PRİŞTİNE KİTABELERİ
Nimalullah H A F I Z - Mücahit ASİM
Yugoslavya'da her b a k ı m d a n T ü r k ­
lerden kalma m i m a r î
san'at ve tarih
eserlerinin % 90'ı yokolduysa da g ü n ü ­
müze kadar k o r u n m u ş olanlara ancak
son zamanlarda i l g i gösterilmiş ve onla­
rın derlenmelerine girişilmiştir.
Türk
tarih ve k ü l t ü r ü n e zenginlik veren bu
gibi eserlerin tamamiyle k o r u n m a l a r ı ­
na gerektiği kadar çaba h a r c a n m a m ı ş
ve bu yüzden ileride b u n l a r ı da elden
kaybetmek tehlikesi ile karşı
karşıya
kalınmıştır.
Evliyâ Çelebi, Rumeli'yi ziyaret et­
tiği sırada bu eserler için epeyce bir
not t u t m u ş s a da hepsini gerektiği ka­
dar eserine geçirmemiş ve hatta bazı
kitabeleri kayd dahi e t m e m i ş t i r . Onun
seyahatinde sonra meydana gelen bu
gibi eserler üzerine a r t ı k k o n u ş m a y a ­
lım. Çünkü, bunlar üzerine g ü n ü m ü z e
kadar hemen hiç b i r şey yazılmamıştır.
Bugünlerde bu eserlerin b i r çoğundan
iz kalmamıştır. Bazıları mevcut iseler
de kitabeleri k a y b o l m u ş o l d u ğ u n d a n
bunların ne zaman ve k i m i n t a r a f ı n d a n
inşa edildiği bilinememektedir.
Kabir
taşlanndaki kitabeler bunlardan daha
büyük bir tehlikeye maruz kalmış, şe­
hirlerin genişlemeleri ve p l â n l a r ı n ı tadbike başlamaları dolayısıyle b ü t ü n eski
mezarlıklar, ortadan kaldırılmış böyle­
ce hem mezarlar hem de t a ş l a n kaybol­
muştur.
Diğer şehirlerde olduğu gibi P r i ş t i ne'de de durum aynıdır. Burada da es­
k i mezarlıklar ve kabir kitabeleri
he­
men hemen hiç k a l m a m ı ş , sayısız m i ­
marî eserlerle kitabeleri de
büsbütün
ortadan yokolmuştur. E v l i y â Çelebi de,
anlaşıldığı gibi P r i ş t i n e ' n i n H ü d a v e n d i gâr tarafından feth o l u n d u ğ u n u , i k i b i n
altmış adet avlulu, k i r e m i t l i , k â r g i r e-
vin, üçyüz elli d ü k k â n ı n i k i h a m a m ı n ' ,
bir camiin onbir hanın- ve on bin ka­
i l Eskihomom adiyle anılan h a m a m ı n bu­
gün nerede olduğu, durumu ve kimin tarafından
yapıldığı hakkında bilgimiz yoktur.
2) Priştine'deki «Vakıf Dairesi»nin kütüp­
hanesinde 1235 numaralı bir yazma eserin için­
de 1179 (1765) yılında inşa edilmiş olduğuna
dair şu şiir b u l u n m u ş t u r :
Bu mevzi hûb maholdır hem feroh-bahşâ
Velî ondan b u l u n m u ş çün be\yd â b â d
Temenni eylediler cümle etrâfı...
Olaydı bunda bir hân-ı cedîd â b â d
Ebu'l-hayr köprülüzâde bülend nâmı
Ki ecdöd-ı izamıdır odîd â b â d
Vezîr el-hac Ahmed Paşa'yı zî-himmet
Edüb hasbi binâ burdo sedid â b â d
Kamuya nâfi oldu işbu hoyratı
Ola dâyim heme hayrı sedîd â b â d
Hüdâ versün iki âlem muradını
Ve evlâd-ı kirâmına mezid â b â d
Didi Mâhir y e g â n e geldi târihi
Kavi oldu ey ebû'l-hayr said â b â d
(Sene 1179 ( — )
206
NİMATULLAH HAFIZ - MÜCAHİT ASIM
dar kabrin bulunduğunu zikretmiş ve
bunlar hakkında biraz daha geniş b i r
bilgi vermiştir^.
Ş e m s e d d i n Sami de
Priştine'de
20. yüzyıl başında şehrin
nüfusunun on bin olduğunu, on üç ca­
miin, beş mescidin, iki medresenin, üç
hamamın ve beşyüz dükkânın bulundu­
ğunu bikJirmektedir.*
Bu gibi sebeplerden, birimiz Prizren, diğerimiz Priştine'deki
«Tarihî
Eserleri Koruma Kurumlan»nda çalış­
tığımızdan bugüne kadar birkaç yayım­
lanmış ve birkaç yayımlanmamış kita­
beleri bir araya getirerek bilinmeyen
kitabeler gibi bunların da bir gün ara­
dan yokolmalarını önlemek için yukarı­
daki başlık altında yayımlamak kararı­
nı aldık. Sayısı onikiyi bulan bu kitâbelerin her işini ikimiz başbaşa derle­
dik; hepsinin fotoğraflarını çektik. Lâ­
tin alfabesine göre transkiı»iyonlarını
çıkardık ve onlar hakkında gerektiği
kadar bilgi vermeğe çalıştık.
İleride
bu kitâbelerin sayısını çoğaltmakla şar­
kiyatçı uzmanlara faydalı olursak ken­
dimizi mutlu addedeceğiz.
I — Fâtih Camii Kitabesi, 865/1460
Kitâbe güzel mermer üzerine siyah
boyalı taUk yazısıyle yazılı olup camiin
girişi üstünde bulunmaktadır (bk. re­
sim 1.). Boyutu 128 X 50 Cm. ve i k i
sütun halindedir. Manzum tarihin şairi
Sa'di'dir. Bu kitâbe neşredilmiştir''.
1.
a)
Heme ey Bâr-ı H ü d â eyle m u ­
ammer
b)
Tûl-i ömriyle Muhammed Sul­
tânı
a)
Emr-i devletleri i t d i ma'mur
b)
Câmi'-i
Sultânı
3.
a)
b)
M û ' m i n e hem şu riyâz-ı cennet
Bahş-ı zevk eylemede r û h â n î
4.
a)
b)
Gördü bu hüsn-i hayri Sa'dî
Didi târîh-i dehr ad c u m â ' namâzi [?]
2.
bu'l-Feth
Muhammed
K i t â b e y e göre
F â t i h Camiî, 865
(1460) yılında (İstanbul'daki Fatih Camii'nden dokuz yıl önce) F â t i h Sultan
Mehmed 11. t a r a f ı n d a n inşa edilmiştir''.
Bazan «Tsar»' Camii adıyla da a n ı l m a k ­
tadır. T ü r k l e r Cami-i K e b î r de derler.
Arnavudlar ise bunun A r n a v u d ç a karşılığıyla «Camiya mal» ( B ü y ü k Cami)
demektedirler.
B u eser memleketimizde O s m a n l ı
m i m â r i s i n i n en önemlilerinden b i r i d i r .
B ü t ü n cami bir nevi esmer t a ş t a n , kare
şeklinde yapılmıştır. Sofaları üç kub­
beden ibarettir. Kitabenin ü s t ü n d e , da­
ha y u k a r ı d a camiin güzel bir şekilde
işlenmiş olan kendi resmi vardır. K u b ­
be ve minber d u v a r l a n n â a camiin k u ­
r u l u ş devirlerinden kalma
enteresan
arabeskler k o r u n m u ş vaziyettedir. Ca­
mide k ü ç ü k - b ü y ü k otuz pencere bu­
l u n m a k t a d ı r (bk. resim 2.).
Cami, devlet tarafından t a r i h î de­
ğeri nazar-ı itibare alınarak h i m â y e y e
alınmış ve harap olan sofa ve kubbele-
<3 Ü a L - - J Û _ 3 Î . ^
Ala
^
3) Bk. Evliyâ Çelebi, v.s. 652.
4) Kamusü'l-A'lom, I I . , s. 1498.
5) Hayrullah Zalml, «Vellke Camiye Sultan
Fatih Mehmeda u Priştinl» (Priştine'de Büyük
Fâtih Sultan Mehmed Camii), «Glasnik» VİS;
Sarayevo - 1956; s. 324 - 326.
6) Evliyâ Celebi, camiin adını
anmadan
ç a r ş ı d a bulunan bu camiin çok ziyaret edildiği­
ni y a z m a k t a d ı r . Bk. th. 3.
7) Sırp halkı ç o ğ u sultanlara tsar (çor)
veya kıral derler.
PRIŞTINE KİTABELERİ
207
r i 1954 yılında «Bölge Tarihî Eserleri
Koruma K u r u m u » tarafından tamir edi­
lerek k u r ş u n l a ö r t ü l m ü ş t ü r .
Camiin karşı tarafında F â t i h Sul­
tan Mehmed t a r a f ı n d a n inşa edilen ha­
mam da b u l u n m a k t a d ı r \ Hamam bir­
kaç defa tamir olunarak b u g ü n l e r d e es­
ki şeklini ve güzelliğini k a y b e t m i ş bir
durumdadır. Kitabesi de mevcut değil­
dir; bugünlerde şehir h a m a m ı olarak
kullanılmaktadır.
Cami avlusunda, daire şeklinde, k i tâbesiz bir şadırvan da bulunmakta olup, ne zaman yapıldığı henüz b i l i n ­
memektedir. 1950 yılında «Priştine Va­
kıf Dairesi» tarafından damı yapılmış­
tır. Bu şadırvanın on altı b u r m a l ı çeş­
mesi vardır.
1.
I I — Hacibey H a m Kitabesi,
1032/1622
gj\r
C ü Ü t 5 . \ ^ . dJb e ^ r U
2.
1. Hacı Bey dîdi lâfzen â n a t â r i h
2. B i n otuz ikide yapıldı bu h â n
Bugünlerde, P r i ş t i n e ' d e ne Hacibey
Hanı mevcuttur ne de onun kitabesi.
Bu hususta Priştine halkı tarafından
bir söylenti de işitemedik. Yalnız E v l i yâ Çelebi'nin eserindeki kitâbeye daya­
narak h a n ı n 1032 (1622) y ı h n d a inşa
edildiğini anlamaktayız".
I I I — Beyzadeler Çeşmesi Kitabesi,
1207/1792
Beyzadeler çeşmesi kitabesi 68 x 75
cm. boyutlu olup üzerinde eş alanlı
üçgen şekli kısmında b i r de Sultan A b dülhamit H . tuğrası b u l u n m a k t a d ı r . B u
kitâbe güzel mermer üzerine sülüs ile
yazıhdır (bk. resim 3.). İ k i s ü t u n ha­
linde cedvelli olarak k o r u n m u ş ise de
bazı satırları zamanla tahrib o l u n m u ş ­
tur. Manzum tarihine şairi
Fikrî'dir.
Kitâbe «Bölge Tarihî Eserleri K o r u ­
ma K u r u m u » nda k o r u n m a k t a d ı r .
3.
4.
5.
a)
Sultanımızdan
Beyzâdeler
olan
Hacı Alî
b)
Meflıar-ı has u avâm içre şerif
u handan
a)
Hayra bâdi çeşme-i dilmi feyz-i
Hakk ile [?]
b)
Yapdılar bu tarz-ı dil-keş üzere
bir âlî nişân
a)
Künyesi nûr-i şöhretile y â d ola
b)
B i r şeref oldu ilâve
dermiyân
a)
Oldu bünyâdı bu nehrin
ecr-i cezîl
b)
Dâreyn'de eylesûn Hakk anları
dil-şâdmân
a)
Ab târihin akıtdı Fikrî cevher
çeşmeden
b)
Nûş ile ol rûh-fezâ mâ-i revanı
teşnegân
asl-ı zata
bâis-i
Sene 1207
Kitâbeye göre çeşmenin Hacı Bey8) Kitabesi olmadığı halde bu hamamın
Fâtih Sultan Mehmed tarafından inşa edildiğini
Evliya Çelebi'nin «Seyahatınâme» sinden anla­
maktayız, cild 3
9) Bk. Evliya Celebi Cild 3
208
NİMATULLAH HAFIZ - MÜCArtT ASIM
zâdeler tarafından'». 1207 (1792) yılın­
da yaptırıldığı anlaşılmaktadır.
Bazı
söylentilere göre bu çeşme «Divan Yolu»nda, bugünkü Y N A Caddesinde bu­
lunmaktaydı. Daha önceleri buralarda
yeni binaların yaptmlmasıyle
çeşme
yıkılmış, çıkarılan taşı
«Bölge Tarihî
Koruma Kurumu»na taşınmıştır. Çeş­
menin nasıl ve ne büyüklükte olduğu
hakkında her hangi bir bilgi edineme­
dik.
manlı
padişahlarından
Murat
I.
ta­
rafından ilk temelinin atıldığı anlaşıl­
maktadır.
O'nun ölümünden sonra'^
Sultan Mehmet 11. camii ikmâl
ettiği
öğrenilmektedir.
Birinci kitâbe ikincisi gibi aynı yıl­
da yızılmıştır, çünkü her ikisi de aynı
tip sülüs yazı ile yazılıdır. Bu ikinci kitâbeye göre, camiin 1220 (1805) yüında
Sultan Abdülhamîd I I . tarafından yeni­
I V — Çarşı Camii Kitabesi,
1220/1805
Bu iki kitâbe. Çarşı Camiî'nin ar­
ka duvarının damı altında iki yuvarlak
çemberde sülüs yazısı ile yazılıdır, (bk.
resim 4.). Çember çapları 58 cm. İyi
korunmuş bir durumdalar. Bunlar neşredilmemişlerdir.
den büyük bir tamir geçirdiği
görül­
mektedir. Cami şehrin merkezinde bu­
lunduğundan «Çarşı Camii» adiyle anıl­
maktadır. 1805 yılında tamir olunduğu
zaman minaresinin
kubbesi (damı) da
taştan yapıldığından «Taş Camii» adiy­
le de anılır.
Büyük kubbesi kurşunla
örtülüdür. Sofaları kapalıdır.
V — Paşa Camii'nin Kitabesi,
1250/1834
Kitâbe, Camiin giriş kapısı üzerin­
dedir. Kara boyalı mermer üzerine sarı
renkli sülüs ile yazılıdır. İyi korunmuş
1. Ğâzî-i Hüdâvendigâr-ı
2. Şehid kim esâs-vaz' itdi
3. Ve Fâtih Sultan Mehmed Han-ı
Sâni'nin
4.
İkmâli işbû câmi.
1. Veli-i ni'met Gâzî
2. Sultân Abdülhamîd Han Efendi'mizin
3.
Devr-i saltanatında, 1220 de
4.
tnşâ edilmişdir.
İlk tarihsiz kitabeye bakarak ca­
miin Gâzi Hüdâvendiğâr'S
Yani Os­
bir durumda (bk. resim 5.). ve İki sü­
tun halindedir. Sütun arası cedvellidir.
Boyutu 110 X 40 Cm. Manzum tarihin
şairi Nazifî'dir; Kitâbe
neşredilmemiş-
tir. Üzerinde mühr-i Süleyman ve bu10) Ali Bey'In, Malik P a ş a ' n ı n
kızkardeşi
oğlu ve kadılığın a y â n ı olduğunu 1822 yılında
Vuçltirn'de kadılık görevini g ö r e n
Hacı Mahmud'un Türk S u l t a n ı n a gönderdiği bir mektJbunda a n l a ş ı l m a k t a d ı r . 1196 (1781) yılından kal­
ma bir d o k ü m a n d a B e y z â d e soyadı da anıldığın­
dan bu soyadı muhakkak Ali Bey'in olduğu d ü ­
şünülmektedir.
Bu
döküman
belge
Priştine a y â n ı olarak Beyzâde'nin zulüm ederek ver­
gi topladığını hatta vergisini veremiyen bazıla
rını ö l d ü r d ü ğ ü n ü g ö s t e r m e k t e d i r .
Malik P a ş a
ile ilgili daha g e n i ş bilgi için V. kitâbe yazısına
bk.
11) Osmanlı p a d i ş a h l a r ı n d a n I . Murad'ın
ünvanı. Bu y ü z d e n Murod Camii adıyla de cami­
ye İşaret edilmektedir.
12) Sultan Murad'kj ilgili daha g e n i ş bilgi
ioin XI, kitâbe y a ş ı s ı n a bk.
PRİŞTINE KİTABELERİ
nun etrafında Sûre-i İ h l â s
tatlır.
bulunmak-
6.
209
a)
Ey Nazîfi camiin inşâsına Târih-i tâm
b)
Eyleyüb dâimi 'ibâdet mu'abed-i
ra'nâ budur
Sene 1250
Kitabenin ebced hesabına ve tari­
hine bakarak camiin 1250 (1834) yıhnda Malik P a ş a ' n ı n ' ' ,
kızkardeşi oğlu
Yaşar Paşa^' tarafından ve ne sebeple
inşa edildiğini anlamaktayız. Eser, ol­
dukça güzel camiler arasına girer. İçi
güzel süslemelerle zengindir. Kubbesi
k u r ş u n l a örtülüdür. Sofaları da kapalı­
dır. Daha çok «Paşa Camii» adıyla da
anılmaktadır (bk. resim 6.).
V I — Rifat Paşa K a b r i Kitabesi.
1276/1859.
1. a)
Priştine şehrinde şimdi
câmi-i
zibâ budur
b)
Hem ibâdet itmek içûn mescid-i
a'lâ budur
2.
a)
Vâlî-i Ü s k ü b Y a ş a r P a ş a bina­
sın eyleyüb
b)
a)
Rûh-i m a h d û m m a b a h ş i t d i b u
4.
a)
b)
Bezi idüb e m v â l u h a y r â t - ı ce-
a)
b)
Priştine,
Vucitirn ve
Sancak
Beyliğine
tekrar
vâli
s ı r a d a , önceleri yaptığı bazı
tayin
Novo
Üskup
oiunduğu
haksızlıklar
yü­
Bırdo
ahâlisi
onun
dönmesini
önlemek
a y a ğ a kalkarak onun buralara tekrar
için
gelmeme­
si ve bu kadılığın gene Clsküp nezaretine bağlı
Eyleyüb tahdîs-i ni'met Hakk'a
olmasını Sultandan istemişlerdir. Mâlik P a ş a ve
hem rizâ budur
diğer a k r a b a l a r ı
B u cihan bakî değildir b a h t ı yar
üzerine daha geniş bilgi için
bk. Ömer Nakiçeviç, «Revolt i Protestni
Kosova
tnkılâb üzre k u r u l m u ş b î k a r a r
Priştine - 1969. s. 24, 34. 58, 59 vs.
Vâlideyni tûl-i ö m r i y l e
mer olanlar
14)
muam­
Bâ'is-i b ü n y â d - ı câmi' b a h t i y â r
paşa budvır
Marş
Stanovnika Kosova 1822 Godine» {1822 yılında
olsa dahi
d ü n y â budur
5
Eskiden
z ü n d e n Kosova'daki Priştine, Vucitirn ve Novo
lîl tercih i d ü b
b)
13)
Bırdo Mutasarrıfı Malik P a ş a , Sofya'dan
âb-ı m e n b â budur
3.
Kitabe, Sultan Murad Türbesi'nin gi­
rişi solunda bulunan kabir taşındadır
(bk. resim 7). Nesir yazılar güzel sülüs
ile ve İyi k o r u n m u ş b i r durumdadır. K i -
Ahâlisinin
Revolt ve
Protesto Marşıl,
Y a ş a r Bey, Ali Bey gibi Mâlik P a ş a ' n ı n
kardeşinin oğludur. Daha sonraları P a ş a olarak
bugünkü
Miladin
Popoviç Caddesi'nde
Camii adıykJ anıl'an camii
Paşa
inşa etmiştir. Priş-
tine'deki söylentilere g ö r e Y a ş a r P a ş a o sülâle­
nin büyük zalimlerinden biri imiş.
NİMATULLAH.HAFJZ - MÜCAHİT ASIM
lâbe boyutu 130 x 35 cm. olup neşredil­
miştir.'^
v_j _^ »'
L». U ^
Lâ ilâhe illallah
2.
Muhammed RasûluUah
3.
Mukaddemâ Silistre baş
4.
Kumandanı olub muahharen
6.
7.
rân-ı
8.
'
Kitâbe mermer üzerine sülüs ile ya­
zılıdır (bk. resim 8.). Dört sütun halin­
dedir.-Boyutu
X
cm. Manzum ta­
rihin şairi Üsküp Sancağı Kaymakamı
Mehmed Tevfik'dir.
Kitâbe neşredilmemiştir,^"
1.
5. Sofya Ötdu-yi
mandanı
V I I I — Şultan IVlurâd Türbesi
Çeşmesi'nin I . Kitabesi,
1283/1866
--^^.^
0^.^:»=-«»İ^^ J - S r - - > V
Hümâyûni ku­
İken Priştin'de irtihâl-i
dâr-i beka eden efâhim-i müşiKirâm-ı maâli - ittisâm'dan
..
9. Rifat Paşa'nm rûhuna Fatiha!
F i 22 Câ. sene 1276 (-17 Aralık 1859)
3\
Kabir kitâbsine bakarak Rifat Pa­
şa'nm önce Silistre'nin başkumandan ve
daha sonraları Sofya. Ordu-yi Hümâyun
kumandanı
olduğu ve Priştine'ye bii-
gelişinde ölerek orada da
gömüldüğü
bilinmektedir.
Süleyman Tevfik'in
1310 yıhnda
yayımladığı «Yuna» Muharebesi» kita­
bına, bakarak Türk-Yunan Harbi'nç. de
iştirak ettiği anlsşılpaaktadır.
15) Bk. D u ş a n k a Lukaç; «Turskji Notpısı
Murotovog 1 Bayraktarovog Turbeta» (Murat ve
Bayraktan Türbelerinin Türk Kltâbeleri), «Steri­
ne Kosova i Metohiye I», Priştine - 1961; s.
204 - 2İ55.
16)
berjin
Bu kitabenin yalnız iki mısraı ve kitâsonunda. yazılmış olan yazanın
15. ki eserde yayınlanmıştın
adı
tn.
PRİŞTINE KİTÂBEtERl'
i.
ju-s^l^-i^ ö
^."^.y *>Lja^ •!
5.
.....
6.
ç)
Hak'i sahrayı
hâb-ı cihâd
a)
İntikam almak ıçun
ieü
b)
Fart-i savlet itdiler a'dâya
vafk-i murad
c)
O
<;)
Eyledi ihsân-ı . harb
Rabbi'l-'ibâd
a)
Lîk âhır hâl-i mezkûr hep düş­
man gelüb [?]
b)
Buldu fu-sat hicrile kıldı Cennet'i m u r â d
ç)
İşbu maksûdunda
'âli nijad
a)
b)
c)
.,:
ç)
2.
a)
b)
Hazret-i Abdüİaziz
kârim-i i'tiyâd
Hân-ı
ç)
Nev benev asâr-ı hayriyle cihânı itdi şâd
Kalmadı m a ' m û r u ihyâ olmadik. hiç bir m e h â l •
oldu tanzim cümle bilâd
Bâhr-i iltâfı serapa kıldı siyrâb
âlemi
Katre-i ihsanını ş ü k r ü n d e n
cizdir 'ibâd [?]
'a-
'• c)
ez cümle bu 'âli m e ş h e t d e n
müşterek
• ''ç)
İtdi
ziyâd
yumnile
3. a)' Kosova Sahrası'nı
c)
me-
şânın
a'dâye t u k - i
cenk iden [?]
b)
Cedd-i a'lâsıdır işte Hazret-i Sul­
c)
tan M u r â d , ,
şehâdetle nîce ceyş-i
kesîr
7.
: . . . . t i as-
ber
Hazret-i
hasıl itdi ol
â) • Bu mu'aliâ türbeyi Cennetmekân Abdülmecîd
b)
1.
i
211
İyledi inşâ mukaddem gerçe ol­
du hayri yâd
can
Şevketin baki ide Mevlâ
mu't-tenâd [?]
.
yav-
a)
Mısra t â r i h ile söyledi kem-ısr
•Raûf
b) Pek hayrın oIdvı
Sul­
tan M u r â d
••
-'
Solunda :
Sene 1283
Sağında :
Ketebehu Mehmed Tevfik,. kaymakam-i sancak-ı Üsküp. Yazıta dayana­
rak bu çeşmenin 1283 (1866) yhnda Sul­
tan Abdüİaziz tarafından inşa edildiği
anlaşılmaktadır. Bu çeşme Sultan M u ­
rad Türbesi'nin avlusu duvarında kurul­
m u ş olup halen kitâbesiz harab bir du­
r u m d a d ı r . 1911 yılında türbenin iç tara­
fında Abdülhamid I I . tarafından yeni
bir çeşme inşa edildikten sonra bu kita­
be de yerinden çıkarılmıştır (bk). kita­
be X I I . ) . Kitabe şimdiUk yedi parçaya
b ö l ü n m ü ş Sultan Murad Türbesi avlu­
sunda bir köşeye atılı durmaktadır. Yağ­
murdan zaman zaman az çok tahrib cl-
212
NİMATULLAH HAFIZ • MÜCAHİT ASIM
muştur, hatta bir parçası büsbütün kay­
bolmuştur (bk. resim 9.).
VIII — Selâmlık Çeşmesi Kitabesi,
1316/1898
Kitabe Sultan Murad Türbesi ya­
kında bulunan selâmlık (konak)'' av­
lusundaki çeşmede bulunmaktadır (bk.
resim 10.). Mermer üzerine sülüs ile ya­
zılıdır (bk. resim 11.). B i r sütun halin­
de olup satır araları cedvellidir. Boyutu
40X28 cm. Korunmuş bir durumdadır.
Neşredilmiştir.'"
I X — Süleymanpaşanm Kabir
Kitâbesi, 1317/1899
Kitabe, Süleyman Paşa'nın kabir
taşında (bk. resim 12), güzel sülüs ile
yazılıdır. Bir sütun halinde olup korun­
muş bir durumdadır.
Kitabe boyutu
82 X 30 cm. Kitabe neşredilmemiştir.
O* L_«C- ^
\ -
V-j:.\{ v.
1. thtiyacâta muvâfık âsar-ı
riye vucûde getürmekle
hay-
2. Temeyyüz eden Priştine'de Y a kovalı tüccar Âlî Hacı bu mevki'-i
3. Mukaddeste susuzluktan çekilen
müşkülâtı
4. Refile meslek ve Ordu-yi celîl-i
hilâfetpenâhiye
5. Muvafık harekette bulunmuş ve
Hüdavendigâr Ğâzî
6. Heizretlerinin rûhunu şâd etmiş
olduğundan dolayı
7. «Hayr ile» yâd olunsa sezâdır.
Sene 1316.
Çeşmenin, Yakovalı Ali Tüccar ta­
rafından 1316 (1898) yıhnda inşa edil­
diği muhakkaktır. Daha önceleri Mitroviçah İbrahim Bey Tulho tarafından bir
tamir geçirdiği kitabe yukarısmdaki sı­
vada Arap ve Çiril hurufatıyle yazılmış
başka bir yazıdan anlamaktayız. B u in­
şa ve tamiri yapanlar hakkında henüz
başka bir bilgi edinemedik.
1.
»-
-
'i '-^
—
jai-
O J . ) )
'
• ^ \ ^ J ^ :
Hu ve 1-hayy el-bâki
2. E y ehibbâ kimsejre baki değil
mülk-i fenâ
3. Nice Süleymân-ı cihân görmedi
rûy-i vefâ
4. Bende bu devr-i felekde hayli
dem geşt eyledim
5. Esdi rüzgâr-ı ece] gülşen harab
oldu dilâ
6.
şüma
Erişince çün hitab-ı ircaı bu g û -
7. Teslim oldum isrine
ya Rabbena
fermânma
8. El-amam afv et Hüdâyâ cürmüm ü isyanımı
9.
Tâ huzûr-i izzetinde ak ola y ü ­
z ü m sana
17) Sultan Atxliilhomid II. tarafından Sut­
tan Murad Türbesi'ni ziyaret eden yolcular içir>
inşa edilmiş ve ücretsiz bannılon konak.
18) Bk. Duşanko Lukac:
«Turski Natpisi
Muratovog...»
s. 208.
PRIŞTIKE KİTABELERİ
10. P r i ş t i n e eşraf u
u Rumeli
213
hânedânmdân
11. Beylerbeyi p â y e l ü l e r i n d e n Sü­
leyman Pâşâ
12. B i n Cemail (?)
rûhiyiçün lillâhi'l-fâtihâ
Siphi
Ağa
Sağmda:
Sene 1317 f i 22 Cemâziye'-l Ûla
Solunda:
Sene 1317 f i 26 yevm-i pazar, Ağus­
tos.
1.
Allah
2.
Hafız-ı
Kitabeye göre P r i ş t i n e etraf ve hanedamndan Rumeli Beylerbeyi Süley­
man P a ş a ' n m kabri taşıdır. Bu taş, ön­
celeri «Türk MezarUgı»nda b u l u n m u ş
ise de, oralarda park yapıldığı
sırada
başka birkaç mezar
taşıyle birlikte
«Bölge Tarihi Eserleri K o r u m u K u r u mu»na taşınmış ve şimdi de orada ko­
runmaktadır.
ezelî
X — Mehmed Paşa K a b i r Kitabesi,
1321/1903
dan
AA*
-3^
lafz-ı
dilârâ-yı
kelâm-i
3.
Pâşâ
Kosova vâli-i vâlâsı Muhammed
4.
şâna
Dînine, devletine, padişah-ı zî-
5. Sıdk ile hizmete
subh u mesâ
6.
Kitabe, Rifat P a ş a kabrinden bir­
kaç adım uzaklıkta bulunan
Mehmet
Paşa kabri t a ş m d a d ı r (bk, resim 13.).
Güzel sülüs ile yazılıdır. B i r s ü t u n ha­
linde k o r u n m u ş bir d u r u m d a d ı r . K i t â be boyutu 103X33 cm. Manzum tari­
hin şairi M u h t a r d ı r . Neşredilmiştir^^.
Bâkî
say'eyler idi
Nûr-i iffet mütecellî idi dîdârın-
7. Pertev-i sıdk ü salâh idi yüzün­
den peydâ
8. Kangi bir memlekete
idiyse m e ' m û r
olmuş
9. Ol yeri eyler idi adi ile m a ' m û re-serâ
10.
âlemde
N â m ı n ı hayr ile ibkâ
11.
Me'vâ
Âkibet eyledi
ederek
güzâr-ı Na'îm-i
12. Geçme, bir Fâtihâ kıl r û h u n a
y â h û ihdâ
13. RahmetuUâhi
ehl-i b e k â
14.
aleyhi
ve
Sevdiğim zât idi, Muhtar
alâ
de­
dim t â r i h i n :
't-
^ }
^Ji}
J^^'
<
^
15.
«Âzimi bezm-i bihişt oldu M u ­
hammed Pâşâ»
19)
Aynı eser, s.
205-207.
214
NlMATUtLÂH H A n Z - MÜCAHİT ASIM
Sene 1321
.Kitâbeye göre bu kabirde Kosova
valisi Mahmud P a ş a y a t m a k t a d ı r . Ka­
bir kitabesinin alt ve arka tarafında şu
i k i satır da a y r ı ve güzel bir şekilde
yazılı b u l u n m a k t a d ı r :
1. F a h r - â v e r bu v a t a n d a ş
perverin
rtıaâli-
2. Erzurum halkını da hicri m ü kedder eyledi (bk. resim 14.).
X I — Sultan Murad Türbesi
Kitabesi, 1327/1909
Kitâbe, Sultan M u r a d Türbesi'nin
girişi üzerinde b u l u n m a k t a d ı r (bk. re­
sim 15.). Mermer üzerine süliis ile ya­
zılıdır, t k i s ü t u n halindedir. S ü t u n ara­
sı cedvellidir. Boyutu
120 X20 cm.
Manzum târihin şairi Şefvket'dir. Neşre­
dilmiştir.-"
,
1, i j i
o L i ı
«•. o
\
s L i
Dört yüksek duvarlı kare şeklinde,
yarı k ü r e k u r ş u n d a m l ı ve m e z a r ı miermerli türbeyi, 1389 yılında Kosova Savaşı'ndan biraz sonra, yani Sultan M u ­
rad I . Miloş Kobiloviç tarafından şehid
düştüğü z a m a n l a r ı n d a Sultan Bayezid
inşâ etmiştir. 1660 yılında Evliya Çele­
bi, Melek Ahmet Paşa ile burayı ziya­
ret ettikten birkaç g ü n sonra t ü r b e bir
tamir geçirmiş' ve burada yüksek dış
avlu duvarlarıyle bir de kuyu yapılmış
ve'-- 1845 yılında tekrar temelden seras­
ker Hürşid Paşa emriyle tamir edilmiş­
tir.'-^ Portal ve pencereler çevrelerinde­
k i süs, Barok stilinin başarılı bir san'atmdır. D u v a r l a r ı kare şeklinde kesme
taştan yapılmıştır. Kubbesi altıgen du­
rumunda kurşunle ö r t ü l ü d ü r (bk. re­
sim 16.). içinde Sultan Murad'ın kabri
bulunmaktadır.!" 1848 yılındaki tamir
zamaAında . t ü r b e y a n ı n d a Buhâralı bir
âileden olan- t ü r b e d e n Hacı Aliye, otu­
rulacak bir ev yapılmıştır. . Bu Uirbedâra o yıldan itibaren Abdülmecid ta­
rafından t ü r b e d a r l ı k berâtı v e r i l i r d i k i
bu berat o soydan- kalanların elinde
b u g ü n bile muhafaza edilmektedir (bk.
resirn 17.). "
T ü r b e 1866 yılında, yenideni.bir-tamjr geçirmiş ve bu tajnirde kuyu yeri­
ne bir çeşme y a p t ı r ı l m ı ş t ı r (Bu çeşme
için V I I . kitâbe yazısına bk.).
^ j
Sultan A b d ü l h a m i d
1.
a)
b)
2.
a)
b)
3.
Pek h a r â b olmuş idi bu türbe-i
Şâh-ı M u r â d
Emr u ferman eyledi ta'mirine
Sultan Reşâd
B i r zafer târihini yâd ettiren
bu millete
Rûh-i pâkî şâd eden o şâh-ı 'âlîhimmete
a)
Arz e d ü p bu cevher-i-'
«ta'zim eyleriz»
b)
Meşhedin ihyâsım (Şevket)
âdet belleriz
:- y
(1327/1909)
târihi
sa'-
(1876 - 1909)
I I . tarafından
zamanında tekrar bir
ta­
m i r yapılarak t ü r b e n i n sağ tarafı y a k ı 20) Aynı eser, s. 203 - 204.
. 21). Burüda .«cevherin» olmalıdır,
çünk-j
«cevherin» olursa vezni de ddha doğru olur.
22) Pınar, Sultan Murad Türbesi'nin ö n ü n ­
de 50 m. uzaklığında bugün bile muhafaza edil­
mektedir.
23) Hürşit P a ş a o zamanlarda hem Rume­
li vâlisi hem de seraskeri idi. Sultan Murad
Türbesi'nin geomişi için bk. tn. 3. ve Dr. Atanasiye Uroşeviç, «Proşlost Muratovog Turbeta na
Kosovu» (Kosovo'da Murad Türbesi'nirı G e ç ­
mişi), «Glasnik Müzeye Kosova o Metohiye I»,
Priştine - 1956; s. 233-237.
24) Sultan Murad I . kemikleri
sa'da gömülü b u l u n m a k t a d ı r .
halen
Bur-
PRİŞTINE
KİTABELERİ
215
nında bir selâmlık da (konak) yaptırıl­
mıştır. 1911 yılında da t ü r b e gene ona­
rılarak yeni kitâbe takılmış ve t ü r b e ö nünde (eski çeşmenin d u v a r ı ardında)
yeni bir çeşme inşa edilmiştir (Bunun
için X I I . kitâbe yazısına bk.).
T ü r b e n i n avlusunda birkaç yazısız
mezardan başka tarihte t a n ı n m ı ş olan
Rifat Paşa (Rifat P a ş a için V I . kitâbe
yazısına bk.) ile Hâfız Mehmed P a ş a
(Bunun için X . kitâbe yazısına bk.)
nm kabri b u l u n m a k t a d ı r . Evliyâ Çelebi'ye göre t ü r b e etrafında, onun ziya­
ret ettiği yıllarda, başlıca Alemdar Ba­
ba,-'' Ş e y h i d ü n n a z
Dede, Yasavul T i m u r t a ş Paşazade-" ve ü n k a z a n m ı ş gazi­
lerden başka onbin kadar kimsenin kab­
r i bulunuyordu. B u g ü n l e r d e b ü t ü n bun­
ların arasında Gazi Mestan'da Alemdar
(Bayraktar)
T ü r b e s i ' n d e n başka 1809
yılından bu yana yazılı, yazısız çok az
sayıda kabir koi'unabilmiştir.-'
Yugoslavya K u r t u l u ş Savaşları'ndan sonra t ü r b e devletin
muhafazası
altına geçmiş ama b u g ü n e kadar «Böl­
ge Tarihi Eserleri Koruma K u r u m u »
tarafından çok az bir ilgi g ö r m ü ş t ü r .
X I I — Sultan M u r a d T ü r b e s i n i n
n . Çeşme Kitabesi,
1330/1911
Kitâbe, Sultan M u r a d T ü r b e s i ' n i n
iç avlusunun
d u v a r ı n a dayalı çeşme
üzerine bulunmakta olup (bk. resim 18)
mermer üzerine oyma sülüs ile yazılı­
dır. Bir s ü t u n halindedir. Boyutu 38 X 20
cm. dir. Manzum tarihin şairi Şevket'dir. Neşredilmiştir.-'^
1. Şehriyâr-ı zihimem
'âli nijâd
şâhinşeh-i
2. Teşnegân-ı meşhedi âb-ı kerem­
le kıdı şâd
3. Eyledi ihyâ bu ra'nâ
S u l t â n Reşâd
4. Çıktı bir tarih Ş e v k e t :
gâh-ı ittihad».
. 6'^^
çeşmeyi
«feyz-
(-1330/1911-12)
Kitabenin «cevher»
harflerinden
çeşmenin 1330 (1911) yılında,
Sultan
R e ş a d ' m Priştine'ye geldiği sırada onun tarafından yaptırıldığı anlaşılmak­
tadır. B ü t ü n çeşme güzel b i r nevi be­
yaz mermerden yapılmış ve i y i korun­
m u ş bir d u r u m d a d ı r (bk. resim 19).
25) .flalen «Gazi Mestan» türbesi adiyle
anılmaktadır. Bu türbenin de Kosova Savaşları
yıllarında inşa edildiği bilinmektedir. Kitabesi
yoktur.
danı
26) Her halde ün k a z a n m ı ş Türk kuman­
Timurtaş P a ş a ' n ı n sülâlesinden biridir.
27) Bu gibi kabir taşlarının birkaç kitâbesiiçin bk. D u ş a n k a Lukoç, Turski Matpisi Muratovog...» .... s. 209-216.
28)
Aynı eser, s. 202 - 203.
N. HAFIZ - M. ASİM
If
1
•3*
***
f a
Resim 1 _
i)*
i . Fatın Camn Kiıabesl, 865/1460
.İv
1
1
I
Resim 2 — 1. Fâtih Camii'ne genel bir b a k ı ş .
İM. H A F I Z -
4-i- ^
«s
9
•2^ >
Resim 5 — V. Y a ş a r p a ş a Camii Ititâbesi, 12EC/1834
Resim S — V. Y a ş c r p n ş a Camii'ne s t r e ! blı bakış
M, ASIM
\
•••»sil»
Rasftn
w»
3 — III. Beyzâdeler Çefmecl kltâbeel, 1207/1792
f
Resim 4 — IV. Çarşı Camii'ne genel bir bakış.
1
6,
H
VII. Sultan Wurad Türbesi'n n I. Ç e ş m e s i
->
i | fil
r
K.t
Resim 10 — Vlli. Selâmlık Çeşmesi
"'I
pi
R t ^ m 7 — VI. RIfatpaşa Kabri kltâbesi, 1276/1859
Resim 8 — VII. Sultan Murad Türbesi Çeşmesi'nin I. kltâbesi
1283/1866
Resim 13 _
X. iVlehmed Pofa Kabri i<itâbesi, 1321/1903
•»«w
•if. '.•
1'^ :
Resim 14 — X. IVlehmed P a ş a Kabri l<itâbesi aitın<ial<i
't
{
Resı'm 11 ? V.'il. Sefâmlık Çeşmosl kltâbesl, 131C/1898
' i m 12 _
IX. Süleyman P a ş a Kabri kilâbesi, 1317/1899
N. HAF\Z - M ASİ^^
X.. Buhara a n e | . . Su^on
Atdü'.ec.
t a r a f ı n d a n verilen berat
••• ' ' J ' / r • v : ' ^ - ' ^ • " • -
w
Resim 15 — XI. Sultan Murad Türt>esl kltâbesi, 1327/1908
S İ
Res m 13 — XI. Sultan Murad Türbesl'nin dış görünüşiı.
Resim 19 — XII. Sultan Murad Türtoesl'nin II. çeşmesi
1330/1911
Download

View/Open