tepav
Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı
TTIP Türkiye ekonomisi için ne
ifade ediyor?
Güven Sak
4 Haziran 2014
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Çerçeve
 Türkiye, TTIP sürecinin dışında kalabilir mi?
İhracatının yüzde 50’sini tehlikeye atmadan olmaz.
 Türkiye, TTIP sürecine nasıl dahil olur?
ABD ile STA imzalayarak
Avrupa Birliği’ne üye olarak
Gümrük Birliği sürecini derinleştirerek
 Ne yapmalı?
1996 sonrasında serbestleşme bize yaradı.
Şimdi yeni bir serbestleşme dalgası gerekiyor.
Hangi alanda reformlar lazım? Nasıl hazırlanmalıyız?
Slide 2
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 3
Onuncu Yılında TEPAV
 Türkiye’de kamu politikaları tartışmalarına içerik
sağlamak için 2004’te kuruldu
Ekonomi, dış politika, yönetişim alanlarında
disiplinlerarası çalışma
50 araştırmacı personel
Kamu kurumlarıyla uzun süreli beraber iş yapma kültürü
 Faaliyetlerimiz
Düşünce üretimi (think-tank)
Danışmanlık
• Kamu, çok uluslu kuruluşlar, özel sektör
Diyalog platformu
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 4
TTIP’in dünya ekonomisinin en büyük pazarlarını
biraraya getirirken Türkiye bu pazarlara yönelimi azalıyor
TTIP’in dünya ekonomisindeki yeri (2012)
4.5%
7.2%
10.7%
22.4%
TTIP
55.8%
37.5%
22.9%
Türkiye’nin ihracatının bölgesel dağılımı (%)
48.8%
58.7%
42.1%
3.7%
3.3%
88.4%
54.7%
8.3%
7.9%
51.8%
GSYİH
47.9%
İhracat
ABD
AB
Nüfus
Dünyanın Kalanı
Kaynak: WDI, Comtrade, TEPAV Hesaplamaları
35.9%
33.4%
1998
2003
AB
2008
ABD
Dünyanın kalanı
54.2%
2013
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 5
AB ve Avrupa pazarlarında göreli konumumuz
tatmin edici değil
Türkiye ve Kore’nin Pazar payları, %,
Türkiye
Kore
7
7
1996
6
5.3
5
4
3
6.3
2012
5.2
5
3.4
4
3.3
0.70.9
1
Ortadoğu
3.3
3
2.2
2
0
6
6.3
AB
2
0.2
Amerika
Source: BACI Dataset, Tepav Calculations
0.1
Asya
1.2 1.0
1
0
0.3
Ortadoğu
AB
Amerika
0.2
Asya
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 6
Pazar yönelimimizin değişimi sonucu ihracat
sofistikasyonumuz yerinde sayıyor
Türkiye’de İhracatın Sofistikasyonu (EXPY)
14,000
13,500
13,000
12,500
12,000
11,500
11,000
10,500
10,000
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Source: Turkstat and TEPAV Calculations
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 7
Oysa yeni anketler Türk iş dünyasının AB’ye
desteğinin sürdüğünü gösteriyor
Türkiye’nin AB üyeliğini
destekliyor musunuz?
Türkiye ne zaman AB’ye girer?
Bilmiyorum
Hiçbir zaman
Evet
15 yıldan sonra
Hayır
10-15 yılda
10 yıl içinde
Bilmiyorum
10 yıldan kısa sürede
0% 20% 40% 60% 80%
Kaynak: TOBB – Eurochambers Anketi 2014
0% 10% 20% 30% 40%
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Kıbrıs konusu demek AB müzakelerinde
en az 8 chapter demektir
 Pazartesi günü Nicosia
Commercial Forum’un
ilk toplantısını yaptık.
 Ada’nın iki tarafından
odalar,
 TOBB
 Yunan Odalar Birliği
 Amaç
 Çözüm sürecini
hızlandırmak
 İş dünyasına yönelik
somut projeler üretmek
Slide 8
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 9
Kıbrıs Sorunu’nda kaybeden kim?
Türkiye’nin ticari ilişkileri (ihracat %, ihtalat %)
5/7
10/2
15/14
7/3
1/2
4/39
12/3
9/11
8/13
50/90 9/5
11/9
10/6
3/15
Source: BACI Database, TEPAV calculations
5/16
6/8
2/9
1/18
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 10
Bölgenin toplam imalat sanayi ihracatındaki pay
Türkiye’nin bölgedeki rolü (Gümrük Birliği öncesi)
1996
35%
Balon boyutu: Ülkenin imalat
sanayi ihracatı
30%
Russia
25%
20%
Turkey
Israel
15%
10%
Greece
Saudi Arabia
Romania
5%
0%
Bulgaria
Algeria
0%
10%
Egypt
Azerbaijan
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
İmalatın ülke ihracatındaki payı (%)
Source: Comtrade BEC classification, TEPAV calculations
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 11
Bölgenin toplam imalat sanayi ihracatındaki pay
Türkiye’nin bölgedeki rolü (Gümrük Birliği sonrası)
40
2012
35
Balon boyutu: Ülkenin imalat
sanayi ihracatı
30
Turkey
Russia
25
20
15
Israel
Azerbaijan
Saudi Arabia
10
5
Romania
Kazakhstan Greece
Qatar
0
0
10
20
30
40
Kaynak: Comtrade BEC sınıflaması, TEPAV hesaplamaları
50
BulgariaTunisia
Armenia
Jordan
Malta
Georgia
Cyprus
60
70
80
90
100
İmalatın ülke ihracatındaki payı (%)
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 12
Ekonomik entegrasyon, üretimi çeşitlendirdi, teknolojik
yapımızı dönüştürdü (ihracatın kompozisyonu)
1990
2010
%65.2
(8.4 bil.USD)
3.4%
%31.7
(423.8 bil.USD)
11.5%
4.6%
4.9%
5.5%
11.1%
5.7%
13.4%
11.0%
EU-15
Kaynak: Comtrade
%33.7
(1.4 tril.USD)
5.1%
Türkiye
Çeşitli mamul
Tütün ürünleri
Özelleşmiş makineler
Tekstil
Elektrikli makineler
Demir-çelik
Makineler
Meyve-sebze
Motorlu taşıtlar
Hazır giyim
%47.2
(53 bil.USD)
6.6%
5.5%
8.0%
6.0%
9.3%
5.5%
6.8%
11.4%
7.0%
10.4%
25.7%
12.0%
EU-15
Petrol ürünleri
Makineler
Elektrikli makineler
İlaç
Motorlu taşıtlar
Türkiye
Elektrikli makineler
Tekstil
Demir-çelik
Hazır giyim
Motorlu taşıtlar
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 13
Ancak AB süreci, yüksek teknolojiye geçmemize yetmedi
Türkiye’nin ihracatının teknolojik dağılımı
1991-2001-2011, %
İleri teknoloji
Orta teknoloji
Düşük teknoloji
Doğal kaynaklar
100
3%
14%
100
7%
100
7%
25%
33%
44%
33%
46%
18%
13%
Temel ürünlers
19%
1991
17%
12%
13%
2001
2011
Source: UN COMTRADE,
TEPAV Calculations
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Türkiye, bir sonraki sıçramayı yapamıyor
Orta gelir tuzağına mı sıkıştık?
Ülkelerin 1960 ve 2008 gelirlerine göre bulundukları gelir sınıflaması
2008’deki
1960’da orta gelirli
yüksek gelir
olup 2008’de
sınırı
yüksek gelirli olan
ülkeler
2008’deki
orta gelir
sınırı
Hem
1960’da
hem
2008’de
orta gelirli
ülkeler
1960’daki
orta gelir
sınırı
Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri, TEPAV hesaplamaları
1960’daki
yüksek
gelir sınırı
Slide 14
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 15
Küresel iş yapabilen firma çıkaramıyoruz
Kore’nin yarısı kadar zenginiz ama en büyük firmamız, Samsung’un %15’i
kadar
Kişi Başına GSYİH, 2012 ($)
452,926
En Büyük Firma Hasılatı, 2012
(milyon $)
235,364 221,551
TUPRAS
Samsung
Electroncis
Volkswagen
23,736
Toyota
Motor
10,666
Exxon
Mobil
22,590
Türkiye
41,863
Kore
46,720
Almanya
ABD
51,749
Japonya
148,944
Kaynak: Türkiye’de Şirketlerin Vasatlığı, İstanbul Sanayi Odası Sanayi Kongresi Raporu 2014, TEPAV
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 16
Sorun rekabete açılmayan sektörlerde mi?
Tarım ve hizmetler Gümrük Birliği’nin dışında
Sığır eti satış fiyatları (Euro/kg)
Süt satış fiyatları (€/lt)
1.0
0.9
0.8
14
0.7
12
0.6
10
0.5
8
0.4
12.1
10.0
8.1
8.1
3.3
3.1
3.2
3.2
2009
2010
2011
6
0.3
4
0.2
0.1
2
0.0
0
2008
2005
2006
2007
2008
Türkiye
Kaynak: TEPAV Gıda Raporu, 2013
2009
AB ortalama
2010
Türkiye
AB ortalama
2012
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 17
Rekabete açılmadan önce gerekli hazırlıkların
yapılması lazım. Mesela eğitimde..
Okul türüne göre öğrencilerin algıladıkları İngilizce düzeyleri
100%
5%
6%
52%
57%
10%
80%
60%
66%
40%
34%
32%
20%
21%
0%
8%
5%
Lise
Meslek Lisesi
İngilizce bilmiyor
Başlangıç
Kaynak: TEPAV-British Council htiyaç Analizi Çalışması Sonuçları, 2014
3%
İlköğretim
Orta
İleri
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 18
Mühendislik mezunlarının ilk tercihinin mühendislik olmayışı
üniversite eğitimimizle işgücü piyasası arasındaki uyumsuzluğu
gösteriyor
BOĞAZİÇİ
KOÇ
İTÜ
BİLKENT
ODTÜ
Kaynak: Türkiye’de Şirketlerin Vasatlığı, İstanbul Sanayi Odası Sanayi Kongresi Raporu 2014, TEPAV
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 19
Yeni ticaret anlaşmaları yeni kurallar demek:
TEPAV’ın yeni dönem için politika hazırlıkları
 AB’de üretilen ve AB’ye ithal edilen kimyasallar için yeni
standartlar geldi
 Farklı şirketlerin bir arada bulunduğu sektörlerde, bu standartlara
uyum daha zor
• TEPAV Avrupa Birliği REACH projesi
 Kişisel verilerin korunması
 Hem firmalarda inovasyonu destekleyecek kadar esnek, hem de
kişisel verilerin güvenliğini sağlayacak nitelikte bir yapı gerekli
• TEPAV – Google İnternet Politikaları Raporu
 Yazılımda fikri mülkiyetin korunması
 Korsan yazılım kullanımı ihracatçı şirketler için haksız rekabet
nedeni sayılabilir
• TEPAV – Microsoft Türkiye’de Korsan Yazılım Raporu
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 20
Yeni dönemde rekabet etmek için inovasyona
dayalı yeni sektörler geliştirmemiz lazım
 Singapur-ABD arasında imzalanan STA, fikri mülkiyet konularını da
içeriyordu. Ülkede fikri mülkiyete dair mevzuatın güçlenmesi, ilaç
sektörü ihracatını artırdı
Milyon dolar
 TEPAV – PhRMA ve AİFD projesi
Singapor’un Pharma ihracatı, 2000-2012
8000
7000
6000
5000
4000
STA
ABD
Toplam
3000
2000
1000
0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 21
...Ancak mesela biyoteknoloji alanında henüz değer
zincirlerine dahil olamadık
Biyoteknoloji (ilaç) yatırımları yapılan ülkeler ve yatırım
sayıları, 2009 ve 2010
Ülkeler-2009
Yatırım
(proje)
sayısı
Ülkeler-2010
Yatırım
(proje)
sayısı
ABD
İngiltere
Çin
Hindistan
Almanya
İrlanda
Singapur
Belçika
Kanada
Fransa
40
30
27
22
20
18
18
10
10
10
ABD
Çin
İngiltere
Hindistan
Rusya
Polonya
Almanya
İrlanda
Belçika
Brezilya
38
27
22
16
14
14
11
10
8
8
Kaynak: FDIintelligence
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 22
Sonuç: TTIP ne ifade ediyor, ne gerekiyor?
 Yeni düzenlemeler ve standartlar geliyor
Büyümeyi sürdürmek için sektör içi verimlilik
artışları lazım.
TTIP tarım ve hizmetler sektörleri için önemli.
 Rekabet ancak yeni kurallara hazırlıklı olanlar için
faydalı
Yeni kurallara uyum sağlayacak adımların
atılamaması risk kaynağı
 Kamu – özel sektör politika diyalogu önem
kazanıyor
Diyalogun niteliği ve içeriği gelişmeli
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 23
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 24
TTIP yeni bir döneme işaret ediyor
 Nüfusun %11’ine sahip ABD ve AB, ticarette
ve ekonomide yeni kuralları belirliyor
TTIP’in dünya ekonomisindeki yeri (2012)
11.6%
TTIP
45.3%
48.2%
88.4%
Dünyanın Kalanı
Kaynak: WDI
54.7%
51.8%
GSYİH
İhracat
Nüfus
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 25
Adalet sistemi etkin olmayınca fikri mülkiyet
korunmuyor, ileri teknoloji üretilmiyor
Türkiye, fikirleri korumaya yönelik sistemi işletemiyor
•
•
•
Kaynak: Aslankurt, B. (TEPAV Değerlendirme Notu, 2012)
İdari Davalar Gecikme
Endeksi, davaların hızlı
sonuçlandığı ülkelerde
1’e yaklaşmaktadır.
Fikri Mülkiyet Hakları
Endeksi, bu hakların iyi
korunduğu ülkelerde 6’ya
yaklaşmaktadır.
Balonların büyüklüğü,
ülkelerin ileri teknoloji
gerektiren ürün
ihracatlarının toplam
ihracatları içindeki payını
temsil etmektedir.
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 26
Hizmetler sektöründe de rekabet yetersiz
 Profesyonel hizmetler Türk ekonomisinden
%20 pay alıyor
Bu hizmetlerde asgari fiyat uygulaması,
fiyatların düşmesini engelliyor
Fiyatların azalması hizmetlere erişimi artırıp,
firma verimliliğini %10-45 yükseltiyor
 Düzenleyici çerçevedeki kısıtlamaların
azaltılması, yıllık büyümeyi %0,5-1 artırıyor
Hizmet yoğun sektörlerde serbestleşme, yıllık
484 milyon dolar ek katma değer sağlıyor
Kaynak: World Bank, Turkey: Fostering Open and Efficient Markets through Effective Competition Policies, 2013
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 27
Ne yapmalı?
 Türkiye TTIP sürecine Avrupa Birliği ile ilişkilerini
derinleştirerek katkıda bulunabilir.
 Gümrük Birliği süreci nasıl derinleştirilir?
Tarım ve hizmetlerde serbestleşmenin etkileri ne olur?
Neden Türkiye yüksek teknolojili ihracat kapasitesini
artıramıyor?
 Kıbrıs sorununda adım atılabilir mi?
Lefkoşa Ticaret Forumu ile özel sektörden somut
adımları örgütlemek mümkün.
TTIP ve Türkiye Ekonomisi
Slide 28
TTIP’in dünya ekonomisinin en büyük pazarlarını
biraraya getirirken Türkiye bu pazarlara yönelimi azalıyor
TTIP’in dünya ekonomisindeki yeri (2012)
4.5%
7.2%
10.7%
22.4%
TTIP
55.8%
37.5%
22.9%
Türkiye’nin ihracatının bölgesel dağılımı (%)
48.8%
58.7%
42.1%
3.7%
3.3%
88.4%
54.7%
8.3%
7.9%
51.8%
GSYİH
47.9%
İhracat
ABD
AB
Nüfus
Dünyanın Kalanı
Kaynak: WDI, Comtrade, TEPAV Hesaplamaları
35.9%
33.4%
1998
2003
AB
2008
ABD
Dünyanın kalanı
54.2%
2013
Download

Guven Sak TTIP Turkiye Ekonomisi Icin Ne Ifade Ediyor