J
7.
EGZOZ
7.1
Kirletici
Egzoz
GAZLARI
Bileşenlerin
gazları
CO,
hacimsel
bu
atomları
karbon
bileşenin
Hidrokarbonlar
HC hacimsel
konsantrasyonunu
mevcut
karbonlarını
Egzoz
gazları
gazların
ikinci
ortalama
çalışan
çarpılarak
düzeltilmiş
karışımlarda
tam
için
Buna
bulunacaktır.
kirletici
kirletici
maddelerin
yapılmaktadır.
veya
olarak
gbsterilir.
için
HC molekülünde
bblmek
gerekmektedir.
::~=~~~___
H8),
C
300
ve HC
için
Ancak
bu
asıl
bir
CO2
C
%0.8,
%14.2
ybntemle
bnemli
bu
132
ile
ve
olan
%15
CO,
470
C
kadarını
CO2
ve
HC
katsayısı
değerler
ppm
rblatif
C
de
olarak
değerler,
sonra
fazla
bnem
atmosfere
atılan
toplam
standardlarda
üzerinden
miktarlar
ile
yanmamış
düzeltilmiş
bulunan
nedenle
miktarları
katsayı
düzeltme
atıldıktan
Bu
seyreltilmiş
yaklaşık
ise,
hava
Stokiyometrik
değerler
Bu durumda
miktarıdır.
Uygulamada
belli
blçülen
atmosfere
kütlesel
da
CO,
karışımla
miktarda
bulunabilir.
ppm
toplam
Çeşitli
fakir
gazları
oluşan
brneğin
genellikle
fazla
hacimselolarak
ve
çünkü
madde
olarak
Ancak
miktar
olacaktır.
maddeler
taşımamaktadır,
ppm
miktarı
egzoz
sonucu
gbre
%9
CO2
olarak
belirtilmektedir.
değerler
gazlarının
%0.5
CO,
birimlerinin
ppm
(C 3
gerekenden
blçülen
yanma
15/(0.5+9+0.03)=1.57
tekrar
için
için,
Bu amaçla,
kapsamaktadır.
ile
tanımlanmıştır.
yanma
olmaktadır.
egzoz
C)
pro pan
olarak
bu şekilde
gbnderildiği
atomları
sayısı
bileşenlerin
oranı
motorlarda
motora
gene
bulabilmek
atom
içerisindeki
da
yüzde
da gbsterilebilir.
hacimsel
standardlar
(ppm
g b ster i 1 e n
ola rak
olarak
hacimsel
blçülmüş
durum
Burada
hidrokarbon
şeklinde
hacim
ise
alınarak
esas
m
genellikle
kapladığı
Bu
~~P
konsantrasyonlar
N02
belirtilmektedir.
Örn eğ i n ,
miktarların
ve NOx (NO+N02)
ise ppm
(parts
belirtilmekte
olup,
ppm milyon adet birim
gbstermektedir.
sayısını
blçümünde,
02 miktarları
NO,
olarak
içerisinde
STANDARDLAR
bileşenlerin
ve
belirtilmektedir.
million)
hacim
CO2
VE
Belirlenmesi
genellikle
olmaktadır.
per
ÖLÇÜMÜ
içerisindeki
belirlenmesi
olarak
EMİSYONUNUN
_
kirletici
sınırlandırmalar
tanımlanmış
bir
test
öntemi
eya
boyunca
belli
oyunca
bir
test
üretilen
/mil)
est
üretilen
ileşenlere
olarak
ölçülen
ait
emisyon
kütlesel
özgül
olarak
taşıtın
miktarı
tarafından
indeksi
(gltest)
yaptığı
yol
(g/km
veya
olarak
ve CO2
E zoz
gazları
k llanılan
7.1).
Bu
Ölçüm
sistemde
kimyasal
en
Orsat
değerler
h va/yakıt
oranı
Kızıl
sıra
ile
f~rklı
K zıl
Ayrıca
Genelde
bir
da
O -
smokmetre
is miktarı
ve
opaklık
olarak
oranlarda
ve
örnek
detektör
elemana
ulaşmaktadır
ait
eğrilerden
örnek
edilmesi
Bu
de
ait
(Şekil
bir
sistemde
sistem
kızıl
gazlar
içerisinden
radyasyon
enerjisinin
prensibi
üretilen
gazlara
133
diğer
analizörüdür.
tarafından
tarafından
hücresi
oranı
bileşenlere
7.2'deki
kullanılan
yapılacak
r ferans
oranı
bulunabilir.
bileşenler
kaynak
Bu üç
hava/yakıt
edilen
Şekil
gaz
absorbe
içerisinde
hidrojen-karbon
elde
ölçümünde
Işınlı
bulunan
yollanmaktadır.
hesabından
sonucu
içinde
amacıyla
kaplara
yakıtın
denge
ölçümü
örnek,
ayrıştırılması
kullanılarak
Ötesi
farklı
ötesi
sahip
alınan
bulunan
analizi
direkt
ışınların,
g~çerken,
gösterge ye
gazlarından
C 2 ve CO miktarlarının
ö esi
is miktarı
belirtilmektedir.
egzoz
maddeler
y' zdesel
D ğılmayan
kütlesel
CO ve CO2 miktarının
belirlenmesi
için
basiti
Or sat
Gaz
Analizörüdür
(Şekil
kimyasal
b ıunabilir.
kullanılarak
Yöntemleri
kesirleri
k llanılarak
1
cinsinden
içerisindeki
mol
egzoz
bilindiğinde,
içerisindeki
belirlenmektedir.
cihazların
bİıeşenin
vb.)
ve
de tanımlanmaktadır.
O2 ve CO'nun
f,rklı
gazları
değişen
is miktarı
sıcaklık
değerleri
egzoz
(opasite)
arasında
7.2 CO
(debi,
değerleri
hesaplanmaktadır.
ayrıca
cinsinden
konsantrasyon
ağırlık
miktarları
koyuluğu
sınırları
hacimsel
veriler
motorlarında
duman
C 2'
kütlesi
uygulanarak
bileşenin
ilişkin
100
yöntemi
toplam
tanımlanmaktadır.
sırasında
Dizel
bileşenin
ışık
hücre
7.3).
kullanılmaktadır.
ikiye
ayrılarak
içerisinden
geçip,
İçerisinde
ölçümü
i
i
i
ii
16
14
12 "
i;
LI
6
~ i
Şekil
7.1
gazlarının
ötesi
CO2
ışından
.hücrelerinden
ve CO
enerji
absarbe
dönüştürülerek,
akıma
konsantrasyonu
cinsinden
absarbe
kaynaktan
analizörü.
bileşenlerden
enerji
absarbe
çıkan
edici
ışık,
bulunmayan
miktarı
bileşenleri
farklı
dalga
etmektedir
edilen
enerji
ölçüm
kızıl
7.4).
referans
edilmekte
diğer
boylarındaki
(Şekil
miktarı
kalibre
ref·erans
belirlenirken,
elemanında,
detektör
yararlanılarak
Diğer
ettiği
absarbe
ise
gaz
kimyasal
olan
yapılmakta
hücrede
Orsat
Bundan
ölçüm
ve
farkı
elektriksel
ve
bileşenin
önlemek
amacıyla
yapılmaktadır.
kaynakların
gerekli
134
etkisini
dalga
boylarında
çalışılmak
üzere
~
.-;
Q)
(O
14
....•
i
u
ro
i
.ı::
12
i
....•
E
-r-l
""
.-;
Q)
....•
r;
i
" ,<,
""....•
COZ
i
lA
/
.o
...•
/
8
"
ro
.-;
/
N
/
ro
00
6
/
N
o
/
/
N
00
f.L1
i
4
/
°2
Z
°
10
S
12
14
Hava
7.2
Şekil
Orsat
gaz
IS
16
/ Yakıt
analizinden
20
Oranı
hava/yakıt
oranının
saptanması.
filtreden
bir
geçirilmektedir.
kesici
açılmaktadır.
şekilde
sonuçta
tarafından
Ayrıca
Bu
periyodik
bu miktar
saniyede
durumda,
olarak
birim
enerji
ölçülmektedir.
135
ışık
kaynağı
periyodik
yaklaşık
zamandaki
10
kez
miktarı
absorbsiyonu
olarak
kesilip,
belirleyecek
sağlanmakta
ve
<,
/
/
-, ,
(~.;.
')
\
i
\
-.
Işık
//
GAZLARI
Çıkış
Giriş
QJ
/
kaynağı
EGZOZ
/
Ölçüm
Çıkış
,,-lA! H;:ı=;~
hücresi
Vk~;Xr-Mi
sinyali
kr o f o n
\
Diyafram
cl]
[[:::::::::::::::::::JJ
Referans
hücresi
Kesici
Şekil
7.3
CO ve CO2
Kızılötesi
Işınlı
- -
-r-i
c:
60
o-
40
QJ
c)
i
\i
i
\J
O
i
i
i
\
\
20
i
y
\
h
oH
i
i
i CO
A
i
\
\
i
/i
/i
i
i
\ i \ i
Il
"
"
4
5
Kızılötesi
Şekil
7.4
7.3 HC Ölçüm
CO2
ve CO
analizörler
Ancak
doymuş
- Dağılmayan
analizörü.
\
\
~
QJ
00
gaz
ölçümü
----i
'\
CO2
80
-'"
-
-
100
~
emisyonlarının
Işık
CO ve CO2 gazlarının
etme özellikleri.
Dalga
Boyu
kızıl
/",ffi
ötesi
ışın
absarbe
Yöntemleri
ölçümünde
HC
ve
kullanılan
konsantrasyonunun
doymamış
Dağılmayan
ölçümünde
karbon-hidrojen
136
Kızıl
Ötesi
Işınlı
de kullanılmaktadır.
moleküllerinin
kızıl
c.~~-f.7-)
?A'J2A.ı='~\k ~
ötesi
bu
ışın
tip
absorbe
tarafından
az
etmektedir.
vermemektedir.
A.B.D. 'de
sistem
02
ve inert
orantılı
difüzyon
Alev
(Şekil
7.5).
orantılıdır.
HC'lar
akısı
HC'lara
az
etki
hassas
sonuç
taşıtlar
daha
dar
için
sınırlara
Dedektörü
ile
alan
içerisinde,
negatif
arasında
iyonizasyon
.
alevin
doğru
cinsinden
içindeki
akım
edilmiş
i
L,I+Y
L
hava
Alev
yakıt
02'den
iyonlar
akımı
HC
Çü"
+ örnek
İyonizasyon
137
gaz
Detektörü.
bir
sonucu
eklenmesi
ise
aleve
ile
doğru
oluşturmaktadır
miktarı
çıkış
Temel
oluşan
akımı
HC'ların
yükselticisinden
kalibre
bu iyonizasyon
polarizasyon
kolektöre,
akım,
miktara
belirlemektedir.
ve
H2'
arınmış
eklenen
Alevdeki
H2
uygulanan
Burada
iyonlardan
eklendiğinde,
Dedektörü,
Sisteme
elektrod
Bu
karışım
konsantrasyonunu
İyonizasyon
iyonlar
oluşmaktadır.
artmaktadır.
ianlar
7.5
Olefinik
da
yöntem
sonraki
7 .6) .
Şekil
heksan
İyonizasyon
alevinden
içerisine
de HC
Böylece
konsantrasyonu
H2-02
gelen
elektrostatik
iki
ölçülen,
daha
HC emisyonu
meydana
iyon
alevidir.
pozitif
giderek
alev
ölçümü
sağlanan
oluşan
olarak
olarak
miktarının
bu
Alev
doymu§
parafinik
ise
yılından
yerini
sadece
olmaktadır.
HC'lar
standardlarda
gazlardan
Bu
1970
Bu nedenle
bırakmıştır.
prensip
durumdadır.
Genelde
miktardaki
kullanılan
bu yöntem
ölçümlere
Bu
aromatik
nedenle,
getirilen
ölçümler
miktarı
aynı
Özellikle
indirildiğinden
olarak
absorbsiyon
olmakta,
olmaktadır.
olmaktadır.
etkileri,
Bu
farklı
yapılan
geçerli
sağlanan
çok
yapılan
yetenekleri
ile
için
hidrokarbonların
oranla
etme
analizörler
hidrokarbonlar
-> ~'-A'~k.
OL~\o.l\\(.
ile
geçirilerek,
sağlanır
doğru
HC
(Şekil
r------,
,
Yakıcı
hava
,
ı====:;ı
Örnek gazların
girişi
r
i
i
i
:
i
i
t
Bypass
sistemi
i
)::::=:::=:::ı=-:J~~:t*J:=1
-
i
i
L_
-.3i
___________
Kalibrasyon
sistemi
7.6
Şekil
RC emisyonlarının
5lçümü
- Alev
İyoni~asyon
Detektörü.
Bu
0-100
analizörle
ölçülmesi
mümkündür.
Ayrıca
10000 ppm C aralığına
tedir.
Genelde
yerine
inert
Ölçümler
alev
ve
gaz
debisi
karışımı
mertebelerindedir.
gazın
sıvının
boruların
Egzoz
için
gaz
ayrı
faz
karışımı
kullanılan
~
korunması
(H2'
oldukları
sistem
bir
açısından
izin
yöntem
gaz
He,
ikiye
N2)
değişik
sabit
karışmış
karışabilirlik
138
etkilenmedigi
cihazın
için
içerisine
ve küçük
detaylı
olarak
çaptaki
belirlenmesi
Kromotografisidir.
ayrılmaktadır.
içerisine
ml/dakika
verilmemelidir.
Bu
ayrılarak,
Bileşenler
kromotografisinde
hassashidrojen-
200
debisi
orifislerin
bileşenlere
değerlendirilmektedir.
hidrojen
daha
ml/dakika,
Ancak
RC'ların
de Gaz
saf
kullanılmaktadır.
buharından
yoktur.
0-
kullanılabilmek-
olarak
3-5
hava
girmesine,
fizikselolarak
üzere
debisi
HC'ların
olarak
amacıyla
bağlı
su
gerek
içerisindeki
kullanılan
olmak
Bu
gaz
olarak
az hassas
hidrojen
ml/dakika,
partiküllerin
gazları
ayrı
75
daha
azaltmak
debisine
örnek
hassas
ölçülmesinde
karıştırılmış
kurutulmasına
veya
HC'ların
yakıtın
Normalde
çok
cihaz
sıcaklığını
gazlarla
hava
aynı
kadar
laşmaktadır.
örnek
ppm C aralığında
sabit
Egzoz
faz
özelliklerine
bu bileşenler
faz
ve hareketli
gazları
analizinde
sıvıdır.
durumdaki
yöntemde
İnert
taşıyıcı
bileşenler,
göre
sabit
sahip
faz
içinde
yer
kolonundan
almaktadır.
sınırlı
belirlenerek
bir
gazların
Sıcaklığı
süre
için
analizi
hassas
ayrılan
yapılır
A ve B bileşenleri
bileşenlerin
(Şekil
sabit
7.7).
O
1--.-A~
Zaman
B
=
t,
A~
/
-~-----ı~
Zaman
=
t +
ı
t
Detektör
Fırın
Regiilatör
Taşıyıcı
gaz
Egzoz
Kayıt
cihazı
L
Benzene
2,
Toluene
3,
Ethy/.
4,
p -xylene
5,
m - xylene
6.
O-xylene
Benzene
ı
2
lL!iJLJL
30
50
60
20
------
Şekil
7.7
Gaz
Kromotografi
139
sistemi.
faz
miktarları
I_---ı
T_a_ş_ı_y_ı_c_ı_g_a_z __ =
bilinen
Kolon
1__
Zaman
olarak
10
Zaman
O
7.4 NO
NO
Ölçüm
x
ölçümü
yöntemi
Yöntemleri
de
ile
oldukça
mevcudiyeti
kurutulması
Bu
NO
altındaki
50
mümkün
ölçümü
oluşan
Bu
karşı
ana
prensip
çıkan
N02
foton
içeren
N02
x
da NOZ
ötesi
miktarı
detektör
Bu
prensibine
olarak
fotosel
sonucu
dönüştürülmesi
sonucu
ölçümü
NO
x
buna
ile
içerisinde
dengesi,
NO
mevcut
NO yönüne
sağlanmaktadır.
ayrı
ayrı
da dönüştürücüden
Böylece
her
NO
yapılması
geçirilen
iki
ölçümün
bulunur.
kullanılan
gaz
N02
benzer
sınırlı
sağlanmakta
konsantrasyonu
sistem,
dağılmayan
şekilde
biri
N02'nin
Ancak
olduğundan
ölçümü
kızıl
bu
de
kızıl
kalmaktadır.
çalışmaktadır.
kullanılmaktadır.
140
sistemlerden
analizörüdür.
yeteneği
absorbsiyon
üzerinde
gaz
ölçümün
Işın
başlangıçtaki
değişim
belirlenir.
absorbsiyon
sağlanabilmektedir.
analizörün
için
bu yöntemle
ölçümü
N02/NO
%90
sonra
Işınlı
yeterli
mertebesinin
değerinde
NO miktarı,
Ultraviyole
ile
ısıtılarak
ölçümünde
ışınlardaki
ışını
olduğu
reaksiyonu
miktarının
Örnek
gazlarında
miktarı
miktarının
Dağılmayan
UV
önce
NO
farkından
Oc
egzoz
istenildiğinde,
gazlardaki
gazın
Kimyasal
duruma
böylece
gazlar
315
ozon
belirlenip,
ölçümünde
2
300
gerekmektedir.
yöntem
miktarının
N02'nin
N0
buharı~ın
örnek
ölçümü
enerji
olmaktadır.
Yaklaşık
NO ile
enerjisi
Bu
miktarı
ise,
bir
uyarılmamış
NOZ'nin,
da belirlenmiş
ve
ışın
Bu nedenle
zayıf
NO
ışın
ötesi
su
arttırılması
hassas
miktarı
çevrilir.
ve
absorbsiyonu
altında
daha
belirlenmesidir.
gelen
CO2
ölçümünde
da
değerinin
yöntemde,
açığa
miktarının
NO'nun
ötesi
kızıl
etkilemektedir.
miktarların
kullanılan
uyarılmış
sırasında
CO,
kızıl
olmamaktadır.
için
ölçümüdür.
NO'nun
ve
uzunluğunun
ppm
dağılmayan
Ancak
ölçüde
gerekmektedir.
bakımdan
x
önemli
hücre si tüpünün
pratikte
açıklanan
düşüktür,
ölçümleri
sınırının
ölçüm
önce
yapılabilmektedir.
absorbsiyonu
ppm
daha
5
ppm
yöntemle
ötesi
Ancak
ışınlı
burada
7.5
İs
İs
ve Partiküllerin
ve
Ölçümü
partiküller
üretilmektedir.
dayalı
yöntem
örnek
bir
oldukları
İs ölçümünde
ile
siyah
belirlenir.
skalada
% apasite
oranı
Ringelmann
bir
fotosel
ışık
sistemi
dönüştürülmektedir.
oranı
bir
kağıdı
koyuluğu
çıkan
ışık
miktarını
kalibre
is
kağıdı
bırakmış
emisyonu
değişen
gibi,
birimlerde
koyuluğunun
değerlendirilerek
Bu akımın
filtre
0-100 arasında
de farklı
kağıdı
hacimdeki
üzerinde
değerlendirilerek
sistemlerde
ile
sabit
değerlendirilebileceği
Filtre
kaynağından
gazlar
tarafından
belirlenmesine
gazlarından
filtre
kağıdı
olarak
vb.
lendirilebilmektedir.
bu
koyuluğu
Filtre
motorları
yoğunluğunun
Egzoz
sonra,
lekenin
miktarı
için,
duman
emilerek,
geçirildikten
Hartridge,
dizel
kullanılmaktadır.
pompa
içerisinden
özellikle
Bosch,
değer-
ölçülebilmesi
yansıtma
miktarı
eletrik
akımına
edilmesi
sonucu
apasite
belirlenmektedir.
Şekil
7.8
Partiküllerin
toplam
olarak
daha
partikül
tanımlanmış
miktarı
İs emisyanunun
bir
ölçülerek,
hassas
olarak
miktarının
test
- smokmetre.
belirlenmesi,
ölçümüne
süresi
taşıtın
tanımlanmaktadır
ölçümü
boyunca
gittiği
<B/km
dayanmaktadır.
ve
141
üretilen
birim
g/mil
yol
başına
olarak).
kütleselolarak
Bu
toplam
amaçla,
partikül
kütlesel
değer
7.6 Egzoz
Egzoz
Gazlarından
gazlarından
yöntem,
Toplam
sonra
hacmi
boşaltılması
(DHÖA)
naylon
ve
olması
torbalar
doları
ölçülür.
yerini
bırakmaktadır.
Değişmez
Çeşitli
güçlükler
Y5nteminde
bu yöntem
Hacimde
emisyon
gazlar
toplanır.
Gazların
konsantrasyonu
Ancak
yöntem
(toplama,
bazı
içerisinde
bileşenlerin
bu
işlemler
Alma
basit
tümünün
yanında
gazlarla
Örnek
en
gazların
gerektirdiğinden
Gazlardan
sonucu
zorluklardan
basit
vb.)
içerisinde
üretilen
miktarlardaki
ölçme
çıkarmaktadır.
toplam
olarak
büyük
biriktirme,
yöntemleri
boyunca
Prensip
çok
Yöntemleri
alma
süresi
toplanmasıdır.
soğutulduktan
Alma
örnek
test
uygulamada
Örnek
torbaların
getirdiği
Örnek
Alma
standardlarında
çeşitli
Yöntemine
DHÖA
yöntemi
kullanılmaktadır.
L
havası
Seyreltme
pompa
Filtre
Egzoz gazı örneği
Egzoz ------'.
gazla~_r---~~_~
Isı eşanjörü
pompa
Şekil
Test
7.9
çevrimi
çalışması
sağlanacak
içerisinde
organik
bulunan
Böylece
maddeler
filtrelenmesi
üzerindeki
yönteminde
ek hava
ile
için
hız
ve yük
de zamana
gazları
sabit
seyreltilmektedir.
bazı
bileşenlerden
kömür
seyreltme
de siklon
sistemi.
debisi
egzoz
arıtılmış
partiküller
Alma
değişik
gazlarının
soğutularak
gerekmektedir.
Örnek
motorun
egzoz
DHÖA
şekilde
öncelikle
Hacimde
boyunca
nedeniyle
değişmektedir.
hava
Değişmez
142
Ancak
debi
karışımın
bulunan
Ayrıca
Bu
için
geçirilmesi
içinde
kullanılarak
filtrelenmektedir.
olarak
etkilenmemesi
olacaktır.
filtre
bağlı
hacimsel
filtresinden
havası
durumlarında
ve
partiküllerin
lA mikro
yöntem
nem
esas
metrenin
olarak
karışımın
kütlesel
nedenle,
belirlenmiş
gazları
ile
debinin
sabit
Test
süresi
sürekli
gerek
debisinin
sabit
bu sıcaklığa
boyunca,
anında
DHÖA
torbalarda
DHÖA
y6ntemi
Japonya'da
hem
gazları
gazların
debisi
gazların
debisinin,
Genelde
egzoz
ölçümü
ile
de aynı
ile
ayarlanmaktadır.
7.7
Test
Taşıtlar
bu y6ntem
uygulamada
ve
kullanılan
olarak
tarafından
üretilen
test
sınırlandırmalar
olan
yasalarla
Topluluğu
test
taşıtlarının
ilişkin
egzoz
Türk
diğer
y6ntem
Burada
alınmaktadır.
birlikte,
oranı
B6y1ece
6rnek
kalacaktır.
emme
havasının
bir
bu
mekanizmaların
Ancak
alınan
otomatik
debisi
egzoz
6rnek
sabit
motorun
sonra
ve
uygulanmaktadır.
bir
örnek
duruma
karmaşık
kontrol
g6re
olması
uygulanmamaktadır.
kirletici
y6ntemleri
A.B.D.,
yönteminde
yöntemidir.
değişimi
daha
ve Standardlar
ilişkin
oranı
Test
karayolu
debisine
gazların
yaygın
bir
değiştirilmektedir.
Yöntemleri
6lçülmesine
getirilen
Ancak
Federal
Alma
debisinin
örnek
belirli
kullanılan
gazları
gazları
hem
bulunacaktır.
da bu y6ntem
oranda
oranda
egzoz
6lçümü
bi1eşenlerin
Avrupa
değişikliklerle
belirlenmekte
mekanizması
nedeniyle
bir
debisindeki
debi
depo1anmasına
ölçümüne
1988)
Örnek
-
egzoz
ABD
Motorlu
almada
Değişken-Hızlı
Orantısa1
~ .•
gazları
içerisinden
belli
kirletici
itibaren
olup,
Mart
6rnek
gazların
gazların
emisyonun
5648
ve toplam
değerlendirilmektedir.
yılından
kirletici
gazlarından
egzoz
karıştırılarak
konsantrasyonları
de örnek
toplanarak
(TS
örnek
de
da uygulanmaktadır.
Standardlarında
Bu
soğutulan
havası
miktarları
bu yöntemle
kullanılmakta
gazlarındaki
Egzoz
Ayrıca
1982
standardlarında
değerine
seyreltme
yapıldığından
y6nteminde
naylon
amaçlamaktadır.
sağlanır.
miktarları,
Genellikle
sıcaklık
bileşen1erin
kalmamaktadır.
toplam
bir
tutulmasını
getirilen
tutulması
olarak
sabit
maddelerin
ve
Avrupa
belirlenmiştir.
bu
madde
ülkeleri
Bu
miktarlarının
miktarlarına
ve
Japonya'da
yasalar
taşıtların
--,-=_"o--~:--.",,--==,,"~==
tip i (b e n zi n v eya
d i zel m o to rlu)
143
v e b o yu tlar ı na
(t a Ş ı tı n c=c~ğ
~~ Ltı ğı,
motor
hacmi
vb.)
göre
farklı
sınıflandırmalar
içerisinde
=~===="-=-,==.=~.",==-=="--".-o-:;:;o:.",,,---::::::~~,.~~."":==,
uygulanmaktadır.
birlikte
Artan
taşıt
taşıtların
yasal
Kirletici
olduğu
yöntemlerinde
ana
rölanti,
hız
alınarak
bir
Bu
farklı
özellikle
bakımdan,
da zaman
ekonomi,
ız-zaman
yagramı
alanlarda
önemli
boyutlara
içerisinde
taşıtın
hız
emisyona
daraltılmaktadır.
ve test
yöntemleri
Ancak
kent
düşürme
ile
kentsel
uygulanmaktadır.
olarak
arttırma,
düzeyi
kirletici
standardlar
olarak
prensi
teknoloji
kirliliğinin
sınırlandıran
ülkelerde
ve
artışı
hava
sınırlamalar
emisyonu
nüfusu
hızlı
sağlamaktadır.
getirilen
farklı
sayısının
neden
ulaşmasını
dünya
içi
trafiğindeki
koşulları
azırla$maktır.
test
da dikkate
Ölçümü
yapılacak
·::-~=",,,",~--=~,,,,,,--==",,,,,,:==,;,:-::=---,.,,,,-=,,,.::o.,,,,=,,,=·r~.,:~==~=,~
taşıt
yer
freni
hız-zaman
üzerinde
eğrisine
çalıştırılır
göre
yol
boyunca
üretilen
egzoz
miktarı
ölçülür.
Standardlarda
ve
koşulları
gazları
standardda
simüle
içerisindeki
değişmez
belirtilmiş
edilerek,
kirletici
hacimde
bu süre
bileşenlerin
örnek
alma
yöntemi
kullanılmaktadır.
Bu tür
test
A.B.D. 'de
yöntemlerinin
kullanımı
Kaliforniya'da
ilk
olarak
başlatılmıştır.
1966
7-konumlu
yılında
çevrimden
C'=-'=~;;:':::=-=,,-===~=:::=C--":::~'"~='''~'':_'
__
''_'
__
'_'_''
__'''"=--:="",,,"_"""=_"-_-=_..,,._~
oluşan
bu
test
A.B.D. 'de
olup,
uygulanmaya
9 kez
dakikaya
tekrarlandığından
ve hız
yöntemi
edecek
düşürme
hız-zaman
ilişkili
ayarlamalar
model
içinde
Çevrim
boyunca
7.5
millik
halen
kullanılmakta
olan
FTP
1972
75
yılında
bu
temsil
22 dakika
51
ağırlığı
ile
çevrim
(Federal
21
arttırma,
kullanımını
Taşıtın
bu
s sürmekte
hız
tanımlayan
belirlenmiştir.
tüm
yaklaşık
çalışma,
taşıt
sonra
137
süresi
uygulanmaktadır.
yapıldıktan
edilmektedir.
boşta
birlikte
süresi
test
ve bu durumu
diyagramı
simüle
taşıtlarla
toplam
konumları
geliştirilmiş
saniyelik
A.B.D.'de
Test
şehir
şekilde
üzerinde
1967
başlanmıştır.
ulaşmaktadır.
ekonomi
test
yöntemi
de yer
Test
freni
Procedure)
='~=''':''''''''C",-':':''::-=:-=C'::::::~
standardında
600
s
boşta
maksimum
egzoz
çevrim
hız
gazları
Getirilen
uzunluğu
çalışma
91.2
üç
km/saat
farklı
sınırlandırmalar
11.115
şeklinde
tir.
torbada
taşıtın
144
mil,
olup,
Bu
çevrim
ortalama
test
toplanarak
ağırlığı
süresi
hız
sırasında
1877
34.1
s
km/saat,
seyreltilmiş
değerlendirilmektedir.
veya
motor
hacminden
+
km/h
120
km/h
Erıgir.eoff
s
ct
I__ ----+-FTP
ht
72---~----t""
O~~_~~~~Jucı---ı,~~2-~-------~~--~~~
Şekil
bağımsız
boyunca
izin
iooo
505
O
7.10
A.B.D.
olarak
tüm
otomobiller
geçerlidir.
verilebilecek
Federal
A.B.D.
Test
Yöntemi.
için
en az 50 000
Federal
en yüksek
2477s
1972
1372
test
emisyon
yöntemi
sınır
millik
ile
değerleri
bir
getirilen,
Tablo
7.1'de
verilmiştir.
Tablo
7.1
GEÇERLİLİK
1982
sonrası
A.B.D.
Emisyoil Sınır
BÖLGE
CO
Değerleri
HC
- FTP
75.
NO x
BUHARLAŞMA
g/mil
g/test
g/mil
g/mil
Federal
3.4
0.41
1.0
2.0
Kaliforniya
7.0
0.41
0.4
2.0
145
süre
A.B.D.
Federal
test
Buna
uygulanmaktadır.
yöntemi
göre
ayrıca
sınır
diğer
ülkelerde
Tablo
değerler
7.2'de
verilmiştir.
Tablo 7.2
FTP 72/75 Test Yöntemine
göre çeşitli
ülkeler
için sınır değerler.
ÜLKE
UYGULANA
BAŞLANGICI
CO
g/mil
HC
g/mil
NO
x
g/mil
. 1_:·ri1
\
:
BUHARLAŞMA
g/test
i'~.,
2. 1
1.9
-
2.1
0.25
0.62
2.0
1982
24.2
2.1
1.9
1986
9.3
0.93
1.2
-
1987
2. ı
0.25
0.62
2.0
Avusturya
1988
2.1
0.25
0.62
2.0
Avustralya
1981
18.6
1.75
1.9
6.0
1986
9.3
0.93
1.9
2.0
Meksika
1982
31.0
2.9
-
2.0
Kanada
1985
25.0(1)
2.0(1)
3.1(1)
2.0
İsveç
İsviçre
1975
24.2
1989
1986
7.0
0.41
1.0
2.0
1987
3.4
0.41
1.0
2.0
(1) g/mil
146
de
Avrupa
Topluluğu
(AT)
test
yöntemi
egzoz
gazlarından
torbalarda
çevrim
uzunluk
çalışma
hariç
(Şekil
km
ECE
orantılı
idi.
Bakanlıklarının
hacmi
ECE
tutulduğunda
7.11).
15-04
km
27.01
km/saat),
izin
şimdiki
üç guruba
18.7
hız
(boşta
50 km/saat
önceleri
AT
taşıtın
değerleri
ülkeleri
standardlarda
Test
oluşan
km/saat
emisyon
indirilmiş
örnek
çevrimden
göre
tarihli
seyreltilmiş
tanımlanan
maksimum
verilen
ortak
hacmindeki
4
hız
beri
ile
olarak
olup
Ortalama
ile
alınarak
(Tablo
R
hava
litre
dir.
1985
kararları
da daraltılmıştır
100
1.013
olarak
yılından
yöntemde
Standardlarına
Ancak
esas
Bu
1982
yaklaşık
uzunluğu
4.052
ile
değişmekte
strok
alınan
toplanmaktadır.
toplam
ağırlığı
ülkelerde
uygulanmaktadır.
çevriminde,
dir
üyesi
bu ayrım
ve sınırlar
de
Çevre
motor
daha
7.3).
km/h ~------------,
Şekil 7.11
Avrupa
Topluluğu
147
test
çevrimi
ve test
donanımı.
Tablo 7.3 Avrupa Topluluğu
ECE R 15 test yöntemine
göre
sınır değerler.
a ) 1988 öncesi
co
HC + NO x
g/test
g/test
1020
58
19.0
1020 - 1250
67
20.5
1250 - 1470
76
22.0
1470 - 1700
84
23.5
1700 - 1930
93
25.0
1930 - 2150
101
26.5
2150 -
110
28.0
Taşıtın
ağırlığı
kg
-
b) 1988'den
itibaren
Uygulama
CO
HC + NO x
başlangıcı
g/test
g/test
Hotor
(I)
hacmi
NO x
g/test
i
..., ...
2.0
2.0 - 1.4
1.10.1988
25
6.5
1.10.1991
30
9.0
<:. 1 .4
1.10.1990
45
15.0
,-;-;.'
Japonya'da
ilki
ise farklı iki Test Çevrimi
ll-konumlu
çevr~m
adlandırılmaktadır.
başlanmakta
uzunluğu
km/saat
ve
1.021
tir.
4
kez
km,
testte
test
Bu testte
son 5 çevrimde
i
kullan 'lmaktadır. Bunlardan
tekrarlanmaktadır.
olup,
yapılmaktadır.
Böylece
maksimum
sıcak
6 kez tekrar
da
motor
i
hız 30.6 km/saat,
çevrim
olarak
deneylerelsoğuk
lO-konumlu
148
6.0
sOğukl~est
çevrimi
ortalama
Diğer çevrim
tanımlanmaktadır.
ölçümler
Bu
.olu~~
3.5
test
Çevrim
hız 60
olarak
edilmekte,
sıcak
ile
motor
ancak
ile
ölçümler
gerçekleştirilmektedir.
ortalama
hız 17.7 km/saat,
çevrimde
boşta çalışma
Bu
maksimum
zamanı
çevrimin
uzunluğu
hız 40 km/saat
%21.7
iken,
0.664 km,
tir. ll-konumlu
lO-konumlu
çevrimde
%26.7 dir (Şekil 7.12).
,m"ı
km/hi
:[
~LL~ :l Q c!\ i
o
50
100
o
s
sc
100
S
Il- konumlu
Şekil
Japon test çevrimleri.
7.12
Japon Test yönteminde
buharlaşma
miktarı,
taşıt kapalı
bir hacimde
-------=====~====~==
bir
saatlik
test
süresi
boyunca
miktarının ·ölçülmesi sonucu
belirlenir.
olarak
adlandırılmaktadır.
değerler
Tablo 7.4'te verilmiştir.
Tablo 7.4
Japon
Japon Test Yöntemine
TEST YÖNTEMİ
lO-konumlu
g/km
ll-konumlu
g/test
SHED
g/test
tutularak
Test
Bu
bu
yöntem
SHED
yöntemine
göre
HC
NO
2.1
0.25
0.25
7.0
4.4
x
149
sınır
BUHARLAŞMA
2.0
HC
metodu
göre sınır değerler.
CO
60.0
hacimdeki
KAYNAKLAR
1. Patterson,
Engines
D.J. ve N.A. Henein,
and Their Control,
Michigan,
Ann Arbor Science Pub. Ine.,
G.S. ve D.J. Patterson,
Formation
and Measurements,
3. Amann, C.A., Classical
Industrial,
5. Automotive
Handbook,
6. SAE Handbook,
Combustion
1985.
Infrared
Analyzers,Katalog,1984.
Section
Kirletici
Tip ve Kabul Deneyleri,
Gazların
Gaz Kirleticileri
Sınır Değerleri,
TS 4236/Mart
1988.
Instruction,
for Spark-Ignition
Stuttgart,
1986.
150
Emisyonuna
TS 5648/Mart
Taşıtlarının
Control
1986.
25, 1982.
Karayolu
9. Emission
- Pollutant
for Engine Research,
Robert Bosch GmbH, Stuttgart,
veya Dizel Motorlarında
8. Motorlu
Diagnostics
Non-Dispersive
Emissions,
Göre Taşıtların
Engine Emissions
Plenum Press, New York, 1974.
SAE Paper No. 85 0395, U.S.A.,
7. Benzin
From Combustion
1979.
2. Springer,
4. Beckman
Emissions
Engines,
1988, TSE.
için Emisyon
Bosch Technical
Download

Notlar 07