CERRAHİNİN TARİHÇESİ:
İlk cerrahi girişim neolitik çağda (yaklaşık İ.Ö. 10000-6000) kafatası trepanasyonları dır, fosillerin
incelenmesi ile ortaya çıkatılmıştır.
Eski Yunancada ‘ Kheirurgia’ El ile yapılan iş demektir ve Latinceye Chirurgia şeklinde geçmiştir,
Arapça çeviri sırasında ise ‘Amelbi’l yed’ yada ‘mel ül yed’ şeklinde ifade edilmiş ve zamanla ameliyat
adını almıştır.
Arapçada Cerh, yaralanma, çürütme, kabul etmeme anlamındadır , bu sözcükten türetilen Cerrah
ameliyat yapan hekim manasında, Ameliyat uygulamalarını kapsayan bilim dalınada cerrahi adı
verilmiştir.
Operatif cerrahinin ayrıntılarılarıyla inceleyen ilk cerrah,Ebu El Kasım Halefi bin Abbas El Zehravi (9361013) yetiştiği dönemde Endülüs her alanda çağının en üst düzeyine çıkmıştı.bu verimli ortamda El
Zehravi dönemin tıbbının her konusunu içeren 30 cilt lik El tasrif adlı ansiklobedik kitabını yazmıştır.
Bu eserin son 3 cildi, Kitab’ül Cerrahiye adıyla cerrahiye ayrılmıştır. Cerrahiye bilimsel bir yol açan bu
değerlei eser Latinceye, Yunancaya, İbraniceye çevrilmiş , Orta çağın tüm tıbbi uygulamalarını
etkilemiştir.
El Zehravi’nin Topkapı sarayındaki Kitab’ül Cerrahiye sinde , cerrahi aletler,kesilere ve dağlama
letlerine ait 215 adet resim vardır. El Zehravi koter kullanımının yarar ve zararlarını ilk belirten
kişidir.Kullunılacağı yere göre çeşitli şekillerde koterler tanımlamıştır.
Modern cerrahi:





Anestezi
Antisepsi
Asepsi
Hemostaz
Antibiyotikler
Joseph Pristley 1772’de nitröz oksidi bulmasına rağmen etkileri hakkında hiçbir şey
bilmiyordu. 1799 da Humprey Davy kendi üzerinde yaptığı denylerel bu gazın
anestetik,neşelendirici özelliklerini buldu.
Amerikada Gergiada çalışan Dr. Crawford Long 1842 yılında eter koklatıldığında açığa çıkan
sarhoşluk halinde sağa sola çarpmalar sonunda oluşan yara ve berelerin acı vermediğini fark
etti. 30-mart-1842 de James M.Venable adlı hastayı ertele anestetize ederek boynundaki
kistik lezyonu çıkarttı.
1844 yılında Dr. Horace Wells adlı diş hekimi nitröz oksidi diş çekiminde kullanmaya
başladı.Sonrasında ise eter kullanmıştır.
Coca yapraklarından 1855 yılında Godecke, erythroxylon coca yı izole etmiştir. Wöhler bunun
dili uyuşturudğunu bulmuştur ve bun ajana cocaine adı verilmiştir. 1884 de Karl Koller
,cocainin %2 lik solüsyonunu tavşan gözünde tam anestezi yaptığını göstermiş ve bu buluşunu
Heidelberg göz kongresinde sunmuştur. W.S. Halsted 1885 yılında kokain enjeksiyonunun
sinir trunkusunda iletimi kestiğini göstermiş .1903 yılında Prof. Heinrich Braun anestezi
süresini uzatmak için epinefrin kullanmaya başlamıştır. 1905 yılında da E inhorn sentetik
procain’ i keşfederek lokla anestezinin daha güvenli olmasını sağlamıştır.
İngiliz İgnacz Philipp Semmelweis (1818-1865) el yıkamanın enfeksiyonlardan koruyucu
etkisini keşfetmiştir , fakat kaderin acı cilvesidirki Semmelweis 1865 yılında doğum yada
otopsi sırasında parmağından aldığı yara sonucu oluşan septisemiden ölmüştür.
Cerrahlar arasında ilk kez lord ünvanı ile taltif edilmiş olan Joseph Lister (1827-1912) karbolik
asid(fenol) kullanmıştır.
Robert Koch (1843-1910) Hastalık etkeni olan bakterileri tespit eder. 1876 da vücut dışında
ürettiği patojen mikroorganizmalarla hayvanlarda hastalığı tekrardan oluşturdu.
Von Bergmann leke ve kanı göstermeyen siyah renkli önlükleri bırakarak yerine, doktor,
hemşire ve hastane görevlilerinin hergü yeni yıkanmış beyaz önlükleri giymelerini
sağlamıştır.beyaz önlük ve ameliyat alanını örtmede beyaz örtü kullanılması giderek bazı
problemleri açığa çıkartmıştır.beyaz örtülerden yansıyan ışıklar cerrahların gözlerinin aşırı
yorulmasına neden olmuştur.bunu düzeltmek için Paris de De Martel ameliyathaneyi maviye
boyatmıştır. Berkley George Andrew Moynihan ise hem ameliyathaneyi ,hem de cerrahın
giysilerini ve cerrahi kompresleri de yeşil renge boyatmıştır.(Lancet 2:674,1915)
Cerrahi dikiş materyali olarak katgütü ilk kullanan El Zehravidir. Lister ise katgütün
dayanıklılığını artırmak ve rezorpsiyonunu geciktirmek için krom tuzlarını kullanarak kromik
katgütü icat etmiştir. Cerrahide ipek kullanımını ise Halsted yaygınlaştırmıştır.
Gustav Adolf Neumber 1883 yılında tahta saplı aletlerin yerine daha kolay temizlenip sterile
olan metal aletleri cerrahi kullanımına sokmuştur.
Halsted cerrahide eldiven kullanıyor- 1890, Mikulicz burun ,ağız ve sakalı örten ‘mundbinde’
ağız bağını kullanmaya başladı.
İlk penset örneklerine M.Ö. 3000 yılında Sümer şehri Ur kalıntılarında
rastlanmıştır.kanamanın pensle durudurulması ilk El zehravi tarafından yazılmıştır. Bugünkü
pens ve klemplerin ilk şekillerini Alsaceli Eugene Koeberk (1828-1915) kullanmış,pens
kullanımının yaygınlaşması Jules Pean sağlamıştır.Sir Thomas Spencer Wells kilitli pensi,
Hawskley- 30 derece açılı pensi, Halsted ise çok sayıda pensi kullanmaya başlamıştır.
Cushing ise masquito keşfedip kullanmaya başlamıştır.
İlk mide rezeksiyonu-1881 Billroth(Tip 1), 1885 de tip 2 Theodore Billroth adlı ünlü cerrah
yapmıştır. Tıkanıklığı gidermek için ilk pilor genişletici ameliyatı 1886 da W.H.Heinke
yapmıştır. İki yıl sonra mikulicz ameliyat yapmış ve tekniğin yaygınlaştırılmasını sağlamıştır.
Perfore peptik ülserli hastayı ilk 1880 yılında Mickulicz ameliyat etmiştir.
İlk başarılı barsak anastomozları Salerno Tıp okulunda yapılmıştır. Arap Adale, Yahudi Elinus,
Ru Pontus, Latin Solernus adlarında dört üstad tarafından kurulmuştur.(9-13.yy) bu okulda
barsak anastomozları yapılırken darlığı önlemek amacıyla kaz trekeası kullanılmıştır.cerrahi
işlemler ve yara bakımı konusunda temizliğe büyük önem gösdterilmiştir.1824 Jobert, 1826
Lembert anastomoz teknikleri tanımlamışlardır.
Carl Johann August Langenbuch1882 yılında ilk başarılı kolesistektomi ameliyatını
gerçekleştirmiştir.
Patalog Regionald Heber Fitz akut apandisiti 1886 yılında tanımladı. Appendiksi ilk kez 1735
Cladius Amyand akut appandisit perfore olmadan ameliyat etmiş. Bugün apendektomi
ameliyatlarında en sık uygulanan mc Burney kesiyi ilk kez Dr.Lewis L. Mc Artur kullanmış.
İlk kez Calinus fıtık kesesini dış halkada M.Ö II. Yüzyılda bağlamıştır. Modern fıtık ameliyatları
ise Eduardo Bassini (1844-1924) ile başlamıştır.
Deneysel tıbbın kurucusu Fransız cerrahı Claude Bernard ‘dır. Claude Bernard ın 1848 yılında
Charles Huette ile birlikte hazırladığı ilk cerrahi atlası daha sonra hazırlanan cerrahi atlaslarına
model görevi görmüştür. Claude Bernard sonra fizyolojiye geçiyor.
Cerrah Carl Tierche(1822-1895) kanserin epitel dokudan kaynaklandığını saptıyor.İlk böbrek
nakli Joseph Murray-1954, İlk Karaciğer nakli Thomas Starzl-1963 yılında yapmıştır.
Emil Theodore Kocher- 1909 yılında Troidektomi ameliyatları ve tiroid hormon replasmanı ile
ilgili problemlerin çözümünde gösterdiği başarılardan dolayı, Alexis Carrell- 1912 yılında
Modern vasküler cerrahi nin gelişmesini sağlayan damar anastomozları üzerindeki
çalışmalarından dolayı, Frederick G. Banting-1923 yılında Tıp öğrencisi Charles Herbert Best
ve Kanadalı fizyolog Macleod ile birlikte insulinin keşfi ile,Antonio Egan Moritz- 1949 yılında
Prefrontal leukotominin etkilerini keşfinden dolayı,Charles Huggins- 1966 yılında Kanser
gelişliminde endokrin organların etkisi, Prostat kanseri tedavisinde adrenalektomi
uygulaması nedeniyle Joseph Murray-1990 yılında Böbrek transplantasyonu ve immünolojisi
ile ilgili çalışmaları nedeniyle Nobel ödülü alan cerrahlardır.
KAYNAK: Temel Cerrahi,3.baskı,SAYEK
Download

CERRAHİNİN TARİHÇESİ: İlk cerrahi girişim neolitik çağda (yaklaşık