ZEHİRLENMELER
Dr .Tuba Taslamacıoğlu
Duman-2012
ZEHİR
• Hücre, doku ve organizmanın
metabolizmasını etkileyerek biyolojik
sistemlere zarar veren,kalıcı hasara
ve/veya ölüme neden olan
doğal,sentetik yapıda kimyasal
maddelere verilen addır.
ZEHİRLENME
• Toksik veya toksik dozda alınan
nontoksik bir maddenin vücuda zarar
verecek miktarda ve değişik
yollardan alınması sonucu
organizmada bazı belirti ve
bulguların ortaya çıkmasıdır
Zehirlenme Süreci
• 24 saatten kısa sürede karşılaşılmışsa
akut maruz kalma;
(inhalasyon yoluyla zehirlenmelerde bu
süre 4 saattir)
• 1 aydan kısa süre içinde tekrarlayan doz
ve olaylar subakut zehirlenme;
• 1-3 ay arası sürede tekrarlar subkronik
zehirlenme;
• 3 aydan uzun sürede tekrarlar ise kronik
zehirlenme olarak tanımlanır.
Zehirlenme Yolları
• Gastrointestinal yol
• İnhalasyon ile
• Deri ve mukozalar ile
• İntravasküler yol
Zehir Kaynakları
• İlaçlar
Analjezik (en çok)
Psikiatrik (çok sık)
Aşırı doz (diğer ilaçlar)
• Keyif verici maddeler
Alkol
Narkotikler
Barbitürat
• Doğal maddeler
Amfetamin - kokain
Mantar
Hayvan sokması
Doğal gazlar
• Ev kaynaklı maddeler
Temizlik maddeleri
İnsektisitler
Soba ve gaz sızıntıları
Bozulmuş yiyecekler
• Endüstriyel maddeler
Çözücüler
Cilalar
Dezenfektanlar
Ağır metaller
• Tarımsal ilaçlar
Organik fosfatlar
Gübreler
Zehirlenmenin derecesini ve prognozu
etkileyen faktörler
• Zehirin gücü ve miktarı
• Enzim biyoaktivitesi
• Kişinin önceki sağlık durumu
• Böbrek fonksiyonları
• Uygulanan tedavi
TANI
• Anamnez
• Çevrede araştırma yapmak
• Sistemlerle ilgili bulguların
araştırılması
• Laboratuvar incelemeleri
Zehirlenmelerde Anamnez
Alırken Dikkat Edilmesi
Gereken Hususlar:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Toksik maddenin cinsi
Alınan miktar
Zehirlenme yolu
Alınış zamanı
Önceden mevcut hastalık varlığı
Zehirlenme belirtileri
Daha önce zehirlenme olup olmadığı
Zehirlenme nedeni
Birlikte zehirlenmiş olabilecek kişiler
Zehirlenmeyle Gelen Hastada
Yapılması Gerekenler:
•
•
•
•
•
Zehirle temasın sonlandırılması
Semptomatik tedavi
Atılımın hızlandırılması
Antidot kullanımı
Hastanın gözlenmesi
Zehirle Temasın
Sonlandırılması:
• İnhalasyon yolu ile olan zehirlenmelerde
hastanın ortamdan uzaklaştırılması
• Deri ile olan zehirlenmelerde derinin
yıkanması, elbiselerin çıkarılması
•
•
•
•
Oral yolla olan zehirlenmelerde;
Hastanın oral alımı durdurulur.
Toksik madde kusturma veya gastrik yıkama
ile uzaklaştırılır.
Bağırsak pasajının hızlandırılması amacıyla
laksatif verilir .
Aktif kömür birçok maddeyi bağlayarak
emilimini azaltabilir.
Kusturma Yapılmaması
Gereken Durumlar:
• Bilinç bozukluğu
• Kuvvetli asit ve alkali alımı
• Nörolojik belirtilerin ortaya çıkması
• Hasta 6 aylıktan küçükse
• Hidrokarbon zehirlenmesi
• Gebeliğin son dönemleri
• Ağır kalp ve solunum sistemi hastalıkları
• Kontrol edilemeyen hipertansiyon
Sık Görülen
Zehirlenmeler
Asetaminofen
intoksikasyonları
• Asetaminofen zehirlenmesi ABD’ deki
akut karaciğer yetmezliklerinin en sık
nedeni haline geldi.
• Asetaminofenin teröpatik dozu
çocuklarda 10-15 mg/kg ,erişkinlerde
325-1000 mg olup 4-6 saat ara ile
tekrarlanabilinir. Günlük max. dozu
çocuklarda 80 mg/gün erişkinde 4 g.
olarak belirlenmiştir.
• Toksisitesi 24 saatte 250 mg/kg yada 12 g
aşıldığında görülmektedir.
• Yarılanma ömrü 2-4 saat olup
eliminasyonu preparatın farmakolojik
özelliğine göre değişiklik göstermektedir.
• Asetaminofenin büyük çoğunluğu KC de
metabolize olarak sulfat ve glukronide
konjuge olarak idrarla atılır.
• Asetaminofen alan hastalarda transaminaz
yüksekliği sıklıkla oral alımdan 8-12 saat
sonra olmaktadır.
Asetaminofen toksisitesinin oluşum
nedenleri bireylere göre değişkenlik
gösterir:
• Aşırı asetaminofen alınması
• Sit P450 aktivitesinin aşırı olması
• Glukronat ve sulfat
konjugasyonlarının azalması
• Glutatyon depolarının azalması
• Asetaminofen overdose düşünülen
her hastada serum asetaminofen
düzeyi bakılmalıdır.
• Ciddi hepatotoksik riski olan tüm
hastalara asetilsistein verilmelidir.
• Overdose alımın ilk 4 saatinde aktif
kömür uygulanabilinir.(1 g/kg- max
50g)
• Hepatik yetmezlik oluşumunda akut
yada kronik intoksikasyonlar
arasında fark yoktur.
• Asetaminofen overdose alımında
ALT yükselmeden müdahale etmek
en önemlisi olup ilk 8 saat bu açıdan
önemlidir.
• Asetilsistein oral yada iv uygulanabilinir.
(iv uygulamada 20 saatlik protokol, oral
uygulamada 72 saatlik protokol)
• İv asetilsisteinin oral alıma tercih edildiği
noktalar:
Kusma
Hastanın oral alımının kontrendike olduğu
durumlar(ileus..)
Hepatik yetmezlik olması
Hastanın oral alımı reddetmesi
• Asetilsistein ıv uygulanan hastaların
%10-20 sinde anaflaksi gelişebilir.
Bu durumda infüzyon
stoplanarak,difenhidramin
uygulanır, sonra inf. devam edilir.
• Asetilsistein alan hastalarda
bulantı-kusma görülebilinir. Bu
durumda ondansetron verilebilinir.
Oral alımdan sonra 1 saat içinde
kusma olursa ,doz tekrarlanmalıdır.
Karbonmonoksit
intoksikasyonu
• Karbonmonoksit renksiz,kokusuz ,tatsız ve
irritan olmayan bir gazdır.
• CO zehirlenmesi genellikle kış mevsiminde
artış göstermekle birlikte ,her mevsimde
görülebilinir.
• CO pulmoner kapiller membrandan hızla
diffüze olarak heme oksijenden 240 kat
daha fazla afinite ile bağlanır.
• Klinik bulgular oldukça çeşitli ve büyük
oranda non spesifiktir.
• Klinikte başağrısı, bulantı , halsizlk
gibi grip benzeri non spesifik bulgular
olabilir. Bilinç değişiklikleri hafif
mental değişiklikten komaya kadar
değişkenlik gösterir.
• Kardiyak iskemi görülebilir.EKG
çekilmeli ve iskemi bulgusu olan
hastalarda kardiyak kontrol yapılması
öneriliyor.
• CO intoksikasyon tanısı hikayesi ve FM deki
bulgularla artmış COHb değerleri olmasıyla
konulur.
• Tedavide %100 oksijen tedavisi ilk seçenektir.
• Hiperbarik oksijen tedavisinin önerildiği
durumlar:
• CO seviyesinin %25 üstünde olması
• CO seviyesinin gebelerde %20 nin üzerinde
olması
• Bilinç kaybı olması
• Ciddi asidoz olması (pH:7.1 den küçük)
• End-organ iskemi bulguları olması
Mantar zehirlenmeleri
• Mantar zehirlenmeleri sıklıkla
olmakta ancak ciddi toksisite yaygın
değil.12 grup mantar toksini
tanımlanmış ve 14 klinik sendrom
tanımlanmış.
• Dünya genelinde 10.000’den fazla
mantar türü bulunmakta,ancak
bunların 50-100 kadarı potansiyel
toksiktir. ABD’de her yıl yaklaşık
6000 mantar keşfedilmektedir.
• Mantar zehirlenmelerinde türün
belirlenmesi açısından iyi bir öykü
almak önemlidir.
• Hastanın semptomlarının mantar
yedikten sonra 6 saatten önce
meydana gelmesi zehirlenmenin
ölümcül olabileceğini gösterir.
Amanita Phalloides;
• Zehirli maddesi amatoksin
olup karaciğer ,böbrek ve
beyinde hücre nekrozu
yapar.
• Birçok tipi olmasına rağmen
ülkemizde yalnızca
phalloides tipi vardır.
• Ülkemizde en sık ölüme yol
açan mantar cinsidir.
Klinik:
1.Evre:
6-15 st. içinde gelişen semptomlardır.
Genellikle karın ağrısı ,bulantı ,kusma ve bazen kanlı, mukuslu
olan ishal ile kendini gösterir. Bu dönemde genelde karaciğer
fonksiyonları doğaldır .
2. Evre:
12-48 st. sonra gelişen ve kendini hepatik enzim yükselmesi
ile gösterir. Beraberinde görme halüsinasyonları olabilir.
3.Evre:
24-72 st. içinde kendisini gösterir.Hepatik,kardiyak ve renal
yetmezlik gelişir.Kanama diyatezi ve koma gözlenebilir.Bu
evrede ölüm sıktır ve nedeni fulminant karaciğer yetmezliği,
şok ve hipoglisemidir.
TEDAVİ:
•
•
•
•
•
Semptomatik tedavi
Hipoglisemi için dextroz verilir
İlk 4 saatte gastrik lavaj
Sıvı replasmanı
Atropin(amanita muskarina tedavisinde
atropinizm bulguları gelişene kadar verilir)
• Hemodiyaliz yararlı olabilir
Orgonafosfat Zehirlenmesi
• Kolinesterazı irreversible olarak inhibe ederler.
• Bulgular asetilkolin fazlalığı ile ilgilidir.
• Akut Klinik bulgular :
Bulantı ,Kusma,Karın krampları, Göğüs ağrısı, Dispne,
Miyozis, Bradikardi, Görme bozukluğu, Tükrük ,bronş ve
gözyaşı sekresyonlarında artma.
• Geç klinik bulgular:
Tremor,Kas güçsüzlüğü,Paralizi Ciltte solukluk
Huzursuzluk,baş ağrısı,konfüzyon,konuşma
bozukluğu,solunum yüzeyelleşmesi ve koma gözlenebilir.
Tedavi
• Oksijen
• Oral yolla alımlarda gastrik
lavaj veya kusturma
• Deri ile zehirlenmelerde
hastanın elbiseleri
çıkartılmalı, sabunla
hastanın vücudu yıkanmalı
• Atropin(2-5 mg)
• Oksim türevleri [PAM(30
mg/kg)
• Benzodiazepin
• Semptomatik tedavi
Trisiklik antidepresan
zehirlenmesi
•
•
•
•
Toksik doz değişkendir.
Tedavi dozunun 10 katı ciddi toksisite gösterir.
Fatal olabilir.
Toksisite bulguları genelde ilaç alındıktan sonraki 4 saat içinde
gelişir. Bu ilacı alan kişiler en az 6 saat gözlenmelidir.
• En önemli etki hipotansiyon, aritmiler, koma, inme ve
hipertermidir(miyoklonik kasılmalar nedeniyle).
• Ciddi aritmiler ;iletim bozukluğu ilk 6 saatte mevcut ise hasta
en az 12-24 saat EKG monitörizasyonu (QRS 0.12 sn. den
daha uzunsa ciddi zehirlenme söz konusudur) yapılmalıdır.
• Başlangıçta ajitasyon, huzursuzluk ve bilinç bulanıklığı
görülebilir.
• Antikolinerjik etkileri nedeni ile taşikardi,
hipertansiyon ,mide boşalmasını geciktirir,bağırsak
seslerini azaltır ve üriner retansiyon yaparlar.
• Cilt genellikle kuru ve midriyazis vardır.
• Ventriküler taşikardi ve ventriküler ekstrasistoller sık
görülür.
• Myokardiyal depresyona neden olur.
• Metabolik asidoz kardiyak toksisiteye katkıda
bulunur.
• Karaciğerde metabolize olur ve oluşan ürünler
hepatotoksiktir.
Tedavi
• Hava yolu devamlılığının sağlanması
• Komplikasyonların tedavisi
• Devamlı kardiyak monitör takibi
• Gastrik lavaj
• Aktif kömür
• Varsa asidozun düzeltilmesi
• Sistemik alkalinizasyon
• Hemoperfüzyon
Teşekkürler
Download

İntoksikasyonlar