DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN
ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
Yrd. Doç. Dr., Çankırı Karatekin Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü. [email protected]
ÖZET: Bu çalışmanın amacı, 2013-2014 eğitim öğretim yılında Çankırı Karatekin Üniversitesinde lisans ve önlisans
düzeylerinde eğitim görmekte olan öğrencilerin boş zamanlarında yaptıkları faaliyetleri değerlendirmek ve bu faaliyetlerin
öğrencilerin demografik özellikleriyle anlamlı bir ilişki içerisinde olup olmadığını analiz etmektir. Araştırmada nicel veri toplama
teknikleri kullanılmış olup betimsel türdedir. Oluşturulan veri toplama aracı 915 öğrenciye uygulanmıştır. Örneklem seçiminde
olasılıklı örneklem türleri içinde yer alan “katmanlı (tabakalı) örnekleme” tercih edilmiştir. Bu doğrultuda her sınıf bir tabaka
olarak düşünülmüş ve her sınıftaki öğrenci sayısının %10’una denk gelecek sayıda form uygulanmıştır. Toplanan veriler, SPSS
16 istatistik paket programı ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın bütününde elde edilen sonuçlar, öğrencilerin boş zaman
tercihlerinde genellikle bir amaçlılık içerisinde bulunmadıklarını, zaman geçirmeye yönelik faaliyetleri çok fazla tercih ettiklerini
göstermektedir. Bireyin boş zamanını aktif ve amaçlı olarak geçirmesi, kendini tanıyabilmesine, sağlıklı ve mutlu olabilmesine
katkı sağlayacaktır. Bir alışkanlık niteliği taşıyan boş zamanı aktif bir şekilde değerlendirme becerisinin kazanılması erken
yaşlarda gerçekleşir. Aile ve okul bu “alışkanlığın” kazanılması için en önemli alanlar olmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Boş zaman, boş zaman etkinlikleri, öğrenci, üniversite, amaçlı faaliyetler
THE LEISURE TIME ACTIVITIES PREFERS OF UNIVERSITY STUDENTS: CANKIRI KARATEKİN
UNIVERSITY CASE
ABSTRACT: The aim of this study is to evaluate CKU students’ leisure time activities and to analyze relationship between
these activities and the students’ demografic features. In this study descriptive and quantitative data collection methods were
used. The data collection tool was applied to 915 students. In the selection of samples, "stratified sampling" has been preferred.
In this direction, every class thought of as a layer and the questionnaire was applied to a group of students who are 10% of every
class. Collected data were analyzed by using SPSS 16 statistical software package. The results that were obtained from the whole
study showed that the students usually haven’t got any purpose in their choice of activities for their leisure time and they prefer to
do things just to kill time. The purposeful activities will provide for individual to recognise him/herself and to become healthy
and happy individuals. Leisure time activities depends on habits. Thus, the ability to assess the leisure time in an active way is
acquired at an early ages. Families and schools are the most important areas to be acquired these habits.
Keywords: Leisure time, leisure time activities, student, university, purposeful activities
1. Giriş
Boş zaman kavramının tanımlanmasında tüm araştırmacılar tarafından kabul edilen ortak yaklaşım ve değerlendirmelere
rastlamak mümkün olmamakla birlikte (Aslan ve Aslan, 2001, s. 1) bu kavram en genel şekliyle “çalışma dışı zaman” ya da
“işten arta kalan zaman” (Parker, 1976’dan aktaran Oktik, 2001, s. 304) olarak ifade edilebilmektedir. Buna karşın Dumazeider,
Zuzanek, Robinson, Parker, Kraus gibi yazarlar çalışma saatleri dışında kalan zamanın tümüyle boş zaman olarak
algılanamayacağını ileri sürmektedirler (Tezcan, 1977, s. 3-4; Aslan ve Aslan, 2001, s. 2; Aytaç, 1994, s. 343). Henri Lefebvre de
Modern Çağda Gündelik Hayat isimli önemli eserinde zamanın, kullanım biçimleri açısından birbiriyle kıyaslamalı olarak
çözümlenmesi durumunda üçe ayrılabileceğini belirtmektedir. O’na göre zorunlu zaman, mesleki işe; zorunlu zaman ulaşım,
193
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
yürütülecek işlem, formaliteler vs gibi iş dışındaki gerekliliklere ayrılmaktadır. Üçüncü zaman dilimi ise boş zamandır (Lefebvre
serbest zaman kavramını tercih ediyor). Boş zaman eğlenceye ayrılan zaman dilimini ifade etmektedir (1998, s. 58-59).
Karaküçük (1999, s. 53) boş zamanları iki tarafı keskin kılıca benzetmektedir. O’na göre boş zamanlar olumlu kullanılırsa hem
kişisel hem de toplumsal gelişim sağlanabilecekken, olumsuz kullanım durumunda bunalım, başıbozukluk gibi problemler
doğurabilir. Karaküçük’ün bahsettiği sorunlar sadece bireysel problemler olarak da görülmemelidir. Her bireyin katkısının çok
değerli olarak görüldüğü çağımızda bireyin gelişememesi ya da atalet içerisinde bulunması toplumsal gelişim sürecinde de çok
belirgin bir eksiklik yaratabilmektedir.
Çağımız, yaygın bir şekilde “tüketim çağı”, yaşadığımız toplumlar da “tüketim toplumu” (Baudrillard, 1997) olarak
isimlendirilmektedir. Boş zamanlar da, ideolojik bir bakışla, genellikle tüketimle doldurulacak bir zaman olarak
görülebilmektedir. Boş zamanın bu ideolojik karakterini göz ardı etmek doğru değildir. Bu noktada kısa bir açıklama yapmak
gerekirse, Althusser, devletin baskı aygıtlarının (DBA) yanında devletin ideolojik aygıtlarından da (DİA) sözetmiştir. Ordu,
polis, mahkemeler, hükümet vs gibi yapılar devletin baskı aygıtları arasında sayılırken din, eğitim, aile, siyaset gibi toplumsal
kurumlar da devletin ideolojik aygıtları işlevini görmektedir. Bu iki aygıttan birincisi (DBA), ikincisinin (DİA) işletilmesi
vazifesini görerek, toplumsal düzenin devamlılığını sağlamaya çalışır (Bumin, 1983, s. 94-95). Bu noktada boş zaman da, en
genel tanımıyla çalışma dışında kalan zaman dilimi olarak ifade edilebileceği için tam olarak DİA’ların faaliyet gösterdiği alanın
zeminini oluşturmaktadır. Bugün eğitim/okul anlamına gelen “schole” kelimesinin eski Yunanca’da boş zaman manasına gelmesi
(Uygur, 1989, s.158) önemli bir gösterge olarak kabul edilebilir. Elbette schole’nin boş zaman anlamı taşıması, bu zaman
diliminin Eski Yunan’da ideolojik bir karakter taşıdığı yönünde kesin bir kanaat oluşmasına izin vermemektedir. Eğitim,
çalışmak zorunda olmayan zenginlerin vakit ayırabileceği bir zamanı kapsamakta olduğu için, bu anlama gelecek şekilde
kullanılmıştır. Ancak özellikle eğitimin zorunlu hale geldiği ulus-devletleşme ve sanayileşme aşamalarında ideolojik niteliğin ana
unsur haline geldiği görülmektedir. Bu süreçte eğitimden beklenen, kişiyi iyi, kurallara uyan, düzeni tehdit etmeyecek bir
vatandaş ve bir çalışan formuna sokabilmesidir. Böylelikle birey, çalışma dışında kalan zaman diliminde eğitsel süreçlerin
ideolojik formasyonuna tabi tutulmakta ve çalışma zamanını da, çalışma dışı zamanını da kapsayacak şekilde bireyin tüm yaşamı,
belirlenmiş ideolojik ve toplumsal gereklilikler lehine elinden alınmaktadır. Bu süreç sadece formal eğitim süreçlerinde değil,
belki de çok daha derin bir şekilde ailevi ve diğer birincil ilişkilerimizde ve tamamen boş zamanlara hitap eden kitle iletişim
araçlarının gizli veya açık mesajlarında işlemektedir. Reklamlar, filmler, diziler, farklı nitelikteki programlar, köşe yazıları vs
(başta gençler olmak üzere) neredeyse tüm yaş kategorilerini değişik düzeylerde etkilemekte ve kişi kendileriyle hiç alakaları
olmayan hayatların bir parçası haline getirebilmekte, benlik algılarını zedeleyerek kendileri hakkında gerçekçi bir değerlendirme
yapabilme imkanlarını yok edebilmektedir. Kitle iletişim araçlarında karşılaşılan hayatlar, birincil ilişkiler içinde yeniden
üretilmekte ve bu şekilde artan etki düzeyi, örneğin bir TV dizisinde ana karakterlerden birinin kullandığı parfümün, TV’den
koku almanın tüm imkansızlığına karşın, piyasada en fazla aranan ürünlerden biri olmasına yol açabilmektedir (URL 1). Jhally
(2002, s. 82) reklamcılığın (burada reklamcılığın yanına adı reklam olmayan ama kitle iletişim araçlarında yer alan hemen her
şey koyulabilir- H.A.) düzenli bir şekilde kültürün periferisindeki toplumsal konuların tartışılmasını geriye ittiğini ve bunun
yerine, bireysel arzuyu, fantazyayı, hazzı ve rahatlığı koyduğunu ifade etmektedir. Bu tür örnekler yukarıda “tüketim çağı” olarak
ifade ettiğimiz dönemin medya etkisiyle ne kadar iç içe olduğunu göstermektedir. Bu nedenle “medya çağı” kavramı da
kullanılmaktadır. Jhally (2002, s. 78), kapitalizmin sorununun kitle üretimi değil (bu zaten çözülmüştür) tüketimi olduğunu
belirtmektedir. Tüketim çağı, tüketim toplumu vs’nin de ötesinde tüketim kültürü kavramının yaygın bir şekilde kullanılmasının
altında yatan temel unsur da budur. Tüketim kavramı üzerine çok geniş bir literatür bulunmakla birlikte bu çalışmanın sınırlı
çerçevesi gereğince, vurgulanması gereken temel nokta, “tüketim”in boş zamanlarda aktif bir şekilde işleyen ideolojik bir unsur
olduğudur.
194
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
Ancak, boş zamanlar her ne kadar ideolojik manipülasyona açık alanlar olsalar da, birey ve toplumlar giderek insanlık için farklı
imkanlar sunabilecek büyük potansiyele de sahiptir. Karaküçük’ün yukarıda alıntılanan benzetmesini bir kez daha ifade etmek
yararlı olacaktır: boş zamanlar, iki tarafı keskin bıçak gibidir. Olumlu ve olumsuz sonuçlar, boş zamanların değerlendiriliş
biçimlerine göre farklılık gösterir. Boş zamanlar yenilenme ve gelişme alanları olarak kullanılabilir. Bu anlamda schole kelimesi,
eğitimle ilişkisi bakımından (bu kez, eğitimin ideolojik yapısının dışında ele alınarak) kişisel ve toplumsal gelişime zemin
hazırlayabilecek önemli alanlar olarak tespit edilebilir. Bireyin kendini tanıyabileceği, potansiyelini test edebileceği, ilgilerini
ortaya çıkarabileceği, yaratıcı gücünü geliştirebileceği ve Maslov’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üstte bulunan kendini
gerçekleştirme düzeyine ulaşabileceği zaman dilimi, boş zamanlardır. Bu nedenle Nermi Uygur (1989, s. 159) “boş zaman
herkesin kendi zamanı. En çok boşken kendim oluyorum, boşken oluşturuyorum, kendimi. Boş zamanlarda yaptıklarımla
bölünüp dağılmak şöyle dursun, derlenip toplanıyorum. Gönlüme göre bir yaşama sevinciyle genişliyorum, boş zamanlarda. Boş
zamanım olmasaydı ben de olmazdım”, demektedir. Benzer şekilde Dumazedier de (akt. Karaküçük, 1999, s. 48-49) boş zaman
değerlendirme faaliyetlerinin (rekreasyon) üç önemli fonksiyonu yerine getirdiğini belirtmektedir:
1. Çalışmadan doğan bedensel aşınma ve sinir gerginliklerini ortadan kaldırıp, dinlendirir,
2. Çalışmanın insanda yarattığı can sıkıntısı duygusunu giderir ve yıpratıcı rekabetin olmadığı, zamanı hoş bir şekilde geçirterek
eğlendirir
3. Hayatın talep ettiği yenilenmeyi, kendini ifade etmeyi, bilgiyi ve beceriyi sağlayıp, geliştirir.
Boş zaman faaliyetlerinin genel olarak insan üzerinde yerine getirdiği fonksiyonlarla birlikte, bu çalışmanın amaçları açısından
değinilmesi gereken önemli bir unsur da bireylerin özelliklerine bağlı olarak değişkenlik göstermesidir. Yapılan pekçok çalışma
göstermiştir ki, boş zaman faaliyetlerini seçme ve onlara katılma, cinsiyete, yaşa, gelir düzeyine, eğitime, mesleğe, statüye,
çalışma durumuna, çevreye ve daha pekçok değişkene göre farklılık göstermektedir (Sabbağ ve Aksoy, 2011; Aslan ve Aslan,
2001; Oktik, 2001; Terzioğlu ve Yazıcı, 2003; Kır, 2007).
1. 1. Araştırmanın Amacı
Bu araştırmanın amacı 2013-2014 eğitim öğretim yılında Çankırı Karatekin Üniversitesinde lisans ve önlisans düzeylerinde
eğitim görmekte olan öğrencilerin boş zamanlarında yaptıkları faaliyetleri değerlendirmek ve bu faaliyetlerin öğrencilerin
demografik özellikleriyle anlamlı bir ilişki içerisinde olup olmadığını analiz etmektir.
1. 2. Araştırmanın Yöntemi
Araştırmada nicel veri toplama teknikleri kullanılmış olup betimsel (Karasar, 2000) türdedir. Betimsel araştırmalar, var olan
durumu olduğu şekliye ortaya koymaya yönelik araştırmalardır. Bu araştırma kapsamında da var olan durum ortaya konulmaya
çalışıldığı için betimsel bir araştırmadır.
1. 3. Araştırmanın Evren ve Örneklemi
Araştırmanın evreni Çankırı Karatekin Üniversitesi’nde lisans ve önlisans düzeyinde eğitim görmekte olan öğrencilerdir.
Örnekleme alınan öğrencilere ilişkin demografik bilgiler çeşitli tablolarda da gözlenebileceği üzere (Tablo 3, Tablo 7, Tablo 8,
Tablo 9 gibi), 8730 öğrenciden oluşan evrenin 915’ine ulaşılmış olup bu sayı yaklaşık %10,5’lik bir orana tekabül etmektedir.
Tablo 7’de de görülebileceği gibi veri toplama formları, üniversitenin, mühendislik fakültesi hariç (yazışmalardaki aksaklık
nedeniyle bu birime ulaşılamamıştır) merkezdeki tüm birimlerine uygulanmıştır.
Örneklem seçiminde olasılıklı örneklem türleri içinde yeralan “katmanlı (tabakalı) örnekleme” tercih edilmiştir (Neuman, 2012;
Büyüköztürk, Çakmak, Akgün, Karadeniz, Demirel, 2008). Bu doğrultuda her sınıf bir tabaka olarak düşünülmüş ve geliştirilen
195
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
veri toplama formu her sınıfın %10’luk bir öğrenci grubuna denk gelecek şekilde uygulanmıştır. Böylelikle her fakülte,
yüksekokul ve MYO’ya ulaşılabilmiş, bu birimlerdeki her bölüme ve bölümlerin her sınıfında uygulama yapılabilmiştir.
1. 4. Verilerin Toplanması ve Analizi
Taslak veri toplama formu geliştirmek amacıyla öğrencilerle görüşmeler ve tartışmalar yapılmış olup yine amaca uygun olarak
bu konuda yapılmış olan çalışmalar taranmıştır,1 Bu görüşme, tartışma ve taramalar neticesinde, çalışmalarda genellikle
kullanılmış olan “boş zamanlarınızda tercih ettiğiniz etkinlik türleri nelerdir?” gibi sorular yerine dört dereceli bir veri toplama
aracı geliştirmenin daha doğru sonuçlar verebileceği düşünülmüştür. Örneğin “arkadaşlarla birlikte zaman geçirme” etkinliğinin
öğrencilerin hemen için geçerli, yaygın bir boş zaman faaliyeti olduğu varsayımından hareket edilmiş ve dörtlü cevap seçeneğiyle
birlikte formda yer almasına karar verilmiştir. Bunun gibi 18 madde belirlenmiş ve cevap seçenekleri de 4- her zaman, ve 1- asla
(hiç) şeklinde isimlendirilerek 4’lü derecelendirme içinde gösterilmiştir. Böylelikle öğrencilerin sadece hangi boş zaman
faaliyetlerinde bulunduklarını değil aynı zamanda hangi faaliyeti ne kadar sıklıkta yaptığını betimlemeyi mümkün kılmakta ve
istenildiğinde diğer faaliyetlerle karşılaştırmalı bir analiz yapılabilmesine de imkan tanımaktadır.
Formdaki sorularının hazırlanması aşamasında öğrencilerle2 her değişken ve ifade üzerinde tartışılmış, amaca yönelik olmadığı
düşünülen soru ve ifadeler çıkarılırken kalan soru ve ifadelerin de farklı anlamalara yol açmasının engellenmesi için defalarca
gözden geçirilmiştir. Veri toplama aracı hazırlama aşamalarında sınıf içi pilot uygulamalar ve uzman görüşleri amaca uygun bir
formun oluşmasında katkı sağlamıştır.
Tüm bu süreçler neticesinde elde edilen veri toplama aracının güvenilirliği Cronbach Alpha ile denenmiş alpha iç tutarlılık
katsayısı ,773 olarak hesaplanmıştır.
Boş zaman etkinliklerine ilişkin olarak hazırlanan veri toplama formunda yer alan 18 ifadeden 11 tanesi “Aktiflik isteyen, amaçlı
faaliyetler” başlığı altında ele alınabilmektedir (Bkz. Tablo 1). İkincisi ise “Zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan
faaliyetler” olarak isimlendirilmekte ve 7 maddeyi içermektedir (Bkz. Tablo 2).
Araştırmanın, belirtilen amaç çerçevesinde cevap aradığı sorular şu şekilde ifade edilebilir:
1. Çankırı Karatekin Üniversitesinde lisans ve önlisans düzeylerinde öğrenim gören öğrenciler, boş zamanlarında hangi
faaliyetleri tercih etmektedirler?
2. Çankırı Karatekin Üniversitesinde lisans ve önlisans düzeylerinde öğrenim gören öğrenciler tarafından tercih edilen boş zaman
faaliyetlerinden hangileri öğrencilerin özelliklerine göre anlamlı farklılık göstermektedir?
Alt Problemler:
1. Cinsiyet değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
2. Yaş değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
1
Özellikle Karaküçük (1999) tarafından yapılmış araştırmada katılımcılara sorulan sorulardan yararlanılmıştır.
Bir ders uygulaması olarak da planlanan bu araştırmanın yapılmasında, 2013-2014 güz yarıyılında Çankırı
Karatekin Üniversitesi sosyoloji bölümünün 3. sınıfında (2. öğretim) okuyan ve Niceliksel Araştırma Yöntemleri
dersini alan 18 öğrencinin büyük katkısı bulunmaktadır. Bu vesileyle hepsine ayrı ayrı teşekkürü bir borç bilirim.
2
196
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
3. Bağlı bulunan üniversite birimi (Fakülte, Yüksek Okul, MYO) değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir
farklılık yaratmaktadır?
4. Öğretim durumu (1. Öğretim, 2. Öğretim) değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık
yaratmaktadır?
5. Lisans veya önlisans eğitimi alıyor olma değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
6. Barınma tipi değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
7.Çalışma durumu değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
8. Aylık gelir değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
9. Kırsal veya kentsel alanda yetişme değişkeni boş zaman faaliyetlerinden hangilerinde anlamlı bir farklılık yaratmaktadır?
Toplanan veriler, SPSS 16 istatistik paket programı ile değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin non-parametrik
olduğu düşünülmekle beraber istatistiksel kanıt da sağlamak için veri toplama aracına Kolmogorov-Smirnov testi uygulanmış ve
18 maddenin her biri için Asymp. Sig. (2 tailed) ,000 bulunmuştur. Bu değer 0,05 değerinden düşük olduğu için parametrik
olmayan test yöntemlerinin uygulanmasına karar verilmiştir. Bu nedenle araştırmada elde edilen veriler, iki bağımsız grubun
karşılaştırıldığı durumlar için Mann-Whitney U ve ikiden fazla bağımsız grubun karşılaştırıldığı durumlar için ise Kruskal Wallis
testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz neticesinde elde edilen sıralı ortalamalar ise hangi grup ya da grupların daha yüksek
puanlara sahip olduğunu gösterdikleri için verilerin yorumlanmasında kullanılmıştır.
2. Bulgular
2. 1. Boş Zaman Faaliyetleriyle İlgili İfadelerin Ortalama ve Standart Sapma Değerleri
Yukarıda da ifade edildiği gibi öğrencilerin boş zamanlarını nasıl değerlendirdiklerini belirlemek amacıyla oluşturulan listede yer
alan etkinlik türleri iki grupta değerlendirilebilmektedir.
İlk grup, Tablo 1’de de gözlenebileceği gibi “Aktiflik isteyen, amaçlı faaliyetler” olarak isimlendirilmiş olup kültürel, sanatsal,
sportif, siyasal, dini etkinlikleri içeren ifadelerden oluşmaktadır.
Tablo 1: Aktiflik isteyen, amaçlı faaliyetler
İfadelerin
sıra no
1
Formda yer alan İfadeler
Roman, dergi, gazete ve çeşitli alanlarda
kitap okurum.
Şehir dışı gezilerine katılırım.
2
Ortalama
Std. sapma
2,6108
,85067
2,3251
,81949
2,5028
,83483
2,3976
,95674
2,4533
,86009
2,6286
,89211
1,7244
,99926
1,9425
,94066
Sinema ve tiyatroya giderim
5
Spor yapma aktivitelerine katılırım.
7
İlmi ve kültürel faaliyetlere katılırım.
10
Sosyal faaliyetlerle uğraşırım.
11
12
13
Siyasal etkinliklerde bulunurum (parti
çalışmaları, siyasal toplantılar vs)
Beceri gerektiren el işleri ve sanatla
uğraşırım.
197
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
14
16
Bir müzik aleti çalarım, solo, koro,
orkestraya katılırım.
Okulumuzun sosyal, sportif tesislerini
kullanabilme imkanlarından yararlanırım
Dini etkinliklere, sohbetlere katılırım
17
1,6042
,92906
1,8138
,90009
2,2308
,95620
Tablo 2 ise zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan boş zaman faaliyetlerini içermekte olup veri toplama aracındaki yedi
maddeyi kapsamaktadır.
Tablo 2: Zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan faaliyetler
İfadelerin
sıra no
Formda yer alan İfadeler
Ortalama
Std. sapma
3
TV’de dizi eğlence, yarışma ,spor v.b.
programları izlerim.
2,5662
,94904
4
TV’de haber, belgesel, açık oturum v.b.
programları izlerim
2,5323
,88185
3,2141
,77706
2,2148
,93249
2,7583
,85802
2,5443
,90854
2,6275
,89290
Arkadaşlarımla birlikte zaman geçiririm.
6
Boş zamanlarımı uyuyarak geçiririm.
8
9
15
İnternet, telefon v.b. başında vakit
geçiririm.
Çarşı, Pazar, fuar, park gibi şehir içi
gezintilere çıkarım.
Cafe ve çay bahçesinde vakit geçiririm.
18
Tablo 1 ve Tablo 2 aynı zamanda, boş zaman değerlendirme faaliyetleriyle ilgili ifadelere verilen cevapların ortalamalarını3 ve
standart sapmalarını da göstermektedir.
Yukarıdaki iki tabloda yer alan ifadelere verilen cevapların ortalamaları incelendiğinde “aktiflik isteyen, amaçlı faaliyetler”in
ortalamalarının 1,6042 ile 2,6286 arasında (hepsinin ortalaması 2.2030); “zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan
faaliyetler”in ortalamalarının ise 2,2148 ile 3,2141 arasında (hepsinin ortalaması 2,6367) değiştiği görülmektedir. Bu verilerden
yola çıkarak, boş zaman faaliyetleri arasında aktiflik içeren ve bireysel ve/veya toplumsal amaçlar taşıyan etkinliklere, nispeten
daha az vakit ayırıldığı söylenebilmektedir.
2. 2. Öğrencilerin Boş Zaman Faaliyetlerini Tercihine Cinsiyet Temelinde Genel Bir Bakış
Tablo 3, bu çalışmanın evren ve örneklemini, cinsiyet değişkeni ölçeğinde ve toplam olarak göstermektedir.
Tablo 3: Cinsiyet
Örneklem
Evren
3
Ortalama puanlar incelenirken tam puanın 4 olduğu ve “hemen her zaman” anlamını taşıdığı ve en düşük puanın
ise 1 olduğu ve “asla (hiç)” anlamını taşıdığı göz önünde bulundurulmalı ve ortalamalar bu skala içinde
değerlendirilmelidir.
198
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
Kız
Erkek
Toplam
Sayı
405
510
915
%
44,3
55,7
100
Sayı
3885
4845
8730
%
44,5
55,5
100
Tablo 4 ve Tablo 5’i kullanarak öğrencilerin boş zaman alışkanlıklarını hem bütünsel olarak hem de cinsiyet bağımsız
değişkeniyle ilişkisi ölçüsünde değerlendirmek mümkündür.
Tablo 4: Aktiflik isteyen, amaçlı faaliyetler
SEÇENEKLER
İfade sıra
no
Formda yer alan İfadeler
1
Roman, dergi, gazete ve çeşitli
alanlarda kitap okurum.
2
Şehir dışı gezilerine katılırım.
5
Sinema ve tiyatroya giderim
7
10
11
12
13
14
16
17
Spor yapma aktivitelerine
katılırım.
İlmi ve kültürel faaliyetlere
katılırım.
Sosyal faaliyetlerle uğraşırım.
Siyasal etkinliklerde bulunurum
(parti çalışmaları, siyasal
toplantılar vs)
Beceri gerektiren el işleri ve
sanatla uğraşırım.
Bir müzik aleti çalarım, solo,
koro, orkestraya katılırım.
Okulumuzun sosyal, sportif
tesislerini kullanabilme
imkanlarından yararlanırım
Dini etkinliklere, sohbetlere
katılırım
Hemen
her
zaman
(4)
Asla
(Hiç)
(3)
(2)
(1)
Cinsiyet
Kız
Erkek
Toplam
Kız
Erkek
Toplam
Kız
Erkek
%
24,2
15,8
19,5
9,5
12,7
11,3
16,3
14,1
%
32,4
22,3
26,8
18,0
23,8
21,2
29,4
25,6
%
40,9
55,3
49,0
61,0
52,3
56,2
48,5
51,9
%
2,5
6,5
4,7
11,5
11,1
11,3
5,8
8,3
Toplam
15,1
27,3
50,4
7,2
Kız
Erkek
6,5
26,5
13,1
26,1
58,2
36,1
22,2
11,2
Toplam
17,7
20,4
45,9
16,0
Kız
12,5
30,7
48,4
8,3
Erkek
15,5
24,5
48,1
11,9
Toplam
14,2
27,2
48,2
10,3
Kız
16,6
32,9
40,7
9,8
Erkek
22,4
30,4
40,1
7,1
Toplam
19,8
31,5
40,4
8,3
Kız
Erkek
7,8
13,0
6,5
9,0
25,6
24,0
60,2
54,1
Toplam
10,7
7,9
24,7
56,8
Kız
11,2
11,5
41,6
35,7
Erkek
9,1
11,1
41,4
38,4
Toplam
10,1
11,3
41,5
37,2
Kız
7,5
6,8
21,3
64,4
Erkek
8,0
8,7
21,5
61,8
Toplam
7,8
7,9
21,4
63,0
Kız
4,8
9,9
38,2
47,0
Erkek
9,0
12,7
36,1
42,1
Toplam
7,1
11,5
37,0
44,4
Kız
Erkek
13,6
13,4
22,9
16,6
42,3
45,0
21,2
25,0
Toplam
13,5
19,4
43,8
23,3
199
MannWhitne
yU
değeri
Asymp.
Sig. (2tailed)
8,113
,000
9.075
,017
9.303
,048
,000
,000
9.640
,339
9,209
,068
9,156
,015
9,697
,287
9,739
,375
9,108
,024
9,253
,065
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
Alışkanlık Türkçe sözlüklerde, bir şeye alışmış olma durumu, itiyat, huy; iç ve dış etkilerle hep aynı biçimde gerçekleşmesi
sonucu beliren şartlanmış davranış (TDK, http://tdk.gov.tr) olarak tanımlanmaktadır. En genel şekliyle öğrencilerin boş zaman
“alışkanlık”larını incelemek isteyen bu araştırmada da, “hemen her zaman” anlamına gelen 4 ve 3 puanlı işaretlemelerinin bir
alışkanlık olarak değerlendirilebileceği varsayılmıştır. Bir boş zaman değerlendirme faaliyeti için 2 puanlı ifadeyi işaretleyen bir
kişinin bu davranışı bir alışkanlık haline getirmediği, 1 puan değerine sahip “asla” ifadesini işaretleyen kişinin ise bu davranıştan
kaçındığı veya imkan bulamadığı kabul edilmiştir.
Bu çerçeve içinde yapılacak bir değerlendirmede, maddelerin her biri için 4 ve 3 puanlı işaretlemelerinin yüzdelik değerlerinin
toplanmasının fayda sağlayabileceği düşünülmüştür.
Tablo 4’de tespit edilebileceği üzere 11 madde bulunmakta olup bu maddelerin sadece birinde (11 no’lu madde) 4 ve 3 puan
değerindeki işaretlemelerinin toplam yüzdelik değeri 50’yi aşmıştır (%51). Bunun yanısıra %40’ı aşan madde sayısı da 3
olmuştur (1, 5 ve 10 no’lu maddeler).
Buna karşılık öğrencilerin “asla” yanıtını verdiği ve bu nedenle bizim tarafımızdan kaçınılan ya da imkan bulunmayan davranış
olarak değerlendirilen yüksek yüzdeli faaliyetler bulunmaktadır. 14 ve 13 no’lu maddeler için verilen yüksek oranlı “asla”
cevapları (sırasıyla %62,9 ve %37,2) öğrencilerin sanatsal faaliyetlere yeterince ilgi taşımadıklarını göstermektedir. “Siyasal
etkinliklerde bulurum” (12 no’lu madde) ifadesine %56,8 oranında “asla” yanıtının verilmesi, siyasal faaliyetlerden de kaçınma
eğiliminin yüksek olduğunu ortaya çıkarmaktadır. 16 no’lu madde ise okulun sosyal ve sportif tesislerinden yararlanmayla ilgili
bir soru olup buradaki yüksek oran Çankırı Karatekin Üniversitesinin kampüs inşaatının tamamlanmaması ve mevcut olanakların,
öğrencilerin önemli bir kısmının kolay ulaşımına izin vermemesinden kaynaklanmaktadır.
Tablo 5’teki boş zaman faaliyetlerinin cinsiyet bazlı olarak anlamlılık düzeyleri Mann-Whitney U testi uygulanarak
incelendiğinde 1 ve 5 no’lu ifadelerin kızlar lehine;
2, 7, 12 ve 16 no’lu ifadelerin ise erkekler lehine anlamlı olduğu
görülmektedir. [1, 2, 5, 7, 12 ve 16 no’lu ifadelerin sıra ortalamaları, kız-erkek şeklinde sırasıyla, (504,68-413,84); (427,38464,66); (468,75-436,96); (358,53-521,59); (429,46-467,25); (428,58-465,07)].
Bu verilerle ilgili bir değerlendirme yapmak gerekirse, erkeklerin daha çok yer aldığı boş zaman etkinliklerinin, daha fazla efor
isteyen ve daha dışa dönük faaliyetler olduğu dikkat çekmektedir. Bir başka dikkat çekici bir nokta ise erkekler lehine anlamlı
olan boş zaman faaliyetlerinin, öğrencilerin tümü gözönüne alındığında, diğer faaliyetlere oranla az tercih edilmiş olmasıdır.
200
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
Tablo 5: Zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan faaliyetler
SEÇENEKLER
İfade sıra
no
Formda yer alan İfadeler
Hemen
her
zaman
(4)
Asla
(3)
(2)
(1)
Cinsiyet
%
%
%
%
Kız
Erkek
Toplam
Kız
Erkek
Toplam
Kız
16,8
23,6
20,6
14,1
18,7
16,7
38,2
24,4
30,1
27,6
27,0
31,5
29,5
42,2
44,7
35,7
39,7
47,7
41,2
44,1
18,5
14,1
10,6
12,1
11,1
8,6
9,7
1,0
2,2
3
TV’de dizi eğlence, yarışma,
spor v.b. programları izlerim.
4
TV’de haber, belgesel, açık
oturum v.b. programları izlerim
6
Arkadaşlarımla birlikte zaman
geçiririm.
Erkek
44,1
38,3
15,4
Toplam
41,5
40,1
16,8
1,7
8
Boş zamanlarımı uyuyarak
geçiririm.
Kız
Erkek
Toplam
Kız
10,6
15,4
13,3
21,0
20,2
13,8
16,6
35,8
49,7
47,3
48,4
39,2
19,4
23,5
21,7
4,0
9
İnternet, telefon v.b. başında
vakit geçiririm.
Erkek
24,3
34,3
36,1
5,4
Toplam
22,8
34,9
37,5
4,8
MannWhitne
yU
değeri
Asymp.
Sig. (2tailed)
8,629
,000
8,932
,005
9,551
,117
9,793
,499
9,775
,471
Kız
20,1
31,6
39,1
9,2
15
Çarşı, Pazar, fuar, park gibi
şehir içi gezintilere çıkarım.
Erkek
Toplam
Kız
15,8
17,7
18,7
28,8
30,0
32,3
42,8
41,1
38,6
12,6
11,1
10,4
9,152
,015
18
Cafe ve çay bahçesinde vakit
geçiririm.
Erkek
20,1
32,7
40,0
7,3
9,851
,334
Toplam
19,5
32,5
39,3
8,7
Tablo 5 incelendiğinde maddelerden biri (8 no’lu madde) hariç hepsinde 4 ve 3 puanlı seçeneklerin işaretlenme oranı %40’ın
üzerindedir. Bu bulgu öğrencilerin, zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan faaliyetleri yaygın olarak tercih etmekte
olduklarını göstermektedir. Aynı şekilde, uygulanan Mann-Whitney U testi sonucunda 15 no’lu maddenin kızlar lehine; 3 ve 4
no’lu maddelerin ise erkekler lehine anlamlı bir farklılık taşıdığı gözlenmiştir. [3, 4 ve 15 no’lu ifadelerin sıra ortalamaları, kızerkek şeklinde sırasıyla, (416,31-476,76); (424,05-469,58); (473,84-433,54)].
2. 3. Araştırma Bulgularının Diğer Alt Problemler Açısından Analizi
Aşağıdaki alt başlıklarda öncelikle öğrencilerin, gruplandırıldıkları özelliklerine göre frekans ve yüzdeleri verilmiştir. Ardından
ise maddelerin anlamlılık düzeyleri Mann-Whitney U veya Kruskal Wallis testi aracılığıyla analiz edilerek, veri toplama aracının
içerdiği iki grup (“aktiflik isteyen amaçlı faaliyetler” ve “zaman geçirmeye yönelik, amaçları net olmayan faaliyetler”) için ayrı
ayrı rapor edilmiştir.
2. 3. 1. Yaş değişkeninin boş zaman faaliyeti tercihleri üzerindeki etkisi
Tablo 6, araştırmanın örneklemine girmiş olan öğrencilerin yaş gruplarına göre sayı ve oranlarını vermektedir. Beklendiği üzere
öğrencilerin büyük bir kısmı 20-22 yaş aralığında bulunmaktadır.
201
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
Tablo 6: Yaş grupları
17-19 yaş
20-22 yaş
23-25 yaş
26 ve üstü
Sayı
231
531
107
17
%
26,1
59,9
12,1
1,9
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 12 ve 16 no’lu maddelere verilen cevaplar anlamlı4
çıkmıştır. 12 no’lu madde (siyasal etkinliklerde bulunurum) için en yüksek sıralı ortalamanın 23-25 yaş aralığında olduğu
görülürken, en düşük ortalama ise 26 yaş ve üstündedir. Okulun sosyal ve sportif tesislerini kullananlar (madde 16) için en
yüksek ortalama 20-22 yaş aralığıdır.
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 3, 6 ve 9 no’lu ifadelere verilen
cevaplar anlamlı5 çıkmıştır. Burada 3 (TV’de dizi, eğlence, yarışma, spor vb programlar izlerim) ve 6 (arkadaşlarımla birlikte
zaman geçiririm) no’lu maddeler için en yüksek ortalamaya 17-19 yaş aralığında bulunan öğrenciler sahipken, her iki madde
içinde ikinci sırada en yüksek ortalamaya sahip olan grup 20-22 yaş grubu olmuştur. 9 (internet, telefon vb. başında vakit
geçiririm) no’lu maddede ise 20-22 yaş grubu en yüksek ortalamaya sahip olmuş, ikinci sırada ise 17-19 yaş grubu yer almıştır.
Bu veriler göstermektedir ki, yaş büyüdükçe amaçlı faaliyetler artmakta, yaş küçüldükçe eğlencelik aktiviteler daha fazla
görülmektedir.
2. 3. 2. Bağlı Bulunulan Üniversite Biriminin Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Tablo 7, Çankırı Karatekin Üniversitesinde eğitim gören öğrencilerin (yukarıda ifade edilmiş olan sınırlılıkları da içerecek
şekilde) sayı ve oranlarını hem evren hem de araştırmanın örneklemi düzeyinde vermektedir.
Tablo 7: Bağlı bulunan üniversite birimi
Edebiyat F.
Fen F.
İİBF
Orman F.
GSF
Sağlık Y.
O.
MYO
Toplam
Örneklem
Sayı
%
206
22,5
25
2,7
181
19,8
15
1,6
17
1,9
40
4,4
Evren
Sayı
%
2002
22,9
339
3,9
1749
20
156
1,8
174
2
389
4,4
431
915
3921
8730
47,1
100
45
100
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 1, 7, 10, 11, 12, 13, 17 no’lu ifadelere verilen cevaplar
anlamlı6 çıkmıştır. Sıralı ortalamalar dikkate alındığında, en fazla okuyanlar (1 no’lu madde) Fen Fakültesi öğrencileri olurken,
sosyal faaliyetlerde yer alanlar (11 no’lu madde) ve siyasal faaliyetlerde bulunanlar (12 no’lu madde) arasında en yüksek
ortalamalar İİBF öğrencilerinde söz konusu olmuştur. Ayrıca spor aktivitelerine en fazla katılanlar (7 no’lu madde) Orman
Fakültesi öğrencileri; İlmi ve kültürel faaliyetlerde (10 no’lu madde) en fazla yer alanlar Edebiyat Fakültesi öğrencileri; beceri
4
[12 ve 16 no’lu maddeler için sırasıyla, (χ2 :9,264, p: ,026); (χ2 : 8,193, p: ,042)].
[3, 6 ve 9 no’lu maddeler için sırasıyla, (χ2 : 9103, p: ,028); (χ2 : 17,185, p: ,001); (χ2 : 9,426, p: ,024)].
6
[1, 7, 10, 11, 12, 13 ve 17 no’lu maddeler için sırasıyla, (χ2 : 67,082 p: ,000); (χ2 : 13,703 p: ,033); (χ2 : 33,500, p:
,000); (χ2 : 15,613 p: ,016); (χ2 : 25,398, p: ,000); (χ2 : 23,135 p: ,001); (χ2 : 28,967 p: ,000)] .
5
202
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
gerektiren el işleri ve sanatla en fazla uğraşanlar (13 no’lu madde) Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencileri; ve en fazla dini
sohbetlere katılanlar (17 no’lu madde) ise Sağlık Yüksek Okulu öğrencileri olmuştur.
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 3, 6, 9 ve 18 no’lu ifadelere
verilen cevaplar anlamlı7 çıkmıştır. Sıralı ortalamalar çerçevesinde eğlencelik TV programlarıyla en fazla zaman geçirenler (3
no’lu madde) Fen Fakültesi öğrencileri olurken, en fazla arkadaşlarıyla zaman geçirenler (6 no’lu madde) Orman Fakültesi
öğrencileridir. Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencileri internet ve telefon başında vakit geçirmeye (9 no’lu madde) en fazla zaman
ayıranlar olurken, cafe ve çay bahçesine en fazla gidenler (18 no’lu madde) İİBF öğrencileridir.
2. 3. 3. Öğretim durumunun boş zaman faaliyeti tercihleri üzerindeki etkisi
Tablo 8 evren ve örneklem düzeyinde birinci ve ikinci öğretimdeki öğrenci sayı ve oranlarını sergilemektedir.
Tablo 8: Öğretim Durumu
1. Öğretim
2. Öğretim
Toplam
Örneklem
Sayı
%
495
54,1
420
45,9
915
100
Evren
Sayı
%
5658
64,8
3072
35,2
8730
100
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında, sadece 13 no’lu ifadeye verilen cevaplar, 1. Öğretim
lehine anlamlı8 çıkmıştır [13 no’lu ifadenin sıra ortalamaları 1. öğretim- 2. öğretim şeklinde sırasıyla, (470,17-431,01)].
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında tamamı anlamsız çıkmıştır.
2. 3. 4. Lisans veya Önlisans Öğrencisi Olmanın Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Tablo 9’da lisans ve önlisans öğrencilerinin sayı ve yüzdeleri hem evren hem de örneklem düzeyinde görülebilmektedir.
Tablo 9: Lisans-Önlisans
Lisans
Önlisans
Toplam
Örneklem
Sayı
%
484
52,9
431
47,1
915
100
Evren
Sayı
%
4809
55
3921
45
8730
100
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında,1 ve 10 no’lu ifadelere verilen cevaplar lisans
öğrencileri lehine; 7 no’lu ifadeye verilen cevap ise önlisans öğrencileri lehine anlamlı9 çıkmıştır. [1, 7 ve 10 no’lu ifadelerin sıra
ortalamaları lisans-önlisans şeklinde sırasıyla, (503,20-398,69); (432,59-468,66); (485,77-410,72)].
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında ise 3, 6, 9 ve 18 no’lu
ifadelere verilen cevaplar ise hepsi de önlisans öğrencileri lehine olmak üzere anlamlı10 çıkmıştır [3, 6, 9 ve 18 no’lu ifadelerin
sıra ortalamaları lisans-önlisans şeklinde sırasıyla, (420,60- 483,38); (432,17- 477,43); (433,89-471,27); (433,48-480,41)].
7
[3, 6, 9 ve 18 no’lu ifadeler için sırasıyla, (χ2 : 29,468 p: ,000); (χ2 : 19,068 p: ,004); (χ2 : 18,995, p: ,004); (χ2 :
24,591 p: ,000)].
8
[13 no’lu ifade için (U: 9,255 p: ,015)].
9
[1, 7 ve 10 no’lu ifadeler için sırasıyla, (U: 7,886, p: ,000); (U: 9,234, p: ,027); (U : 8,406, p: ,000)].
10
[3, 6, 9 ve 18 no’lu ifadeler için sırasıyla, (U: 8,657, p: ,000); (U: 9,205, p: ,005); (U : 9,296, p: ,023); (U: 9,248,
p: ,005].
203
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
1 (roman, dergi, gazete ve çeşitli alanlarda kitap okurum) ve 10 no’lu (ilmi ve kültürel faaliyetlere katılırım) ifadeler, 7 no’lu
(spor yapma aktivitelerine katılırım) ifadeye göre daha entelektüel içeriklere sahiptir. Lisans öğrencileri de entelektüel amaçlar
taşıyan bu faaliyetleri daha fazla tercih etmektedirler. Buna karşın amaçları net olmayan boş zaman faaliyetlerinin hepsinde
önlisans öğrencilerinin lehinde sonuçlar elde edilmiştir.
2. 3. 5. Barınma Tipinin Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Tablo 10 öğrencilerin barınma ihtiyaçlarını giderme biçimlerini göstermektedir. Tablo incelendiğinde öğrencilerin % 40’a
yakınının arkadaşlarıyla kaldığı görülmektedir. Bu durum Kredi Yurtlar Kurumu yurtlarının sınırlı kapasitesiyle de ilgilidir.
Tablo 11: Barınma tipi
KYK
Aileyle
Arkadaşlarla
Pansiyon
Özel Yurt
Otel
Sayı
244
113
353
16
156
5
%
27,5
12,7
39,8
1,8
17,6
0,6
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 1 ve 5 no’lu ifadelere verilen cevaplar anlamlı çıkmıştır
[sırasıyla, (χ2 : 11,053, p: ,050); (χ2 : 12,652, p: ,027)].
Zamanlarını en fazla okuyarak geçirenler (1 no’lu madde) arasında en yüksek ortalamaya sahip olanlar sıralı ortalama değerlerine
göre, Otelde, Pansiyonda, KYK Yurtlarında, Arkadaşlarıyla evde, Ailesiyle ve Özel Yurtta kalanlar şeklinde sıralanmıştır. Boş
zamanlarını sinema ve tiyatroya giderek (5 no’lu madde) değerlendirenler ise Pansiyonda, Özel Yurtta, KYK Yurtlarında,
Arkadaşlarıyla evde, Ailesiyle ve Otelde kalanlar şeklinde sıralanmıştır.
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında tamamı anlamsız çıkmıştır.
2. 3. 6. Çalışma Durumunun Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Tablo 11 öğrencilerin çalışma durumlarını göstermektedir.
Tablo 11: Çalışma durumu
Çalışmıyorum
Part time okulda
Part time dışarıda
Tam zamanlı
Sayı
801
35
54
15
%
88,5
3,9
6,0
1,7
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 11 ve 17 no’lu ifadelere verilen cevaplar anlamlı11
çıkmıştır. Her iki madde için de en yüksek sıralı ortalama değeri, “part time okulda” çalışanlar lehinedir.
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında tamamı anlamsız çıkmıştır.
11
[sırasıyla, (χ2 : 11,783, p: ,008); (χ2 : 10,109, p: ,018].
204
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
Bu veriler, çalışma durumu ile sahip olunan boş zaman miktarı arasında olması gerektiği düşünülen ilişkinin, gerçekte net bir
şekilde gözlenemediğini göstermektedir.
2. 3. 7. Öğrencinin Aylık Gelirinin Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
Boş zaman faaliyetleri gönüllü etkinlikler olmakla birlikte, gelir düzeyiyle tercih edilen faaliyetler arasında bir bağ bulunma
ihtimalinin yüksek olduğunu düşünmek mümkündür. Aşağıdaki tablo 12, Çankırı Karatekin Üniversitesi öğrencilerinin, aldıkları
burs, kredi ve aileleri tarafından gönderilenler de dahil olmak üzere aylık gelirlerini göstermektedir. Buna göre öğrencilerin
%74’ünden fazlasının aylık geliri 600 TL’nin altında görünmektedir.
Tablo 13: Aylık gelir
200 TL’ye kadar
201-400
401-600
601-800
801-1000
1001 ve üstü
Sayı
149
293
239
92
49
40
%
17,3
34,0
27,7
10,7
5,7
4,6
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında, 1, 2, 12, 13 ve 17 no’lu ifadelere verilen cevaplar
anlamlı12 çıkmıştır. Sıralı ortalamaları açısından incelendiğinde en düşük gelire sahip olanların (200TL’ye kadar) ortalamalarının
13 (beceri gerektiren el işleri ve sanatla uğraşırım) ve 17 (dini etkinliklere, sohbetlere katılırım) no’lu ifadeler için yüksek çıktığı
görülmüştür. Bu iki maddede en düşük ortalamalar ise 601-800 TL arasında gelire sahip olan ve örneklem içerisinde “orta sınıf”
olarak nitelendirilebilecek gruba aittir. Bu grup hiçbir madde için en yüksek oranı tutturamamıştır.
401-600 TL arasında geliri olduğunu beyan edenler ise 1 (roman, dergi, gazete, çeşitli alanlarda kitap okurum) ve 12 (siyasal
etkinliklerde bulunurum) no’lu maddeler için en yüksek ortalamaya sahip olmuşlardır. Burada dikkat çekici olan bir nokta, 1
no’lu madde için bakıldığında, bu gruptan daha düşük gelire sahip olan grupların, bu gruptan daha yüksek gelire sahip olanlara
oranla daha yüksek ortalamalara sahip olmalarıdır. 12 no’lu madde için bakıldığındaysa, tam tersine, daha yüksek gelire sahip
olanların, daha yüksek ortalamalara sahip oldukları gözlenmektedir.
Bu verilerden yola çıkarak en yoksul durumda bulunan öğrencilerin okuma gibi dışarı çıkıp harcama yapmayı gerektirmeyen
işlerle ilgilenirken, siyasal faaliyetlerden uzak durdukları; daha yüksek gelire sahip olanların ise kendilerini siyasal ortamlarda
daha fazla temsil ettikleri söylenebilir.
Aylık geliri 801-1000 TL arasında olanların en yüksek ortalamaya sahip olduğu madde ise 2’dir (şehir dışı gezilere katılırım). Bu
maddedeki en yüksek ikinci ortalama ise 1000 TL ve üstü gelire sahip olanlar çıkmıştır. Şehir dışı gezilere katılmanın belli bir
harcama gerektiği gerçeğinden yola çıkarak, bu verilerin doğal bir durumu gösterdiği ifade edilebilir.
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Kruskal Wallis testi uygulandığında tamamı anlamsız çıkmıştır.
2. 3. 8. Öğrencinin Yetiştiği Yerleşim Yerinin Boş Zaman Faaliyeti Tercihleri Üzerindeki Etkisi
12
[1, 2, 12, 13 ve 17 no’lu ifadeler için sırasıyla, (χ2 : 18,525, p: ,002); (χ2 : 18,368, p: ,003); (χ2 : 21,922, p: ,001);
(χ : 20,534, p: ,001); (χ2 : 13,888, p: ,016)].
2
205
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
Veri toplama formunda sorulan sorulardan birisi öğrencilerin yaşamlarının çoğunu geçirdikleri, kısaca yetiştikleri yerleşim
alanının genel demografik yapısı ile ilgiliydi. Formda böyle bir sorunun yer almasının ardında yatan temel saik, kişilerin yaşam
kültürlerini kırsal (köy, kasaba, küçük ilçe) ya da kentsel (il merkezi, büyük ilçe) alanda edinmiş olmalarının, onların boş zaman
tercihlerini etkileyebileceği varsayımıydı.
Tablo 13: Yetiştiği yer
Kırsal
(köy, kasaba, küçük ilçe)
Kentsel
(il merkezi, büyük ilçe)
Sayı
%
266
29,3
641
70,7
Aktiflik İsteyen, amaçlı faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında, 5 ve 7 kentsel alanda yetişmiş olan öğrencilerin
lehine, 17 no’lu ifadelere verilen cevap ise kırsal alanda yetişen öğrencilerin lehine anlamlı13 çıkmıştır. [5, 7 ve 17 no’lu
ifadelerin sıra ortalamaları kırsal-kentsel şeklinde sırasıyla, (414,25-460,6); (409,62-460,39); (469,82-434,63)].
Zaman geçirmeye yönelik amaçları net olmayan faaliyetler: Mann-Whitney U testi uygulandığında sadece 18 no’lu ifadelere
verilen cevaplar kentsel alanda yetişen öğrenciler lehine anlamlı14 çıkmıştır [18 no’lu ifadenin sıra ortalaması kırsal-kentsel
şeklinde sırasıyla, (418,15-465,37)].
Kırsal ve kentsel alanda yetişmiş olan öğrencilerin tercih ettikleri boş zaman faaliyetlerine bakıldığında kent kökenli olanların
sinema ve tiyatroya gitmek (5 no’lu madde), spor yapma aktivitelerine katılmak (7 no’lu madde) ve cafe ve çay bahçesinde vakit
geçirmek (18 no’lu madde) gibi kent ortamında varolan mekanlardan yararlandıkları görülmektedir. Bu durumun, öğrencilerin
geldikleri yerde de aşina oldukları imkanlara daha kolay adapte olabildikleri şeklinde yorumlanması mümkün olabilir.
2. 4. Diğer Bulgular
Çalışmanın bu aşamasında veri toplama formunda yer alan ve verileri toplanan ancak yukarıda kullanılmamış olan bazı hususlar
tablolaştırılmıştır. Tablo 14 ve 15 ele alınan noktaları örneklemin tamamı üzerinden göstermektedir.
2. 4. 1. Öğrencilerin Günlük Boş Zaman Süreleri
Çalışmada öğrencilere “günde ortalama kaç saat boş zamanınız oluyor?” şeklinde sorulmuş olan soruya verilen cevaplara göre
öğrencilerin üçte birinden fazlası günde 3-4 saat boş zamana sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Tablonun tamamı
incelendiğindeyse, genel olarak boş zaman sıkıntısı içerisinde bulunmadığı tespit edilebilmektedir.
Tablo 14: Günlük Boş Zaman süreleri
Sayı
%
Boş zamanım yok
107
11,8
1-2 saat
168
18,5
3-4 saat
335
37,0
5-6 saat
186
20,5
7 saat ve üzeri
110
12,1
13
14
[5, 7 ve 17 no’lu ifadeler için sırasıyla, (U : 7,408, p: ,008); (U : 7,272, p: ,004); (U : 7,563, p: ,049].
[18 no’lu ifade için (U : 7,557, p: ,009)].
206
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
SAYI 40, NİSAN 2014
2. 4. 2. Boş Zaman Faaliyetlerine Yeterli Katılım Algısı
Öğrencilere sorulan bir başka soru ise “boş zaman faaliyetlerine yeterince katılabildiğinizi düşünüyor musunuz?” olmuştur.
Verilen “evet” ve “hayır” cevapları incelendiğinde sonuçların aşağı yukarı yarı yarıya çıktığı görülmektedir.
Tablo 15: Boş zaman faaliyetlerine yeterli katılım
Evet
Hayır
Sayı
456
425
%
51,8
48,2
Tablo 16 ise boş zaman faaliyetlerine yeterli katılım gösteremeyen öğrencilerinin, bu yetersizliğin nedenlerine ilişkin
değerlendirmelerini göstermektedir. Bu verilere göre tesis eksiği, ekonomik yetersizlik ve çevre engeli en yüksek oranı temsil
eden nedenler arasında görülmektedir.
Tablo 16: Katılım yetersizliğinin nedenleri
Ekonomik yetersizlik
Bilgi eksikliği
Arkadaş eksikliği
Alışkanlık yok
Çevre engeli
Tesis eksikliği
Diğer
Sayı
65
30
37
50
63
67
104
%
15,6
7,2
8,9
12,0
15,1
16,1
25,0
3. Sonuç
Bu çalışmada elde edilen veriler analiz edildiğinde bazı önemli görülen sonuçlar, maddeler halinde aşağıdaki gibi özetlenebilir:
*Aktiflik isteyen amaçlı faaliyetlerin ortalamaları amaçları net olmayan faaliyetlere göre daha düşük çıkmıştır.
* Erkeklerin daha çok yer aldığı boş zaman etkinliklerinin, daha fazla efor isteyen ve daha dışa dönük faaliyetler olduğu dikkat
çekmektedir.
* Yaşla ilgili veriler, yaş büyüdükçe amaçlı faaliyetlerin artmakta, yaş küçüldükçe de eğlencelik aktivitelerde azalma olduğunu
göstermektedir.
*Lisans ve önlisans öğrencilerinin karşılaştırılmasında, önlisans öğrencilerinin daha çok amaçları net olmayan faaliyetleri tercih
ettikleri, buna karşın lisans öğrencilerinin entelektüel faaliyetlere, önlisans öğrencilerine nazaran daha fazla yöneldikleri
görülmektedir.
* Öğrencilerin boş zaman tercihleri, sosyo-ekonomik düzeyleri açısından incelendiğinde, zaman geçirmeye yönelik, amaçsız
faaliyetlerde herhangi bir anlamlı farklılık saptanamamakla birlikte, amaçlı faaliyetler açısından beş maddede farklılık
gözlenmiştir. Burada dikkat çekici noktalar, grubun “orta sınıfı” olarak değerlendirilebilecek olan grubun (601-800 TL arasında
gelir sahibi) hiçbir maddede en yüksek orana ulaşamamış olmasıdır. Bunun yanısıra en yoksul durumda bulunan öğrencilerin
(200 TL’ye kadar gelir sahibi olan) okuma gibi dışarı çıkıp harcama yapmayı gerektirmeyen işlerle ilgilenirken, siyasal
faaliyetlerden uzak durdukları; daha yüksek gelire sahip olanların ise kendilerini siyasal ortamlarda daha fazla vakit geçirdikleri
söylenebilir.
* Kentsel ortamlarda yetişmiş olan öğrencilerin, orada aşina oldukları sinema, tiyatro, cafe, çay bahçesi, spor tesisleri gibi kentsel
mekanlardan daha fazla yararlandıkları görülmektedir.
207
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN DEĞERLENDİRME
TERCİHLERİ: ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ
Hakan ARSLAN
Çalışmanın bütününde elde edilen sonuçlardan yola çıkarak, öğrencilerin boş zaman tercihlerinde genellikle bir amaçlılık
içerisinde bulunmadıklarını, zaman geçirmeye yönelik faaliyetleri çok fazla tercih ettiklerini söylemek mümkündür. Boş zamanı
verimli bir şekilde geçirmenin insanı dinlendirmesi ve eğlendirmesinin yanısıra, yerine getirmesi gereken “zorunlu” gündelik
faaliyetler için güç kazanmasını, yenilenmesini sağladığı gerçeğinden hareketle boş zamanların daha değerli alanlar olarak
düşünülmesi ve bu bilinçle hareket edilmesi gerekmektedir. Bu en genel ifadeyle, bir “farkındalık” meselesidir.
Ancak bu farkındalığın, üniversite çağında gerçekleşmesi çok zor olabilmektedir. Çünkü boş zaman değerlendirme faaliyetleri
küçük yaşlardan itibaren kazanılan alışkanlıklarla ilgilidir. İbn-i Haldun’un da dediği gibi “insan alışkanlıklarının çocuğudur”
(akt. Doğan, 2007, 28). Dolayısıyla boş zamanı etkin ve faydalı bir şekilde geçirmeyi küçük yaşlardan itibaren alışkanlık haline
getirmemiş bir bireyin, bunu sonradan hayatına dahil edebilmesi zor olmaktadır. Bu alışkanlığın çocukluktan itibaren önce aile
yaşantısı içinde ve daha sonra da hayatımızın önemli bir kısmını geçirdiğimizi okul yaşamında kazanılması gerekmektedir. Son
söz olarak söylemek gerekirse, bireyin boş zamanlı aktif ve amaçlı olarak geçirmesi, kendini tanıyabilmesine, sağlıklı ve mutlu
olabilmesine katkı sağlayacaktır. Bu “alışkanlığın” kazanılması da küçük yaşlardan itibaren özellikle aile ve okul yardımıyla
gerçekleşebilir.
Kaynakça
Aslan, K. & Aslan, N. (2001). Boş zaman değerlendirmede çevre faktörü. Ege Eğitim dergisi, 1 (1), 1-12.
Aytaç, Ö. (1994). Modern toplumda boş zaman olgusu. 1. Ulusal Sosyoloji Kongresi. İzmir: 3-5 Kasım 1993. 341- 356.
Baudrillard, J. (1997). Tüketim toplumu. Çev. H. Deliçaylı, F. Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Bumin, K. (1983). Batı’da devlet ve çocuk. İstanbul: Alan Yayınları.
Büyüköztürk, Ş.; Çakmak, E.; Akgün, Özcan, E.; Karadeniz, Ş.; Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara:
Pegem Akademi.
Doğan, İ. (2007). Sosyoloji: Kavramlar ve sorunlar. Ankara: PegemA Yayıncılık.
Jhally, S. (2002). Kıyametin sınırında reklamcılık. Birikim, 159, 77-86.
Karaküçük, S. (1999). Rekreasyon boş zamanları değerlendirme. Ankara: Bağırgan Yayımevi.
Karasar, N. (2000), Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara: Nobel Yayınları.
Kır, İ. (2007). Yüksek öğretim gençliğinin boş zaman etkinlikleri: KSÜ örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2),
307-328.
Lefebvre, H. (1998). Modern dünyada gündelik hayat. Çev. I. Gürbüz, İstanbul: Metis Yayınları.
Neuman, W. L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri nitel ve nicel yaklaşımlar. Çev. S. Özge. Ankara: Yayınodası yayıncılık.
Oktik, N. (2001). 20. Yüzyılda boş zamanla ilgili yaklaşımların gençlere göre değerlendirilmesi. F. Gümüşoğlu (Haz.), 21. Yüzyıl
Karşısında Kent ve İnsan, (s. 301-314). İstanbul: Bağlam Yayınları.
Sabbağ, Ç. & Aksoy, E. (2001). Üniversite öğrencileri ve çalışanlarının boş zaman etkinlikleri: Adıyaman örneği. Mehmet Akif
Ersoy Üniversitesi SBE Dergisi, 3 (4), 10-23.
TDK Güncel Türkçe Sözlük (2014),
http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.52f8c0ccedc9e9.08697791 (Erişim: 2 Şubat
2014).
Terzioğlu, A. & Yazıcı, M. (2003). Üniversite öğrencilerinin boş zamanlarını değerlendirme anlayış ve alışkanlıkları (Atatürk
Üniversitesi örneği). Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi. 5(2), 1-31.
Tezcan, M. (1977). Boş zamanlar sosyolojisi. Ankara: Doğan Matbaası.
Uygur, N. (1989). Güneşle. İstanbul: Ara Yayınları.
URL 1 http://www.medyafaresi.com/haber/56615/magazin-hurrem-sultanin-kokusu-dunyayi-sardi-ayda-5-bin-sise.html (Erişim.
2 Şubat 2014).
208
Download

üniversite öğrencilerinin boş zaman değerlendirme tercihleri