YG Tesislerinde Manevralar…
Mustafa Fazlıoğlu
Elektrik Mühendisi
[email protected]
Manevra: Sistemin tamamını veya muhtelif kısımlarını gerilim altına almak veya gerilimsiz duruma
getirmek için KESİCİ ve AYIRICI’lar kullanarak yapılan işlemdir.
Bara :Aynı gerilim ve frekanstaki elektrik enerjisinin toplanıp dağıtıldığı iletkenlere denir.
Transformatör Merkezi:154 kV.’luk gerilimin; 34.5 kV.’a veya 34.5 kV.’luk gerilimin; 10.5 kV.’a
düşürülmesi için transformatör kullanılan, tüketim merkezleri yakınlarına kurulmuş tesislerdir. Bu
tesislerde manevra yapan personele de TABLOCU denir.
Dağıtım Merkezi: ( Kesici ölçü kabini K.Ö.K.) Dağıtım sistemlerinde çeşitli branşman noktalarında ve
birden fazla çıkış bulunan, kesici ve ayırıcılarla manevra yapılan kapalı tesislerdir. Bu tesislerde manevra
yapan personellere ise MANEVRACI denir.
Çıkış Kesicisi: Bir transformatör merkezi veya dağıtım merkezi’ ne enerji taşıyan hat veya kablo
donanımını bara’ ya bağlayan kesicidir.
Transfer Kesici: Bir teçhizatın kendi kesicisi yerine geçebilen ve ana bara ile transfer bara’ yı bağlayan
kesicidir. Bir transfer kesici üzerinden birden fazla kesici beslenemez.
Kublaj Kesici: Çift baralı sistemde iki barayı birbirine bağlayan gerektiğinde ring’ i kapatan kesicidir.
Ring Devre: En az üç merkezin yada iki merkeze bağlı paralel iki Enerji Nakil Hattının oluşturduğu kapalı
devredir. Herhangi bir nedenle açmış olan bir ring devrenin kapatılabilmesi için her iki taraf gerilimleri
arasında gerilim farkının %20 nin altında olması şarttır.
Paralel Devre: İki ayrı sistemin senkronizasyon şartları yerine getirilerek birleştirilmesi ile oluşan
devredir. İki değişik sistemi paralel çalıştırmak için
Gerilimler arasında ki fark : %15
Frekans farkı
: 0.2 Hz.
Faz açısı
: 30º nin altında olmalı.
Manevralarda Genel Kurallar
Bara sistemi ne olursa olsun manevra yapılırken aşağıdaki kurallara kesinlikle uyulması şarttır.
Manevraya başlamadan önce İş Güvenliği malzemeleri kontrol edilerek; Tümünün manevranın yapılacağı
yerde hazır bulundurulması ve bu malzemelerin kullanılması mecburidir. Bir dağıtım transformatör merkezi
veya kesici ölçü kabininde bulunması gerekli iş güvenliği malzemeleri şunlardır:
*İzole eldiven.
*Güvenlik ayakkabısı.
*İzole halı veya tabure.
*Neon lambalı ıstanka.
*Emniyet kartları veya ikaz ve ihbar levhaları.
*Baret.
*Gözlük
Açma Manevraları
Açma manevralarına önce kesicilerden başlanır. Kesici açılır kesicinin her üç fazının da elektriksel olarak
açık olduğu neon lambalı ıstanka ile kontrol edilir. Daha sonra BARA ayırıcısından başlamak üzere ayırıcılar
açılır, daha sonra hat ta ters besleme yok ise toprak ayırıcısı kapatılır.
Kapama Manevraları
Manevraya önce TOPRAK ayırıcısının açılması ile başlanır. Daha sonra hat ayırıcısı ve bara ayırıcısı kapatılır.
Ayırıcı kontaklarının yerine iyice oturduğu gözle kontrol edildikten sonra kesici kapatılarak servise alınmış
olur.
Bara Sistemleri
Dağıtım sistemlerinde kullanılan bara sistemlerini ve bu baralar üzerinde yapılan manevralar ile bara
sistemleri özelliklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
Tek Baralı Sistem
Bay-Pass Ayırıcılı Sistem
Transfer Baralı Sistem
Çift Baralı Sistem
0.4 Kv.’ un üzerindeki manevralar (Yüksek Gerilim) yetkililer tarafından yaptırılır. 0.4 ve daha aşağı
gerilimlerdeki teçhizat manevraları ise çalışma mahallinde teçhizat üzerinde çalışacak kişiler tarafından
yapılır.0.4 kV.’ un üzerindeki gerilimli merkezlerin primer tarafında yapılacak manevralarda çalışma
müsaadesi olsun veya olmasın yetkililerce manevra formu yazdırılması gereklidir. Ancak transformatörlerin
veya kapasitörlerin dönüşümlü çalışmaları yada programlı olarak devreye alınıp çıkarılmaları hallerinde
manevra formu yazdırılmasına gerek yoktur. Bu gibi manevralar ilgililerce yaptırılır.
Manevralarda Takip Edilmesi Gerekli Usuller
İlgililerin manevraları, çalışma müsaadesi formuna uygun olarak tuttukları MANEVRA FORMU ile yapılır.
Manevrayı yapacak tablocu veya manevracı manevra talimatı alarak aşağıdaki usullere uymalıdır.
Manevrayı yaptıracak olan yetkili kendisini ismen tanıtarak manevrayı yapacak olan kişiyi de ismen
tanımalıdır. Çalışma müsaadesine uygun olarak servisten çıkarılacak veya servise alınacak teçhizat için
düzenlenen manevra şeklini tablocu veya manevracı MANEVRA FORMUNA doldurur. İlgili birim tablocu
veya manevracıya; formun yazılı talimat olduğunu belirtmesi gerekir.Manevralarda takip edilecek işlem
sırası her bir işlem için ayrı bir satıra yazılır.Talimatlar açık, kısa ve net olmalı farklı bir anlam taşımamalıdır.
Manevra yapılacak kesici ve ayırıcıların varsa kod numaraları yoksa fider isimleri ile belirtilmelidir.
İlgililerin talimatları bitinceye kadar manevra talimatını yazan kişi manevra yazmayı kesmez; anlaşılmayan
bir konu varsa talimatı veren kişinin konuşması bittikten sonra tereddütlü konuların açıklanmasını ister.
Talimatta gerçekten değişecek bir nokta varsa ilgili birim manevra formunu iptal ederek ayrı bir form
yazdırır.Tablocu veya manevracı yetkililer tarafından yazdırılan ve yazılması sıra ile bildirilen işlemlerin her
birini; yaptığı işlemi ve saatini manevra formuna kaydederek yetkililere bildirir. Diğer işlemler için yeni
talimatı bekler talimat verilmeksizin işlem yapamaz.İki taraftan beslenen bir teçhizatın servis dışı edilmesi
halinde ilk olarak her iki merkezden kesiciler daha sonra ayırıcılar açılır ve iki merkezden toprak ayırıcıları
kapatılır. Servise alınması işleminde ise açma manevrasının tersi önce her iki merkezden toprak ayırıcıları
açılır, bara ve hat ayırıcılarını kapattıktan sonra yetkililerin bilgisi dahilinde kesiciler kapatılır.
İki değişik bölgeden enerji taşıyan enerji nakil hatlarındaki manevralarda hattın ait olduğu bölge yetkilileri
tarafından yapılan manevraları diğer bölge yetkilileri sadece takip eder.
Tablocu Veya Manevracının Dikkat Etmesi Gerekli Hususlar
Manevraya başlamadan önce manevra formu dikkatle gözden geçirilmeli.Manevrayı yaparken manevra
formunu yanında bulundurup hangi teçhizat üzerinde ne işlem yapıldığını ve saatini karşı haneye
yazmalıdır.Servisten çıkarılan teçhizatın başka bir noktadan beslenebileceği ihtimalini dikkate alarak ölçü
aletleri ve diğer cihazlarla kontrol edilmelidir.Manevra yapılırken herhangi bir şüpheye düşüldüğünde
manevra uygun bir noktada bırakılarak yetkililere bildirilmelidir.Tablocu veya manevracı manevra
yaparken dikkatini dağıtacak hiçbir hareket veya söz söylenmemelidir.
Çalışma Müsadesini Gerektiren Haller
Müşterilerle mutabakat sağlanması işlemini işletme mühendisleri veya yetki verilmiş diğer şahıslar sağlar.
Mutabakatı sağlayan kurum elemanının ve müşteri temsilcisinin isimleri çalışma müsaadesi isteğinde
belirtilmelidir.Alçak gerilimdeki çalışmalarda çalışma müsaadesi yazdırılmasına gerek yoktur.
Haberli Çalışmalar
Servis harici bir teçhizat üzerinde yapılacak (Transfer kesici, yedek transformatör, transfere alınmış
kesiciler gibi ) tamir, bakım veya herhangi bir değişiklik amacı ile yapılacak ve sistemin normal işletme
durumunu azaltmayacak yönde, müşterilerde inkita yaratmayacak çalışmalar HABERLİ ÇALIŞMALARDIR.
Arızalı Durum Çalışmaları
Sistemdeki herhangi bir teçhizat arıza sebebi ile servisten çıkmış veya çıkarılmış ise söz konusu teçhizat
üzerinde yapılacak çalışmalar arızalı durum çalışmalarıdır. Bu çalışmalar için çalışma müsaadesi isteğine
gerek yoktur.Transformatör, kesici, ayırıcı, ölçü transformatörleri, bara arızaları ve bağlantılar, doğal
afetlerle can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürecek ani müdahaleleri gerektiren durumlarda gerekli
müdahale yapıldıktan sonra manevra yaptırmaya yetkili birimlere haber verilir.
Arızaya müdahale edecek olan servis (Transformatör bakım, Hat bakım, Röle ekibi gibi ) tüm emniyet
tedbirlerini aldıktan sonra çalışmalara başlar. Daha sonra işin gidişatı ile ilgili bilgileri sorumlulara bildirir.
Direk Muhabere Olanağı Olmayan Hallerde Manevralar
Direk muhabere olanağı olmayan yerlerde yetkililer manevraları üçüncü bir kişi aracılığı ile manevrayı
yapacak olan kişiye yazdırır. Üçüncü kişide manevra formunu manevrayı yapacak olan kişiye yazdırır ve
manevra yapılır. Üçüncü kişi manevra yaptırmaya yetkili birimin görevini üstlenmiş olur. Manevrayı
yaptıracak olan üçüncü kişi; manevralar ister tek merkezden isterse birden fazla merkezden yapılacak
olsun manevraları yaptırmak ve çalışmayı yapacak sorumlu kişiyle koordinasyonun yapılmasından
sorumludur.
Kaynakça:EMO
Download

Faaliyet Duyurusu (Oryantring) - Bodrum İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü