Remi Garipov
(1932 - 1977)
Remi Yegefer oðlu Garipov 1932 yýlýnýn 12
Þubat'ýnda Baþkurdistan'ýn Salavat bölgesi Arkavýl
köyünde doðar. Orta okulu tamamlayýnca, Moskova'da
M. Gorkiy adýndaki Edebiyat enstitüsünde okur. Ufa'ya
dönünce, çeþitli yýllarda "Sovyet Baþkortostaný"
gazetesinde, "Agizel", "Baþkortostan kýzý" dergilerinde,
Baþkurdistan kitap neþriyatýnda çalýþýr. Doðduðu yerdeki
"Yürüzen" kolhozunda ve "Hargamýþ" sovhozunda
iþletme sekreteri olur. Bölge gazetesinde de görev alýr.
Kendisinin kýsacýk ömründe Remi Garipov ölümsüz
eserleri ile halkýmýzýn yüreðine yerleþip kaldý. Bütün varlýðýný, yürek atýþýný ana dili, ruh, millet kaderine sarf eden
þairin "Yürüzen", "Taþ Seske" (Taþ Çiçek), "Habanturgay
yýrzarý" (Tarla Kuþu Türküleri), "Osov" (Uçmak),
"Amanat" (Emanet), "Mileþ-Keleþ", "Yondozlo uyzar"
(Yýldýzlý Düþünceler), "Umýrzaya yýrý" (Kardelen
Türküsü), "Goritsvet" (Gugu Çiçeði), "Vozvratçeniye"
(Ýade Etme), "Alýrýmkoþ menen Birmemkoþ" (Alýrýmkoþ
ile Birmemkoþ), "Remi Garipov. Eserzer. 1-3 tomdar"
(Remi Garipov. Eserler. 1-3 cilt) denilen kitaplarý edebiyatýmýzýn altýn hazinelerini teþkil eder.
Remi Garipov'a 1992 yýlýnda Baþkurdistan'ýn halk
þairi denilen unvan verildi. O, cumhuriyetin Salavat
Yulayev adýndaki devlet niþaný ile ödüllendirilir. Þairin
ismi kendi okuduðu 1. Cumhuriyet Baþkurt yatýlý lisesine
verildi. Ona heykel, müze açýldý. Remi Garipov adýndaki
edebiyat ödülü tesis edildi.
1960 yýlýndan itibaren Yazarlar Birliði üyesi idi.
Þiirleri
TUGAN TEL
ANADÝL
Ýy tugan tel, iy matur tel,
Atam-esemdeñ tele!..
G. Tukay
Ey anadil, ey güzel dil,
Babam anamýn dili!..
A. Tukay
Min halkýmdýñ seske küñelenen
Bal kortonday ýnyý yýyamýn,
Yýyamýn da - yenle ýnyýlarzan
Huþ yesle ber kerez koyamýn.
Ben halkýmýn çiçek gönlünden
Bal arýsý gibi inci toplarým,
Toplarým da, canlý incilerden
Hoþ kokulu bir bal peteði koyarým.
Þuga la min belem tel kezeren:
Ber telden de telem kem tügel Köslö le ul, bay za, yagýmlý la,
Kem kürer tik uný kem küñel!..
Bunu da ben bilirim dilin kýymetini:
Bir dilden de dilim eksik deðil,
Güçlüdür de o, zengin de, güzel de,
Eksik görür sadece onu eksik gönül!...
Halkým tele miñe - halýk tele, Unan baþka mineñ ilem yuk;
Ýlen höymes kene telen höymes,
Ýle yuktýñ gýna tele yuk!
Halkýmýn dili bana, millet dili,
Ondan baþka benim memleketim yok;
Memleketini sevmeyen dilini sevmez,
Memleketi yok olanýn dili de yok!
Esem tele miñe - sesen tele, Unan baþka mineñ halkým yuk,
Yöregende halký bulmagandýñ
Keþe bulýrga la haký yuk!
Anam dili bana, ozan dili,
Ondan baþka benim halkým yok,
Yüreðinde halký olmayanýn
Ýnsan olmaya da hakký yok!
TÖÞTER
DÜÞLER
Niseme yýl ütken, niceme yýl
Atay öyzen sýgýp kitkenge.
Küpme kekük gümer hanap kitken
Alýs yazza hugýþ bötkenge...
Birçok yýl geçmiþ, birçok yýl
Baba evinden çýkýp gittiði için.
Az mý guguk kuþu ömür hesaplayýp gitmiþ
Uzak baharda savaþ bittiði için...
Tik eseyem haman töþte küre
Kaytýp kermes bezzeñ atayzý.
- Kaytkan, imeþ, - tiyep höyley-höyley,
Köte-köte esey kartayzý.
Sadece anacýðým daima düþte görür
Dönüp girmez bizim atamýzý.
- Dönmüþ sanki, deyip seve seve,
Bekleye bekleye anacýðým yaþlandý.
Býna bögön de ul, seyen yahap,
Töþön höyley tagý - ber ük töþ:
- Hes elekke tösö... Keyeme le
Üzgermegen, imeþ, þul kileþ...
Burada bugün de o, çayýný yapýp,
Düþünü anlatýr yine, bir düþ:
- Özel evvelki rengi... Kýyafeti de
Deðiþtirmemiþ sanki, bu dýþ görünüþü...
Ýzge töþter!.. His ber yurav yahap
Tabalmayhýñ hin býl töþterge.
Tik, teþ kýsýp, tagý totnahýñ
Atayzarzan kalgan eþterge...
Kutsal düþler!...Hiç bir yorum
Bulamazsýn sen bu düþlere.
Fakat, diþ sýkýp, yine sarýlýrsýn
Atalardan kalmýþ iþlere...
Niseme yýl inde, niseme yýl! Sabýr, haran, kaynar yeþ menen...
Ýnde bez kermehek ine þulay
Höygen katýndarzýñ töþöne!
Birçok yýl þimdi, birçok yýl!
Sabýr, eksiklik, sýcak gözyaþý ile...
Þimdi biz girmeseydik böyle
Seven kadýnlarýn düþüne!
***
***
Þigýrým, hin erem temeytken,
Köyöp beþken arýþ ikmege.
Mamýktay ak,
Yomþak kalas hýmak,
Yuk þerbeteñ hineñ,
Yuk megeñ!..
Üzem kevek köl-kümerge buyap,
Avnatkan bit avýl meyese...
Hiñe huñ min yazam ele hine,
Kem ösön huñ?
Eytse, ni ösön?
Belmeyem de kay sak,
Lekin yazam.
Yazam hine, üzeñ yazýlgas.
Avýrlý min kön-tön hineñ menen:
Yeñelerek miñe hin tývgas...
Þiirim, sen yaban otu tatmýþ,
Yanýp piþmiþ çavdar ekmeðisin.
Pamuk gibi ak,
Yumuþak beyaz ekmek gibi,
Yok tadýn senin,
Yok haþhaþýn!..
Kendim gibi kül kömürü boyayýp,
Aktaran elbette köy fýrýný...
Sana sonra ben yazarým þimdi seni,
Kim için sonra?
Söyle, ne için?
Bilmiyorum hangi vakit,
Fakat yazarým.
Yazarým seni, kendin yazýlýnca.
Sýkýntý dolu ben gece gündüz senin ile
Daha rahatým bana sen doðunca...
***
***
Belki, kerlenep te bötörmön min,
Yangan ösön yala yagýlýr.
Yalgan hýyýnýr yer bulmaha la,
Yalasýlar ele tabýlýr.
Belki kirlenip de bitiririm ben,
Yandýðý için aþa sürülür.
Yalan sýðýnacak yer bulmasa da,
Dalkavuklar tabi bulunur.
Tik namýstý danga almaþtýrmam,
Yuk, aldanmam arzan danýma.
Min yanýrmýn gezellekte yaklap,
Kelememde manýp kanýma.
Fakat namusu þöhrete deðiþtirmem,
Yok, aldanmam ucuz þöhretime.
Ben yanarým adilliði savunup,
Kalemimi banýp kanýma.
Her nemene halkým zihene menen,
Halkým küze menen kürermen.
Eger kerek bulha, ilem, telem ösön
Gezizi gümeremde birermen.
Her þeyi halkýmýn zihni ile
Halkýmýn gözü ile görürüm.
Eðer gerek olsa, memleketim, dilim için
Deðerli ömrümü veririm.
Yuk, tezlenmem yalgan aldýnda min!
Maksatýmdýñ iñ-iñ alýsýn
Yakýn kürer küzem. Her küzemde
Balkýp yanýr gorur namýsým!
Yok, diz çökmem yalan önünde ben!
Maksadýmýn en en uzaðýný
Yakýn görür gözüm. Her gözümde
Parlayýp yanar gurur ve namusum!
YIRZARIMA KAYTAM
TÜRKÜLERÝME DÖNERÝM
Kaytam! Kaytam!
Yýrzarýma kaytam!
Kalýp tor hin, güzel baþ kalam.
Minhez ze bit ber ni bulmas hiñe,
Hin þavlarhýñ minen baþka la!
E min?
Yuk, baþkasa bulmay!
Min tupraktan,
Yerzen yaralgan,
Yerze tývýp üsep,
Yerze avnap,
Yerzen yýyýp
Yenem yýr algan!
Börköt - kükte, surtan hývza tere,
Ýr ze tere, ilge kuþýlha...
Nime ösön yeþey yerze keþe,
Yözmes balýk,
Osmas koþ bulha?
Dönerim! Dönerim!
Türkülerime dönerim!
Kalýp dur sen, güzel baþ þehrim.
Bensiz de elbette bir þey olmaz sana,
Sen uðuldarsýn benden baþka da!
Ya ben?
Yok, farklý olmaz!
Ben topraktan,
Yerden yaratýlmýþým,
Yerde doðup büyüyüp,
Yerde debelenip,
Yerden toplayýp
Caným türkü almýþ!
Kartal gökte, turna balýðý suda diri,
Erkek de diri, memlekete katýlsa...
Ne için yaþar yerde insan,
Yüzmez balýk,
Uçmaz kuþ olsa?
***
***
- Kilesegem! As hin iþegeñde!
- Kem tuphamda? Kemde kürem min?
- Tanýmayhýñmý elle? Min kayttým bit!...
As tizerek! Býl min - Remi.
- Hiñe ulay huñlap kayttýñ, yeget?
- Buldý yulda törlö kerteler...
- Tanýrmý huñ ul-kýzzarým hine?
- Belki tanýrzar, tip eytteler.
- Kayzan hinde þunday zur ýþanýs?
- Höyövemde hine, haklýkta.
Ömöt, möhebbet hem ýþanýs bit
Yugalmay ul, hünmey vaklýkta...
- Geleceðim! Aç sen kapýný!
- Kim eþiðimde? Kimi görürüm ben?
- Tanýmýyor musun yoksa? Ben döndüm tabi!
Aç çabuk! Bu benim, Remi.
- Sana öyle sonunda döndün yiðit?
- Oldu yolda türlü gerçekler...
- Tanýr mý sonra oðul kýzlarým seni?
- Belki tanýrlar diye söylediler.
- Nereden sende böyle büyük güven?
- Sevgimde seni, doðrulukta.
Ümit, aþk ve güven elbette
Yok olmaz onlar, sönmez akýlda...
Download

1932 Remi Garipov.qxp - e