Tarihiy Irlar / Tarihi Türküler
KALMAKTARDIN ALA-TOONU BASIP ALIÞI
KALMUKLARIN ALADAÐ’I ÝÞGALÝ
Vayis sultan tuþunda,
Lopton çýgýp Cañýl kýz,
Acýdaarday oktolot,
Karýþ cýlbay batýþka,
Kalýñ curtu kalmaktýn,
Kan buuganday toktolot.
Ala-Toonun cerinde,
Üçükö, Tülkü, kan Þýrdak,
Bul öñtöngön erler bar,
Kara kulak þerler bar.
Cañýl kýzdýn kolunan,
Üçükö, Tülkü er ölüp,
Acalý cetip kün bütüp,
Uþunday iþter bolgon soñ,
Kýrgýzdýn beli sýnýptýr,
Kalmaktýn köönü týnýptýr.
Uþu mezgil içinde,
Vayis sultan ölüptür,
Kýyamattý körüptür. <...>
...
<...> Altý-Þaar, Kaþkardý,
Aný da kalmak karatat,
Ala-Toonun kýrgýzýn,
Ar tarapka taratat.
Kaptap kirgen kalmakka,
Kazak da karap beriptir,
Kayaþayak kýlbastan,
Degenine könüptür.
Kaptap Cungar kalmagý,
Kara kurttay toluptur,
Keñ Kaþkarga oþondo,
Baka mañcý çoñ kalmak,
Ordoluu kan boluptur.
Isýk-Köldö Koñtaacý,
Baka mañcý atasý,
Aytýlýp turgan sözdördün,
Eç bir coktur katasý.
Kaçpay kalýp cerinde,
Katuu açkalýk bolgondo,
Kazak kayýñ saagan deyt,
Kýrgýz Isar kirgen deyt.
...
Vayis Sultan döneminde,
Lop kabilesinden çýkmýþ Cañýl Kýz,
Ejderha gibi saldýrýr,
Karýþ kadar ilerlemeyip batýya,
Kalýn yurdu Kalmuk'un,
Kan boðmuþ gibi toplanýr.
Ala-Too mekanýnda,
Üçükö, Tülkü, Han Þýrdak,
Bunun gibi erler vardýr,
Kara kulak Þerler vardýr.
Cañýl Kýz'ýn ordusundan,
Üçükö, Tülkü er ölmüþ,
Aceli yetip günü bitip,
Ýþte böyle iþler olduktan sonra,
Kýrgýz'ýn beli kýrýlmýþ,
Kalmuk'un gönlü rahatlamýþ.
Bu zaman içinde,
Vayis Sultan vefat etmiþ,
Kýyameti görmüþ <...>
...
<...> Altý-Þehir, Kaþkar'ý,
Bunlarý da Kalmuk iþgal eder,
Ala-Too Kýrgýzlarýný,
Her tarafa daðýtýr.
Kaplayýp giren Kalmuk'a,
Kazak da teslim olmuþ,
Karþý bir þey söylemeyip,
Dediklerine uymuþ.
Kaplayýp Cungar Kalmuk'u,
Kara kurt gibi dolmuþ,
Keñ Kaþkar'a o zaman,
Baka Mañcý Çoñ Kalmuk,
Ordalý kaðan olmuþ.
Isýk-Köl'de Koñtaacý,
Baka Mañcý babasý,
Söylenen bu sözlerin,
Hiç de yoktur hatasý.
Kaçmadan kalýp yerinde,
Þiddetli açlýk dönemi olduðunda,
Kazak kayýn aðacýný saðmýþ der,
Kýrgýz Isar'a girmiþ der.
...
ÜRKÜN IRLARI
ÜRKÜN ÞÝÝRLERÝ
1916- cýlý kýtayga kaçýp barganda el arasýnda ýrdalgan ýr.
Kalam alýp, söz cazdým,
Kaçkýn ýrý baþtaldý.
Kýzýganda kýzýl çok
Eki közdön caþ tamdý.
Ot cabýlýp dene-boy
Dümür bolup örttöndü.
Kan tögülüp uruþta
Katýn, bala kakþadý.
Asker kamap kelgende
Malý, mülkün taþtadý.
1916- yýlýnda Çin'e sýðýndýðý dönemde halk arasýnda sölyenen türkü.
Kalem alýp, söz yazdým,
Kaçak þiirine baþlandý.
Kýzgýnlýkta kýrmýzý koz
Ýki gözden yaþ damladý.
Ateþle kaplanýp beden-boy
Kütük olup yandý.
Kan dökülüp savaþta
Kadýn, çocuk inledi.
Asker kýstýrýp geldiðinde
Mal ve mülkünü býraktý.
Kar, boroondo kýrýlýp,
Unutulgus tak saldý.
Bolo keldik ezelden
Kabaktagý taþtandý.
Kalýk salsa nazarýn
Aytam dalay dastandý.
Caldýratýp, calýntýp,
Tiri kördü kazgandý.
Izý-çuu eldi kaptagan
Kara cerdi, asmandý.
Körbösüñö arga cok
Beþenege cazgandý.
Saldattýkka kýybadýk
Cañý öspürüm caþtardý.
Uruþ kýlýp soyulçan
Miñdegenin castandýk.
Baarýbýzdý biylegen
Baþýbýzga kastardý
Uluguna karabay
Üzüp-culkup taþtadýk.
Kýyamatta unutpas
Kýrgýz, kazak cançkandý.
Kýrgýz, kazak uruþup,
Kýtay cakka kaçkanbýz.
Nogoy, sarttar boluþup,
Orus cakka taþ saldý.
Kazak, kýrgýz ceke özü
Ceñebiz dep baþ saldý.
Carak cabdýk cogunan
Ayla ketip þaþkanbýz.
Aldýrarga köz cetip,
Anan kiyin kaçkanbýz.
Aþuusu cok toolordon,
Askar biyik zoolordon
Tün boyunça aþkanbýz.
Arttan kelgen saldattar
Dalaydýn kanýn çaçýþýp,
Kýtayda cöö baskanbýz.
Esebi cok kýrýldýk
Kelte, çeçek, açtan biz.
Köñül sanaa közdü aldý
Aytaar arbýn sözdü aldý.
Aydap çýgýp ceriñden
Malýñ, mülküñ, bözdü aldý.
Acýratar agam cok
Araçaçý tabýlbay
Akýl ketip, köz taldý.
Kalmak alýp katýndý,
Kýtay tandap kýzdý aldý.
Namýz kýlbay, ar kýlbay
Kazak, kýrgýz kulunu
Açkalýktan kýstaldý.
Çarba malý koldo cok
Ýle, Çüy, Koçkor Köl da cok
Kýzýn satýp kýynaldý.
Kýmbattýk menen cýynagan
Kýzýl dilde, misti aldý.
Katýn, kýzýñ satsañ da
Karanday tamak dartýnan
Kýzmatýna bizdi aldý. <...>
..
Kar, fýrtýnada kýrýlýp,
Unutulmaz yara býraktý.
Ola geldik ezelden
Çukurlarda döküntü.
Halk dikkatle dinlerse,
Anlatýrým epey destaný,
Yalvartýp, yakartýp,
Diri diri mezar kazdýðýný.
Yaygara koparan halký kaplayan
Kara yeri, gök yüzünü.
Görmemene çare yok
Alnýna yazýlaný.
Askerliðe kýymadýk
Henüz genç delikanlýlarý.
Ýsyan edip sopayla
Binlercesini hallettik.
Hepimizi idare eden
Baþýmýza kasýtý olanlarý
Büyüðüne bakmadan
Koparýp yoluverdik.
Kýyamete kadar unutulmaz
Kýrgýz, Kazak dövüþünü.
Kýrgýz, Kazak savaþýp,
Çin tarafýna kaçmýþýz,
Noðay sartlar destek çýkýp,
Rus tarafýna taþ attý.
Kazak, Kýrgýz tek baþýna
Yeneceðiz diye baþ kaldýrdý.
Silahlarýn yokluðundan
Çaremiz tükenip þaþmýþtýk
Aldýrmaya göz yetip,
Ondan sonra kaçmýþtýk.
Geçidi olmayan daðlardan,
Sarp kayalý yüksek daðlardan
Bir gecede aþmýþtýk.
Peþimizden gelen askerler
Epey kimsenin kanlarýný dökmüþtü,
Çin'de yayan yürümüþtük.
Sayýsýzca kýrýldýk
Tifo ve çiçek hastalýðý ile açlýktan biz.
Gönül kederi gözü aldý
Anlatýlacak birçok sözü aldý.
Sürüp çýkýp yerinden
Malýný, mülkünü, kumaþýný aldý.
Araya girmek için çarem yoktur.
Araçaçý bulunmayýp,
Akýl gitti, göz daldý.
Kalmuk aldý kadýný,
Çinli seçerek kýzý aldý.
Namýz kýlbay, ar kýlbay
Kazak, Kýrgýz yavrusu
Açlýktan çok zor durumda kaldý.
Mal mülkü artýk elinden çýkmýþ
Ýle, Çüy, Koçkor Köl da elden gitmiþ
Kýzýný satýp zor durumda kaldý.
Çok zorluklarla biriktirilen
Kýrmýzý altýný, bakýrý aldý.
Kadýný, kýzýný satsan da
Boðazýmýzýn derdi için
Hizmeti için bizi aldý <...>
..
Download

Tarihiy Irlar / Tarihi Türküler - e