GÜZELYAZICI, Abdurrahman Şeref
ı
GÜZELHİSARi, Mustafa Hulusi
ı
(ö. 1253 / 1837)
L
Hanefi fakibi ve
mutasawıf.
_j
Güzelhisar (Aydın) vilayetine bağlı Denizli sancağının Buldan nahiyesinde doğ­
du. Babasının adı Mehmed'dir. Mensubu olduğu tanınmış bir seyyidler ve alimler ailesinden dolayı Muradi nisbesiyle
de anılmaktadır.
Güzelce Mahmud Paşa Ceşmes i - Mah mutpaşa 1 istanbu l
Kesme küfeki taşı cephenin ekseninde sivri kemerli bir niş, kemerin üzerinde de son mısraı ebcedle 1014 (1605)
tarihini veren mermer inşa kitabesi bulunmaktadır. Bülbüli mahlaslı bir şairin
on dört mısradan meydana gelen sülüs
hatlı kitabe manzumesi on dört kartuşa taksim edilmiş ve bunların altına iki
kartuş daha eklenerek sağdakine "Maşallah " , soldakine de "Tamir 19 Safer
sene 1170" ( 13 Kasım 1756) ibareleri yerleştirilmiştir. Bu durum. söz konusu onarım sırasında kitabenin bütünüyle yenilendiğini göstermektedir. Kitabeyi taçlandıran beyzi madalyonun içindeki Abdülmecid tuğrası da çeşmenin bu hükümdar döneminde (ı 839-1861 ı bir daha onarıldığına işaret etmektedir. Sivri
kemerli nişi yanlardan kuşatan ve normalde kitabeyi de yukarıdan kavraması
gereken silme çerçevenin kitabenin bitiminde kesintiye uğraması , bu' hizadan
itibaren kesme taş örgünün yerini tuğ­
la örgüye terketmesi ve ayrıca nişin içindeki kaş kemerli iki maşrapalığın arası­
na arnpir üslübunda dikdörtgen bir ayna taşı yerleştirilmesi bu son onarıma
ait olmalıdır.
BİBLİYOGRAFYA:
Tanışık. istanbul Çeşmeleri, I, 58-60 ; M. Cavit Baysun. Güzelce Mahmud Paşa Çeşmesi, istanbul 1945 ; Affan Egemen. istanbul'un Çeş­
me ue Seb illeri, istanbul 1993, s. 674; M. Baha Tanınan, "Güzelce Mahmud Paşa Çeşme ­
si", DBist.A, III, 462-463.
~
M.
BAHA TAN MAN
Tahsilini, Konyalı fakih Ebü Said el-Hadimi'nin oğlu Abdullah el- Hadimi'nin yanında tamamladı. Ardından önce Buldan'da, daha sonra Aydın'da ikamet ederek öğretim ve manevi irşad vazifesini
sürdürdü. Fıkıh usulü, kelam ve tasawuf
alanında derinleşen Güzelhisari, EbQ Said
el - Hadimi'nin Mecami'u'l-]Ja~a'i~'i ile
İbrahim el- Halebi'nin lfalebi şagir adlı
eserine yazdığı haşiyelerle alimler arasında şöhret kazanmıştır. Ayrıca mensup
olduğu Nakşibendi tarikatından birçok
kimseye icazet verecek kadar tasawufla ileri derecede alakası olmuştur.
Güzelhisari Aydın ' da vefat etti ve Tirekapısı Kabristanı'na defnedildi. Hilyetü'n-naci adlı eserini 1241'de (1825).
Menaii'u'd-de~a'i~'i 1246 (1830) yı­
lında tamamladığı (Brockelmann, GAL, ı.
478; Suppl., ll , 664) göz önüne alınırsa
bazı kaynaklarda ölüm tarihi için verilen
1215 (1800) yılının (Hediyyetü'l -'ari{fn,
ll, 454-455; Kehhale. XII. 283) yanlış ol-
]Jaka 'i~- Birgivi'nin bir risalesinin şer­
hidir (Süleymaniye Ktp . İbrahim Efendi.
nr. 496 / 3; Se rez. nr. 4037) . 4. Mu 'ribü'l'AviimiL Yine Birgivi'ye ait el- 'Aviimil'in
şerhidir (Süleymaniye Ktp. , Süleymaniye,
nr. 966 / ı) . s. İ'riibü kelimiiti'ş-şehii­
de ve'l-besmele ve'l-J:ıamdele ve ~av­
lihi te' alı'l : "Ve ercüleküm ile'l- ka'beyn" (Süleymaniye Ktp., Serez. nr. 3840 /
6) Eserin ilk bölümü ayrıca Risiile ii i' rabi kelimiiti'ş-şehiide adıyla müstakil
olarak iki varak halinde istinsah edilmiş
olup aynı kütüphanede kayıtlıdır (Giresun, nr. ı 28 / 2) . 6. Risiile fi'l- besmele
(Süleymaniye Ktp. , B ağdatlı Vehbi Efendi,
nr 2046/ 20)
Kaynaklarda Güzelhisari'nin ayrıca şu
eserleri de zikredilmektedir : lfa~i~u '1]Ja~a 'i~ fi şerhi Risiileti'l- Birgivi ii'l'a~a 'id ve'l- al]lii~, Tuhfetü'n- n ebi ii
şerhi ve tercemeti '1- Fıkhi'l- ekber liEbi Hanife, Eşrefü '1- metalib, ~ev~u '1vişal ii r ü 'yeti '1- cemôl.
BİBLİYOGRAFYA:
Güzelhisari. Mena{i'u'd-deka 'ik, s. 3; Os-
manlı Müelli{leri, II, 38; Serkis, Mu'cem, II,
1578 ; Brockelmann. GAL, I, 478; Suppl., I,
660; II, 428, 664; liaf:ıu'l - meknan, I, 88, 261,
411,421 , 610; Hediyyetü 'l-'ari{in, II, 454-455;
Sava Paşa. islam Hukuku f'la,zariyatı Hakkın­
da Bir Etüd (tre. Baha Arı ka n ). Ankara 1956, I,
19-20; Kehhale. Mu' cemü'l-mü'elli{in, XII, 283284; Ahmet Özel. Hanefi Fıkıh Alim/eri, Ankara 1990, s. 72, 115 ; Kamasü'l-a 'lam, I, 512 ;
H. A R. Gibb, "Muracti", iA, VIII, 654-655.
~
duğu anlaşılır.
Eserleri. 1. Menali 'u 'd- de~a 'i~ ii şer­
J:ıi Mecami'i'l-J:ıa~a'i~- Ebü Said el-Hadimi'nin fıkıh usulüne dair Mecami'u'lJ:ıa~a 'i~ adlı eserinin en güzel şerh i dir
r
ve Osmanlı medreselerinde Molla Hüsrev'in Mir 'atü '1- uşı11'ü yerine geçecek
kadar meşhur olmuştur. Hadimi'nin oğ­
lu Abdullah'ın yarım kalan şerhinden de
faydalanılarak hazırlanan eser basılmış­
tır (İstanbul 1273, 1308; Kah i re 1288). Mecelle heyetinin kaynakları arasında yer
alan Menaii'u 'd-de~a'* Sava Paşa'­
nın İslam Hukuku Nazariyatı Hakkın­
da Bir Etüd adlı eserinin temelini teşkil
etmiştir. Güzelhisari'nin daha geniş bir
Mecami'u'l-J:ıa~a'i~ şerhinin bulunduğu da kaydedilmektedir (Osman ll Müelli{leri, ll . 38) . 2. lfilyetü'n-naci. İbra­
him el-Halebi'nin lfalebi şagir diye bilinen ibadetlere dair eserine yazdığı bir
haşiye olup Osmanlı medreselerinde okutulan önemli kitaplardan biridir ( İ stanb ul
1231. ı244 . ı250 . ı2sı . ı256 , ı 269, ı 287,
ı2 99 . ı 308; Bulak ı 25 ı ). 3. Zübdetü'l-
L
AHMET AKGÜNDÜZ
-
GUZELYAZICI, Abdurrahman
(1904-1978)
Son devir din alimlerinden,
vaiz ve müftü.
6
~
Şeref
_j
Mayıs
1904'te Selanik'in Petriç kaPetriç müderrisi İbrahim Edhem Efendi, annesi müderris ve hattat Hacı Ali Siyami Efendi'nin kızı Latife Hanım'dır. Dört yaşında
iken babasını. dokuz yaşında iken annesini kaybeden Abdurrahman Şeref, Balkan Savaşı ' ndan dolayı ağabeyi Abdullah Hulüsi ile birlikte Tekirdağ'ın Saray
kasabasına göç etti (ı9ı2) . İlk öğrenimi­
ni Petriç'te ve Saray'da yaptı. Daha sonra İstanbul'a giderek Darü'l-hilafeti'laliyye Medresesi'ni ( ı 924) ve Darülfünun
ilahiyat Fakültesi'ni (ı 927) bitirdi. Bu arada Süleymaniye Kütüphanesi'nde açılan
kütüphanecilik kursuna da katıldı.
sabasında doğdu. Babası
Abdurrahman Şeref memuriyet
na Millet Kütüphanesi'nde başladı
hayatı­
( ı 927) ;
331
GÜZELYAZICI, Abdurrahman Şeref
ayrıca Murad Molla ve Süleymaniye kütüphanelerinde de çalıştı. Ortaokul ve
liselerde Türkçe, edebiyat ve din bilgisi
öğretmenliği yaptı . 1948 yılında başlatı­
lan imam- Hatip mekteplerinin yeniden
açılması çalışmalarına katkıda bulunduğu gibi istanbul İmam- Hatip Okulu'nda
tefsir. usQI-.i fıkıh, hadis ve usQI-i hadis
dersleri verdi. 19SO'de İstanbul İl Müftülüğü murakıplığına tayin edilen Güzelyazıcı Şehzade, Valide (Aksaray), Beypzıt
ve Fatih camilerinde vaizlik, 1963-1968
yılları arasında Fatih Camii'nde fahri hatiplik görevlerinde bulundu: 1972'de getirildiği İstanbul müftülüğü görevini ömrünün sonuna kadar sürdürdü. 15 Mayıs 1978'de İstanbul'da vefat etti ve Edirnekapı Şehitliği'nde mürşidi, Nakşiben ­
Serezli Hacı Hasib Efendi'nin yanına defnedildi. Güzelyazıcı'nın iki evliliğinden yedi çocuğu olmuştur.
di
şeyhi
Geniş bir kültür birikimine sahip iyi
.bir hatip ve başarılı bir şair olan Güzelyazıcı'nın çok yönlü yetişmesinde, son
devir Osmanlı alim ve meşayihini. edip
ve şairlerini yakından tanımasının önemli rolü vardır. Medrese ve tekke kültürünü sanat ve edebiyatla birleştirip zenginleştirdiğinden vaazlarında doyurucu
olmuştur. Özellikle pazar günleri ikindi
namazından sonra Beyazıt Camii'nde verdiği vaazlarda kültür seviyesi yüksek bir
cemaate hitap ederken esas amacı üniversite gençliğini aydınlatmaktı. Güzelyazıcı'nın. NOr sOresinin 39-40. ayetlerini esas alan ve yıllarca devam eden vaazları, küfrün psikolojisini veciz bir üs-
332
Abdurrahman
Ş eref
Güzel y azı c ı -
IOpla sergilediği ve ateizmin çıkmazla­
rını ortaya koyduğu için yüksek tahsil
gençliği üzerinde çok etkili olmuştur.
Eserleri. 1. Eylül Yaprakları (İstanbul
1938) . Daha çok gençlik dönemine ait şiir­
lerin yer aldığı bu eserini Güzelyazıcı ho-cası Tahirülmevlevi'ye ithaf etmiştir. Başarılı sayılan şiirlerin çoğu hece, bir kıs­
mı da aruz vezniyle yazılmıştır. z. Gönül
Yolcuları (İstanbul 1944). Yine hece ve
aruz vezniyle kaleme aldığı gazel ve şar­
kılardan oluşan bir şiir kitabıdır. 3. Ehl-i
Sünnet İnanışının Değişmez Metinleri (İstanbul 1947). Müellif bu eserinde elFı~hü'l- ekber, el- 'A~ii ,idü'l-Açludiyye, el- 'A~ii,idü 'n- N es efi, el - ~aşfde­
tü 'n-m1niyye ve el-Emalf gibi temel
akaid risalelerinden fcıydalanmak suretiyle Ehl -i sünnet akldesinin esaslarını
137 madde halinde özetlemiş ve halkın
din adına bid'at ve hurafeye sapmasını
önlemeye çalışmıştır. 4. Din Dersleri (İs­
tanbul 1956). Güzelyazıcı'nın. 1950 yılın -
dan itibaren Çapa Öğretmen Okulu'nda
vermeye başladığı din bilgisi derslerini
dikkate alarak hazırladığı bu esı;ıri bir
ders kitabından çok daha kapsamlıdır.
Eserini iki cilt halinde tasarlayan müellif. ı. ciltte "Amentü"de ifadesini bulan
iman esaslarını işlemişse de lı. cildin yazımını gerçekleştirememiştir. s. Fatih
Minberinden Mü'minlere Hutbeler (l -11,
istanbul 1966, 1970) 1963 - 1968 yılları
arasında Fatih Camii'nde okuduğu hut~
_beleri ihtiva eden bu eserde aşk derecesinde bir iman ve ihlasın, takva ölçüsünde bir dindarlığın. İslam ahlak ve fazilet anlayışının insana kazandırdığı mutluluğun her fırsatta vurgulandığı görülmektedir.
Güzelyazıcı'nın bunlardan başka henüz yayımlanmamış Divan - ı Şeref, Bahar Dalları, Hakikat Çiçekleri, Telden
Televe Abdülhak Hamid'in Makber'ine
nazire olarak yazılmış Mezar adlı şiir kitapları ile Yeni Türk Aruzu, Ruh Hakkında Söylenenler, Rüyalar ve Tabirler, Hakikat ve Görüşler adlı araştır­
maları vardır.
BİBLİYOGRAFYA :
istanbul Müftülüğü arşivinde bulunan özlük
dosyası ; "İstanbul Müftüsüyle Bir Mülil.kat",
Büyük Gazete, istanbul ll Cemiiziyeliihir 1396,
s . 1, 15 ; Meserret Diriöz, "Abdurrahman Şe ­
ref Güzelyazıcı", Diyanet Dergisi, XVIII/2, An·
kara 1979, s. 117·120; "Alimin Sanatkfırı: Abdurrahman Şeref Güzelyazıcı", Islami Edebi·
ya~ sy. 4, istanbul 1990, s. 27-29 (maddenin
yaz ımınd a Güzelyazıcı'nın ailesinden a lınan bilgilerden de fa ydal a nılmıştır) .
~ ABDÜLAZİZ BAYlNDlR
Download

TDV DIA - İslam Ansiklopedisi