REKREASYON İNCELEMELERİ
Editör: Özkan TÜTÜNCÜ
E-posta: [email protected]
RekreasyonAnatolia: Turizm
İncelemeleri Araştırmaları Dergisi, Cilt 25, Sayı 1, Bahar: 118 - 120, 2014.
Copyright  2014 anatolia
Bütün hakları saklıdır
ISSN: 1300-4220 (1990-2014)
Toplum ve Açık Hava Rekreasyon Faaliyetleri: ABD Örneği
Özkan TÜTÜNCÜ, İpek AYDIN
Dokuz Eylül Üniversitesi
Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yüksekokulu
Rekreasyon Bölümü
Rekreatif etkinlikler, bireyin yaşamındaki birçok
sıkıntıdan kurtulmasını ve bireyin kendisini geliştirmesini sağlayarak, bireylerin kendilerini, ilişkilerini ve sosyo-kültürel uyumlarını olumlu yönde
etkilemektedir (Iwasaki 2007; Patry ve diğ. 2007;
Şener ve diğ. 2007; Axelsen 2009). Diğer bir ifade ile
insanın yaşam kalitesini artırmak için yaptığı faaliyetler, genel olarak rekreasyonun içeriğini oluşturmaktadır (Tütüncü vd. 2011).
laması, yüksek adrenalin sağlaması ve rekabetçi
olmayan faaliyetler olması, doğal çevrede zaman
geçirilmesi, gönüllü olarak gerçekleştirilmesi ve
sürekli olarak gerçekleştirilebilmesidir.
İnsanlar, genellikle açık havada faaliyet göstermeyi
daha fazla tercih ederler. Kapalı mekânlardan çok,
doğayla iç içe geçirilen zaman çok daha değerlidir.
Örneğin, kültürümüzde baharın gelişi kutlanır.
Bunun nedeni insanların açık havada daha fazla
vakit geçirmelerine olanak tanıyan hava şartlarının
düzelmesidir. Açık havada gerçekleştirilen faaliyetlerin bedensel ve zihinsel, sosyal ve ruhsal yönden
olumlu etkileri bulunmaktadır (Maller ve diğ. 2006;
Collins ve Brown 2007; Norman ve diğ. 2010). Yeşil
alanlarda veya ormanda gerçekleştirilen yürüyüş,
bisiklet sürme ve kayak yapma gibi faaliyetler; bireyin fiziksel aktivitesini artırdığından, temiz havada yapıldığından ve sosyalleşme sağladığından,
insan sağlığı üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Burada yeşil alan kelimesi “doğa” olarak ele alınabilir.
Diğer bir ifade ile denizde, gölde ve nehirde gerçekleştirilen bir yüzme veya balık tutma faaliyeti
de bu kapsamda ele alınabilir. Bunun yanında açık
alanda yapılan bu faaliyetlerde bireyler, takım olarak hareket etmeyi, sorumluluk almayı, risk almayı, kendi kabiliyetlerini keşfetmeyi de öğrenirler ve
bireysel olarak tatmin sağlarlar. Bu da açık havada
gerçekleştirilen faaliyetlerin sosyal faydasıyla ilişkilendirilebilir.
Rekreasyon faaliyetlerinin ABD ve Avrupa ülkelerinde olduğu gibi ülke düzeyinde belirlenen politikalar doğrultusunda planlanması gerekmektedir.
Bu bağlamda rekreasyon politika ve planlaması,
hayati öneme sahiptir. İnsanların uzun ve sağlıklı yaşama istekleri, onları hem bedensel (fiziksel)
hem de ruhsal (mental) olarak rahatlamalarına fırsat tanıyan rekreasyon faaliyetlerine yöneltmektedir (Sağcan 1986). Bu kapsamda bireyler hayatlarının üçte birini rekreasyon faaliyetlerinde geçirmektedir. Rekreasyon sağlıklı ve/veya engelli olan,
her yaşta ve beceri seviyesinde tüm bireyleri kapsamakta ve onların mutlu-kaliteli yaşama eğilimlerine bağlı olarak gelişmektedir. Özellikle fiziksel
bakımdan insanın en aktif olduğu gençlik yıllarında rekreasyon faaliyetlerinin yapılacağı alanların ve olanakların olmaması, bu fiziksel enerjinin
başka bir şekilde olumsuz olarak ortaya çıkmasına da neden olabilecektir. Hatta rekreatif olanakların yetersiz olmasının yaratacağı olumsuz birikimler, geleceğin bireylerinde çeşitli biçimlerde
ortaya çıkabilecek olan nevrozların da tohumlarını
atmaktadır (Usal 1981). Hızla gelişen bir sektör olarak karşımıza çıkan açık hava rekreasyonuna olan
talep, günden güne artmaktadır. Nüfusun artması,
bununla birlikte kentleşme ve sanayileşme ile ortaya çıkan çevre sorunları, insanlar üzerinde olumsuz etki göstermektedir. Bu etkiden uzaklaşmak
isteyen bireyler, temiz ve aktif bir ortamda bulunmak istemektedirler (Tütüncü ve Kuşluvan 1997).
Açık havada gerçekleştirilebilecek faaliyetler
oldukça fazla ve çeşitlidir. Açık hava rekreasyonu için farklı birçok tanım yapılmakla birlikte, bu
tanımların ortak noktaları (HCHV 2005); faaliyetlerin açık havada gerçekleştirilmesi, yaratıcı faaliyetler olması, sağlığı geliştirmesi ve rahatlama sağ-
Bilimsel çalışmalar ciddi (aktif) rekreasyon faaliyetlerinin, şiddet ve suç ile negatif yönde bir ilişkisinin olduğunu göstermektedir (Tütüncü 2012).
Kaliforniya eyaletinde yapılan çalışmalar bireylerin ilk suç işledikleri yaşların genel olarak 13 ile 20
yaşlarında yoğunlaştığını (en yoğun 17 yaş) göster-
118
118
n
n
Anatolia: TurizmAraştırmaları
AraştırmalarıDergisi
Dergisi
Anatolia: Turizm
Rekreasyon İncelemeleri
mekte (CDYA 2002) ve suç eğiliminin uzun süreler televizyon izleyen gençlerde daha yaygın olduğunu ortaya koymaktadır (Kolata 2002). Çalışmalar, rekreasyon alanlarının ve bu alanlarda yapılan
aktif rekreasyon faaliyetlerinin insanların streslerini azalttığını, depresyona girmelerini önlediğini,
suç oranlarını ve şiddetini azalttığını göstermektedir (Tütüncü 2012).
Bireyler yaşam kalitelerini düşüren iş ve sosyal
hayattaki sıkıntılar ile her an karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu olumsuzlukların insan psikolojisi üzerinde olumsuz etkileri olmaktadır. Özellikle açık
havada gerçekleştirilen rekreasyon faaliyetleri, psikolojik yönden sağlığı geliştirdiğinden (Frances
2006), bu faaliyetlere hem bireysel hem de toplumsal düzeyde hükümetler ayrı bir önem vermektedir. Yoğun iş temposu, maruz kalınan stres, bireyleri açık hava rekreasyonuna yöneltmekte ve çeşitli alanlarda faaliyetlere katılım sağlanmaktadır.
Rekreasyon faaliyetlerine katılımın serbest zaman
tatmini ve yaşam tatminini olumlu etkilediği söylenebilmektedir (Tercan 2013). Ancak, ülkemizde
bireylerin bu faaliyetlere katılabilmeleri için kendi bütçelerinden önemli miktarda pay ayırmaları
gerekmektedir. Açık hava rekreasyonu kapsamında yerel yönetimler tarafından planlanan, finanse
edilen ve düzenlenen faaliyetler olmakla birlikte,
çoğu zaman bunlar sınırlı kakmaktadır.
Rekreasyonel faaliyetlerin doğaya faydaları olduğu
gibi alan kaybı, toprağın sıkışması, bitki örtüsünün
zarar görmesi, fauna türlerinin rahatsız olması, katı
atıklar, gürültü gibi ziyaretçilere bağlı istenmeyen
etkileri bulunmaktadır ve bu nedenle doğal çevreyi
bozmayacak şekilde planlanmaları gerekmektedir
(Atik 2013). Bu faaliyetlerin merkezi ve yerel yönetimler tarafından desteklenmesi, oldukça önemlidir. Bunun en büyük nedenlerinden biri; rekreasyon ve çevre arasındaki ilişkidir. Rekreasyonun
çevreyi koruyucu ve geliştirici etkisinin yanında
çevreyi tahrip edici etkisi de olabilir. Açık alan rekreasyon faaliyetlerinin iyi organize edilmesiyle,
çevreyi koruyucu fonksiyonuna etkinlik kazandırılmaktadır (Olalı ve Timur 1988).
ABD, ülke düzeyinde açık hava rekreasyonu ile
ilgili politika belirleyen ve herkese bu faaliyetlere
katılım için fırsat tanıyan bir ülkedir. Herkes için
gerçekleştirilebilecek bir açık hava faaliyeti bulunmaktadır. ABD’de 2013 yılında yayınlanan “Açık
Hava Rekreasyonuna Katılım Raporu”nda ülke
vatandaşlarının bu faaliyetlere katılma düzeyleri
ve motive edici faktörler ile ilgili veriler toplanmış
ve gelecek için temel bir kaynak niteliğinde bulgular yorumlanmıştır. Bu araştırmaya internet üzerinden altı yaş ve üzerinde olan 42.363 kişi katılmıştır.
Raporda temel bulgular ele alınmıştır. Bunlardan
ilki, açık hava rekreasyon faaliyetine katılım oranıdır. 2012 yılında Amerika nüfusunun neredeyse
yarısı, açık havada gerçekleştirilen bir rekreasyon
faaliyetine katılmıştır. 2011 yılı ile karşılaştırıldığında, oranın aynı olduğu görülmektedir; ancak nüfus
arttığından daha fazla kişinin rekreasyon faaliyetlerine katıldığını söylemek mümkündür.
Kadın ve erkeklere göre katılım oranları incelendiğinde açık hava rekreasyon faaliyetlerine katılanların %45’i kadın ve %55’i erkektir. Kadınların da
bu faaliyetlere katılımının oldukça fazla olduğunu
söylemek mümkündür. Medeni duruma göre katılım oranları incelendiğinde büyük bir kısmının evli
olduğunu görülmektedir. Bu bağlamda, evlilik bu
faaliyetlere katılımı engellememekte hatta evlilik
ABD özelinde, yaşam kalitesini yükselten bir faaliyet olarak değerlendirilebilmektedir.
Açık hava faaliyetlerine olan ilgi, rekreasyon bazında incelendiğinde, Amerikalılar ilk sırada triatlon
(geleneksel olmayan), ikinci sırada macera yarışı,
üçüncü ve dördüncü olarak uzun mesafeli ve serbest stil kayak faaliyetleri ile son sırada ise geleneksel triatlonu tercih etmektedirler. Açık hava rekreasyon faaliyetlerine katılanların çalışma durumları incelendiğinde, çoğunun tam zamanlı olarak
çalıştığı görülmektedir. Bunun yanında %25’inin
de öğrencilerden oluştuğu görülmektedir. ABD’de
bireyler çalışmasa bile, açık hava rekreasyon faaliyetlerine katılabilmektedir. Bulgular, rekreasyon
faaliyetlerine verilen önemin bir göstergesi olarak
değerlendirilebilir.
Katılımcıların %70’i açık hava faaliyetlerini, egzersiz yapmanın bir yolu olarak görmektedir. Bedensel
uygunluk (fitness) için yürüyüş, katılımcıların en
sevdiği açık hava faaliyetidir. 18-24 yaş arası katılımcılar, açık hava rekreasyon faaliyetlerine katılım için teknolojiyi kullanmaktadır. Bunun yanında katılımcılar, aile ve arkadaşlarla birlikte olma,
doğayla iç içe olma gibi nedenlerden dolayı da bu
faaliyetlere katıldıklarını belirtmişlerdir. Açık hava
faaliyetlerine katılmayan kişiler; ilgilerinin olmadığı, zamanlarının müsait olmadığı, yeteneklerinin olmadığı gibi nedenlerden dolayı bu faaliyetCilt 25 = Sayı 1 = Bahar 2014 =
119
Rekreasyon İncelemeleri
Çalışma Durumuna göre Açık Hava Rekreatif Faaliyetlerine Katılım
Ev hanımı Engelli Diğer
5%
1%
3%
Geçici olarak işsiz
6%
Kendi işinde
çalışan
7%
Tam zamanlı çalışan
Öğrenci
Tam zamanlı
çalışan
36%
Yarı zamanlı
çalışan
8%
Emekli
9%
Emekli
Yarı zamanlı çalışan
Kendi işinde çalışan
Geçici olarak işsiz
Ev hanımı
Engelli
Öğrenci
25%
Diğer
Şekil 1. Çalışma Durumuna Göre Açık Hava Rekreasyon Faaliyetlerine Katılım
lere katılmadıklarını belirtmişlerdir. Katılımcıların
çoğunluğu, aile ve arkadaşları ile birlikte olmayı ve
egzersiz yapmayı, açık hava rekreasyonuna katılımda motive edici unsur olarak görmektedirler.
Bu gibi çalışmalar, ülkedeki açık alan rekreasyon
faaliyetlerine olan talebin belirlenmesi, rekreasyona yönelik planlama yapılması, öncelikli ve geliştirilmesi gereken alanların belirlenmesi gibi konularda oldukça değerli bilgi sağlamaktadır. Birçok kaynakta da belirtildiği gibi insan psikolojisi üzerindeki olumlu etkilerinden faydalanmak amacıyla bu
faaliyetlerin ülke düzeyinde yayılımını sağlamak
ve teşvik etmek, ülkelerin sağlıklı gelişimi açısından faydalı olacaktır. Ülkemizde rekreasyon politikalarının daha gerçekçi bir şekilde planlanması ve
yürütülmesi için ABD’de olduğu gibi açık hava rekreasyon faaliyetlerine katılım ile ilgili derinlemesine bir araştırmanın yapılması gerekmektedir.
KAYNAKÇA
Atik, M. (2013). Rekreasyonel Faaliyetlerin Doğal Çevreye Etkilerinin Belirlenmesinde Yöntem Yaklaşımları: OlimposBeydağları Örneği, II. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi
Bildiri Kitabı: 371-381.
Axelsen, M. (2009). The Power of Leisure: I was an Anoexic; I’m
Now a Healthy Triathlet, Lesiure Sciences, 31: 330-346.
CDYA (2002). Annual Report 2001 Program Description and Statistical Summary. CA: CDYA.
Collins, S. ve Brown, H. (2007). The Growing Challenge of
Managing Outdoor Recreation, Journal of Forestry, 105 (7):
371-375.
HCHV (2005). Health and Outdoor Recreation, A Report for
‘Natural England’s’ Outdoor Recreation Strategy, http://
www. publications.naturalengland.org.uk/file/210120‎, Erişim tarihi: 03.01.2014.
Iwasaki, Y. (2007). Lesiure and Quality of Life in an International
and Multicultural Context: What are Major Pathways Linking Leisure to Quality of Life, Social Indicators Research,
82: 233-264.
120
n
Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi
Kolata, G. (2002). TV Linked to Aggression Among Teens, Youth.
The Sacramento Bee, Mart 29: A7.
Maller, C., Townsend, M., Pryor, A., Brown, P. ve St. Leger, L.
(2006) Healthy Nature Healthy People: ‘Contact With
Nature’ as an Upstream Health Promotion Intervention
for Populations, Health Promot Int., 21 (1): 45-54.
Norman, J., Annerstedt, M., Boman, M. ve Mattsson, L. (2010).
Influence of Outdoor Recreation on Self Rated Human
Health: Comparing Three Categories of Swedish Recreationists, Scandinavian Journal of Forest Research, 25: 234-244.
Olalı, H. ve Timur, A. (1988). Turizm Ekonomisi. İzmir: Ofis Ticaret Matbaacılık Şti.
Outdoor Foundation (2013). Outdoor Participation Report, 2013.
http://www.outdoorfoundation.org/research.participation.
html, Erişim tarihi: 20.12.2013.
Patry, D. A., Blanchard, C. M., Mask, L. (2007). Measuring University Students’ Regulatory Leisure Coping Styles: Planned Breathes or Avoidance?, Leisure Sciences, 29: 247–265.
Sağcan, M. (1986). Rekresyon ve Turizm. İzmir: Cumhuriyet
Bası¬mevi.
Şener, A., Terzioğlu, R. G. ve Karabulut, E. (2007). Life Satisfaction and Leisure Activities During Men’s Retirement: A
Turkish Sample, Aging and Mental Health, 11 (1): 30-36.
Tercan, E. (2013). Rekreatif Aktivitelere Katılımla İlişkili Olarak, Yaşam Tatmini, Psikolojik İyi Olma Hali ve Serbest
Zaman Tatmininin İncelenmesi, II. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı, 219-231.
Tütüncü, Ö. (2012). Rekreasyonun Suç ve Şiddet ile İlişkisi. 48.
Ulusal Psikiyatri Kongresi, 09-13 Ekim 2012, Bursa.
Tütüncü, Ö. ve Kuşluvan, Z. (1997). Çevre Sorunlarının Doğada
Rekreasyon Faaliyetlerine Duyulan Gereksinimi Artırıcı
Etkisi, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 8 (1-2): 9-11.
Tütüncü, Ö., Aydın, İ., Küçükusta, D., Avcı, N. ve Taş, İ. (2011).
Üniversite Öğrencilerinin Rekreasyon Faaliyetlerine Katılımını Etkileyen Unsurların Analizi, Spor Bilimleri Dergisi,
22 (2): 69–83.
Usal, A. (1981). Çağdaş Bunalım/Turizm, Ege Üniversitesi İşletme
Fakültesi Dergisi,1 (1-2): 13-19.
Prof. Dr. Özkan TÜTÜNCÜ, Dokuz Eylül Üniversitesi, Spor Bilimleri ve Teknoloji Yüksekokulu, Rekreasyon Bölümü, Sağlık Kampüsü,
İnciraltı, 35340, İzmir.
E-posta: [email protected]
İpek AYDIN, Dokuz Eylül Üniversitesi, Spor Bilimleri ve Teknoloji
Yüksekokulu, Rekreasyon Bölümü, Sağlık Kampüsü, İnciraltı, 35340,
İzmir
E-posta: [email protected]
Download

Toplum ve Açık Hava Rekreasyon Faaliyetleri: ABD Örneği