İzmir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi,2013;17(Ek2):7-8
1.BOZYAKA HEMATOLOJİ SEMPOZYUMU
DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİ EPİDEMİYOLOJİ, AYIRICI TANI VE TEDAVİDE
GÖZDEN KAÇIRILAN İPUÇLARI
Uz Dr. Gülnur Görgün
İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Anemi, hemoglobinin erkeklerde 13 gr/dl,
kadınlarda 12 gr/dl, gebelerde 11 gr/dl altı
olarak
tanımlanır.
Erişkinlerde
demir
eksikliği anemisi %1-2, 65 yaş üzerinde
%12-17 oranında, anemi olmadan demir
eksikliği kadınlarda %11, erkeklerde %4
oranında
görülür.
Demir
bozuklukları,
demirin miktarı veya demirin vücuttaki
dağılımıyla
ilgili
bozukluklardır.
Yaş,
cinsiyet, büyüme hızına göre vücut demir
ihtiyacı ve emilimi değişir. Gıdalarla
alındıktan sonra Fe3+ önce ferriredüktaz
yardımıyla Fe2+'ye indirgenir. Divalan metal
transporter yardımıyla emilir ve vücudun
demir ihtiyacına göre ferroportin aracılığıyla
plazmaya salınır. Vücudumuzda total 3-4 gr
demir vardır. Bunun 2 gr'ı hemoglobin
demiri, 1 gr'ı depo demiri (ferritin,
hemosiderin), geri kalanı dokularda ve
transport
demiri
olarak
bulunur.
Eritropoezin azalması mutlak demir eksikliği
sonucu veya fonksiyonel demir eksikliği
sonucu olur. Mutlak demir eksikliğinde depo
demiri
yoktur.
Fonksiyonel
demir
eksikliğinde depo demiri normal veya
artmıştır,
eritroid
prekürsörlere
demir
sağlanamaz. Demir eksikliğinde önce depo
demiri
azalır,
fonksiyonel
demir
kompartmanları normaldir. Daha sonra
fonksiyonel
demir
kompartmanları
ve
transferrin saturasyonu azalır ve nihayet
anemi
meydana
gelir.
Karaciğerde
sentezlenen hepsidin hormonu vücudun
ihtiyacına göre demir emilimini ve plazmaya
salınımını kontrol eder. Demir eksikliği,
hipoksi ve artmış eritropoetin ihtiyacında
hepsidin baskılanır, demir emilimi artar.
Demir yüklenmesi, enflamasyon, enfeksiyon
ve malignitede hepsidin artar, demir emilimi
azalır. Etyopatogenezde demir ihtiyacı
artmıştır veya alımı yetersizdir. Demir
ihtiyacı kan kaybı (gastrointestinal sistem1 ,
2
, kanama diyatezi, solunum sisteminden
olan
kanamalar,
ürogenital
sistem
kanamaları, sık tekrarlanan tetkikler sonucu
veya
kan
bağışları
ile),
bebeklerde,
çocuklarda ve adolesan çağda hızlı büyüme
ile, ayrıca gebelik, doğum ve laktasyonla3
artar. Demir alımında yetersizlik ise
malabsorbsiyon (helicobacter pilori ilişkili
otoimmün gastrit, subtotal gastrektomi,
çölyak hastalığı, sık antiasit ve proton
pompa inhibitörü kullanımı) sonucu ortaya
çıkar.
İntravasküler
hemoliz
ve
hemoglobinüri de anemiye neden olabilir.
Ayrıca plazma hepsidinin arttığı tmprss6
gen mutasyonu ve demir transporter
enzimindeki genetik defektte de demir
emilimi ve kullanımı bozuktur. Klinik bulgu
olarak
asemptomatik
olabileceği
gibi
solukluk, çarpıntı, çabuk yorulma gibi genel
anemi bulguları veya demir eksikliğine bağlı
glossit4, stomatit, disfaji, pika5, pagofaji,
huzursuz bacak sendromu6 görülebilir.
Tanıda hemogramda MCV, MCH düşük
anemi, periferik yaymada hipokrom ve
mikrositoz görülür. Serum ferritin7 15 mcg/l
altında, serum demiri azalmış, total demir
bağlama kapasitesi artmış, transferrin
saturasyonu %15 altında olmak üzere
azalmıştır8. Ferritin akut faz reaktanı
olduğundan
kronik
hastalık
anemisi,
malignitede artabilir9. CRP de bakılmalıdır.
Demir tedavisi denemesinin sonucunu
izlemek bir diğer tanı yöntemidir. Kemik
iliğinde demir azalmış veya yoktur. Kemik
iliğinin invaziv girişim olması nedeniyle
serum ferritin tetkiki tercih edilmektedir.
Ayrıca serum transferrin reseptör (stfR)
artmıştır. stfR/ferritin indeksi > 2 ise demir
eksikliği anemisi, < 1 ise kronik hastalık
anemisi düşünülür10 , 11. Eritrosit çinko
protoporfirini de demir eksikliği anemisinde
artar. Ayırıcı tanıda talassemi minör, kronik
enflamatuar hastalıklar, kronik karaciğer
hastalığı, kronik böbrek hastalığı, hemolitik
anemi,
hipoplastik,
aplastik
anemi,
miyeloproliferatif hastalıklar, sideroblastik
7
anemi, konjenital diseritropoetik anemi,
megaloblastik anemi, hipotiroidizm anemisi
düşünülmelidir.
Tedavide
temel
amaç
hemoglobin düzeyinin normalleştirilmesi ve
demir depolarının yerine konmasıdır12. Oral
demir etkin, emniyetli
ve ekonomik
olduğundan tercih edilir. Demir sülfat, demir
fumarat,
demir
glükonat
preparatları
kullanılır. Günlük 100-200 mg doz yeterlidir.
Anemi 2-4 ay içerisinde düzelir. Hemoglobin
normale geldikten sonra depoları doldurmak
için 3 ay daha tedaviye devam edilmelidir. .
Oral tedaviye uyumsuzluk veya intolerans,
aneminin ağır olması, kan kaybının devam
etmesi,
gastrointestinal
hastalığının
alevlenmesi, demir emilim bozukluğunun
olması, hemodiyaliz hastaları, işlevsel demir
eksikliği (eritropoetin tedavisinde olan
böbrek
hastası,
kanser
hastası)
durumlarında parenteral demir tedavisi
uygulanır. Hemodinami bozuksa veya organ
hipoksisi
varsa
eritrosit
transfüzyonu
yapılabilir12.
population sample of women. Br J Haematol
85:787, 1993.
8. Guyatt GH, Patterson C, Ali M, et al.
Diagnosis of iron-deficiency anemia in the
elderly. Am J Med 88:205, 1990.
9. Tran TN, Eubanks SK, Schaffer KJ, et al.
Secretion of ferritin by rat hepatoma cells
and
its
regulation
by
inflammatory
cytokines and iron. Blood 90:4979, 1997.
10.10. Malope Bl, MacPhail AP, Alberts M,
Hiss DC. The ratio of serum transferrin
receptor and serum ferritin in the diagnosis
of iron status. Br J Haematol 115:84, 2001.
11.11. Suominen P, Punnonen K, Rajamaki
A, Irjala K. Serum transferrin receptor and
transferrin receptor-ferritin index identify
healthy subjects with subclinical iron
deficits. Blood 92:2934, 1998.
12. Türk Hematoloji Derneği. Eritrosit
Hastalıkları ve Hemoglobin Bozuklukları Tanı
ve Tedavi Kılavuzu, 2011.
LİTERATÜR
1. McIntyre AS, Long RG: Prospective
survey of investigations in outpatients
referred with iron deficiency anaemia. Gut
34: 1102, 1993.
2.2. Retzlaff JA, Hagedorn AB, Bartholomew
LG:
Abdominal
exploration
for
gastrointestinal bleeding of obscure origin.
JAMA 177:104, 1961. Choe YK, Kim SK,
Son BK, et al: Randomized placebocontrolled trial of Helicobacter pylori
eradication for iron-deficiency anemia in
preadolescent children and adolescents.
Helicobacter 4:135, 1999.
3.3.
CogswellME,
Kettel-Khan
L,
Ramakrishnan U: Iron supplement use
among women in the United States:
Science, policy and practice. J Nutr
133:1974S, 2003.
4. Osaki T., Ueta E., Arisawa K, et al. The
pathophysiology of glossal pain in patients
with iron deficiency and anemia. Am J Med
Sci 318: 324, 1999.
5. Rector WG Jr. Pica: its frequency and
significance in patients with iron-deficiency
anemia due to chronic gastrointestinal
blood loss. J Gen Intern Med 118: 185,
1989.
6. Allen RP, Auerbach S, Bahrain H, et al.
The prevalence and impact of restless legs
syndrome on patients with iron deficieny
anemia. Am J Hematol 88:261, 2013.
7. Hallberg L, Bengtsson C, Lapidus L, et al.
Screening for iron deficiency: an analysis
based on bone-marrow examinations and
serum
ferritin
determinations
in
a
8
Download

demir eksikliği anemisi epidemiyoloji, ayırıcı tanı ve tedavide gözden