderim
ġehre gittiğimde bazen giderim.
ġehre gittiğimde çoğu kez giderim.
ġehre her gittiğimde giderim.
11. ĠĢletmecinin ve ya malikin hanesinde nüfus ve iĢgücü varlığı
N
o
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1
0
ĠĢletmelerde hangi
Eğiti
iĢlerde çalıĢtığı
Ya m
ĠĢi Süre ĠĢletme
durum n
Ģı
(gün dıĢında
u
nev )
çalıĢsay
i
dı
E K
yevmiy
esi
(tl/gün)
ĠĢletme
de
toplam
çalıĢma
süresi
ĠĢletme dıĢında tarımsal
çalıĢma
Yaptı ÇalıĢtı Aldı Topla
ğı
ğı süre ğı
m
ĠĢin
(gün)
Ücre (tl)
adı
t
(tl/g
ün)
80
12. Gelir kaynağınız nedir?
a) Bitkisel üretim ve hayvansal üretim
b) Bitkisel üretim, hayvansal üretim ve tarım dıĢı gelir
c) Bitkisel üretim ve tarım dıĢı gelir
d) Hayvansal üretim ve tarım dıĢı gelir
e) Bitkisel üretim
f) Hayvansal üretim
13. AĢağıdaki çiftçi kuruluĢlarından hangilerine üyesiniz?
KURULUġLAR
ÜYELĠK DURUMU
Evet
Hayır
Kooperatif üyeliğiniz var mı?
Dernek üyeliğiniz var mı?
Birlik üyeliğiniz var mı?
Ziraat Odasına üye misiniz?
14. Hanenin tarım ve tarım dıĢı faaliyetleri için borçlar, alacakları ve mevcudu
Kredinin
Miktarı Alındığı Alındığı Vedesi Ödenen Bir
Açıklama
cinsi
(tl)
kiĢi
yıl
(ay)
miktar yıla
veya
(tl)
düĢen
kuruluĢ
miktar
Bitkisel
üretim
kredisi
Hayvansal
üretim
kredisi
Alet
makine
kredisi
ġahıs
borçları
Aile
tüketim
harcamaları
Kooparatif
borçları
Toplam
borçları
Alacakları
Para
mevcudu
(banka ve
kasada)
81
15. Hanelerin aylık dönemlere göre yıllık harcamaları
Gıda – cari
harcamalar
Gıda
Giyim
Sağlık
Eğitim
UlaĢtırma
Ev eĢyası
Eğlence – kültür
Yıllık tutar
(TL)
Konut harcamaları
Yıllık tutar
(TL)
Ev kirası
Elektrik- su
Yakacak
Tüp gaz
Telefon
16. Son yıllarda hane halkından birileri çalıĢmak üzere yanınızdan ayrıldı mı?
Kaç kiĢi ayrıldı
Eğer ayrıldı ise niçin ayrıldı……….
17. Son yıllarda daha önceden çalıĢmak için gidin yakınlarınızdan tekrar buraya
dönen oldu mu?
Kaç kiĢi döndü……….
Niçin döndüler..
 iĢini kaybettiği için
 iĢ kurmak için
 sağlık
 terör bittiği için
 emekli olduğu için
 diğer……………………………
18. Tarımda en çok karĢılaĢtığınız sorunlar nelerdir?
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
Toprak yetersizliği ve dağınıklığı
Ürünü değer fiyattan satamama
Belirsizlik
Bilginin eksik olması
Ürününe pazar bulamamak
Ekeceği ürünün fiyatını önceden bilememek
Sigorta güvencesinin az olması
Diğer……………….
19. Tarımsal konularda bilgiyi daha çok hangi kaynaktan alıyorsunuz?
a) Tarım Ġl Müdürlüğü
b) Köydeki çiftçiler
c) Kooperatifler
d) Ziraat Odası
e) Birlikler
f) Dernekler
20. En çok bilgi aldığınız konular hangileridir?
82
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
Gübreleme
Zirai Mücadele
Ürün Fiyatları
Sulama
YetiĢtiricilik
Hayvancılık
Desteklemeler
Tarımsal konuda yeni duyduğu bir konuyu
21. Kırsal kalkınma projesi ile ilgili olarak ne kadar bilginiz var
 çok
 biraz
 çok az
 sadece adını duydum
 duymadım bilgim yok
22. Bölgede çalıĢma imkanı bulabiliyor musunuz?
23. Ürünlerinizi nasıl pazarlıyorsunuz nerelere kimlere veriyorsunuz?
Evet
Hayır
Evet ise nerede
24. Sanayi kuruluĢlarıyla iletiĢiminizi nasıl buluyorsunuz?
a) Çok iyi
b) Ġyi
c) Orta
d) Zayıf
e) Çok zayıf
25. Sanayi kuruluĢlarına ürün pazarlıyor musunuz?
a) Evet
b) Hayır
26. Hangi sanayi kuruluĢlarına veriyorsunuz?
……
……
27. SözleĢmeli üretim yapıyor musunuz?.......
Evet
Hayır
83
28. Hangi ürünlerde …….
29. Sanayi kuruluĢlarında çalıĢan mühendis ve veterinerlerden teknik bilgiler alıyor
musunuz?
Evet
Hayır
Hangi konularda;
 Üretim
 Pazarlama
 Hasat
 Ġlaçlama
 Sulama
30. Bu kuruluĢların yapmıĢ olduğu bilgilendirme çalıĢmaları var mı?
31. Bölgenizdeki KOBĠ‟lerin isimlerini biliyor musunuz?
32. KOBĠLERLE iletiĢiminizi nasıl buluyorsunuz?
 Çok iyi
 Ġyi
 Orta
 Zayıf
 Çok zayıf
33. KOBĠLERE ürün veriyor musun?
Evet
Hayır
34. Hangi ürününüzü veriyorsunuz?
35. Hangi kobilere veriyorsunuz?
36. Ürününüzü verdiğiniz kobileri tanıyor musunuz?
84
Evet
Hayır
37. KOBĠ‟ler bölgenize iĢ imkânı sağladı mı?
Evet
Hayır
38. Çevrenizde bu iĢletmelerde çalıĢan yakınlarınız var mı? Varsa yakınlık
dereceleri nelerdir? ĠĢlerinden memnunlar mı?
39. KOBĠ‟lerden istekleriniz nelerdir?
85
ÖZGEÇMĠġ
KiĢisel Bilgiler:
Adı Soyadı: Funda TETĠK
Doğum Tarihi ve Yer: 09.05.1983 UlukıĢla
Medeni Hali: Evli
Yabancı Dili: Ġngilizce
Telefon: 03562286528
e-mail: [email protected]
Eğitim:
Derece
Yüksek Lisans
Eğitim
Mezuniyet
GaziosmanpaĢa Üniversitesi- Ziraat
Fakültesi-Tarım
Ekonomisi Bölümü
Lisans
Uludağ Üniversitesi – Ziraat 2007
Fakültesi – Tarım Teknolojisi
Bölümü
Lise
Niksar DaniĢmend Gazi Lisesi 2000
Download

T.C. GAZĠOSMANPAġA ÜNĠVERSĠTESĠ