Doğal Gaz Piyasasındaki
Hedef Model Ne?
Barış Sanlı
24 Eylül 2014 – All Energy Turkey
24.9.2014
Barış Sanlı
1
Enerji İşleri Genel Müdürlüğü
24.9.2014
Barış Sanlı
2
www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar)
24.9.2014
Barış Sanlı
3
Termik Santraller Raporu
Adem Bilmez/Murat Çiftçi
24.9.2014
Barış Sanlı
4
Piyasa Gözlem Raporu
Engin İlseven/Özgür Sarhan/Ömer Faruk Gümrükçü
24.9.2014
Barış Sanlı
5
EİGM Bülten
Edit: Safiye Yalçın/Volkan Yaramış / Tüm EİGM
24.9.2014
Barış Sanlı
6
24.9.2014
Esra Akgül/Latife Can/Müge Çelik/Tuba Baysal/Ozan Soydaş/Cem
Barış Sanlı
7
Üllenoğlu
Piyasa İzleme / İç Dökümanlar
24.9.2014
Barış Sanlı
8
EGE
24.9.2014
Barış Sanlı
9
Enerji İklim
Yasin Dülgeroğlu
24.9.2014
Barış Sanlı
10
Giriş
24.9.2014
Barış Sanlı
11
Türkiye Doğal Gaz Talep Dinamikleri
• Kuraklık (+) => Elektrik (+), Doğal gaz (+)
• Sanayi tüketimlerinde kıpırdanma => baz yük etkisi (+)
• Yeni abone etkisi => kapasite/puant (+) (Anadolu +)
• Kullanma => Abone tüketimi (1100 m3 => 800 m3) (-)
• Zamanlama(fatura,senenin ilk soğuğu) (+)
• Bölgesel(Elektrik Santralleri)
- Subjektif değerlendirmeler («Şanslıyız, uzun zamandır kışlar sıcak»)
24.9.2014
Barış Sanlı
12
Konut Abone Başı Tüketim
24.9.2014
Barış Sanlı
13
Aralık 2013
24.9.2014
Barış Sanlı
14
Doğal Gaz Tüketim Gerçekleşmeleri
50
Diğer Tedarikçiler
47,6
BOTAŞ
43,8
45
5,1
40
34,6
35
30
30
20,6
34,4
2,8
36,9
8,6
8,6
6
21,7
17,1
15
10
0,5
3,5
44,8
26,4
25
20
0,1
36,1
44,2
26,4
17,1
20,6
21,7
2003
2004
34,5
35,6
2007
2008
30
38,7
31,6
30,9
2009
2010
40,7
36,2
39
5
0
24.9.2014
2002
Kaynak : BOTAŞ
2005
2006
Barış Sanlı
2011
2012
2013
2014
15
Sektörel Doğal Gaz Tüketim Eğrisi
3.000
Elektrik
Konut
Sanayi
Ne kadarı Aralık?
Ne kadarı fatura etkisi?
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
24.9.2014
Kaynak : BOTAŞ
Barış Sanlı
16
Eski Çalışmalardan
24.9.2014
Barış Sanlı
http://www.barissanli.com/calismalar/2013/bsanli-nekiz_dogalgaz_arz_guvenligi-May2013.pdf
17
Eskişehir (3 yıllık ortalama)
Kaynak: OSBÜK
24.9.2014
Barış Sanlı
18
Elektrik Santralleri
24.9.2014
Kaynak : Termik Santraller Raporu
Barış Sanlı
19
Elektrik Santralleri
24.9.2014
Kaynak : Termik Santraller Raporu
Barış Sanlı
20
Elektrik – Doğal Gaz ilişkisi
24.9.2014
Barış Sanlı
21
Elektrikteki Durum
Hidro
Kapasitesi
Marmara
Bölgesi
24.9.2014
Doğal gaz
Kapasitesi
Yedek
- İstanbul
- Bursa
- İzmir
Mikro/Makro
ölçekte doğal
gaz bağımlılığı
- Çevresel İzinler
- Liman sorunları
- Sanayi
Barış Sanlı
22
Elektrik – Doğal gaz İlişkisi
• Bakanlık
- 30 Temmuz 2013
• Acil Eylem Planları
• Bölgesel Planlama
• Master plan çalışmaları
•
•
•
•
Kurum içi işbirliği ? (EPDK Elektrik ve Doğalgaz Daireleri)
Piyasa birliği?
Elektrik şirketleri gaz/Gaz şirketleri elektrik satmalı mı?
Enerji.net? (Fiberoptik altyapıları)
24.9.2014
Barış Sanlı
23
Piyasa Etkileri
- Marmara bölgesi elektrikte ayrı bir piyasa bölgesi olmalı
mı?
- Marmara enerji ringi?
- Artan ithal ve yerli kömür santral girişi ve etkileri?
24.9.2014
Barış Sanlı
24
Mevzuat Bakışı
Amaçlar/4646 Kanun Değişikliği
24.9.2014
Barış Sanlı
25
Değişen Piyasa Kavramı
• Piyasa neyi optimize ediyor?
• En kısa sürede para akışının geri dönmesi
• Bakanlık amacı ile uyumlu mu?
• 90’ların sorunlarına deva: Yeterli yatırım
• İstediğimiz teknoloji/kaynak mı?
• Risk (Yerli kaynaklar ) >> Risk (İthal Kaynaklar)
• Yerli Kaynaklar = Kaynak/Alan İşletmeciliği/imtiyazı + Dönüşüm
• İthal Kaynaklar = Hizmet alımı (boru/liman) + Dönüşüm
• Optimizasyon(Piyasa)= Optimizasyon(Enerji) + Optimizasyon(Kapasite)
Arz Güvenliği ne kadar geçerli?
• Enerji Güvenliği= Arz + Taşıma + Talep
• Arz= Güvenlik (Enerji/yıl , Kapasite/saat, Fiyat)
• Taşıma = min(Kısıt), maksimum (Piyasa Erişilebilirliği)
• Talep= maksimum (Talep Esnekliği, sistem desteği)
Yol gösterici planlama / Master Planlar / Fiyat Sinyalleri / Şeffaflık
Güvenlik kavramı sadece aydan aya artan kurulu güç değil.
Enerji Kaynak ve Kurum Amaçları
Kaynak
Temel Amaç
Fiyat Amacı
Elektrik
Yeterli, sürekli,..
Düşük Maliyetli
Doğal gaz
Kaliteli
Ucuz
Petrol
Güvenli
Ekonomik
LPG
Güvenli
Ekonomik
Enerji ve Tabii K. Bakanlığı
Güvenlik, refah
Milli Ekonominin gelişmesi ve güçlenmesi
EPDK
Eşitlik/Bağımsızlık
Rekabet
4646-Hazırlık Süreci

4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, doğal gaz sektörünün ve
piyasasının dinamik yapısına uyum amacıyla 2001 yılından beri 6 defa
değiştirilmiştir.
 8 Temmuz 2003 – 4918 sayılı Kanun
 16 Haziran 2005 – 5367 sayılı Kanun
 25 Mayıs 2007 – 5669 sayılı Kanun
 23 Ocak 2008 – 5728 sayılı Kanun
 9 Temmuz 2008 – 5784 sayılı Kanun
 13 Şubat 2011 – 6111 sayılı Kanun
 Kanunun yayımı tarihinden itibaren bugüne kadar yaşanan gelişmeler
göz önünde bulundurularak detaylı bir çalışma yapılmış ve değişiklik
taslağı hazırlanmıştır. Taslakta, mevcut Kanunun 13 maddesinde
değişiklik yapılmış ve taslağa 9 yeni madde (geçici maddeler dahil)
eklenmiştir.
29
Çıkarılan ve Eklenen Tanımlar
ÇIKARILAN TANIMLAR
EKLENEN TANIMLAR
Dolaysız Hat
Dağıtım Bölgesi
Kullanıcı Birliği
Dengeleme ve Uzlaştırma Piyasası
Mahalli Gaz Boru Hattı
Son Kaynak Tedarikçisi
Ulusal İletim Sistemi
Organize Toptan Doğal Gaz Piyasaları
Yatay Bütünleşik Tüzel Kişi
Perakende Satış
Sistem Kullanım Bedeli
Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) Terminal İşletme Şirketi
Ulusal Sistem Operatörü
Uluslararası Enterkonneksiyon
Piyasa; İthalat, İletim, Depolama, Toptan Satış, İhracat, Şehir İçi Dağıtım, CNG ve LNG
Satış ve LNG Terminal İşletmesi olarak yeniden tanımlanmaktadır.
24.9.2014
Barış Sanlı
30
BOTAŞ’ın Yeniden Yapılandırılması
BOTAŞ
Doğal Gaz Ticareti
& Diğer
Faaliyetler
(BOTAŞ)

24.9.2014
Doğal Gaz İletimi
(Ulusal Sistem
Operatörü)
(BOTAŞ İLETİM A.Ş.)
LNG Tesis İşletmesi
ve Depolama Faaliyeti
(BOTAŞ DEPO A.Ş.)
Yeniden yapılandırma işleminin Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel
Başkanlığı ve BOTAŞ’ın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından karara
bağlanacağı hususu düzenlenmiştir.
Barış Sanlı
31
Gas Target Model
Türkiye’nin de bir hedef doğal gaz piyasa modeli «hedef modeli» olmalı mı?
24.9.2014
Barış Sanlı
32
CEER vizyonu
• 3 temel ayak
• Doğru sinyalleri üreten toptan satış piyasaları
• Birbiri ile sıkıca bağlı piyasalar
• Güvenilir arz
• Ortak/Harmonize
•
•
•
•
•
24.9.2014
CAM
BAL
Basitleştirilmiş sınırlar arası ticaret
Veri / Interoperability
Hub’lar arası kısa dönem kapasite ticareti
Barış Sanlı
33
Hedef Model Adımları
• Kısıt yönetimi (2013)
• Kapasite Tahsisleri (2015) (Standart kapasite ürünleri)
• Gaz Dengeleme (2015) (İletimci bakışından piyasa tabanlı dengeleme)
• Interoperability(2015) (Gaz akış engellerini kaldırmak)
• Gaz tarife yapısı (2017)
• Türkiye için etkileri? Türkiye piyasa gelişimine etkileri?
• BOTAŞ kodları ENTSO-G ile ne kadar uyumlaştırılacak
24.9.2014
Barış Sanlı
34
İşleyen Doğal Gaz Toptan Satış Piyasası
• Parametreler
•
•
•
•
•
24.9.2014
Ticaret oranı (Churn ratio) «>8»
Piyasa bölgesi büyüklüğü «>20 bcm»
Arz kaynağı sayısı (ülke) «>3»
HHI(Herfindahl Hirschman Index) «<2000»
Kalan Arz Indeksi : N-1 , 1=> en büyük arz kaynağı «>110%»
Barış Sanlı
35
AB Değerlendirmesi
24.9.2014
Barış Sanlı
36
Bölgesel Piyasa Entegrasyonu
24.9.2014
Barış Sanlı
37
Türkiye Doğal Gaz Piyasası
Hedef Piyasa Modeli
Kriterler/Sorular/Beklentiler
24.9.2014
Barış Sanlı
38
Hedef Piyasa Modeli
• Tüm gaz kontratlarını dolduramazken, kış puantları
• Enerji/Kapasite ayrımı
• Arz Güvenliği
• N-1, master planlar, iletim kapasite projeksiyon raporları (ŞİD)
• Ayrık hedefler
• Dağıtım/Toptan Satış/İthalat
• Ticaretin Arttırılması
• Anlaşma esnekliği, Spot Boru Gazı, OTC
• Rekabetin arttırılması
• Şeffaflık
24.9.2014
Barış Sanlı
39
Nereye ulaşmaya çalışıyoruz?
• «Serbest piyasa»
• Artan özel sektör katılımı
• Artan ticaret (EPİAŞ, OTC)
• Kısa/uzun dönem fiyat sinyalleri (arz/kapasite)
• Etkin risk yönetimi (future/forward ürünler)
• Rekabet
• Şeffaflık
24.9.2014
Barış Sanlı
40
Teşekkürler
24.9.2014
Barış Sanlı
41
Download

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne?