1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
MK-14
KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
(Uluslararası Standartlara Uygun Maden Arama Sonuçlarını,
Maden Kaynak ve Rezervlerini Raporlama Kılavuzu)
Adil ÖZDEMİR
Jeoloji Yüksek Mühendisi
Ekim 2014
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
1
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Önsöz
Doğal kaynaklar, ülkelerin ana zenginlik unsurlarından olup, maden kaynakları da doğal kaynakların
önemli bölümleridir. Ülkeler bu kaynakları esas alan projeksiyonlarını ve kalkınma planlarını,
girişimciler ise yatırım risklerini kaynak güvenilirliğini esas alan sınıflandırmalar doğrultusunda
yapmak ve belirlemek durumundadırlar. Bu açıdan, yerkabuğunda doğal halde bulunan madenlerin
tanımlanması ve sınıflandırılması önemlidir.
Dünyada son yıllarda, madencilik faaliyetlerinin planlanmasının ve takvime bağlanmasının önemi
anlaşıldıkça, çıkarılacak madenin tenör ve tonajını tahmin etmek için örnekleme verilerinin
kullanımında bir artış olmuştur. Buna paralel olarak güvenilir kaynak ve rezerv tahmininin önemi de
artmıştır. JORC Standardı (Avustralya Rapor Etme Standardı) ile başlayan modern madencilik
döneminde, Maden Kaynak ve Rezervlerinin tahmini ve kamuoyuna rapor edilmesi yönünde artan bir
eğilim görülmektedir. Bu standartlar, Maden Kaynak/Rezervleri tahmin veya sınıflama yöntemlerini
düzenlemeden daha ziyade, jeolojik güvenilirlik ve göz önüne alınması gereken teknik/ekonomik
faktörlere göre tenör ve tonaj tahminlerinin yapılabilmesi ve sınıflaması için bir sistem sağlar. Rapor
etme standartları; borsa ve mali kuruluşlar tarafından, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları
ve Rezervlerinin kamuoyuna rapor edilebilmesi için gerekli asgari standartlar olarak kabul edilir ve bu
konuda
en
iyi
uygulamaları
tanımladıkları
düşünülür.
Bir
süredir,
ulusal
rapor
etme
yönetmeliklerindeki tanım ve standartların karşılıkları için uluslararası anlaşmalar yapılmaktadır ve
bu durum yaygınlaşarak devam etmektedir. Bu arada borsa kabul koşulları, söz konusu yönetmeliğe
uymayan üyesine yaptırım uygulamayı kabul eden yabancı ülke meslek örgütlerinin üyelerini de
“tanınan” (veya muteber) meslek adamı (uzman kişi eşdeğeri) olarak tanımlamaktadır. Bu tanınma
veya kabul görme zincirinin dışında kalan meslek adamlarının bu konuda iş yapmaları gittikçe
zorlaşmakta ve imkânsız hale gelmektedir.
Ülkemizde Maden Arama Sonuçlarının, Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanmasında
uluslararası standartların kullanılması amacıyla MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu
hazırlanmıştır. MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna uygun olarak hazırlanan bir rapor,
kamu kurumları (MİGEM, MTA vb.) tarafından istenilen bir rapor değildir.
Kılavuzun hedef kitlesi, hem madencilik sektöründe yatırım yapan(cak) kişi/kuruluşlar hem de
madencilik projelerinde görev alacak olan jeoloji, jeofizik ve maden mühendisleridir. Kılavuz, bu
bakış açısına uygun olarak hazırlanmaya çalışılmıştır.
Bu kılavuz, kapsamlı ve oldukça uzun süreli bir çalışmanın ürünüdür. Güncel olması amaçlanmış ve
ülkemizde ilk kez yayımlanmıştır. Bu kılavuzun geliştirilme ve güncellenme sürecinin, kılavuzun
uygulama aşamasında oluşacak deneyimlerle tamamlanacağı düşünülmektedir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
2
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Giriş
Bu kılavuzun amacı, Türkiye’de Maden Arama Raporlarının uluslararası standartlara uygun olarak
hazırlanması, hazırlanan bu raporların şeffaf, tutarlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini
sağlamaktır. Ayrıca, Maden Kaynak ve Rezervlerinin uluslararası sınıflandırma sistemlerine göre
sınıflandırılmasıdır.
Bu kılavuzun sağladığı avantajlar şu şekildedir;
1. Sektörel yatırımcılara, madencilik şirket ortaklarına, bankalara, finans kuruluşlarına, İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası (Metal ve/veya Maden Borsası) vb. gibi sermaye piyasalarına, saha ve
işletme alım ve satım işlemlerinde değer belirleme (değerleme) sürecinde petrol yatakları ve
jeotermal kaynaklar için hazırlanan raporlar ve kamuoyu duyuruları gibi tatmin edici bir temel
sağlayacaktır.
2. Bu kılavuzun hazırlanması sürecinde, ülkemizde arama aşamasında olan ve üretim yapılan
maden sahalarının jeolojik yapısı ve projelendirme özellikleri dikkate alındığı için bu kılavuza göre
hazırlanan Maden Arama Raporları, Maden Kaynak ve Rezerv tanımlamaları ülkemiz koşullarına
uygun olacaktır. Aynı zamanda, ülkemizde madencilik sektöründe yatırım ve arama yapan yabancı
şirketlerin giderek aktif olmalarından dolayı, hazırlanan raporlar ve raporlarda kullanılan terimler ve
tanımlar uluslararası standartlara uygun olacaktır.
3. Bu kılavuz, bir üretim geçmişi olan projelerin yanı sıra daha önce arama yapılmamış alanlarda
yapılacak çalışmalar içinde kullanılabilecektir.
MK-14 Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nun referansı, sektörel yatırımcıları/potansiyel
yatırımcıları ve danışmanlarını bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olan Maden Arama Sonuçları,
Maden Kaynak ve/veya Rezerv Raporlarıdır.
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv raporları, maden mülkleri (saha ve işletmeleri)
işleten şirketler tarafından hazırlanması uygundur. Raporlar, madencilik alanında uzmanlaşmış
şirketler ve kamu kurumları tarafından da hazırlanabilir ve yayımlanabilir.
Bu kılavuz; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması için hazırlanmış
bir standarttır. Bu kılavuz; Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanması için
gerekli olan bir dizi zorunluluğu kapsar. Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanmasının nasıl
yapılacağına rehberlik eder. Kılavuzda tanımlanan yöntemler, MK-14 Maden Raporu Hazırlama
Kılavuzu’nun zorunlu bir parçası değildir. Ancak, bu kılavuza göre hazırlanan bir raporda, bu
kılavuzda tanımlanan yöntemlerin dışına çıkılması durumunda, kullanılan bu yöntemler hakkında
açıklayıcı bilgiler bulunmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
3
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bu kılavuzdaki önemli terimler ve tanımlamalar, koyu harflerle gösterilmiştir. Bunlar, okuyucuya
yardım ve rehberlik etmek amacıyla hazırlanmıştır.
Ana İlkeler
4. MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nun uygulamasında esas alınan ana ilkeler; şeffaflık,
kapsamlılık ve yeterliliktir.
Şeffaflık : Rapor, okuyucunun anlayabilmesi için yeterli özenle hazırlanmalıdır. Yanlış anlaşılmalara
yol açmayacak şekilde açık olmalı ve kafa karıştırıcı bilgiler içermemelidir. Raporu hazırlayan Uzman
Kişinin (UK) bu hususlara dikkat etmesi gereklidir.
Kapsamlılık : Yatırımcıların ve danışmanlarının ilgili rapora konu olan, Maden Arama Sonuçları,
Maden Kaynak ve Rezervleri hakkında makul bir değerlendirme yapabilmeleri için raporun gerekli
tüm bilgileri içermesi gerektiğini belirtir. Gerekli bilgilerin sağlanamadığı durumlarda, kabul edilebilir
bir açıklama yapılması gereklidir.
Yeterlilik : Raporun Mesleki Ahlak Kurallarına bağlı, uygun nitelikli, sorumlu ve tecrübeli bir Uzman
Kişi (UK) tarafından hazırlanması gerekir.
Şeffaflık ve Kapsamlılık, kılavuzun yol gösterici temel ilkeleridir. Raporu hazırlayan Uzman Kişi,
Maden Kaynak ve Rezervlerinin Arama Sonuçlarında yeralan varsayımlara açıklayıcı yorumlar
getirmelidir.
Uzman Kişi (UK), yatırımcı veya danışmanların Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezervleri ile
ilgili bütün makul açıklamaları kendisinden özellikle isteyeceklerini göz önünde bulundurmalıdır.
Uzman Kişi (UK); kamuoyu algısını, Maden Kaynak veya Rezerv değerini ekonomik yönden
etkileyebilecek herhangi bir yorumun varlığı veya yokluğu karşısında kayıtsız kalamaz.
5. Çizelge 1’de, Rapor hazırlayan Uzman Kişinin dikkate alması gereken belgelerin kontrol listesi ve
kriterler verilmiştir.
Kılavuzun ilkelerine uyulması kapsamında, Çizelge 1’in ilgili bölümlerinde bulunan yorumlar, Uzman
Kişinin belgelerinde “ …ise, neden … ? ” sorusu temel alınarak sunulmalıdır. Ayrıca, Çizelge 1’in
ilgili bölümlerine ait yorumların ilk defa yapılan Maden Kaynakları veya Rezerv Raporları için “ …ise,
neden … ? ” sorusu temel alınarak yapılması gerekmektedir (Bakınız EK-1 Genel Şartlar). Çizelge
1’de belirtilen öğeler, kamuoyuna bildirildiği en son tarihten itibaren geçerlidir. “ …ise, neden … ? ”
sorusu üzerine hazırlanmış bir rapor, yatırımcı için çözülemeyen durumların veya en kötü sonuçların
öngörülmesi açısından emin olacağı bir yoldur. “ …ise, neden … ? ” terimi, Çizelge 1’in ilgili
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
4
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
bölümlerinde listelenen her maddenin ele alınması gerektiği anlamına gelir. Eğer, bu koşul ihmal
edilmişse, Uzman Kişinin belgelerde bu durumu açıklaması gerekir.
Kılavuzun 19, 27 ve 35. maddeleri ilk defa yapılan veya ekonomik olarak değiştirilmiş Maden
Kaynakları veya Rezervleri Arama Sonuçlarının raporu, rapora ek olarak Çizelge 1’in ilgili
bölümlerinin teknik bir özet şeklinde sunulmasını gerektirir.
Bir
materyalin
değişimi
tahmin
edilen
tonajı,
Maden
Kaynakları
veya
Rezervlerinin
sınıflandırılmasında değişikliğe neden olabilir. Önemli bir değişiklik olmuş olsa da, mineralizasyon
şekli de dahil olmak üzere konuyla ilgili her türlü durum ele alınmalıdır. Bu değişikliğin, şirketin değeri
üzerinde muhtemel bir etkisinin olup olmadığından da bahsedilmelidir.
Kapsam
6. Kamuoyu Raporları; yatırımcıların/potansiyel yatırımcıların veya danışmanlarının Maden
Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezervleri hakkında bilgilendirilmesi amacıyla
hazırlanan raporlardır. Raporlar; yıllık ve üç aylık şirket raporlarını, basın bültenlerini, bilgi
notu, teknik belge ve makaleleri, web site ilanlarını ve kamuoyu sunumlarını vb. içermektedir.
Kamuoyu Raporları, Menkul Kıymetler Borsası veya da diğer düzenleyici otoriteler veya kanuni
gereksinimlere göre hazırlanırlar.
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve
Rezervlerinin Raporlanması için gerekli minimum standartları içeren bir kılavuzdur. Kılavuz
kapsamında rapor hazırlayan Şirketler, Maden Raporunda mümkün olduğunca kapsamlı bilgi
vermeye teşvik edilmektedir. Rapor, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv hakkında
bilgiler içermelidir. Bu bilgilerden bazıları şunlardır ;
- Şirket faaliyet raporları, üçer aylık raporlar ve Menkul Kıymetler Borsası ve/veya yasaların
gerektirdiği diğer kuruluşlara verilen raporlar,
- Şirketin web sitesinde bulunan ilanlardaki şirket bilgileri,
- Hisse sahipleri, borsacılar ve yatırım analistleri için brifingler ve sunumlar,
- Çevresel bildirimler, bilgi prospektüsü, bilirkişi raporları ve yatırımcıları bilgilendirmek amacıyla
hazırlanan raporlar,
- Bir önceki Maden Raporundan çıkarılan Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerini içeren
herhangi bir belge (web sayfası da dahil)
Ayrıca, Maden Raporu Uzman Kişi (UK) tarafından onaylı bir açıklama içermelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
5
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kısa yıllık raporlar veya diğer raporları düzenleyen şirketlere, Maden Arama Sonuçları, Maden
Kaynak ve/veya Rezervleri ile ilgili bütün bilgileri rapora dahil etmeleri önerilir. Özet bilgi sunulması
durumunda, bunun bir özet olduğu açıkça belirtilmelidir.
Şirketlerin, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’ndan farklı rapor formatlarında raporlarını
yayınlamalarının gerekli olabileceği kabul edilmektedir. Bu tür raporların, okuyucuyu duruma karşı
uyaran bir açıklama içermesi tavsiye edilir. Bu kılavuza uyumlu olarak hazırlanan bir raporun
kapağında, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna uygun olarak hazırlandığı ifade edilmelidir.
Örnek olarak;
Önühan Maden Sahasının Rezerv Tahmini, Ankara
MK-14 Teknik Raporu
Hazırlayan : ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş. gibi.
“Düzenleyici şartlar” teriminin amacı, kamuoyuna bilgi sağlamak amacında olmayan ve yasal
gereksinimler için sunulan raporların kapsamasına yönelik değildir. Bu tür raporlar, kamuoyuna açık
hale gelse de, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu kapsamındaki bir rapor olarak kabul
görmezler.
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nda tanımlanan “belgeler”, Kamuoyu Maden Raporu için
özel olarak düzenlenen veya hazırlanan raporu desteklemek için daha önceden hazırlanmış olan bu
rapor kapsamında önemli sayılabilecek bir belgedir. Bu konuya dikkat edilmesi, raporların
hazırlanması sırasında gereksiz belgelerin raporlarda daha az yer almasını sağlayacaktır.
Kamuoyu Maden Raporu hazırlanması sırasında, karşılaşılması muhtemel durumları içeren ve MK14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu çerçevesinde gerçekleştirilen herhangi bir faaliyetin
zamanında açıklanmasında gecikilmesi veya şüphe duyulması durumu sorunlara sebep olabilir.
Bu kılavuzda, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin kamuoyuna rapor
edilmesi rastlanabilecek en muhtemel durumu kapsaması için her tür çaba gösterilmiş ise de, uygun
raporlama yöntemi konusunda şüpheye düşülebilecek durumlar olacaktır. Bu durumlarda, kılavuz
kapsamındaki raporları hazırlayanlar kılavuz amacını göz önüne almalıdırlar. Bu çerçevede
kılavuzun amacı, kamuoyu raporları için asgari bir standart sağlamak ve yatırımcıların veya
profesyonel danışmanlarının raporlanan cevherleşmeye ilişkin makul ve tarafsız bir değerlendirme
yapabilmeleri için raporun gerekli tüm bilgileri içermesini temin etmektir.
Bu kılavuz, bir Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama Kılavuzudur. Uzman Kişi, tarafından Maden
Kaynakları veya Rezervlerini tahmin etmek için düzenlenen bir kılavuz değildir. MK-14 uyumlu terimi,
tahminlere göre değil raporlamaya göre ifade edilir. Kaynakları ve tahminleri tanımlamak için
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
6
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
kullanılan ‘MK-14 uyumlu’ kelimesi potansiyel olarak yanıltıcıdır. ‘MK-14 uyumlu’ kelimesi bu kılavuz
kapsamında tanımlanmış olan Uzman Kişi (UK) tarafından MK-14 standardına göre bildirilen veya
tahmin edilen (ya da hazırlanan belgelere dayalı) anlamında yorumlanmalıdır.
7. Bu kılavuz, metalik madenler, kömür, endüstriyel hammaddeler, kıymetli taşlar, doğaltaş ve
agregalar vb. gibi tüm katı madenler için kamuoyunun istediği Maden Arama Sonuçlarının, Maden
Kaynaklarının ve Rezervlerinin raporlanmasında geçerlidir.
8. Bu kılavuzun uygulamaları arttıkça, kapsamının zaman içerisinde gözden geçirilmesi gerektiği
açıktır.
Yeterlilik, Sorumluluk ve Hesap Verebilirlik
9. Bir şirketin Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili kamuoyu raporu,
Şirket sorumluluğundadır. Bu tür bir raporun, Uzman Kişi (UK) veya kişiler tarafından hazırlanan
belgeleri ve bilgileri yansıtması gereklidir. Kamuoyu Raporu düzenleyen bir şirket, Uzman Kişi (UK)
veya Kişilerin isimlerini, şirketin tam zamanlı çalışanı olup olmadığını, eğer değilse çalıştığı şirketin
ismini yayınlamalıdır. Rapor, Uzman Kişi veya kişilerin yazılı onayıyla sunulur.
Uzman kişi ile ilgili bilgilerin yeniden düzenlenmesi durumunda şirketin orijinal rapor adını, orijinal
rapordan sorumlu olan Uzman Kişi veya kişilerin isimlerini, rapor tarihini ve erişim için raporun
bulunduğu konumu bildirmesi gerekir. Şu durumda, Şirketin Uzman Kişinin önceden yazılı iznini
almasına gerek yoktur.
Şirket, yapılacak piyasa duyurusunu etkileyecek bir belge veya verinin farkında değilse daha sonraki
sunum veya duyurusunda bu durumu açıklamalıdır. Şirket, bu durumun Maden Kaynakları veya
Rezervlerinin tahmini ile ilgili piyasa duyurusunda önemli bir değişiklik olmayacağını belge ve teknik
parametrelerle destekleyerek teyit etmelidir.
Şirket, Uzman Kişinin bulgularının şekil ve içerik olarak güncellenmediğini doğrulamalıdır.
Kamuoyuna sunulduktan sonra, raporun şekil ve içeriğinin değiştirilmemesinin Şirket sorumluluğunda
olduğu unutulmamalıdır. Uzman Kişinin, önceden yazılı iznini almak için gerekli olan bu kolaylık
Madde 15’de Maden Kaynakları ve Rezervleri yıllık raporlamaları için gerekli değildir.
Uzman Kişinin bulgularının şekil ve içerik olarak değiştirilmediği, kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla
özellikle gözden geçirilmeli ve daha önce yayınlanmış Maden Kaynakları ve Rezervleri Arama
Sonuçlarının daha yakın zamanda elde edilen veriler ışığında yorumlanması sağlanmalıdır.
Uyumluluk bildirim form örneği EK-3’de verilmiştir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
7
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Uzman Kişilere ve şirketlere yardımcı olması amacıyla Uzman Kişinin Onay Formu oluşturulmuştur.
Uzman Kişinin Onay Formu EK-2’de verilmiştir.
Bir onay formunun tamamlanması, sunulan formatta veya benzer bir biçimde, iyi bir uygulamaya ve
gerekli ön iznin alınmış olduğuna dayanak oluşturur.
Uzman Kişinin Onay Formu veya Uzman Kişinin yazılı iznine ilişkin diğer belgeler, gerektiğinde
kullanılmak amacıyla Uzman Kişi ve şirket tarafından saklanmalıdır.
10. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin kamuoyu raporlamasına temel olan
bilgi ve belgeler, Uzman Kişi veya kişiler tarafından veya onun gözetimi altında hazırlanmalı ve
imzalanmalıdır. Bu bilgi ve belgeler, raporu hazırlanan Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları
ve Rezervleri hakkında temel bir bilgi sağlamalıdır.
11. ‘Uzman Kişi (UK)’, Kabul edilmiş ulusal ve uluslararası Mesleki Kuruluşlara üye (Odalar,
Dernekler, Birlikler, Vakıflar vb.), bir madencilik sektörü uzmanı olmalıdır. Çünkü, bu
kuruluşların bir üyeyi disiplin etme ve ceza verme süreçleri bulunmaktadır.
“Uzman Kişi (UK)”, söz konusu cevherleşme tarzı, yatak tipi ve raporun sorumluluğunu
üstlendiği kısmı ile ilgili asgari 5 yıl tecrübeye sahip olmalıdır ve MK-14 Maden Raporu
Hazırlama Eğitim Belgesine sahip olmalıdır.
Eğer Uzman Kişi, Maden Arama Sonuçları üzerine bir rapor hazırlıyorsa, ilgili tecrübesinin ve
aramacılık konusunda olması gerekir. Eğer Uzman Kişi, Maden Kaynak tahmini yapıyorsa
veya bu tahminin yapılmasında danışman konumundaysa, ilgili tecrübe Maden Kaynaklarının
tahmini ve değerlendirilmesi konusunda olmalıdır. Eğer Uzman Kişi, Maden Rezervi tahmini
yapıyorsa veya bu tahminin yapılmasında danışman konumundaysa, ilgili tecrübe Maden
Rezervlerinin tahmini, değerlendirilmesi ve ekonomik olarak madenin çıkarılabilirliğinin
belirlenmesi konularında olmalıdır.
Uzman Kişi (UK) tanımında anahtar nitelik "ilgili” kelimesidir. İlgili tecrübeyi neyin oluşturduğunun
belirlenmesi zor olabilir ve böyle durumlarda
ortak mesleki mantığa başvurulmalıdır. Örneğin, bir
damar tipi altın cevherleşmesinin tahmininde, kalay, uranyum gibi bol iri taneli - damar tipi
cevherleşmelerde tecrübe sahibi olmak, "ilgili tecrübe” sayılabilirken, masif baz metal yataklarında
tecrübe sahibi olmak "ilgili tecrübe" olarak geçerli olmayabilir. Diğer bir örnek ise, plaser altın
yataklarındaki Maden Rezervinin tahmininde "Uzman Kişi” olarak yeterli sayılabilmek için, bu tip bir
cevherleşmenin değerlendirilmesi ve ekonomik olarak çıkarılabilirliğinin tahmini konularında yeterli
(en az 5 yıl) tecrübe sahibi olunması istenebilir. Bu, plaser sistemlerdeki altının özellikleri, kaynak
sedimanın tane boylanması ve düşük tenörlü olması ile ilgilidir. Altın harici başka mineraller içeren
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
8
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
plaser yataklarda tecrübe sahibi olunması, belki de yeterli "ilgili tecrübe” sahibi olma koşulunu
karşılamayabilir.
Eğer bir kişi diğer yatak tiplerinde ilgili tecrübeye sahipse, bir Uzman Kişi olarak çalışabilmesi için
yatak tiplerinin her birinde ayrı ayrı 5 yıl tecrübeye sahip olması daima zorunlu değildir. Örneğin,
çeşitli tipte metalik maden yataklarında Maden Kaynak tahmini konusunda 20 yıl tecrübeye sahip bir
Uzman Kişinin, porfiri bakır yataklarında Uzman Kişi olarak görev alabilmesi için, ayrıca bu tip bakır
yataklarında en az 5 yıl özel tecrübeye sahip olması gerekmez.
Cevherleşme tipiyle ilgili tecrübeye ek olarak, Maden Kaynaklarını rapor eden bir Uzman Kişi,
verilerin güvenilirliklerini etkileyebilecek problemleri takdir etmek bakımından söz konusu yatak tipiyle
ilgili numune alma ve analiz yöntemleri hakkında da yeterli bilgiye sahip olmalıdır. Söz konusu yatak
tipine uygulanabilir cevher çıkarma ve işleme tekniklerini takdir edebilme de önemli olabilir.
"Uzman Kişi" olarak rapor imzalayacak kişiler, meslektaşlarıyla yüzleşebileceklerinden ve önemli
ticari kayıplara neden olabilecekleri için maden cinsi, yatak tipi vb. konularındaki bilgi birikimlerinden
emin olmalıdırlar. İmza atmayı düşündükleri rapor konusunda, tecrübe sayılabilecek örnek bir
raporu veya çalışmayı gösterebilmeye hazır olmaları tavsiye edilir. Eğer şüpheleri varsa, ya bu
konuda tecrübe kazanmış meslektaşlarının tavsiyesini almalı veya Uzman Kişi olarak görev almayı
veya imza atmayı sadece ekonomik gelir etmek için kabul etmemelidirler.
Maden Kaynak Tahmini, bir ekip çalışması olabilir (örneğin bir kişi veya ekip veri toplayabilir, diğer kişi
veya ekip maden kaynak tahmini yapabilir). Maden Rezervi Tahmini, doğal olarak birkaç meslek
disiplini tarafından yapılan bir ekip çalışmasıdır. Bununla birlikte, bir ekip içinde sorumluluklar açıkça
paylaşılmış ise, her Uzman Kişinin hangi bölümde katkısının olduğu belirtilmeli ve her Uzman Kişi
raporda katkısının olduğu bölüm için sorumluluk kabul etmelidir. Eğer, sadece tek bir Uzman Kişi
Jeotermal Arama Sonuçları, Jeotermal Kaynak veya Rezerv Raporunu imzalıyorsa, raporu
imzalayan Uzman Kişi bu kılavuza göre hazırlanan raporun tamamından sorumludur. Örneğin, bir
kişi kaynak verilerini derleme için bir başkası veya bir ekip kaynak tahmini kısmı için sorumluluk
kabul edebilir. Tümüyle veya kısmen başka kişiler tarafından hazırlanmış olan Jeotermal Kaynak
veya Rezerv Raporu için genel sorumluluğu kabul eden Uzman Kişinin, raporu hazırlayan Uzman
Kişilerin çalışmalarının kabul edilebilirliği konusunda tatmin olması önemlidir.
Uzman Kişinin, yaptığı bir çalışma veya hazırladığı bir rapor hakkında olabilecek şikayetler, Uzman
Kişinin bağlı olduğu mesleki kuruluşun disiplin kurallarına uygun olarak değerlendirilecektir.
Uzman Kişi veya kişiler, tahmin ve borsa kabul kurallarına uygun belge ve rapor hazırlama ile ilgili
bütün sorumlulukları yüklenmelidirler.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
9
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Kaynak ve Rezerv Sınıfları
Maden Kaynak ve Rezerv Sınıfları, kaynağın büyüklüğünü tanımlamak için kullanılan bilgilerin
kesinliğinin (kalite ve güvenilirlik) anlaşılmasını sağlamak açısından önemlidir. MK-14 Maden Raporu
Hazırlama Kılavuzu kapsamında kullanılan sınıflandırma Şekil 1’de verilmiştir. Sınıflandırmaların
açıklama ve tanımları, Çizelge 1’de özetlenmiştir.
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu, gerçekleşme olasılığını etkileyen jeolojik bilginin ve
güvenilirliğinin artışına dayanarak Maden Kaynağını Mümkün, Muhtemel ve Görünür olarak 3 sınıfa
ayırmaktadır.
Maden Rezervi, ticari olasılığı doğrudan etkileyen ‘Etkileyici Faktörlerin’ (üretim, finansman,
pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasi faktörler) dikkate alınmasıyla Maden Kaynağından
tahmin edilmektedir. Maden Rezervinin iki alt sınıfı (Muhtemel ve Görünür Rezerv), Maden Kaynak
Tahmini ve Etkileyici Faktörlerin güvenilirliğine dayalı olarak tahmin edilmektedir. Şekil 1’de
görüldüğü gibi, Maden Kaynak ve Rezerv sınıfları arasında genel ilişkiler ve çeşitli dönüşümler
bulunmaktadır.
Kaynak ve rezervlerin sınıflandırılmasında iki ana parametre rol oynamaktadır. Bunlar, jeolojik
güvenilirlik ve ekonomikliktir. Başka bir deyişle, sınıflandırma jeolojik güvenilirliğin ve ekonomikliğin
fonksiyonudur.
Jeolojik Güvenilirlik
Güvenilirliği
belirleyen
unsurlar
maden
yatağı
hakkındaki
jeolojik
bilgiler,
ölçmeler
ve
tanımlamalardır. Bu bilgiler, maden yatağına uygulanan sistematik maden arama çalışmalarından
elde edilirler. Bu çalışmaların aşamaları, elde edilecek jeolojik bilgilerin yeterliliğini de belirlemektedir.
Yani güvenilirlik, arama çalışmalarının sonucunda elde edilen jeolojik bilgilerin yeterliliği ölçüsünde
tanımlanmaktadır. Bilinen kaynak için söz konusudur. Henüz hipotez aşamasında olan bilinmeyen bir
kaynak için doğal olarak söz konusu değildir.
Sınıflandırmalarda kaynak/rezerv güvenilirliği, jeolojik bilgilerin yeterliliği ve duyarlılığı ölçüsünde ve
son aşamada Görünür, Muhtemel, Mümkün olmak üzere üç sınıfta ele alınır. Buradaki yeterlilik ve
duyarlılık; numune alma yöntemi (sondaj, kuyu yarma, yüzey numunesi alımı vb.), sayısı,
aralarındaki uzaklık ve aralarında kabul edilebilir bir jeolojik ilişkilendirmenin yapılabilirliğinin bir
sonucudur. Bu sınıflar, jeolojik belirlilik açısından giderek artan güvenilirliği gösterir (Şekil 1).
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
10
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Burada esas olan, mevcut verilerle maden yatağını doğruya en yakın güvenilirlikte sınıflandırmaktır.
Şekil 1’de görüldüğü gibi, maden yatağı hakkındaki jeolojik bilgiler arttıkça kaynak/rezervin
güvenilirliği artmaktadır. Uygulamada; Mümkün Kaynaklar yaklaşık % 50 güvenilirlikte, Muhtemel
Kaynaklar % 70 güvenilirlikte, Görünür Kaynaklar ise % 90 güvenilirliktedir. Son yıllarda, bu oranların
daha da yukarıya çekildiği bilinmektedir.
Güvenilirlik esas olarak, olası yatırımın riskini doğrudan etkileyen en önemli faktördür. Çünkü, yatırım
kararı bu kaynak/rezerv için alınacaktır. Güvenilirliği, yatırım kararı için yeterli olmayan bir
kaynak/rezerv yatırım riskini arttıracak, güvenilirliği yeterli olan bir kaynak/rezerv ise yatırım riskini
kabul edilebilir ölçülere çekebilecektir. Yani, talebi karşılayacak kaynağa ait arama sonuçları yatırım
kararı için son derece önemlidir. Bu açıdan, sınıflandırmaya esas olan arama çalışmaları sonuçları
ve jeolojik veri tabanı, güvenilirliğe esas bilgiler olduğundan bunların da yeterli olmaları gereklidir.
Ekonomiklik
Yapılan değerlendirme çalışmaları ile belirlenen bir kavramdır. Değerlendirme, güvenilirliği Görünür
ve/veya Muhtemel olan kaynaklar için yapılabilir. Değerlendirme çalışmaları üç aşamadır. Bunlar;
jeolojik değerlendirme (ön değerlendirme), ön fizibilite (ara değerlendirme) ve fizibilite (son
değerlendirme) çalışmalarıdır. Bu çalışmalar sırasıyla duyarlılıkları artan çalışmalar olup, günün
koşullarında madencilik, metalurji, pazarlama, ekonomik durum, yasal, çevresel ve sosyal etkenler
hakkındaki verilere ve gerçekçi kabullere dayanarak
yapılan teknik, mali ve ekonomik
değerlendirmeleri kapsar. Ön değerlendirme çalışması, jeolojik bilgilerin az olduğu ilk arama
döneminde numune alımı şeklinde yapıldığından ve daha çok jeolojik varsayımlara dayandığından
yeterli duyarlılıkta değildir. Bu açıdan, doğrudan ekonomikliğe esas olmayıp bu çalışmalarla rezervin
belirlenmesi söz konusu olmayabilir.
Sonuç olarak; bir maden sahasında yapılan arama çalışmaları ve buna bağlı yapılan değerlendirme
çalışmaları sonucunda yatağın yalnız hacmi ve tonajı değil fiziksel, kimyasal, jeolojik, mineralojik,
teknik, teknolojik ve ekonomik, yasal, çevresel ve sosyal tüm karakteristiklerinin ortaya çıkarılması
için yapılan tüm çalışmaların kompozisyonu o yatağın kaynak/rezervinin belirlenmesine esastır.
Bu değerlendirmeler sonucunda, belirlenen ekonomik kaynak rezerv olarak sınıflandırılır. Sonuç
olarak rezerv, belirlenen kaynağın ekonomik olan kısmıdır. Bu durum formüle edilirse; Belirlenen
kaynaklar = rezerv + kalan kaynaktır.
Yukarıda açıklanan güvenilirlik ve ekonomiklik esaslarına göre yatay eksen güvenilirlik yani jeolojik
belirlilik ve düşey eksen ekonomiklik eksenidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
11
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Şekil 1. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri arasındaki genel ilişki
Rapor Hazırlamada Genel İlkeler
12. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve/veya Rezervlerine ilişkin kamuoyu raporlarında,
sadece Şekil 1’de açıklanan terimler kullanılmalıdır.
Şekil 1'de, değişik seviyelerdeki jeolojik güvenirlilik ve çeşitli derecelerdeki teknik ve ekonomik
değerlendirmelere dayanan tonaj ve tenör tahminlerini sınıflara ayırmak için kullanılacak bir çerçeve
ortaya konmuştur. Maden Kaynağı, ağırlıklı olarak jeolojik bilgilere dayanılarak tahmin edilmektedir.
Maden Kaynağı tahmininde, diğer disiplinlere ait az sayıda veri kullanılır. Maden Rezervleri,
Muhtemel ve Görünür Maden Kaynaklarının değişikliğe uğratılmasıyla elde edilir. Maden
Kaynaklarının Maden Rezervlerine dönüştürülmesi, madencilik, metalurji, ekonomi, pazarlama,
yasal, çevresel, toplumsal ve siyasal etkiler dahil maden çıkarmaya etki eden faktörlerin gözönüne
alınmasını gerektirir ve birçok durumda birkaç meslek disiplininin girdileri ile tahmin edilmektedir.
‘Etkileyici Faktörler’ Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürmek amacıyla
kullanılan faktörlerdir. Bu faktörler; madencilik, işleme, metalurji, altyapı, ekonomi, pazarlama,
yasal, çevresel, sosyal ve siyasal vb. gibi faktörlerdir.
Görünür Maden Kaynakları, Muhtemel veya Görünür Maden rezervlerine dönüştürülebilir. Uzman
Kişi, Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürürken hesaba katılan bazı veya tüm Etkileyici
Faktörlerin belirsiz olması nedeniyle, Görünür Maden Kaynaklarını Muhtemel Maden Rezervlerine
dönüştürebilir. Bu ilişki, Şekil 1’de kesikli ok ile gösterilmiştir. Kesikli okun gidişi bir düşey bileşen de
içermesine rağmen, jeolojik bilgi veya güvenilirlikte bir azalmayı belirtmez. Böyle bir durumda
Etkileyici Faktörler tümüyle açıklanmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
12
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Ne Maden Kaynakları ne de Maden Rezervleri kesin hesaplamalarla elde edilemez. Maden Kaynak
ve Rezerv tahminlerinin bu doğasını vurgulamak için, nihai sonuçlar her zaman ‘kesin hesap’ olarak
değil ‘tahmin’ olarak ifade edilmelidir.
13. Bir şirketin, kamuoyuna Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya Rezervlerine ilişkin
bilgiler açıkladığı Raporlar, cevherleşme tipinin ve doğasının tanımlanmasını kapsamalıdır.
14. Bir şirket, maden yatağının ekonomik değerini somut olarak etkileyebilecek herhangi bir bilgiyi
açıklamalıdır. Ayrıca, sahip olduğu Maden Kaynakları veya Rezervlerini ekonomik olarak
etkileyebilecek tüm değişiklikleri derhal raporlamak zorundadır.
15. Şirketler, sahip olduğu Maden Kaynakları ve Rezervlerini en azından yılda bir kez yeniden
değerlendirmeli ve bunlara ilişkin bir kamuoyu raporu yayınlamalıdır. Yıllık değerlendirme tarihi,
şirket tarafından Maden Kaynakları ve Rezervleri Kamuoyu Raporlarında gösterilmelidir. Şirketin,
Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili herhangi bir değişikliği en son güncellemeden önce
tartışması gerekir.
16. Kılavuz genelinde, eğer uygun karşılık olacaksa, “ tenör ” terimi yerine “kalite”, “tonaj” yerine ise
“hacim” terimi kullanılabilir (EK-1. Genel ve Eşanlamlı Terimler Çizelgesi’ne bakınız).
17. Bir şirketin hedef boyutu ve türü bakımından arama programını tartışması ve bu konu üzerinde
yorumda bulunması yaygın bir uygulama olarak kabul edilir ve arama hedeflerine ait herhangi bir
programın ortaya konması gerekmektedir. Ancak, Kamuoyu Raporunda yeralan bu tür bir
açıklamanın bazı şartlara uyması gereklidir.
Arama Hedefi; Maden Kaynağının tahmini için henüz yetersiz olan, cevherleşme ile ilgili tonaj
ve tenör değerlerinin kısmi olarak açıklandığı ve potansiyel bir maden yatağının jeolojik
modelinin tahmini ve bildirimidir.
Arama Hedefine ilişkin herhangi bir bilgi, raporda kesinliği ifade eder şekilde açıklanmamalıdır. Bu
şekilde bir açıklama, Maden Kaynağı ve Rezervinin tahmininde yanlış yorumlara sebep olabilir.
Kaynak ve Rezerv terimleri, bu aşamada kullanılmamalıdır.
Hedefin potansiyel miktarına ve cinsine ait herhangi bir açıklamada ağırlıklı olarak şu iki duruma
değinilmelidir:
- Tamamlanmış olan arama faaliyetlerini de içeren ayrıntılı bir açıklama,
- Kamuoyu Raporunda Arama Hedefinin tonaj ve tenör değerlerinin potansiyeli ile ilgili herhangi bir
durum ifade edilmeli ve detaylı bir açıklama ve bu potansiyelin doğada varlığının kavramsal
olduğunu belirten veya buna benzer bir açıklama yer almalıdır. Bir Maden Kaynağını tahmin etmek
için yetersiz arama yapılmışsa ve ilave aramalarla bir Maden Kaynağının tespit edilebileceği
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
13
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
durumlarda). Bir Arama Hedefinin tonajı veya tenörü, Kamuoyu Raporunda kesinlikle ana başlık
olarak gösterilmemelidir.
Eğer bir Kamuoyu Raporu, bir Arama Hedefi içeriyor ise, aranan hedefin yeterliliğini ve uygulamasını
takip edebilmek amacıyla programlanan arama faaliyetleri ayrıntılı olarak açıklanmalı ve bu
faaliyetlerin bitmesi beklenen zaman belirtilmelidir.
Eğer bir Arama Hedefi, resimsel (örneğin kesitler veya haritalar) veya grafiksel olarak gösteriliyorsa,
yukarıda gereksinimlerini karşılayan bir metin eklenmelidir.
Arama Hedefi içeren bir Kamuoyu Raporu, Uzman Kişinin sorumluluk aldığını gösteren bir içerikle
birlikte verilmelidir.
Bir Arama Hedefine ilişkin bütün açıklamaların arama sonuçlarına veya önerilen arama
programlarına dayalı olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Arama Hedefinin
tonajına ve tenörüne ait bilgilerin yaklaşık olarak temsil edilmesi gerekir. Açıklama metni, Arama
Hedefini tanımlamak için kullanılan tenör ve tonaj aralıklarını belirlemek için kullanılan sürecin bir
açıklamasını içermelidir.
Arama sonuçlarına dayalı bir Arama Hedefi için, mevcut sondaj kuyularına ait açıklama veya
numune alma aralığı veya ilgili plan ve bölümleri içeren, arama verileri ve sonuçlarının niteliğini
belirten bir özet bulunmalıdır. Arama Hedefi ile ilgili herhangi bir çizelgede değişiklik olduğunda,
Uzman Kişinin potansiyel ölçeği veya arama faaliyetlerinden kaynaklanan kaliteyi değiştirecek
herhangi bir maddeyi tartışmaya açması gerekir.
Maden Arama Raporu Hazırlanması
18. Maden Arama Sonuçları, bir arama programı sonucunda elde edilen ve yatırımcılar için
yararlı olabilecek veri ve bilgileri içerir. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya
Rezervlerinin kamuoyuna açıklanmasında kullanılabilir veya kullanılmayabilir.
Elde edilen verilerin makul tonaj ve tenör tahminlerinin yapılabilmesine yeterli olmadığı aramanın
başlangıç aşamasında, bu tür bilgilerin raporlanması genel olarak rastlanılan bir durumdur.
Eğer bir şirket, Maden ve/veya Cevher Rezervi olarak sınıflandırılamayan bir cevherleşmeyi rapor
ediyorsa, tonaj ve ortalama tenör hesabı, eğer Madde 17’de anlatılan durumla örtüşmüyorsa ve o
maddedeki zorunlulukları tam olarak karşılamıyorsa cevherleşme rezerv ile ilişkilendirilmemelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
14
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Arama Sonuçları; mostralardan alınan kaya numunelerin analiz sonuçlarını, sondaj
karotlarından belirli aralıklarda alınan numunelerin analiz sonuçlarını, jeokimyasal sonuç ve
değerlendirmeleri ve jeofizik ölçüm sonuçlarını içerir.
19. Maden Arama Sonuçları, bilimsel bir dayanağı olmaksızın potansiyel ekonomik cevherleşmenin
keşfedilmiş olduğunu ima edecek şekilde sunulmamalıdır. Eğer cevherleşmenin gerçek yayılımı
raporlanamıyorsa, ona uygun bir sınıflama kamuoyu raporundan belirlenmelidir.
Analiz sonuçları ve analitik sonuçlar raporlanırken, Uzman Kişi tarafından aşağıda belirtilen
yöntemlerden en uygunu seçilerek kullanılmalıdır;
- Numune alma aralıklarına göre, bütün sonuçların listelenmesi (kütle numune alınan durumlarda,
numunenin boyutu) veya cevherli zonlara ait ortalama tenörün belirtilmesi (tenörün nasıl tahmin
edildiği açıkça belirtilmelidir), veya
- Şemalar ve jeolojik yapıyı açıklamak amacıyla hazırlanan haritalar rapora dahil edilmelidir. Bunlar,
raporda bulunmalıdır. Rapor, sadece sondaj kuyusunun vaziyet planı veya kesitlerle sınırlı
olmamalıdır.
Seçilmiş analiz sonuçları, seçilmiş sondaj kuyuları, tavalama (tavada yıkama) yöntemiyle elde
edilmiş konsantre veya süperjen olarak zenginleşmiş toprak veya yüzey numunelerinin analiz
sonuçlarını bir bütünün parçası olarak değerlendirmeden raporlamak kabul edilemeyecek bir
durumdur.
Bu çalışmalardan, Maden Kaynak veya Rezerv sınıfını veya tahminini etkilemesi öngörülmeyenlere
kamuoyu raporunda yer verilmemelidir. Eğer, hangi konunun hangi ölçekte raporlanması gerektiği ile
ilgili bir şüphe varsa, çok az bilgi vermektense çok bilgi verip hata yapmak daha iyidir. Maden
Kaynak veya Rezerv tahminlerinin gerçek değerin üzerinde veya altında belirtilmesine yol açabilecek
düzeydeki herhangi bir belirsizliğin Şeffaflık, Kapsamlılık ve Yeterlilik ilkelerine (Madde 4 ve 5) uygun
olarak açıklanması gerekmektedir.
Bir Kamuoyu Raporu hazırlanırken, bu kılavuzun ilgili bölümlerinde ve ekinde belirtilen her madde
üzerine yorum yapılması gerekli değildir. Ancak, okuyucunun anlamasını veya rapor edilen
sonuçların veya tahminlerin yorumlanmasını etkileyebilecek maddelerin tartışılması gerekmektedir.
Arama Sonuçlarının sunumu, Maden Kaynak veya Rezerv tahmininin güvenilirliği yetersiz veya
belirsiz verilerle yapılıp yapılmadığının yorumlanması açısından önemlidir.
Mümkünse hazırlanan rapor ayrıntılı olmalıdır. Arama Sonuçlarının ayrıntılı bir raporunun
hazırlanmasının o an için mümkün olmadığı durumlarda hazırlanan rapor, yanıltıcı ifadeler
içermemelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
15
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Kaynak Tahmini ve Raporlanması
20. Maden Kaynağı, yerkabuğu içerisinde veya üzerinde (yeryüzeyinde) ekonomik açıdan ilgi
duyulan bir malzemenin, son değerlendirmede ekonomik üretim için uygun görülen nitelik ve
nicelikteki zenginleşmesi veya zuhurudur. Bir Maden Kaynağının konumu, niceliği, tenörü,
devamlılığı ve diğer jeolojik özellikleri, kanıtlarla ortaya konulmuş, tahmin edilmiş veya
yorumlanmıştır. Maden Kaynakları, artan jeolojik güvenilirlilik sırasına göre, “Mümkün”,
“Muhtemel” ve “Görünür” olarak 3 alt sınıfa ayrılır.
Maden Kaynakları ile ilgili olarak hazırlanan tüm raporlar, kaynak sınıflandırılmasına bakılmaksızın
makul üretim beklentilerinden (beklentileri birebir karşılaması şart değildir) bahsetmek durumundadır.
Nihai değerlendirme sonucunda, bir maden yatağının makul üretim için uygun bulunan kısımları,
Maden Kaynaklarına dahil edilmemelidir. Makul beklentilerin temelinde ekonomik konular
bulunmaktadır ve bu konular Uzman Kişi tarafından Çizelge 1’de listelenen kriterler kullanılarak
Kamuoyu Raporunda ele alınmalıdır. Makul beklentilerin açıklanması, teknik ve ekonomik destek için
uygulanan varsayımları da içermelidir.
Maden Kaynaklarının ekonomik potansiyelinin belirlenmesi ve doğruluğu onaylanmamış inceleme ve
varsayımlara dayanıyorsa, bu durumun Uzman Kişi tarafından Kamuoyu Raporunda açıklanması
son derece önemlidir.
Maden Kaynaklarının tahmini için gerekli olan jeolojik kanıtlar ve bilgiler; Mümkün, Muhtemel ve
Görünür Maden Kaynaklarını sınıflandırmak için jeolojik, kimyasal, fiziksel ve maden oluşumundaki
mineralojik karmaşıklığı örnekleyecek veriler ve aralıkları içermelidir. Bir Maden Kaynağı, numune
bilgileri olmadan tahmin edilemez.
“Maden ‘Kaynağı’’ terimi, arama ve numune alımı sonucunda tanımlanmış ve tahmin edilmiş olan,
Etkileyici Faktörlerin uygulanmasıyla Maden Rezervlerine dönüştürülebilen cevherleşmiş malzemeyi
(atıklar ve pasalar dahil) kapsar.
“Nihai incelemede ekonomik üretim için makul ümit verme” terimi, Uzman Kişi tarafından ekonomik
üretimi olası etkileyecek teknik ve ekonomik faktörler bakımından bir ön değerlendirmenin
(madencilik parametreleri dahil) yapılmış olmasını ifade eder. Başka bir ifade ile; Maden Kaynağı,
sınır tenörlere, muhtemel madencilik boyutlarına, lokasyona veya devamlılığa bakılmaksızın sondajla
aranmış veya örneklenmiş tüm cevherleşmenin bir envanteri değildir. Kabul edilebilir ve uygun teknik
ve ekonomik koşullar altında, ekonomik olarak tümü veya bir kısmı üretilebilecek gerçekçi bir
cevherleşme envanteridir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
16
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Kaynaklarının yeterli boyutta cevher kütlelerini kapsaması ve en uygun madencilik
yaklaşımına elverişli devamlılığı sağlayabilmesi için, seçilmiş sınır tenörün altındaki malzeme de
Maden Kaynağı tahminlerine Uzman Kişi tarafından uygun görülmesi durumunda dahil edilebilir. Bu
şekilde düşük tenörlü kısımların da dahil edildiği, Maden Kaynakları tahmin raporlarında açıkça
belirtilmelidir. Dahil edilen malzemenin yaratacağı herhangi bir sorun varsa, Kamuoyu Raporunda bu
durum hakkında yorumlara yer verilmelidir.
“Nihai incelemede” kelimesinin yorumu, söz konusu maden veya cevherin bolluğuna bağlı olarak
değişebilir. Örneğin birçok kömür, demir cevheri, boksit veya diğer kütle mineraller veya madenler
için “Nihai incelemede ekonomik üretim " kavramını 50 yıldan fazla bir dönemi kapsayan zaman
olarak ifade etmek uygun olabilir. Bununla birlikte altın yataklarının çoğu için aynı kavramın
kullanılması, olağan olarak 10-15 yıl ve sık olarak çok daha kısa bir zaman dönemi ile sınırlıdır.
Tahmin yapmak amacıyla, verilere yapılan herhangi bir müdahale (bazı değerleri hesaba katmama,
katsayı uygulama vb.) Kamuoyu Raporunda açıkça ifade edilmeli ve açıklanmalıdır.
Bazı raporlarda (kömür raporları, devlete sunulan Maden Arama Raporları ve diğer yatırım
amaçlarına dönük bilgiler içermeyen raporlar vb.), nihai incelemede ekonomik üretim için yeterli ümit
vermeyen bazı malzemeler de dahil bütün cevherleşmenin bildirilmesi istenebilir. Bu tür cevherleşme
tahminleri, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna göre Maden Kaynağı veya Rezervi olarak
nitelendirilmez (Madde 6 ve 42’ye bakınız) ve bu durumun ilgili raporlarda açıkça belirtilmesi
gereklidir.
21. “Mümkün Maden Kaynağı”; jeolojik kanıtlar ve numuneler baz alınarak, miktarı ve tenörü
(veya kalitesi) tahmin edilen bir Maden Kaynağının parçasıdır. Jeolojik kanıtlar, bir madenin
varlığına işaret etmesi açısından yeterlidir. Fakat, jeolojik yapı ve tenörün (veya kalitenin)
sürekliliğini doğrulamaz. Bu kanıtlar; mostralar, yarmalar, araştırma çukurları ve sondaj
kuyularında vb. yapılan gözlemlere ve uygun yöntemlerle alınan numunelere ve alınan
numuneler üzerinde yaptırılan analiz sonuçlarına dayanmaktadır.
Mümkün Maden Kaynağı, Muhtemel Maden Kaynağına uygulanandan daha düşük güvenirlilik
seviyesine sahiptir ve bir Maden Rezervi ile karıştırılmamalıdır. Mümkün Maden Kaynaklarının
büyük
bölümünün,
sürekli
arama
sonucunda
Muhtemel
Maden
Kaynağına
dönüştürülebileceği ümit edilebilir.
Rapor okuyucusunun aramadaki riskleri değerlendirmesi açısından, Mümkün Maden Kaynağında
aramanın ağırlıklı olarak hangi kısımlarda yapılacağı yeterli ve destekleyici bilgiler ile birlikte
sunulmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
17
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Mümkün Maden Kaynağının nerede olduğu, tanımlanmış numune aralığı ve cevherleşme şekli
dikkate alınarak sunulmalıdır. Rapor, okuyucuyu bilgilendirmek için yeterli bilgi içermelidir. Bunlardan
bazıları:
- Numune noktaları ile tahmin edilen kaynak noktaları arasındaki maksimum mesafe,
- Elde edilen verilere dayalı kaynağın oranı,
- Belirli limitlere kadar hesaplanan kaynağın temeli,
- Mümkün Maden Kaynağının tahmin edilen kısmının şematik bir gösterimi.
Bu kaynak sınıfı, sınırlı ölçümlere ve numune alma işlemine dayanılarak varlığı kanıtlanmış, fakat
jeolojik yapı ve/veya tenör devamlılığını güvenilir şekilde yorumlayabilmek için verilerin yetersiz
olduğu bir mineral zenginleşmesine veya zuhuruna ilişkin durumları kapsar. Genellikle, Mümkün
Maden Kaynaklarının büyük bölümünün sürekli arama sonucunda Muhtemel Maden Kaynağına
dönüşeceği ümit edilebilir. Ancak, Mümkün Maden Kaynaklarının belirsiz olması nedeniyle böyle bir
dönüşümün her zaman ortaya çıkacağını düşünmek yanlış olur.
Mümkün Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı, Önfizibilite (Madde 39) ve Fizibilite
(Madde 40) çalışmalarının sonuçları, detaylı planlama için kullanılacak teknik ve ekonomik
parametrelerin uygulanmasına izin vermemektedir. Bu nedenle, Mümkün Kaynak ile herhangi bir
Maden Rezervi sınıfı arasında doğrudan bir bağlantı yoktur (Şekil 1'e bakınız).
Bu sınıf, Kapsamlı teknik ve ekonomik çalışmalara konu edildiğinde dikkatli olunmalıdır.
22. “Muhtemel Maden Kaynağı”; bir Maden Kaynağının miktarı, tenörü (veya kalitesi)
yoğunluğu, şekli ve fiziksel özellikleri detaylı maden planlama aşamasında yapılan ekonomik
olarak işletilebilirlik değerlendirmesi için makul bir güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş
Maden Kaynağının bir kısmıdır.
Mostralar, yarmalar, araştırma çukurları ve sondaj kuyularında vb. yapılan gözlemlere ve
uygun yöntemlerle alınan numunelere ve alınan numuneler üzerinde yaptırılan analiz
sonuçlarına dayanır. Güvenilir ve ayrıntılı jeolojik bulgular ve toplanan numune noktaları
arasındaki mesafe, jeolojik yapı ve tenör (veya kalite) sürekliliğini kanıtlamaya yeterli olarak
kabul edilebilir.
Muhtemel Maden Kaynağı, Görünür Maden Kaynağına uygulanandan daha düşük güvenirlilik
düzeyine sahiptir ve sadece Muhtemel Maden Rezervine dönüştürülebilir.
Cevherleşmenin Görünür Maden Kaynağı olarak kabul edilmesi için verilerin kalitesi, miktar ve
dağılımının, jeolojik oluşumun Uzman Kişi (UK) tarafından güvenli olarak yorumlanabilmesine ve
cevherleşmenin jeolojik devamlılığı olduğunun kabul edilmesine izin verecek şekilde olmasını
gerektirir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
18
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Muhtemel Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı, Madde 37 ve 40’da tanımlanan
teknik ve ekonomik çalışmalar kapsamında Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına izin ve ekonomik
işletilebilirliğin Uzman Kişi tarafından değerlendirilebilmesine imkan vermektedir.
23. “Görünür Maden Kaynağı”; bir Maden Kaynağının miktarı, tenörü (veya kalitesi),
yoğunluğu, şekli ve fiziksel özellikleri detaylı maden planlama aşamasında yapılan ekonomik
olarak işletilebilirlik değerlendirmesi için makul bir güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş
Maden Kaynağının bir kısmıdır.
Mostralar, yarmalar, araştırma çukurları ve sondaj kuyularında vb. yapılan gözlemlere ve
uygun yöntemlerle alınan numunelere ve alınan numuneler üzerinde yaptırılan analiz
sonuçlarına dayanır. Güvenilir ve ayrıntılı jeolojik bulgular ve toplanan numune noktaları
arasındaki mesafe, jeolojik yapı ve tenör (veya kalite) devamlılığını kanıtlamaya yeterli olarak
kabul edilebilir.
Görünür Maden Kaynağı, Muhtemel ve Mümkün Maden Kaynaklarına oranla daha yüksek bir
güven seviyesine sahiptir. Bu Kaynak, Muhtemel Maden Rezervine veya belli şartlar altında
Görünür Maden Rezervine dönüştürülebilir.
Bir Görünür Maden Kaynağı; veri kalitesi, miktarı ve dağılımı Uzman Kişinin cevherleşmenin tonaj ve
tenörünü şüphe bırakmayacak şekilde, gerçeğe yakın oranda belirleyebilmesine yeterli olmasını
gerektirir. Tahmindeki herhangi bir değişiklik, ekonomik işletilebilirliği önemli ölçüde etkilemeyecektir.
Bu sınıf, maden yatağının jeolojisi açık olarak anlaşıldığı için Muhtemel Maden Kaynağından daha
yüksek güvenirliliğe sahiptir.
Görünür Maden Kaynaklarının tahminindeki yüksek güvenilirlilik, Madde 37 ve 40’da tanımlanan
teknik ve ekonomik çalışmaların sonuçları, Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına izin ve ekonomik
işletilebilirliğin Uzman Kişi (UK) tarafından değerlendirilebilmesine imkan vermektedir. Görünür
Maden Kaynağı, Etkileyici Faktörlerdeki güven düzeyine (Etkileyici Faktörlerin yüksek güvenilirliği
şarttır) bağlı olarak Görünür Maden Rezervine dönüştürülebilir. Etkileyici Faktörlerin düşük
güvenilirlikli olması durumunda (maden planlamasının olmaması durumunda, bir yeraltı madenindeki
topuklar veya yüksek işletme maliyetleri vb.) dönüştürülemez.
24. Maden Kaynağının uygun sınıf seçimi, eldeki mevcut verilerin niceliğine, dağılımına, kalitesine ve
verilere ilişkin güvenilirlik seviyesine bağlıdır. Uygun Maden Kaynağı sınıfı, sadece Uzman Kişi veya
kişiler tarafından tayin edilmelidir.
Maden Kaynağı sınıflandırması mevcut veri sayısı, dağılımı, kalitesi ve güvenilirliğine bağlıdır.
Maden Kaynak sınıfı, sadece Uzman Kişi veya kişiler tarafından tespit edilmesi gereken zor bir
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
19
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
konudur. Uzman Kişi (UK), Maden Kaynağı tahmininin güvenilirliği ile sınıflandırması için Çizelge1’deki bilgileri rehber edinmelidir.
Uzman Kişi, Görünür Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Kaynakları arasında karar verirken
Madde 22 ve 23’de verilen jeolojik yapı ve tenör devamlılığına ilişkin iki tanımdaki cümlelere ek
olarak, Görünür Maden Kaynağı tanımında kullanılan "... tahminde herhangi bir değişim olması,
potansiyel ekonomik işletilebilirliği önemli ölçüde etkilemeyecektir" cümlesini göz önünde
bulundurmalıdır.
Muhtemel Maden Kaynakları ile Mümkün Maden Kaynakları arasında karar verirken, Uzman Kişinin,
Madde 20 ve 21’de verilen jeolojik yapı ve tenör devamlılığına ilişkin iki tanımdaki cümlelere ek
olarak, Muhtemel Maden Kaynağı tanımında kullanılan “…Tahminindeki güvenilirlik oranı,
Etkileyici Faktörlerin uygulanması için yeterli güvenilirliğe sahiptir ve yatağın maden
planlama ve ekonomik işletilebilirliğinin değerlendirilmesini olanaklı kılmaktadır. ”cümlesini
dikkate alması gerekir. Bu durum, Kılavuzdaki Mümkün Maden Kaynakları tanımı ile çelişkilidir.
Mümkün Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı Önfizibilite (Madde 39) ve Fizibilite
(Madde 40) çalışmalarının sonuçları, detaylı planlama için kullanılacak teknik ve ekonomik
parametrelerin uygulanmasına izin vermemektedir. Bu durumun, kapsamlı teknik ve ekonomik
çalışmalara konu edilmesinde dikkatli davranılmalıdır.
Uzman Kişi, jeolojik yapı ve tenör devamlılığını değerlendirirken, cevherleşme tipi ve alt sınır tenör
değerini de göz önünde bulundurmalıdır. Tahminde kullanılan alt sınır tenör değeri, cevherleşme tipi
ile ilişkili olarak gerçekçi bir biçimde seçilmelidir.
25. Maden Kaynak tahminleri, kaynağın konumu, şekli ve devamlılığı hakkındaki sınırlı bilgilerin
yorumuna ve eldeki numune sonuçlarına bağlı ve kesin olmayan tahminlerdir. Mutlak bir hesaplama
değildir. Tonaj ve tenör değerleri rapor edilirken, sayılar yuvarlatılarak ve Mümkün Maden Kaynakları
söz konusu olduğunda “ yaklaşık olarak” gibi nitelemelerle birlikte ifade edilerek tahmin
doğruluğunun seviyesi yansıtılmalıdır.
Bir Maden Kaynak tahmininin kesin olmayan doğasını vurgulamak için, nihai sonuçlardan daima
“tahmin” olarak söz edilmesi ve “hesaplama” denilmemesi tavsiye edilir.
Çoğu durumda, noktadan sonraki ikinci sayının yuvarlatılması yeterlidir. Örneğin “ % 8.23 tenörde
10.863.000 ton”, “% 8.2 tenörde 11 milyon ton” olarak ifade edilmelidir. Bununla birlikte, bazen
tahmin belirsizliğini uygun olarak yansıtmak için noktadan sonraki ilk sayınında yuvarlatılması
gerekebilir. Bu durum, genellikle Mümkün Maden Kaynakları ile ilişkili bir durumdur.
Uzman Kişi tarafından uygun bulunursa, en azından numune alma, analitik ve tahmin hatalarını
dikkate alarak Maden Kaynak tahminlerinin doğruluğu ve/veya güven derecesi tartışmaya açılmadır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
20
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Belgede, bu durumun genel veya kısmi tahminlerle ilişkili olup olmadığı, eğer kısmi ise ilgili tonaj
veya hacmin belirtilmesi gerekmektedir. Eğer, doğruluk ve/veya güven derecesi belgelenemiyorsa,
belirsizlikler hakkında nitel bir tartışma raporda belirtilmelidir (Çizelge 1’e bakınız). Bu durumda,
olasılıklı tahminlerin kullanılması tavsiye edilir.
26. Maden Kaynağı Kamuoyu Raporlarında, Maden Kaynağının sınıfı “Mümkün”, “Muhtemel” veya
"Görünür” sınıflardan biri veya birkaçı ile belirtilmelidir. Raporlarda, her bir sınıfa ait detaylar ayrı ayrı
belirtilmedikçe, iki veya daha fazla sınıfı birleştirerek (bir arada) Maden Kaynak tahminleri
sunulamaz. Tonaj ve tenör değerleri de sunulmadıkça, bir Maden kaynağı sadece mineral veya
metal içeriği olarak rapor edilemez. Maden Kaynaklan, Maden Rezervleriyle birlikte aynı grupta
toplanamaz.
Kılavuz kapsamı dışındaki tonaj ve tenörlerle ilgili raporlar, eğer Madde 18’de yer alan duruma
uymuyorsa bu kılavuz kapsamında yayınlanamazlar. Bu tür raporlara, izin verilmesi için söz konusu
maddenin ortaya koyduğu bütün şartlara uyulması gerekir.
Kılavuz kapsamı dışındaki tonaj ve tenör tahminleri, şirketiçi kullanımlarda faydalı olabilir. Ancak,
Kamuoyu Raporlarına bunların dahil edilmesi karışıklık yaratır.
27. İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan bir Maden
Kaynağı Kamuoyu Raporunda, Çizelge 1’de bulunan ilgili bölümler özet halinde sunulmalıdır.
Raporda sunulan herhangi bir açıklama veya bildirim, bu çizelgedeki kriterlerden herhangi birisini
içermiyorsa neden içermediği konusunda özet bir açıklama bulunmalıdır.
İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan (sınıflandırma
değişiklikleri de dahil) bir Maden Kaynağı Kamuoyu Raporunda, yatırımcıların değişikliklerden
haberdar olması için şeffaf bir tartışma ortamına ihtiyaç vardır. Madde 4 ve 5’te belirtildiği gibi,
yatırımcılar veya danışmanlarının Uzman Kişiden istedikleri yorumlar, “ …ise, neden … ? ”
sorusuna dayalı Çizelge 1’deki kriterlerle ilişkilidir.
Kılavuz, Çizelge 1’deki ilgili bölümlere karşılık gelen raporlamayı belirtir. Mevcut bir Kamuoyu
Raporunun, Bölüm 1 ve 2 ile ilgili konuları içerdiği varsayımına dayanılarak Bölüm 3’teki raporlamaya
karşılık geleceği düşünülebilir ve bu rapor referans olarak gösterilebilir. Eğer, durum böyle değilse
ilgili bölümler, Kamuoyu Raporuna dahil edilmelidir.
Çizelge 1’deki kriterlere karşılık gelen teknik özet, Kamuoyu Raporun ekinde sunulmalıdır.
Maden Kaynaklarının tahminini etkileyen çözülmemiş potansiyel sorunlar da raporda yer almalıdır
(yeterli sayıda ve kalitede olmayan numune, laboratuvar sonuçlarının tekrarlanabilirlik sorunu, kütle
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
21
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
yoğunluğu hakkında elde edilen sınırlı bilgi vb.). Kamuoyu Raporlarında, Uzman Kişiler tarafından
önemli görülen diğer konularla ilgili açıklamalarda bulunmalıdır.
Eğer, hangi konunun ne ölçekte raporlanması gerektiği ile ilgili bir şüphe varsa, çok az bilgi
vermektense çok bilgi verip hata yapmak daha iyidir. Maden Kaynak tahminlerinin gerçek değerinin
üzerinde veya altında belirtilmesine yol açabilecek düzeydeki (Çizelge 1’de verilen başlıklarla ilgili)
herhangi bir belirsizlik mutlaka açıklanmalıdır.
Bazı durumlarda Maden Kaynak Tahminleri, üretim verilerinin düzeltilmesinden sonra raporlanır.
Maden Kaynağı Kamuoyu Raporlarında, bu tür düzeltmeler açıkça belirtilmeli ve düzeltme veya
değiştirme işleminin niteliği tanımlanmalıdır.
28. “Cevher” ve “ Rezerv” terimleri, teknik fizibilite ve ekonomik olarak çıkarılabilirliği ifade ettiği için
sadece ilgili Etkileyici Faktörlerin dikkate alındığı durumlarda kullanılmalıdır. Maden Kaynakları
tahminlerinde, bu terimler kullanılmamalıdır. Rapor ve ifadelerde, teknik fizibilite ve ekonomik olarak
çıkarılabilirlik tesis edilinceye kadar uygun Maden Kaynağı sınıfı veya sınıflarına ait terimler
kullanılmalıdır. Eğer yeniden bir değerlendirme sonucunda, Maden Rezervlerinin herhangi bir
bölümünün artık ekonomik olmadığı ortaya çıkarsa, bu Maden Rezervleri Maden Kaynakları olarak
yeniden sınıflandırılmalı veya raporlarda Maden Kaynak/Rezervi olarak belirtilmemelidir.
Maden Rezervlerinden Maden Kaynaklarına veya tersi yönde yeniden bir sınıflama, yeniden
sınıflama ihtiyacını doğuran değişimlerin kısa vadeli veya geçici olmasının beklendiği veya şirket
yönetiminin ekonomik olmasa bile geçici olarak faaliyet göstermeye karar verdiği durumlarda
uygulanmaz. Böyle durumlara; olası kısa süreli fiyat düşüşleri, maden işletmesindeki geçici krizler,
nakliyenin durması vb. durumlar gösterilebilir.
Maden Rezervi Tahmini ve Raporlanması
29. Maden Rezervi, Görünür veya Muhtemel Maden Kaynaklarının ekonomik olarak işletilebilir
kısmıdır. Maden Kaynaklarına Etkileyici Faktörler uygulanmıştır. Cevher çıkarılması,
önfizibilite
veya
fizibilite
çalışmaları
değerlendirmeler
sonucu,
raporlama
sırasında
tarihinde
oluşabilecek
maden
kayıpları
üretiminin
kapsar.
ekonomik
Bu
olduğu
kanıtlanmıştır.
Üretim noktaları, genellikle cevher işleme tesisine yakın olan alanlarda seçilmelidir. Üretim
noktalarının uzak olduğu durumlarda, okuyucunun bilgilendirilmesi amacıyla bu konuya
açıklık getirici bir metine raporda yer verilmesi önemlidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
22
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Varsayımların yapılma gerekçeler, ön-fizibilite ve fizibilite çalışmalarının sonuçları ve Maden
Rezervini değişikliğe uğratabilecek etkenlerin raporda açıklanması gerekir. Ön-fizibilite ve Fizibilite
çalışmaları, Madde 39 ve 40’a tanımlanmıştır.
Maden Rezervleri, güvenilirlik artışına göre Muhtemel Rezerv ve Görünür Rezerv olarak ikiye ayrılır.
Maden Rezervlerinin raporlanmasında, tahmin edilen maden işleme faktörleri oldukça önemlidir. Bu
faktörler, Kamuoyu Raporlarında açıklanmalıdır.
Maden Rezervleri, Uzman Kişi (UK) tarafından tahmin edilen tonaj ve tenöre bütün madencilik
faktörleri uygulandıktan
ve
ilgili
bütün
Etkileyici
Faktörler
göz
önüne
alındıktan sonra,
gerçekleştirilebilecek bir proje temelinde ekonomik olarak işletilebilirlik kanaatine varılan Maden
Kaynaklarının bir kısmıdır. Maden Kaynağı, bir maden planlaması veya tasarımı yapılmadan sadece
ekonomik hususlara dayanılarak bir Maden Rezervine dönüştürülemez.
Çok düşük tenörlü cevher ve işlenmeye sevk edilen veya işlem görmeden madenden atılan pasa da
Maden Rezervi olarak rapor edilir.
"Ekonomik olarak çıkarılabilir" terimi, belirli finansal kabuller altında Maden Rezervinden cevher
üretiminin ekonomik olduğunu ifade eder. “Ekonomik olarak çıkarılabilir” terimi; yatak tipine,
gerçekleştirilen çalışma seviyesine, söz konusu şirketin finansal kriterlerine göre değişir. Bu nedenle
“ekonomik olarak çıkarılabilir" terimi için sabit ve herkes için geçerli bir tanım yapılamaz.
Etkileyici Faktörlerin güvenilirlik seviyesinin göz önünde bulundurulması, Maden Kaynaklarının
Maden Rezervlerine dönüşmesinde oldukça önemlidir.
Etkileyici Faktörlerde gerekli güvenilirlik seviyesine ulaşmak amacıyla, Maden Rezervlerinin
tahminine esas olan çalışmaların yapılmış olması gereklidir. Yapılacak çalışmalar, Maden
Rezervlerinin türetilebildiği, teknik ve ekonomik bir işletme planının yapılmasını mümkün kılacaktır.
Bu çalışmaların nihai fizibilite çalışması seviyesinde olması gerekmeyebilir.
Maden Rezervi terimi; maden işleme tesislerinin çalışır duruma hazır veya zorunlu izinlerin alındığı
ve satış sözleşmelerinin yapıldığı anlamını içermez. Bu terim, bu tür onayların alınması veya
sözleşmelerin yapılması için umut verici şartların oluştuğunu ifade eder. Uzman Kişi; üçüncü
şahıslara bağlı olan henüz çözülmemiş konuları ve maden çıkarma işini olumsuz etkileyebilecek
herhangi bir konuyu göz önünde bulundurmalıdır.
Rapor edilmesi gereken konu hakkında herhangi bir şüphe varsa, çok az bilgilendirme yerine
yanılmak pahasına da olsa çok bilgi vermek daha iyidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
23
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Rezerv tahmini için verilerde yapılan herhangi bir düzeltme (sınır tenör veya tenöre katsayı
uygulanması gibi) Kamuoyu Raporunda açıkça belirtilmelidir.
Şirketlerin, Endüstriyel Hammadde Kamuoyu Raporlarında “Mineral Rezervleri” terimini tercih ettikleri
yerlerde, bu terimin kılavuzda tanımlanan şekliyle “Maden Rezervleri” terimi ile aynı anlamda
kullanıldığı açıkça belirtilmelidir. Şirketler isterlerse, Kömür Kamuoyu Raporlarında “Maden Rezervi”
ve “Maden Kaynağı” tahmini terimleri yerine “Kömür Rezervi” ve “Kömür Kaynağı” tahmini terimlerini
kullanabilirler. Bu kılavuz kapsamında, “Maden Rezervi” terimini tercih etmektedir. Çünkü, bu terimde
“Maden Kaynağı" ile “Maden Rezervi” arasında belirgin bir ayrım yapılması mümkündür
30. “Muhtemel Maden Rezervi”, Muhtemel ve bazen de Görünür Maden Kaynağının ekonomik
olarak işletilebilir kısmıdır. Muhtemel Maden Rezervi, Görünür Maden Rezervine uygulanandan
daha düşük güvenilirlik seviyesine sahiptir. Fakat, maden yatağının işletilmesi kararının
verilebilmesine yetecek güvenilirliğe sahiptir. Bu sınıfta, Maden Rezerv tahmininin doğruluğu %
50’den fazladır.
31. “Görünür Maden Rezervi”, Görünür Maden Kaynağının ekonomik olarak işletilebilir
kısmıdır. Görünür Maden Rezervinin tahmini için kullanılan Etkileyici Faktörlerinin güvenilirlik
seviyesi en yüksek seviyededir.
Görünür Maden Rezervi, hem teknik hem de ekonomik olarak en yüksek güvenilirliği temsil eden
Maden Rezerv tahminidir. Cevherleşme tipi ve diğer faktörler nedeniyle bazı yataklar, Görünür
Maden Rezervlerine dönüştürülemeyebilir.
32. Uygun Maden Rezerv sınıfının seçilmesi; öncelikli olarak Maden Kaynağı tahminindeki
güvenilirlik derecesi, sonra da Etkileyici Faktörlerdeki belirsizlikler göz önüne alınarak belirlenmelidir.
Bu seçim, Uzman Kişi (UK) tarafından yapılmalıdır.
Bu kılavuz, Muhtemel Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Rezervleri arasında ve Görünür
Maden Kaynakları ile Görünür Maden Rezervleri arasında iki yönlü bir ilişki sağlar. Bir başka deyişle,
Muhtemel Maden Rezervlerinin jeolojik güvenirlilik seviyesi, Muhtemel Maden Kaynakları ile aynıdır.
Görünür Maden Rezervlerinin jeolojik güvenirlilik seviyesi de, Görünür Maden Kaynaklarınınki ile
aynıdır.
Bu Kılavuz aynı zamanda, Görünür Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Rezervleri arasında iki
yönlü bir ilişki sağlar. Bu ilişki, Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürürken göz önüne
alınan
Etkileyici
Faktörlerdeki
belirsizliklerin,
Maden
Rezervlerine
karşılık
gelen
Maden
Kaynaklarından daha düşük güvenirlilik seviyesi verilmesi ile ilgili durumları kapsamak için ortaya
konulmuştur. Bu şekilde bir dönüştürme, jeolojik güvenirlilik seviyesinde bir azalmayı ifade etmez.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
24
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Görünür Maden Kaynağından türetilmiş Muhtemel Maden Rezervi, Etkileyici Faktörlerdeki
belirsizlikler giderilebilirse Görünür Maden Rezervine dönüştürebilir. Etkileyici Faktörler için
güvenirlilik seviyesi ne olursa olsun bir Maden Rezervine, Maden Rezervine dönüştürülen Maden
Kaynağının güvenirlilik derecesinden daha yüksek bir güvenirlilik derecesi verilemez. Hiçbir
durumda, Muhtemel Maden Kaynağı doğrudan Görünür Maden Rezervine dönüştürülemez (Şekil 1’e
bakınız).
Görünür Maden Rezervleri sınıfı, rapor okuyucusunun kafasında sonuca yönelik beklentilerle birlikte
en yüksek tahmin güvenirliliğini ifade eder. Maden Kaynağını, Görünür Maden Rezervi olarak
sınıflarken bu tür beklentilerin göz önüne alınmış olması gereklidir. Maden Kaynakları
sınıflamalarıyla ilgili olarak Madde 24’de bakınız.
33. Maden Rezerv tahminleri, hassas hesaplamalar değildir. Maden Kaynağının ekonomik olarak
üretilebilir kısmının raporlanması, tahminlerin doğruluk derecesindeki oransal belirsizliği yansıtacak
biçimde sayıların yuvarlatılması ile ifade edilmelidir (Madde 25’e de bakınız).
Maden Rezerv tahmininin hassas olmayan doğasını vurgulamak amacıyla, nihai sonuçlardan
‘‘hesaplama” olarak değil “tahmin” olarak söz edilmelidir.
Uzman Kişi gerek duyarsa, Maden Rezerv tahminlerinin oransal doğruluğu ve/veya güven derecesini
tartışmaya açmalıdır. Eğer oransal doğruluk ve/veya güven derecesi belgelenemiyorsa, belirsizlikler
hakkında nitel bir tartışma raporda belirtilmelidir (Çizelge 1’e bakınız).
34. Maden Rezervleri, kamuoyuna “Görünür” ve “Muhtemel” sınıflarından biri ile nitelenerek rapor
edilmelidir. Raporlarda, her bir sınıf için ilgili değerler ayrı olarak belirtilmedikçe “görünür + muhtemel
rezerv” şeklinde birleşik bir değer verilemez. Benzer şekilde, karşılık gelen tonaj ve tenör değerleri
de belirtilmedikçe, metal veya mineral içeriği değerleri raporlarda verilemez.
Maden Kaynaklarının ekonomik olarak üretilebilir kısmı ile ilgili kamuoyu raporları, Kılavuzun 8.
maddesinde yer alan duruma uymuyor ise bu kılavuz kapsamında değerlendirilemez ve
yayınlanamaz. Bu tür raporların, bu kılavuz kapsamında yayınlanabilmesi için söz konusu maddenin
şartlarına tamamen uyulması gerekir.
Maden Kaynaklarının ekonomik olarak üretilebilir kısmı (tonaj ve tenör değerleri) ile ilgili bu kılavuz
ilkelerine uygun olarak yapılmayan tahminler ve sınıflamalar, şirketiçi kullanımlarda faydalı olabilir.
Fakat, bu tahminler Kamuoyu Raporunda yayınlanmamalıdır.
Maden Rezervi tahmininde esas alınan Maden Kaynağının bir bölümü olmayan malzeme (pasa) de
Maden Rezervine dahil edilebilir. Maden Kaynakları ve Maden Rezervleri arasındaki bu temel farkın,
göz önünde tutularak ikisinin karşılaştırılması yapılırken dikkatli olunması gerekir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
25
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Revize edilmiş Maden Rezerv ve Maden Kaynaklarına ait yazılı ifadeler, kamuoyuna raporlanırken
daha önce yapılmış olan açıklamalarla uyumlu olmalıdır. Açıklamalar arasındaki farkları, detaylı
olarak ifade etmek çok önemli değildir. Fakat, okuyucunun önemli değişiklikleri algılamasını
sağlayabilecek ölçekte yorum raporda yer almalıdır. Değerler arasındaki farklara dikkat edilmeli ve
okuyucunun önemli değişimleri anlamasını sağlayacak yeterli açıklama yapılmalıdır.
35. İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan Maden
Rezervi Kamuoyu Raporunda, Çizelge 1’de bulunan ilgili bölümler özet halinde sunulmalıdır.
Raporda bulunan herhangi bir açıklama veya bildirim, bu çizelgedeki kriterlerden herhangi birisini
içermiyorsa neden içermediği konusunda özet bir açıklama sunulmalıdır.
İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan (sınıflandırma
değişiklikleri de dahil) Maden Rezervi Kamuoyu Raporunda, yatırımcıların değişikliklerden haberdar
olması için şeffaf bir tartışma ortamına ihtiyaç vardır. Madde 4 ve 5’te belirtildiği gibi, yatırımcılar
veya danışmanlarının Uzman Kişiden istedikleri yorumlar, “ …ise, neden … ? ” sorusuna dayalı
Çizelge 1’deki kriterlerle ilişkilidir.
Bu bölümde kılavuz, Çizelge 1’deki ilgili bölümlere karşılık gelen raporlamayı belirtir. Mevcut bir
Kamuoyu Raporunun, Bölüm 1 ve 2 ile ilgili konuları içerdiği varsayımına göre Bölüm 3’teki
raporlamaya karşılık geleceği düşünülebilir ve bu rapor referans olarak gösterilebilir. Durum böyle
değilse, ilgili bölümler Kamuoyu Raporuna dahil edilmelidir.
Çizelge 1’deki kriterlere karşılık gelen teknik özet, Kamuoyu Raporun ekinde sunulmalıdır.
Maden Rezervlerinin durumunu etkileyen çözülmemiş potansiyel sorunlar da raporda yer alamalıdır
(işletme izni belirsizliği, sınırlı jeoteknik bilgi, karmaşık cevher metalurjisi vb.). Kamuoyu
Raporlarında, Uzman Kişiler tarafından önemli görülen diğer konularla ilgili açıklamalarda
bulunmalıdır.
Hangi konunun ne ölçekte raporlanması gerektiği ile ilgili bir şüphe varsa, çok az bilgi vermektense
çok bilgi verip hata yapmak daha iyidir. Maden Rezerv tahminlerinin, gerçek değerinin üzerinde veya
altında belirtilmesine yol açabilecek düzeydeki (Çizelge 1’de verilen başlıklarla ilgili) herhangi bir
belirsizlik mutlaka açıklanmalıdır.
Bazı durumlarda Maden Rezerv Tahminleri, üretim verilerinin düzeltilmesinden sonra raporlanır.
Maden Rezervi Kamuoyu Raporlarında, bu tür düzeltmeler açıkça belirtilmeli ve düzeltme veya
değiştirme işleminin niteliği tanımlanmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
26
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
36. Maden Kaynak ve Rezervlerine ait açıklamaların birlikte rapor edildiği durumlarda, Maden
Rezervlerinin Maden Kaynaklarını içine alıp almadığı veya Maden Rezervlerine ek olarak verilip
verilmediği açıkça ifade edilmelidir.
Bazı durumlarda Maden Rezervlerini, Maden Kaynaklarını kapsayacak şekilde, bazı durumlarda da
Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine ek olarak rapor etmek gerekir. Hangi şekilde raporlama
yapıldığı uygun bir ifadeyle açıkça belirtilmelidir. Örneğin şöyle ifadeler kullanılabilir; “Görünür ve
Muhtemel Maden Kaynakları, Maden Rezervlerini tahmin etmek için esas alınan (değişikliğe
uğratılan) Maden Kaynaklarına dahildir" veya “Verilen Görünür ve Muhtemel Maden Kaynakları,
Maden Rezervlerine ektir ”.
İlk belirtilen durumda, herhangi bir Görünür ve Muhtemel Maden Kaynağı ekonomik veya diğer
parametrelerle Maden Rezervi türetmek için değişikliğe uğratılmamış ise, bu değişikliğe uğratılmamış
Maden Kaynağı ile ilgili ayrıntılar rapora dahil edilmelidir. Bu durum, değişikliğe uğratılmamış
Görünür
ve Muhtemel Maden Kaynağının
Maden Rezervine dönüştürülebilme olasılığını
değerlendirmede rapor okuyucusuna yardımcı olacaktır.
Mümkün Maden Kaynakları, tanım olarak daima Maden Rezervlerine ektir.
Madde 34’de açıklanan nedenlerden dolayı, Maden Rezerv tahminleri ile Maden Kaynak tahminleri
bir arada yer almalıdır (çizelgelerde, grafiklerde ve şekillerde). Aksi durumda, sonuçlar yanıltıcı
olabilir ve şirketin geleceği açısından yanlış bir izlenim oluşmasına sebep olabilir.
Kapsamlı Çalışma
37. Kapsamlı Çalışma terimi, Uluslararası Kamuouyu Maden Raporlarında yaygın olarak kullanıldığı
ve raporlama yapılırken bu konuda gerekli netliği sağlamak için bu kılavuzda yer almaktadır. Ancak,
Madde 29’da bir Maden Rezervi Kamuoyu Raporu için Ön-fizibilite ve Fizibilite çalışmalarının
gereksinimine dikkat çekilmektedir. Bir Maden Rezervi kapsamlı çalışmaya dayanılarak rapor
edilmemelidir.
38. Kapsamlı Çalışma, Maden Kaynaklarının potansiyel ömrünün ekonomik ve teknik
büyüklüğüdür. Rapor, Önfizibilite çalışmalarını doğrulayacak ilgili işletme faktörleriyle birlikte
Etkileyici Faktörleri içermektedir. Bir Kapsamlı Çalışma, Maden Rezervinin tahmini için temel
olarak kullanılamaz.
Eğer Kapsamlı Çalışmanın sonucu Mümkün Maden Kaynağı ve/veya bir Arama Hedefi tarafından
kısmi olarak destekleniyorsa, Kamuoyu Raporunda Arama Hedefi ve/veya Mümkün Maden
Kaynağının hem yayılım şekli hem de oranı Kapsamlı Çalışmada bu durum belirtilmelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
27
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Tüm Kapsamlı Çalışmalarda, yapılan çalışmanın açıklandığı paragrafla aynı paragrafta veya hemen
açıklamadan sonra detaylı bir uyarıcı metin bulunmalıdır. Örnek bir uyarıcı metin aşağıdaki gibidir;
“ Bu raporda belirtilen Kapsamlı Çalışma, düşük seviyedeki teknik ve ekonomik değerlendirmelere
dayalıdır. Kısmi bir Maden Rezervi tahmini yapmak veya bu aşamada ekonomik bir işletme
güvencesi veya ileride gerçekleştirilecek Kapsamlı Çalışmanın sonuçlarında kesinlik sağlamak için
yapılmıştır.”
Madde 20’de nihai ekonomik çıkarım için uygun olanaklar açıklanırken, Uzman Kişi (UK) tarafından
hazırlanmış tahmini madencilik parametrelerini içeren ve ekonomik çıkarımı etkileyecek her türlü
konuyla ilgili bir değerlendirme olması gerektiği belirtilmiştir. Kapsamlı Çalışma, değerlendirmeler için
bir temel sağlasa da, Kamuoyu Maden Raporu Kılavuzu bir Maden Kaynağı Kamuoyu Raporunun
tamamlanması için Kapsamlı Çalışma yapılmasını zorunlu kılmamaktadır.
Kapsamlı Çalışmalar, genellikle üstlenilen projenin ilk ekonomik çalışmalarıdır. Doğrudan toplanan
verilerle benzer çalışmalardan alınmış varsayımların kombinasyonuna dayalı olarak hazırlanmış
olabilir. Aynı zamanda, genel olarak şirketler tarafından karşılaştırma ve planlama amaçlı olarak
kullanılırlar. Kapsamlı Çalışmanın genel sonuçlarının raporlanmasının, Maden Rezervinin tahmini ve
ekonomik yönden geliştirilmesi açısından hiçbir anlam ifade etmediğinden emin olunması için
dikkatle yapılması gerekmektedir. Bu bakımdan, Maden Kaynağına uygulanan işlemleri ve kapsamlı
çalışmaya dahil edilen bilgileri göstermesi açısından uygun olabilir. Fakat, Maden Rezervine ait
tonajı ve tenörü rapor etmek uygun değildir.
Başlangıçtaki madencilik ve işleme durumları, kapsamlı çalışma hazırlanırken geliştirilmiş olsa da bir
Maden Rezervinin işletmesine izin vermek için kullanılmamalıdır.
39. Önfizibilite Çalışması, bir maden projesinin teknik ve ekonomik ömrü açısından, yeraltı
veya açık ocak işletme yöntemlerine uygunluğunun ve maden işletme yöntemlerinin
belirlenmiş bir dizi seçenek kapsamında değerlendirilmesidir. Önfizibilite çalışmaları, Uzman
Kişinin
Maden
Kaynağının
tamamının
veya
bir
kısmının
Maden
Rezervine
dönüştürülebileceğini raporlaması için Etkileyici Faktörler ve ilgili herhangi bir faktörün
değerlendirilmesi ve kabul edilebilir varsayımlara dayalı bir analizini içerir. Önfizibilite
çalışması, Fizibilite çalışmasına oranla daha düşük güvenilirlik seviyesine sahiptir.
Madde 29’da belirtildiği gibi, Görünür veya Muhtemel Maden Kaynaklarının ne kadarının Maden
Rezervine dönüştürülebileceğinin belirlenmesi için Etkileyici Faktörlerin uygulanması gereklidir.
Ön-fizibilite çalışmasında, Maden Rezervi Kamuoyu Raporunu desteklemek ve ekonomik ömrü
göstermek için, Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına ve açıklanmasına dikkat edilmelidir. Ön-fizibilite
çalışmaları; tercih edilen madencilik, işleme ve altyapı gereksinimlerini ve kapasitelerini belirleyecek,
fakat bu konular henüz kesinleşmiş olarak ele alınmayacaktır. Çevresel ve sosyo-ekonomik etkilerin
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
28
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
ve gereksinimlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi de yapılmalıdır. Ön-fizibilite çalışması, son
aşamada gerekli olan konulara vurgu yapmalıdır.
40. Fizibilite Çalışması, bir maden projesi geliştirilmesi için seçilen, raporlama anında gösterilmesi
gerekli olan ayrıntılı finansal analizler ve işletme faktörleri ile birlikte uygulanabilir Etkileyici
Faktörlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesini içeren teknik ve ekonomik çalışmaların (ekonomik
olarak üretilebilirliğin) kapsamlı bir sunumudur. Çalışmanın sonuçları; saha sahibi, yatırımcı veya
finans kuruluşunun çalışmaya konu projenin geliştirilmesi açısından vereceği nihai karar için dayanak
oluşturabilir. Fizibilite çalışmasının güvenilirliği, Önfizibilite çalışmasına oranla daha yüksektir.
Kılavuz, Maden Kaynağının Maden Rezervine dönüştürülmesi için tam bir Fizibilite Çalışması
gerektirmez. Ancak, en azından teknik ve ekonomik açıdan uygun olan bir maden planı belirlemek
için bir Önfizibilite çalışması yapılmasını gerekli görmektedir.
“Güvenilir Fizibilite Çalışması” ve “Kesin Fizibilite Çalışması” gibi terimler, bu maddede tanımlanan
Fizibilite çalışmasına eşdeğerdir. Fizibilite çalışması, Önfizibilite çalışmasına oranla daha güvenilirdir.
Proje finansmanı veya yatırım kararının verilmesi için yeterli titizlikle tamamlanmış olan madencilik,
altyapı ve işleme konularını içerir. Sosyal, çevresel ve siyasal onayların, izinlerin ve anlaşmaların
beklenen süre içerisinde sonuçlandırılmasına yaklaşımlarda bulunur. Fizibilite çalışmaları (Çizelge 1,
Bölüm 4’te belirtildiği gibi) Ön-fizibilite çalışmalarından daha ayrıntılıdır. Detaylı madencilik
programları, tesis inşaat süresi ve proje yürütme planları gibi uygulama sorunlarını ele alır.
Polimetalik Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin
Raporlanması
41. Polimetalik Maden Yatakları (farklı metallerin farklı oranlarda bir arada bulunduğu yataklar; örnek
olarak bakır, kurşun, çinko’nun bir arada bulunduğu yataklar vb.) için Arama Sonuçları, Maden
Kaynak veya Rezervlerinin raporlanmasında, her metalin oranının ayrıntılı olarak gösterilmesi
gereklidir.
Madde 4’te belirtilen Şeffaflık, Kapsamlılık ve Yeterlilik ilkelerine uyulması açısından, Polimetalik
Maden Yataklara ait herhangi bir Kamuoyu Raporunda şu asgari bilgilerin bulunması gerekir.
- Metal oran ve değeri hesaplamalarına dahil edilen tüm metaller için ayrı ayrı tenör değerleri,
- Tüm metaller için tahmini fiyatlar (Bugünkü fiyatlar açıklamalıdır. Metal değerinin hesaplanmasında
baz alınan fiyat açıklanmadan, tahmin edilen piyasa fiyatını açıklamak doğru değildir. Ancak,
hesaplamalarda esas alınan fiyatlar ticari olarak değişkendir. Uzman Kişinin bu fiyatları belirlemek
için kullandığı yöntemin anlaşılabilmesi için raporda yeterli bilgi verilmelidir),
- Tüm metaller için tahmini bir metalurjik işlem ve açıklamaları (metalurjik test çalışmaları, ayrıntılı
mineraloji, benzer maden yataklarından örnekler vb.),
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
29
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
- Üretilebilme ve satılma potansiyeline sahip bütün metallerin, metal oranı ve değer hesaplamalarına
ait açıklamalar,
- Kullanılan hesaplama formülü.
Birçok durumda, raporlama için seçilen metalin metal değeri hesaplamalarına en çok katkıda
bulunan olması gereklidir. Böyle bir durum söz konusu değilse, başka bir metal seçiminin mantıklı
açıklaması rapora dahil edilmelidir. Her metal için gerekli metalurjik işlem tahminleri, metal değerini
hesaplamak için kullanılmalıdır.
Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması
42. Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporlarının hazırlanmasında, bu kılavuzun 1-40.
maddeleri (Şekil 1 dahil) ve 51. maddesindeki konularda dikkate alınır. Kömür Kaynakları ve
Rezervleri raporlanırken Çizelge 1 göz önüne alınacak ölçütler hakkında daha genel ve özel
tavsiyeler içerir.
43. Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporları, "maden” yerine "kömür" ve "tenör” yerine
"kalite" gibi terimlerin kullanılması dışında, genel olarak diğer Maden Kaynak ve Rezerv Raporları
gibi hazırlanır.
Kısa-orta vadeli ekonomik değerlendirmelerle sınırlı olmayan Kömür üretim tahminlerinin yapıldığı
raporlar, planlama ve arazi kullanımı üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla kamu
kurumları tarafından istenebilir. Bu kılavuz, bu tür tahminleri kapsamaz (Madde 6 ve 20’ye bakınız).
44. Madencilik yöntemi, kısmi üretim kayıpları ve işlemeye bağlı dönüştürmeler sonucunda
iyileştirilmiş veya zenginleştirilmiş kömür ürünlerine dönüşmüş “Pazarlanabilir Kömür Rezervleri”
Maden (Kömür) Kaynakları ile beraber raporlanabilirler. Ancak, Maden (Kömür) Kaynaklarının yerine
raporlanamazlar. Pazarlanabilir Kömür Rezervi hedefine ulaşmak için öngörülen tahmini kar seviyesi
mutlaka belgelenmelidir.
Pazarlanabilir Kömür Rezerv raporlarında, yatırımcıların bilgilendirilmesi için satışı yapılacak
ürünlerin satış planı (pazar, fiyat vb.) hakkında bilgi bulunmalıdır.
Raporlarda “Koklaşabilir Kömür” veya “Metalurjik Kömür” terimleri; çalışılan işletmeden alınan kömür
örneklerinin analiz sonuçlarına ve koklaşabilir kömürün özelliklerine yapılan atıflara dayandırılmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
30
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Endüstriyel Hammadde Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin
Raporlanması
45. Endüstriyel Hammaddeler, kılavuzun 6 ve 7. maddelerinde öngörülen kriterlere uyuyor ise, bu
kılavuzun kapsamına girer. Kılavuz kapsamında kaolin, fosfat, kireçtaşı, talk vb. gibi ticari değeri olan
madenler Endüstriyel Hammadde olarak kabul edilir.
Endüstriyel Hammadde Kaynak ve Rezervleri raporlanırken, bu kılavuzun temel ilkeleri ve amacı göz
önünde bulundurulmalıdır. Herhangi bir Endüstriyel Hammaddenin veya birden çok hammaddenin
Maden Kaynak ve Rezerv Raporu hazırlanıyorsa, rapor bu maden(lerin) özelliklerini ve tahminlerini
içermelidir.
Numunelerden elde edilen analiz sonuçları, her zaman güvenilir olmayabilir. Diğer kalite kriterleri
daha kullanışlı olabilir. Bazı hammaddelerin fiziksel özellikleri vb. gibi kriterler, hammaddenin içinde
bulunduğu kütle bileşiminden daha iyi ise, raporlar bu duruma uygun olarak hazırlanmalıdır.
Endüstriyel Hammaddeler için Maden Kaynak ve Rezerv tahminlerine temel olan faktörler, kılavuzun
kapsadığı diğer yatak tipleri için geçerli olanlarla aynıdır. Maden Kaynak veya Rezerv raporlaması
için muhtemel ürün özellikleri, pazarlara yakınlık ve genel ürün pazarlanabilirliği gibi belirgin anahtar
değerlendirmelerin özellikle hesaba katılması gerekli olabilir.
Bazı Endüstriyel Hammaddelerin, işlenebilir ürün yerine genellikle Maden Rezervi olarak
değerlendirilen satılabilir ürün olarak raporlandığı sık görülen bir durumdur. Kılavuzun tercihi, eğer
satılabilir bir ürün raporlanıyorsa, Maden Kaynağı raporlaması yerine değil onunla birlikte
raporlanmasıdır. Ancak, ticari kaygılar nedeniyle bu tür raporlamaların her zaman tercih edilmediği
kabul edilen bir durumdur. Pazarlanabilir bir ürün raporlandığında, önemli olan okuyucunun tamamen
bilgilendirilmesine yönelik açık ve net bir belgeleme sisteminin raporda yer almasıdır.
Bazı Endüstriyel Hammadde yatakları, birden fazla uygulama ve/veya özel kullanım alanına sahip
olabilir. Bu tür durumlar üzerine raporlama yapıyorsa, bu tür çoklu ürünlerin ayrı ayrı kalitesi
belirtilmeli veya kütle yataktaki yüzdeleri verilmelidir.
Kıymetli Taş Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması
46. Kıymetli Taş (elmas ve süstaşları vb.) Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporlarının
hazırlanmasında, bu kılavuzun 1-40. maddeleri (Şekil 1 dahil) ve 51. maddesindeki konularda
dikkate alınır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezervleri rapor edilirken, Çizelge 1 göz önüne alınacak
ölçütler hakkında daha genel ve özel tavsiyeler içerir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
31
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kıymetli Taş Kamuoyu Raporları, “maden” yerine “kıymetli taş adı” ve “tenör” yerine "ortalama
kıymetli taş oranı (karat/ton vb. gibi)" terimlerinin kullanılması dışında, genel olarak diğer Maden
Kaynak ve Rezerv Raporları gibi hazırlanır.
Kıymetli taş yataklarında, tenör ve kalite terimleri belirgin biçimde ayrı anlamlara sahip olduklarından,
“kalite” yerine “tenör”
terimi kullanılmamalıdır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezerv raporlarının
hazırlanmasında diğer sektörel kılavuzlarda faydalı olabilir. Ancak bunlar, hiçbir durumda bu
kılavuzun kural ve amaçlarının önüne geçemez.
47. Kıymetli Taş yataklarının birçok özelliği, diğer birçok madenin (kömür, metalik maden yatakları
vb.) özelliklerinden farklıdır. Bundan dolayı, Kıymetli Taşların kıymetlendirilmesi için özel gereklilikler
vardır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezervlerinin tahmini bu belirsizlik ve zorlukları içerir.
48. Numune alma ve değerlendirme sonucunda elde edilen Kıymetli Taş Raporları, numune alınan
taşların elde edilme yöntemleri ve taş verimi hakkında somut bilgiler içermelidir
49. Kıymetli Taş Kamuoyu Raporlarında, herhangi bir Kıymetli Taş sahasına ait raporlanmış
kıymetlendirmenin bağımsızlığını gösteren bir belge bulunması bir zorunluluktur. Kıymetlendirme,
ehil ve güvenilir bir Uzman Kişinin raporuna dayanmalıdır.
Cevherli Ayak Dolguları ve Topuklar, Düşük Tenörlü Cevherleşmeler, Stoklar,
Pasa ve Atıkların Raporlanması
50. Bu Kılavuz, potansiyel olarak ekonomik cevher içeren tüm malzemelerin rapor edilmesini kapsar.
Bu kapsama, nihai değerlendirmede ekonomik olarak işletilebileceği yönünde makul bir beklentinin
olduğu Maden Kaynakları, ekonomik olarak işletilebileceği kanıtlanmış cevherli ayak dolguları ve
topuklar, düşük tenörlü cevherleşme, stoklar, pasalar ve atıkların Maden Rezervleri dahildir. Cevherli
Ayak Dolguları ve Topuklar, Düşük Tenörlü Cevherleşmeler, Stoklar, Pasa ve Atıkların
Raporlanmasında bu kılavuzun bütün maddeleri uygulanır (Şekil 1 dahil).
Bu maddede tanımlanan herhangi bir cevherli malzeme, Maden Kaynağı ve Rezervi raporu yerinde
cevherleşmeye benzerdir. Bu tür cevherli malzemelerin çıkarılabilirlik değerlendirmeleri, alanında
deneyimli Uzman Kişiler tarafından yapılmalıdır.
Bu maddede tanımlanan cevherli malzemelerin, tümüyle veya kısmen ekonomik olarak
işletilebileceği yönünde makul bir beklenti yoksa bu tür malzemeler Maden Kaynağı veya Rezervi
olarak sınıflanamaz. Eğer, cevherli malzemenin bazı bölümlerinin yarı-ekonomik olup gelecekte
ekonomik olabileceği yönünde makul bir beklenti varsa, bu malzeme Maden Kaynağı olarak
sınıflanabilir. Eğer, teknik ve ekonomik değerlendirmeler, bu cevherli malzemenin ekonomik olarak
işletilebileceğini gösterirse, cevherli malzeme bu durumda Maden Rezervi olarak sınıflanabilir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
32
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Çoğunlukla, maden işletme ömrünün sonuna doğru işlenmesi amacıyla stokta tutulan düşük tenörlü
bazen “cevherli atık” veya “sınır değerdeki malzeme” olarak isimlendirilen yerinde cevherleşmelere
de kılavuz kriterleri uygulanır. Bu malzemelerin tonaj ve tenör tahminleri, Maden Kaynak ve Maden
Rezerv değerleriyle birleştirilebilirse de, açıkça anlaşılması için kamuoyu raporlarında ayrıca
belirtilmelidir.
Stoklar; yüzey ve yeraltı stokları, ayaklarda/topuklarda kalmış cevher ve cevher stoklama
sistemindeki cevherleri kapsar. Zenginleştirme/ayrıştırma aşamasındaki cevherli malzeme raporda
ayrıca belirtilmelidir.
Maden Sahasında Yapılan Değer Biçmenin (Kıymetlendirmenin) Raporlanması
51. Sahada yapılan finansal değer biçmenin (kıymetlendirmenin) yayınlanması, bu kılavuz ilkelerine
aykırıdır (Madde 4’te belirtildiği gibi). Ayrıca, Madde 28 ile çelişir. Şirketler tarafından sahada yapılan
finansal değer biçme (kıymetlendirme) işlemi; Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve maden yatağı
büyüklüğü ile ilişkilendirilerek rapor edilemez.
Şirketlerin bir maden yatağının “yerindeki değeri” üzerine bir rapor hazırlaması ve yayınlaması;
Arama Sonuçlarının veya sahada yapılan herhangi bir değerlendirmeyi, ekonomik bir niceliğe
dönüştürerek
kamuoyuna
aktarma
girişimidir.
Sahada
yapılan
ekonomik
değer
biçme
(kıymetlendirme) işleminin, ekonomik uygunluk ve yatırımın geri dönüş süresi ile hiçbir ilişkisi yoktur.
Bu nedenle, bu tip değerlendirmeler aldatıcı/yanlış yönlendirici olabilir.
Ekonomik değer biçme (kıymetlendirme); Etkileyici Faktörler (madencilik, işleme, metalurji, altyapı,
ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasal faktörler vb.) dikkate alınmadan yapılan
ekonomik uygunluğu ifade edebilir (Madde 12 ve Madde 29-36). Projenin uygulanabilirliği
belirlenirken ve mineralizasyondan elde edilebilecek ekonomik değeri belirlemek için tüm Etkileyici
Faktörlerin dikkate alınması gereklidir (Madde 29-36).
Büyük ölçekli birçok maden yatağı, Etkileyici Faktörlerin uygulanması sonucunda elde edilen Negatif
Net Bugünkü Değer (NBD) nedeniyle işletilmemiştir.
Muhtemel Maden Kaynaklarının büyük bölümlerini içeren maden yatakları değerlendirilirken veya bir
Arama Sonucunun finansal değeri raporlanırken, şirketlerin projenin ekonomik getiri durumunu
sunması ve cevherleşmenin net ekonomik değerini bildirilmesi zorunlu değildir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
33
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Çizelge 1. Değerlendirme ve Rapor Hazırlama Kriterleri
Bu çizelge; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezerv raporu hazırlanmasında referans
olarak kullanılacak bir kontrol listesi ve kılavuzdur. Yalnızca bir rehberdir ve MK-14 Maden Raporu
Hazırlama Kılavuzunun resmi bir parçası değildir.
Kılavuz ilkelerine uymak bağlamında, Uzman kişinin belgelerinde “…ise, neden…” sorusu esas
alınarak Çizelge 1’in ilgili bölümlerindeki konularla ilgili yorumlar (Madde 19, 27 ve 35
gereksinimlerine göre) Kamuoyu Raporunda bulunmalıdır.
Kontrol
listesi
kuralcı
değildir.
Maden
arama
ve
işletmede
kullanılan
varsayımları
ve
değerlendirmeleri tespit etmek, Şeffaflık ve Kapsamlılık için gerekli olan açıklamaların her birine
dikkat edilmesi için hazırlanmıştır. Yeterlilik ve Kapsamlılık, kamuoyuna rapor edilmesi gereken
bilgileri belirleme ilkelerini geçersiz kılmaktadır. Ancak, okuyucunun anlayışını veya sonuçların
yorumlanmasını veya rapor edilen tahminleri etkileyecek herhangi konularda açıklama yapmak
önemlidir. Maden Arama Sonuçları; Maden Kaynak veya Rezerv tahminini etkileyen durumlarda
güvenilirliği etkileyen yetersiz veya belirsiz verilerin olduğu durumlarda özellikle önemlidir.
Listelenen kriterler ve belli bir proje veya çalışmaya uygulanacak ek kriterler, Uzman Kişinin
sorumluluğundadır. Kriterlerin önemi, belirli bir projeye ve karar aşamasındaki yasal ve ekonomik
koşullara göre değişir.
Bazı durumlarda, Kamuoyu Raporuna bir takım hassas ticari bilgileri dahil etmemek uygun olacaktır.
Ticari veya hassas olan bir bilgiyi dahil etmeme kararı, raporu düzenleyen şirketin vereceği bir
karardır ve böyle bir karar ilgili şirketlerin mevzuatlarına uygun olarak verilmelidir.
Ticari yönden hassas olan bilgilerin Kamuoyu Raporuna dahil edilmediği durumlarda, raporda özet
bir bilgi (ticari olarak hassas olan varsayımların sayısal değerlerinde ekonomik varsayımları
belirlemek için kullanılan yöntem) ve yatırımcıları/potansiyel yatırımcıları ve danışmanlarını
bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış bir içerik bulunmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
34
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Çizelge 1. Değerlendirme ve Raporlama Kriterleri Listesi
Bölüm 1. Numune Alma Yöntemleri ve Verileri
(Bu bölümde yer alan parametreler, sonraki bölümler içinde gereklidir)
Parametre / Veri
Numune Alma Yöntemleri
Değerlendirmeler
- Numune alımının niteliği ve kalitesi (oluk, rastgele yongalama vb. veya Taşınabilir
XRF cihazları gibi aranan metale uygun özel ölçüm cihazları).
- Numunenin temsil edebilirliğini sağlamak için alınan önlemler ve kullanılan ölçüm
cihazlarının kalibrasyonunun uygunluğu
- Kamuoyu Raporunda belirlenen mineralizasyonun gösterimi
“Sektörel standartlarda” çalışma yapılması-kısmi olarak daha basittir (ters dolaşımlı
sondajdan her 1 metrede alınan 3 kg numunenin 30 gramının analizi, Altın
yataklarından numune alımında yaşanılan sorunlar vb. gibi konularda açıklamanın
yapılması gerekli olabilir)
- Numune alma şekline ait ve numune fotoğrafları
Sondaj Yöntemleri
- Sondaj tipi (karotlu, ters dolaşımlı, havalı çekiçli, havalı rotari, burgulu, sonik vb.)
ve ayrıntıları (karot çapı, standart veya üçlü tüp, matkap elmas tanelerinin özellikleri,
karot yönlendirilmiş mi ? yönlendirilmiş ise hangi yöntemle yönlendirildiği ? vb.).
Sondaj Numunesi Verimi
- Numune yüzdeleri
uygun
olarak
kayıt
edilip,
sonuçların değerlendirilip
değerlendirilmediği.
- Numune yüzdesini artırmak ve numunelerin temsil edicilik niteliğini sağlamak için
yapılan ölçümler
- Özellikle numune verimi ile tenör ve numune kalitesi (numunenin ince/kaba
kısmının kaybı) arasında ilişki
Sondaj Logu
- Karot ve/veya kırıntı numunelerin Maden Kaynağı tahmini yapılabilecek,
madencilik ve metalurjik işlemlerin tasarlanabileceği ayrıntıda jeolojik ve jeoteknik
özelliklerinin loglanmış olup olmadığı.
- Sondaj logunun nicel veya nitel özellikte olup olmadığı.
- Karot fotoğrafları
- Sondaj koordinatları, başlangıç ve bitiş tarihleri ve derinliği
Numune Hazırlama
- Karotun kesilmesi (çeyrek, yarım veya tüm karotun alınıp alınmadığı)
- Karot numune alınmamış/alınamamış ise, sondajdan alınan kırıntı numunenin kuru
mu ? yaş mı ? olduğu.
- Bütün numune tipleri için, numune hazırlama yönetiminin niteliği, kalitesi ve
uygunluğu.
- Mostradan alınan numunenin temsil ediciliğini sağlamak için yapılan ölçümler.
- Numunenin tane boyuna uygun numune boyutlarının seçilip seçilmediği
Analiz Verilerinin ve
Laboratuar Deneylerinin
Kalitesi
- Analiz ve laboratuar işlemlerinin niteliği, kalitesi ve uygunluğu, yöntemlerin kısmi
veya bütünsel düşünülüp düşünülmediği.
- Jeofizik cihazlar, spektrometreler, Taşınabilir XRF cihazları vb. Alet yapımı, model,
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
35
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
okuma zamanları, uygulanan kalibrasyon faktörleri ve türevleri vb. belirlenmesinde
kullanılan parametreler.
- Uygulanan kalite kontrol yönteminin niteliği (standartlar, başka laboratuarda
kontroller) ve doğruluk seviyelerinin kabul edilebilir olup olmadığı.
Analiz Sonuçlarının
Sorgulanması ve Doğrulanması
- Seçilmiş numunelerin, bağımsız veya başka kişiler tarafından doğrulanması.
- Birincil verilerin kaydı, veri giriş işlemleri, veri doğrulama, veri depolama (fiziksel ve
elektronik) kaydı
- Analiz verilerinin sorgulanması ve doğrulanması
Verilerin Konumu
- Maden Kaynak tahmininde kullanılmış olan sondaj kuyularının, yarmaların vb.
yerlerini belirlemede kullanılmış olan topoğrafik yöntemlerin doğruluğu ve kalitesi.
- Topoğrafik kontrolün kalitesi ve yeterliliği.
- Kullanılan grid sisteminin özellikleri
Veri Yeterliliği ve Dağılımı
- Arama sonuçlarını raporlamak için veri yeterliliği.
- Veri yeterliliği ve dağılımının; Maden Kaynak ve Rezervini tahmin etmeye ve
uygulanan sınıflama ile bağdaşır bir jeolojik yapı ve tenör devamlılığı derecesi tesis
etmeye yeterli olup olmadığı.
- Numunelerin birbiri ile ilişkilendirmesinin yapılıp yapılmadığı
Jeolojik Yapı ile Veri
Yöneliminin Uyumluluğu
- Yatak türüne bağlı olarak numune alma yönünün doğru seçilip seçilmediği.
- Muhtemel jeolojik yapılardan ve bilinen uzanımlarından tarafsız bir şekilde numune
alınıp alınmadığı
- Sondaj eğimi ve önemli (anahtar) cevherli yapıların uzanımı arasındaki ilişki,
numune alımında bir taraflılık (yanlılık) durumu ortaya çıkarıyorsa bu durum mutlaka
göz önünde tutulmalı ve eğer bir sorun teşkil ediyorsa raporlanmalıdır.
Şahit Numune
İnceleme ve Değerlendirme
- Şahit numune almak ve korumak için alınan önlemler
- Numune alma yöntemlerinin ve verilerinin incelemesi ve değerlendirilmesi
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
36
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 2. Maden Arama Sonuçlarının Raporlanması
(Bölüm 1’de listelenen parametreler, bu bölüm içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Maden Hakları
ve Saha Sahipliği
Başka Kurum/Kişiler
Değerlendirmeler
- Ruhsat türü, Erişim Numarası, ili/ilçesi, ortak girişim, rödövans sözleşmesi gibi
üçüncü taraflarla yapılmış anlaşmalar, sit alanları, yaban hayatı koruma veya milli
park ve çevre koruma alanları.
- Rapor tarihinde sahada faaliyet göstermek için izin alınmasına herhangi bir engel
olup olmadığı.
- Başka kurum/kişilerce yapılmış aramaların anılması ve değerlendirilmesi.
Tarafından Yapılmış Aramalar
Jeoloji
- Yatak tipi, jeolojik yapı ve cevherleşme tipi.
Sondaj Kuyusu Bilgileri
- Sondaj kuyularının X ve Y koordinatları
- Sondaj kuyularının kotları (Z)
- Kuyuların eğimi ve dalımı
- Kuyuların derinliği (m)
- Eğer bu bilgiler raporun anlaşılmasını güçleştiriyorsa, Uzman Kişi bu duruma açıklık
getirmelidir.
Veri Birleştirme Yöntemleri
- Arama Sonuçları raporlanırken, ağırlıklı ortalama yöntemleri, azami ve/veya asgari
tenörün dışarıda tutulması (örneğin yüksek tenörlü kırıntılar) ve sınır tenörler
genellikle önemlidir ve ifade edilmelidir.
- İnce katmanlı yüksek tenörlü numune sonuçları, daha kalın katmanlı fakat düşük
tenörlü numunelerin sonuçlarıyla birleştirildiğinde, birleştirme için kullanılan ve buna
benzer daha önce kullanılmış yöntemler örneklenerek ayrıntılı olarak belirtilmelidir.
- Polimetalik maden yataklarının raporlanmasında, kullanılmış kabuller açıkça ifade
edilmelidir.
Mineralizasyon Genişliği ile
- Bu ilişkiler, özellikle Arama Sonuçlarının raporlanmasında önemlidir.
- Eğer sondaj kuyusu eğimine kıyasla mineralizasyonun geometrisi biliniyor ise bunun
niteliği raporlanmalıdır.
- Eğer bilinmiyorsa ve kuyu derinliği raporlanmışsa, bu durum açıkça (örneğin “kuyu
derinliği, gerçek kalınlık bilinmiyor " şeklinde) ifade edilmelidir.
Sondaj Kuyusunda(larında)
Kesilen Mineralizasyonun
Kalınlık İlişkisi
Diyagramlar
- Mümkün olduğunda, haritalar, planlar ve kesitler (ölçekli) ve sondaj kuyusunda
mineralizasyon kesilen aralıkların çizelgesi. Eğer raporu önemli oranda açıklığa
kavuşturacaksa, raporlanan herhangi bir malzeme böyle çizelgelere dahil edilmelidir.
Tarafsız Raporlama
- Arama sonuçlarının ayrıntılı olarak raporlanmasının o an için mümkün olmadığı
durumlarda, arama sonuçlarının yanıltıcı raporlanmasından kaçınmak için, hem düşük
hem de yüksek temsilci tenörler ve/veya kalınlıklar raporlanmalıdır.
Diğer Önemli Arama Verileri
- Diğer arama verileri (jeolojik gözlemler, jeofizik etüt sonuçları, büyük numunelerişlem boyutu ve yöntemi-, metalurjik test sonuçları, genel yoğunluk, yeraltısuyu
durumu, jeoteknik ve kaya özellikleri, potansiyel bozucu veya kirletici maddeler vb.)
eğer anlamlı ve önemli ise raporlanmalıdır.
Gelecek Çalışmalar
- Planlanan sonraki çalışmanın (ilave arama programı vb.) yapısı ve ölçeği
- Şemalar, jeolojik yorumlar ve gelecekteki sondaj alanları da dahil olmak üzere, olası
çalışma alanları açıkça belirtilmelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
37
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 3. Maden Kaynağı Tahmini ve Raporlanması
(Bölüm 1’de ve ilgili olduğunda Bölüm 2’de listelenen parametreler bu bölüm içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Değerlendirmeler
Veri Bütünlüğü ve Doğruluğu
- Verilerin toplanma zamanından Maden Kaynak tahminine kadar, verilerin
bozulmaması için alınmış olan tedbirler.
- Kullanılan veri doğrulama yöntemi
Saha Ziyaretleri
- Uzman Kişi tarafından yapılan saha ziyaretleri ve bu ziyaretlerin değerlendirilmesi
- Saha ziyareti yapılmamışsa nedeni
Jeolojik Yorum
- Maden yatağının jeolojik yorumunun güven (veya tersine belirsizlik) derecesi
- Kullanılan verilerin ve yapılan kabullerin niteliği.
- Eğer varsa, maden kaynağı tahminindeki alternatif yorumların etkileri.
- Maden Kaynağı tahminin kontrolü ve yönlendirilmesinde jeolojinin kullanımı.
- Tenör ve jeolojik devamlılığı birlikte etkileyen faktörler.
Boyutlar
- Maden Kaynağının uzanımı ve değişkenliği (uzunluk, genişlik, alt ve üst sınırlar
belirtilmelidir).
Tahmin ve Modelleme
- Uygulanan tahmin yöntemi/yöntemleri ve aşırı yüksek tenör değerlerinin katkısı,
Yöntemleri
veri tadilat faktörleri, veri noktalarından uzaklığı dahil, anahtar öngörülerin özelliği ve
uygunluğu.
- Kontrol tahminlerinin, önceki tahminlerin ve/veya maden üretim kayıtlarının
sağlanabilirliği ve Maden Kaynağı tahmininin bu verileri gerektiği oranda dikkate alıp
almadığı.
- Yan ürün kazanımlarına ilişkin öngörülen tahminler.
- Kirletici elementler veya ekonomik değerde tenör-dışı değişkenlerin tahmini
(Örneğin, asit maden drenajı karakterizasyonu için S)
- Jeolojik katı modelleme yapılması durumunda, ortalama numune aralığı ve arama
programına uygun model boyutu.
-
Seçilmiş
madencilik/işletme
birimlerinin
modellenmesinin
ardında
yatan
gerekçeler.
- Değişkenler arasındaki ilişkiler konusunda yorumlar.
- Tenör kestirimi veya ihmalinde esas alınan kriterlere ilişkin açıklamalar
- Doğrulama (onaylama süreci, uygulanan kontrol süreci, model verileri ile sondaj
verilerinin karşılaştırılması ve birbiri ile uyumlu verilerin kullanılması
Nem
- Tonaj tahmininin, kuru şartlara mı yoksa doğal nem içeriği göz önüne alınarak mı
yapıldığı, nem içeriği belirlenmesinde hangi yöntemin kullanıldığı.
Sınır Değer Parametreleri
Madencilik (Maden Çıkarma)
Faktörleri veya Kabulleri
- Esas alınan sınır tenörler veya kalite parametrelerinin gerekçeleri
- Asgari madencilik boyutları ve önerilen madencilik yönteminin mineralizasyon
türüne uygunluğu. Maden Kaynakları tahmin edilirken madencilik faktörleri
bakımından her zaman ayrıntılı kabuller yapılması mümkün olmayabilir. Eğer,
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
38
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
herhangi bir kabul yapılmamış ise bu durum raporda açıklanmalıdır.
Metalurjik Faktörler veya
- Önerilen metalurjik süreç ve bu sürecin mineralleşme tipine uygunluğu. Maden
Kabuller
kaynakları raporlandığında, daima metalurjik süreçlere ilişkin ayrıntılı kabuller
yapmak mümkün olmayabilir. Eğer hiçbir kabullenme yapılmamış ise bu durumda
raporlanmalıdır.
Çevresel Faktörler veya
- Atık ve artıkların imha edilme seçenekleri ile ilgili varsayımlar. Nihai ekonomik
Kabuller
çıkarım için öngörülen beklentilerin belirlenme sürecinin bir parçası olarak,
madencilik ve işleme faaliyetlerinin çevresel etkilerini göz önünde bulundurmak
gereklidir. Bu aşamada potansiyel çevresel etkilerin belirlenmesi, özellikle bakir
sahalarda, her zaman iyi şekilde gelişmeyebilir, potansiyel çevresel etkilerin erken
değerlendirilmeleri rapor edilmelidir. Bu konular dikkate alınmamışsa, çevresel
varsayımların yapıldığı bir açıklama ile rapor edilmelidir.
Tonaj Faktörleri
(Yerinde Kütle Yoğunlukları)
- Kabuller ile mi yapıldığı veya ölçümlere dayanılarak tahmin edilip edilmediği. Eğer
kabullenme yapılmış ise, kabullenme için dayanakların ne olduğu. Eğer tahmin
edilmiş ise; kullanılan yöntem, ölçüm sıklığı, numunelerin niteliği, boyutu ve temsil
edebilirliği.
- Tonaj yoğunlukları (boşluklu, gözenekli vb.), nemi ve kayaç ve alterasyon zonları
arasındaki farkları yeterli ölçüde hesaplayacak yöntemler tarafından ölçülebilir
olmalıdır.
- Farklı malzemelerin değerlendirme sürecinde kullanılan tonaj yoğunluğu için
yapılan varsayımların değerlendirilmesi
Sınıflama
- Maden Kaynaklarını değişik güvenilirlik sınıflarına ayırmak için esas alınan
faktörler.
- Tonaj/tenör hesaplamalarının İlgili tüm faktörlerinin güvenilirliği, jeolojik yapı ve
metal değerlerinin devamlılığının güvenilirliği. Verilerin nitelik, nicelik ve dağılımının
göz önüne alınmış olup olmadığı.
- Sonucun, Uzman Kişinin yatak hakkındaki görüşünü uygun olarak yansıtıp
yansıtmadığı.
İnceleme ve Değerlendirme
- Maden Kaynak tahminlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi
Doğruluk/Güvenirliliğin
- Uzman Kişi tarafından uygun görülen yaklaşım ve işlemler kullanılarak yapılan
İrdelenmesi
Maden Kaynak tahmininin doğruluk/güven seviyesinin tarafsız olarak belirtilmesi.
Örneğin, kaynak miktarını doğru olarak tahmin etmek için kullanılan istatistiksel
veya jeoistatistik yöntemlerin belirli güven aralığında olması. Eğer, bu tür bir
yaklaşım uygun görülmedi ise, tahminin güven ve doğruluk seviyesine etki
edebilecek etkenleri nitel olarak tartışmaya açmak.
- Rapordaki varsayımlar ve kriterler. Yapılan tahminlerin yersel veya bölgesel
tahmin ile mi ilgili olduğu. Eğer yerel ise, teknik ve ekonomik değerlendirmeye konu
olabilecek ilgili tonajın belirtilmesi.
-
Tahminin
doğruluk/güven
seviyesi
eğer
mümkünse
üretim
verileri
ile
karşılaştırılmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
39
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 4. Maden Rezervi Tahmini ve Raporlanması
(Bölüm 1’deki ve ilgili olduğunda önceki bölümlerde listelenen parametreler bu bölüm içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Değerlendirmeler
Maden Rezervine
- Maden Rezervine dönüştürmede temel alınan Maden Kaynak tahmininin
Dönüştürülecek Maden
Kaynağının Değerlendirilmesi
açıklanması.
- Maden Kaynağının Maden Rezervine dahil veya ek olarak rapor edilip
edilmediğinin açıklanması
Saha Ziyaretleri
- Uzman Kişi tarafından yapılan saha ziyaretleri ve bu ziyaretlerin değerlendirilmesi
- Saha ziyareti yapılmamışsa nedeni
Çalışma Durumu
- Maden Kaynağını Maden Rezervine dönüştürebilmek için yürütülen çalışmanın
şekli ve seviyesi.
- Kılavuzda, Maden Kaynaklarının Maden Rezervlerine dönüştürebilmesi için nihai
bir fizibilite çalışmasının olmasını gerektiren bir madde yoktur. Ancak, teknik olarak
başarılı ve ekonomik olarak yaşayabilir olacak bir maden planının belirlenebilmesi
için gerekli çalışmaların yapılmış olması ve buna ilişkin Etkileyici Faktörlerin göz
önünde tutulması gereklidir.
Sınır Değer Parametreleri
- Esas alınmış sınır tenörler veya kalite parametrelerinin gerekçeleri
Madencilik Faktörleri veya
- Maden Kaynağını Maden Rezervine dönüştürmede kullanılan yöntem ve kabuller
Kabulleri
(optimizasyon ile ön veya ayrıntılı tasarım suretiyle uygun faktörlerin uygulanması).
- Seçilen madencilik yöntemleri, ön-örtü kazısı, ulaşım vb. gibi tasarım konuları dahil
diğer madencilik parametrelerinin seçimi, doğası ve uygunluğu.
- Jeoteknik parametreler (açık ocak şevleri, ayak boyutları vb.), tenör kontrolü ve
üretim öncesi sondaj yapımı bakımından yapılmış kabuller.
- Uygun ise, açık ocak optimizasyonunda kullanılan Maden Kaynağı Modeli ve
yapılmış ana kabuller.
- Kabul edilen madencilik kayıp faktörleri.
- Kabul edilen madencilik verim faktörleri.
- Kabul edilen asgari madencilik genişlikleri.
- Madencilik çalışmalarının Muhtemel Maden Kaynaklarında hangi şekilde
kullanıldıkları ve sonuçların hassasiyeti.
- Seçilen madencilik yöntemlerinin altyapı gerekleri.
Metalurjik Faktörler veya
Kabuller
- Önerilen metalurjik süreç ve o sürecin mineralleşme tipine uygunluğu.
- Metalurjik işlemin denenmiş teknoloji veya yeni teknoloji olup olmadığı.
- Yapılmış metalurjik test çalışmalarının doğası, miktarı ve temsilciliği, kullanılan
metalurjik verim faktörleri.
- Zararlı elementler için yapılmış kabuller veya izin verilebilir miktar.
- Büyük numune veya pilot ölçekli test çalışmalarının varlığı, böyle numunelerin
yatağı tam olarak temsil etme derecesi.
- Özel olarak tanımlanan mineraller için cevher rezervi tahmini mineralin spesifik
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
40
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
özelliklerini belirlemek üzere uygun mineralojiye dayalı olarak mı yapılmıştır ?
Çevresel Faktörler veya
Kabuller
- Madencilik çalışmaları ve işletme sürecinin çevreye olan potansiyel etkileri, atık
kayaç karakterizasyonları ve
potansiyel sahaların ayrıntıları,
kabul
edilen
yöntemlerin nerede uygulanabilir olduğu, kalıntı depolama ve atık döküm süreçleri
için alınan onaylar rapor edilmelidir.
Altyapı
- Tesis ve alan gelişimi, ulaşım, konaklama vb. için uygun altyapının varlığı veya
altyapı sağlanabilme olanakları.
Gelirler
- Projede öngörülen sermaye maliyetine ilişkin varsayımların türetilmesi.
- İşletme maliyetlerini tahmin etmek için kullanılan yöntemler.
- Zararlı unsurlar yüzünden yapılan indirimler.
- Asıl mineraller için, metal veya hammadde fiyatı üzerine yapılan varsayımlar.
- Kullanılan kur oranlarının kaynağı.
- Nakliye giderlerinin elde edilmesi.
- Hem Devlet hakları hem de rödövans ödemeleri için yapılan kesintiler.
Maliyet Faktörleri
- Ana tenör, metal veya maden fiyatı, kur oranları, nakliye ve işleme giderleri,
cezalar vb. dahil gelir faktörleri hakkında yapılan kabuller.
- Asıl metal veya hammadde fiyatları için yapılan kabuller.
Pazar Değerlendirmesi
- Özel bir ürün (maden) için talep, arz ve stok durumu, gelecekte arz ve talebi
etkilemesi muhtemel faktörler, tüketim giderleri.
- Ürünün muhtemel pazarlarını tanımlamaya yönelik müşteri ve rakip analizleri.
- Fiyat ve hacim analizleri ve bu analizlerin dayanakları.
- Özel müşterilere dönük endüstriyel ürünlerin satışına yönelik sözleşmelerin
yapılması için gerekli test ve kabul edilebilirlik gereklilikleri.
Ekonomi
- Çalışmanın Bugünkü Net Değerini (NBD) anlamak için ekonomik analiz girdileri,
enflasyon, iskonto oranı da dahil olmak üzere ekonomik girdilerin kaynağı ve
güvenilirliği.
- Bugünkü Net Değer (NBD) aralıkları ve girdilerdeki değişikliklere karşı duyarlılığı.
Sosyal
Diğer
- Ortak bir payda da anlaşma ve işletme için önemli olan sosyal izinler.
- Eğer varsa, doğal risk, altyapı, çevresel, yasal, pazarlama veya toplumsal
faktörlerin projenin ve/veya Maden Rezervlerinin tahmini üzerindeki etkisi.
- Madencilik faaliyetleri için kiralama, deşarj izinleri, yasal izinler vb. projenin ömrü
açısından önemli hakların durumu ve izinler.
- Projenin ve/veya Maden Rezervlerinin tahmini ve sınıflandırılması üzerindeki
etkiler şunlardır:
- Herhangi bir malzemede doğal olarak oluşan riskler.
- Pazarlama düzenlemelerinin ve yasal anlaşmaların durumu.
- Projenin uygulanabilirliği için gerekli olan onayların durumu, madenin aranması
sırasında yapılan önfizibilite ve fizibilite çalışmalarında öngörülen süreçler içerisinde
alınacak onaylar için makul nedenlerin olması gereklidir. Üçüncü şahıslara bağlı
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
41
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
olan, henüz çözülmemiş ve maden çıkarma işini olumsuz etkileyecek herhangi bir
konu göz önünde bulundurulmalı ve tartışılmalıdır.
Sınıflama
- Maden Rezervlerini değişen güvenirlik derecelerine göre sınıflanmasında
kullanılan dayanaklar.
- Sonuçların Uzman Kişinin yatak hakkındaki görüşlerini uygun olanak yansıtıp
yansıtmadığı.
- Varsa Görünür Maden Kaynaklarından türetilmiş Muhtemel Maden Rezervlerinin
oranı.
İnceleme ve Değerlendirme
- Maden Rezerv tahminlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi
Doğruluk/Güvenilirliğin
- Uzman Kişi tarafından uygun görülen yaklaşım ve işlemler kullanılarak yapılan
İrdelenmesi
Maden Rezerv tahmininin doğruluk/güven seviyesinin tarafsız olarak belirtilmesi.
Örneğin, rezerv miktarını doğru olarak tahmin etmek için kullanılan istatistiksel veya
jeoistatistik yöntemlerin belirli güven aralığında olması. Eğer, bu tür bir yaklaşım
uygun görülmedi ise, tahminin güven ve doğruluk seviyesine etki edebilecek
etkenleri nitel olarak tartışmaya açmak.
- Yazılı metnin yerel veya bölgesel tahmin ile mi ilgili olduğu. Eğer yerel ise, teknik
ve ekonomik değerlendirmeye konu olabilecek ilgili tonaj ve hacmin belirtilmesi.
- Uygulanan Etkileyici Faktörlerin Maden Rezervi ömrü üzerindeki etkilerinin
doğruluğu ve güvenilirliği detaylı olarak açıklanmalıdır.
-
Tahminin
doğruluk/güven
seviyesi
eğer
mümkünse
üretim
verileri
ile
karşılaştırılmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
42
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Yararlanılan Kaynaklar
3213 Sayılı Türkiye Maden Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği
AusIMM, 2012. Australasian Code for Mineral Resources and Ore Reserves Reporting of Exploration
Results. The Joint Ore Reserves Committee of Australasian Institute of Mining and Metallurgy,
Australian Institute of Geoscientists and Minerals Council of Australia (JORC), 44 p.
Bumin, M. ve Kutluay, N., 2013. Maden Kaynak ve Rezerv Sınıflandırması. MTA Yayını, 6 s.
Bumin, M., Emre, E., Kutluay, N. ve Özkan, Y.Z., 2007. MTA Rezerv/Kaynak Sisteminin Birleşmiş
Milletler Sistemine Uyarlanması. MTA Yayını.12 s.
Coombes, J., 2008. The art and science of resource estimation : a practical guide for geologists and
engineers. Coombes Capability, 231 p.
CRIRSCO, 2006. International Reporting Template for the Public Reporting of Exploration Results,
Mineral Resources and Mineral Reserves. Committee for Mineral Reserves International
Reporting Standards. 33 p.
CSA, 2005. National Instrument 43-101 (NI 43-101) Standards of Disclosure for Mineral Projects.
Canadian Securities Administrators. 19 p.
Dominy, S.C., Platten, I.M., and Raine, M.D., 2003b. Grade and geological continuity in high-nugget
effect gold-quartz reefs: Implications for resource estimation and reporting. Transactions of the
Institution of Mining and Metallurgy, 112, 239-259.
Dominy, S.C., Noppé, M A. and Annels, A.E., 2002. Errors and uncertainty in mineral resource and
ore reserve estimation-the importance of getting it right. Exploration and Mining Geology 11 (14), 77–98.
Emery, X. and Ortiz, J. M., 2005. Estimation of mineral resources using grade domains: critical
analysis and a suggested methodology: The Journal of The South African Institute of Mining
and Metallurgy, 105, 247-256.
Emery, X., Ortiz, J.M. and Rodriguez, J.J., 2006. Quantifying uncertainty in mineral resources by use
of classification schemes and conditional simulations. Mathematical Geology, 38(4), 445-464.
IIMCh, 2004. Code for the Certification of Exploration Prospects, Mineral Resources and Ore
Reserves. Instituto de Ingenieros de Minas de Chile. 43 p.
Glacken, I. M. and Snowden, D. V., 2001. MineralResource Estimation, in Mineral Resource and Ore
Reserve Estimation: The AusIMM Guide to Good Practice (Ed: A C Edwards), 189-198 (The
Australasian Institute of Mining and Metallurgy: Melbourne).
Guibal, D., 2001. Variography - A Tool for the Resource Geologist. In: Edwards, A.C. (Ed.) Mineral
Resource and Ore Reserve Estimation – The AusIMM Guide to Good Practice. The Australian
Institute of Mining and Metallurgy: Melbourne.
NAEN, 2011. The Russian Code for the Public Reporting of Exploration Results, Mineral Resources
and Mineral Reserves. National Association for Subsoil Examination. 63 p.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
43
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Özkan, Y.Z. ve Akbaba, M.A., 2013. Örneklemeden Rapor Etmeye Adım Adım Maden Kaynak
Tahmini, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 37 (2), 141-158
Özkan, Y.Z., 2004. Maden Arama Projelerinin Tasarımı ve Değerlendirilmesi. Jeoloji Mühendisleri
Odası Yayını. 230 s.
Özkan, Y.Z., ….. Maden Arama Sonuçları ile Maden Kaynak ve Rezervlerini Raporlamada Niçin
Uluslararası Standartlarla Uyumlu Düzenleme? (www.madenbir.org.tr) (30.03.2014)
PERC, 2013. Pan-European Standard for the Public Reporting of Exploration Results, Mineral
Resources and Mineral Reserves. The Pan-European Reserves and Resources Reporting
Committee (PERC asbl). Belgium. 59 p.
SAMVAL, 2008. The South African Code for the Reporting of Mineral Asset Valuation. Southern
African Institute of Mining and Metallurgy and the Geological Society of South Africa. 15 p.
Sinclair, A.J. and Vallée, M., 1994. Reviewing continuity: An essential element of quality control for
deposit and reserve estimation: Exploration and Mining Geology, 2, 95-108.
Sinclair, A. J. and Blackwell, G. H., 2002. Applied mineral inventory estimation. Cambridge:
Cambridge University Press, 381 p.
Snowden, D. V., 2000. Practical interpretation of mineral resource and ore reserve classification
guidelines: mineral resource and ore reserve estimation-the AusIMM guide to good practice
(Monograph 23).
Shaw, B., 2010. Maden Kaynaklarını ve Rezervlerini Rapor Etme Standartları Konferansı,
Konferansın Türkçe Tercümesi, 24 s. (http://www.madenbir.org.tr/images/haber/konferans_metni.pdf)
SEM, 2007. Guide for Reporting Exploration Results, Mineral Resources and Mineral Reserves. The
Society for Mining, Metalurgy and Exploration of USA. 47 p.
Yıldırım, S., 2013. Maden Arama Sonuçlarını Rapor Etme Standartları: JORC ve NI 43-101
Yönetmelikleri. MTA Uluslararası Baz ve Değerli Metaller Çalıştayı, 20-27 Mayıs, Ankara
(Yayınlanmamış Sunum)
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
44
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-1 Genel ve Eşanlamlı Terimler
Madencilik Sektöründe, genel anlamlı olarak kullanılan fakat özel anlamları ifade eden bazı terimler
bulunmaktadır. Kılavuzda gereksiz tekrarlardan kaçınmak amacıyla, bu kılavuzda kullanılan
eşanlamlı veya benzer anlamlı terimler çizelgede verilmiştir.
Genel Anlamlı Terim
Eş Anlamlı veya Benzer Terimler
Varsayım
Sezgi Gücü
Verilmek İstenen Genel Anlam
- Uzman Kişi genelde, tam olarak kanıtlanmamış
bilgilerle
ilgili
varsayımlarda
bulunurken
sezgi
gücüne başvurur.
Uzman Kişi (UK)
Deneyimli Kişi, Nitelikli Kişi
Sınır Tenör
Ürün Tanımı
- Uzman Kişinin tanımı için 11. maddesine bakınız.
- Belli bir yatakta bulunan ve ekonomik olarak
işletilebilir, minerallize malzemenin en düşük tenörü
veya kalitesi. Ekonomik değerlendirme veya kabul
edilebilir bir ürünü belirten fiziksel veya kimyasal
özellikler temelinde tanımlanabilir.
Tenör
Kalite, Tahlil, Analiz (değer)
- Bir numune veya üründe ilgi duyulan malzemenin
herhangi bir fiziksel veya kimyasal özelliğinin ölçüsü.
Değerler, raporlandığında ölçüm birimleri yazılı
olarak belirtilmelidir.
Metalurji
İşleme, Zenginleştirme, Hazırlama,
- Daha büyük bir malzeme kütlesi içinde bulunan ilgi
Konsantre Etme
duyulan bileşenlerin bu büyük kütleli malzemeden
fiziksel ve/veya kimyasal olarak ayrılması. İşlenen
malzemeden satılabilir bir nihai ürün elde etmek için
kullanılan yöntemler (eleme, yüzdürme, manyetik
ayırma, çözündürme, yıkama, kurutma vb.)
Mineralizasyon
Yataklanma Türü, Cevher Kütlesi,
Cevherleşme Türü
- Ekonomik açıdan ilgi duyulan tek bir mineral veya
mineral topluluğunun kütle veya yatak. Yatak türü,
oluşum şekli, köken veya bileşim bakımından ne
olursa
olsun,
bu
terim
tüm
yatak
biçimleri
kastetmektedir.
Madencilik
Ocak İşletmeciliği
- Yüzeyden veya yer altından herhangi bir yöntemle
metal, kömür, endüstriyel hammadde ve kıymetli taş
çıkarılmasına ilişkin tüm faaliyetler (taş ocakları, açık
ocaklar, yeraltı ocakları, çözelti madenciliği vb.)
Maden Rezervi
Cevher Rezervi
- Bu kılavuzda "maden rezervi" tercih edilmektedir.
Fakat "cevher rezervi" terimi de diğer ülkelerde
yaygın olarak kullanılmaktadır ve bu terimde kabul
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
45
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
edilebilir. Kömür rezervi, Endüstriyel Hammadde
rezervi gibi terimlerde çalışmaya/rapora açıklık
kazandırmak için kullanılabilir.
Verim
Randıman
-
Başlangıçta
ilgi
duyulan
malzemenin,
yani
madencilik ve/veya işleme sırasında elde edilen
malzemenin
yüzdesi.
Madencilik
veya
işleme
etkinliğinin bir ölçüsü.
Önemli Proje
Maddi Proje
- Piyasa değeri olan veya şirket faaliyetleri üzerinde
önemli bir etkiye sahip ve/veya Kamuoyu Raporu ve
duyurularında özel bir öneme sahip olan arama veya
maden geliştirme projesi
Tonaj
Miktar, Hacim
- Ölçü birimlerine bakılmaksızın (değerler rapor
edildiğinde açıklanmalıdır) ilgi duyulan malzeme
miktarının ifadesi.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
46
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-2 Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Şirketler; Maden Arama Hedefleri, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili
raporlarını Madde 9’da belirtildiği gibi Uzman Kişi veya kişiler tarafından hazırlanan ayrıntılı bilgiler
içeren raporlar şeklinde Yönetim Kurulu aracılığıyla sunmalıdır. Madde 9, bu raporların Uzman Kişi
veya kişilerin yazılı onayı ile verilmesi gerektiğini belirtir.
Uzman Kişilere ve Şirketlere yardımcı olmak ve yapılan değişikliklerde Uzman Kişinin yazılı onayının
alınması amacıyla, bu kılavuzun aradığı şartları içeren Uzman Kişi Onay Formu hazırlamıştır. Onay
formu, istenen formatta veya eşdeğer bir biçimde, raporun yayınlanabilmesi amacıyla gerekli olan
yazılı onayın alınması için önerilmektedir. Kamuoyunda Uzman Kişi Onay Formunun raporda
yeralması önemli bir uygulama olarak kabul edilir.
Uzman Kişinin Onay Formu(ları) veya Uzman Kişinin yazılı onayı olduğuna dair diğer belgeler, şirket
ve Uzman Kişi tarafından daha sonra lazım olabileceği için saklanmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
47
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Bu kılavuzun 9. Maddesi gereksinimlerine uygun olarak (Yazılı Onay Bildirimi)
Rapor Adı
___________________________________________________________________________
(Kamuoyuna açıklanacak raporun başlığı veya adını yazınız)
___________________________________________________________________________
(Raporu yayımlayan şirketin ismini yazınız)
___________________________________________________________________________
(Rapora konu maden yatağının ismini yazınız)
Yeterli alan varsa, aşağıdaki sayfayı tamamlayınız ve orijinaliyle aynı şekilde imzalayınız.
________________
(Rapor Tarihi)
Bildirim
Ben
___________________________________________________________________________
(Tam isimi yazınız)
Uzman Kişi olduğumu teyit ederim ve:
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri Raporlaması Standartlarının gereklerini
okudum ve anladım.
Kılavuzda tanımlandığı gibi, raporda yayınlanan maden yatağı ve mineralizasyon türleri ile ilgili 5
yıllık deneyime sahip bir Uzman Kişi olduğumu ve yapılan faaliyetler için sorumluluk kabul ettiğimi
bildiriyorum. Onaylı beyanımın yer aldığı bu raporu inceledim.
…………………………………………… (Meslek Kuruluşu ismi yazınız) üyesiyim.
_______________________________________________ tam zamanlı çalışanıyım.
(şirket ismini yazınız)
Veya
__________________________________________ için danışman olarak çalışıyorum.
(şirket ismini yazınız)
_______________________________________________ tarafından işe alınmıştır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
48
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
(şirket ismini yazınız)
___________________________________ ile ilgili belgeleri hazırlamak için
(maden yatağı ismini yazınız)
________________________________________________ tarihine kadar
(Kaynak/Rezerv bildirim tarihini yazınız)
Raporda, Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve/veya Rezervleri ile ilgili belgelerde bulunan
bilgilerin doğru olduğunu ve tarafsız bir şekilde yansıtıldığını bildiririm.
Onay
____________________________ tarafından hazırlanan bu Onay Formunun ve Raporun
yayımlanmasını onaylıyorum.
_____________________________
Uzman Kişinin imzası:
______________________________
Üyelik (Mesleki Kuruluş ismini yazınız)
________________________________
Tarih:
________________________________
Üyelik Numarası:
Uzman Kişinin imzalayarak sorumluluk kabul ettiği başka raporlar
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
49
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Örnek bir Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Mustafa KARA tarafından yapılan açıklama aşağıdaki gibidir;
1) Ankara (Türkiye)’da ikamet ediyorum. ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.’de Jeoloji Mühendisi olarak
çalışıyorum. İletişim Adresim : Gazi Mah. Anıl Sok. 22/3 Yenimahalle/ANKARA,
İletişim Tel : 0.312 393 12 22, e-mail : [email protected]
2) 2003 yılında Ankara Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümünden Mezun oldum. Bu tarihten
itibaren Türkiye’nin çeşitli illerinde maden etüt ve arama işlerinde mühendis olarak çalıştım.
Çalıştığım projelerden bazıları şu şekildedir;
- Şarkikaraağaç (Isparta) Barit Yatakları Teknik Raporu, 2005
- Sındırgı (Balıkesir) Altın Cevherleşmesi Teknik Raporu, 2007
- Yeşilyurt (Malatya) Kurşun-Çinko Cevherleşmesi Teknik Raporu, 2011
3) Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) üyesiyim. Üye No: 19712
4) 13 bölümden oluşan bu Teknik Raporun hazırlanmasındaki tüm sorumluluk, MK-14 Maden
Raporu Hazırlama Kılavuzu ilkelerine göre birinci derecede tarafıma aittir.
ÖNÜHAN BAKIR SAHASI KAYNAK TAHMİNİ
ANKARA, TÜRKİYE
MK-14 TEKNİK RAPORU
Hazırlayan : ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.
20.02 2012
Yayınlanma Tarihi: 05.06.2012
5) Bu raporun tamamından sorumluyum.
6) Bu rapor, bir Uzman Kişi (UK) olarak, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna uyumlu olarak
hazırlanmış bir kamuoyu raporudur.
7) Hanönü Bakır Sahasını 20-25.07.2011, 19-24.09.2011, 04-06.10.2011, 11-14.11.2011 ve 1619.12.2011 tarihlerinde 4 kez ziyaret ettim.
8) SM MADENCİLİK A.Ş. bünyesinde çalışmıyorum. Hissedarı değilim. Hazırlanan rapordan
mühendislik hizmeti ücreti dışında başka bir finansal bağlantım bulunmamaktadır.
9) Teknik raporda, raporun yayınladığı tarihe kadar elde edilen bütün veri ve bilgiler en iyi şekilde
açıklanmıştır ve yanıltıcı ifadeler ve yaklaşımlar bulunmamaktadır.
20. 02.2012
“Mustafa KARA”
[orijinal imza ve kaşe]
________________________________
Mustafa KARA, Jeo. Müh.
ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
50
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-3 Şirket Uyumluluk Bildirimi
Uyumluluk bildirimlerinin uygun formları aşağıdaki gibi olmalıdır (gerekli olmayan kısımları siliniz).
Arama Hedeflerinin Kamuoyu Raporlanması veya Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya
Rezervlerinin önemli ölçüde değişmiş raporları veya şirket faaliyet raporları için :
Eğer gerekli bilgiler raporda ise ; “ Meslek Kuruluşu üyesi olan bir Uzman Kişi (UK) tarafından verilen
bilgiler doğrultusunda hazırlanan Arama Hedefi, Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri
raporlarına dair bilgileri içerir “ (Uzman Kişinin hangi Mesleki Kuruluşa üye olduğunu listeye dahil
ediniz)
Eğer gerekli bilgiler raporda değil ise ; “Meslek Kuruluşu üyesi olan bir Uzman Kişi (UK) tarafından
verilen bilgiler doğrultusunda hazırlanan Arama Hedefi, Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve
Rezervleri raporlarına dair bilgileri içerir” (Uzman kişinin hangi Mesleki Kuruluşa üye olduğunu listeye
dahil ediniz).
Eğer Uzman Kişi şirketin tam zamanlı çalışanı ise : “ (Uzman Kişinin ismini yazınız) tam zamanlı
çalışanımızdır. ”
Eğer Uzman Kişi şirketin tam zamanlı çalışanı değil ise : “(Uzman Kişinin ismini yazınız) (Uzman
Kişinin çalıştığı şirketin ismini yazınız) tarafından istihdam edilmektedir.”
Uzman Kişi ile raporu hazırlayan şirket arasındaki ilişkinin beyan edilmesi gerekmektedir. Bu
beyanın, kamuoyu tarafından yanlış anlaşılmalara yol açmayacak şekilde açıklaması gereklidir.
Tüm raporlarda ; ‘(Uzman Kişinin ismini yazınız) bu Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama Kılavuzunda
tanımlandığı gibi Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin raporlaması için ilgili
mineralizasyon ve maden türleri konusunda yeterli deneyime sahip olan Uzman Kişidir.’
(Uzman Kişinin ismini yazınız) bilgilerinin raporda yer almasını onaylamıştır.
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve/veya Rezervlerinin tahmini ile ilgili yayımlanacak bir
Kamuoyu Raporunun, daha önce yayımlanmış bir Kamuoyu Raporuna dayalı olarak oluşturulması
tercih edilmiştir.
Uzman Kişinin daha önceden rapor halinde getirilmiş bulguların eklenmesi için yazılı onay vermiş
olması halinde, şirketin genel erişim için rapor adı, tarihi ve orijinal kaynağa nereden
ulaşılabileceğini, bir sunum veya duyuruyla kamuoyuna bildirmesi gereklidir. Bilgiler, (tarih) tarihinde
oluşturulmuş (rapor adı) raporundan alınmıştır ve (web sitesi adresi) sitesinde
görüntülenebilmektedir. Şirket, Uzman Kişi tarafından sunulan bilgilerinin biçim ve içeriğinin
değiştirilmeden yayımlandığını doğrulamaktadır.
Şirketler, bu bildirimin aynısının bir sonraki şirket faaliyet raporu için geçerli olmayacağının farkında
olması önemlidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
51
1 Ekim 2014
EK-4
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden
Arama
Sonuçları,
Maden
Kaynak
ve
Rezerv
Raporları
Hazırlanırken Yapılması Muhtemel Hatalar
1. Sahadaki maden yatağının ekonomik değer biçilerek raporlanması
Şirketler, bazen Mümkün Maden Kaynaklarına ilişkin olan arama sonuçlarını veya yatak
değerlendirmelerini rapora dökerken “sahadaki değeri” kavramını kullanabilirler.
Sahada yapılan finansal değer biçmenin (kıymetlendirmenin) yayınlanması, bu kılavuz ilkelerine
aykırıdır (Madde 4’te belirtildiği gibi). Ayrıca, Madde 28 ile çelişir. Bunun sebebi, bu terimin
anlamının;
a. Açık ve şeffaf olmayışıdır. Bir diğer ifadeyle, kullanımının açık ve kabul edilebilirlikten uzak olması
nedeniyle, okuyucunun raporu anlaması ve yanılmaması için yeterli bilgi ile sunmamasıdır.
b. “ yerinde değerin ” açıklamasında, “ yatırımcıların/potansiyel yatırımcıların ve danışmanlarının
akılcı, gerekçeli ve tarafsız bir karar verebilmek için gerek duydukları ve raporda bulunmasını
bekledikleri tüm ilgili bilgileri içermemesidir.”
Şirketler tarafından sahada yapılan finansal değer biçme (kıymetlendirme) işlemi; Arama Sonuçları,
Maden Kaynakları ve maden yatağı büyüklüğü ile ilişkilendirilerek rapor edilemez.
Şirketlerin bir maden yatağının “yerindeki değeri” üzerine bir rapor hazırlaması ve yayınlaması;
Arama Sonuçlarının veya sahada yapılan herhangi bir değerlendirmeyi, ekonomik bir niceliğe
dönüştürerek
kamuoyuna
duyurma
girişimidir.
Sahada
yapılan
ekonomik
değer
biçme
(kıymetlendirme) işleminin, ekonomik uygunluk ve yatırımın geri dönüş süresi ile hiçbir ilişkisi yoktur.
Bu nedenle, bu tip değerlendirmeler aldatıcı/yanlış yönlendirici olabilir.
Sahada ekonomik değer biçme (kıymetlendirme); Etkileyici Faktörler (madencilik, işleme, metalurji,
altyapı, ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasal faktörler vb.) dikkate alınmadan
yapılan ekonomik uygunluğu ifade edebilir (Madde 12 ve Madde 29-36). Projenin uygulanabilirliği
belirlenirken ve mineralizasyondan elde edilebilecek ekonomik değeri belirlemek için tüm Etkileyici
Faktörlerin dikkate alınması gereklidir (Madde 29-36).
Büyük ölçekli birçok maden yatağı, Etkileyici Faktörlerin uygulanması sonucunda elde edilen Negatif
Net Bugünkü Değer (NBD) nedeniyle işletilmemiştir.
Uygulamada, bir Maden Kaynağının ekonomik açıdan değerlendirilebilir bölümü, sadece tüm
Etkileyici Faktörler göz önünde tutularak Maden Rezervine dönüştürülebilir. “Ekonomik üretilebilirliği
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
52
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
ifade ettikleri ve sadece tüm Etkileyici Faktörler göz önüne alındığı durumlarda kullanılmaları uygun
olduğu
için,
‘Cevher’
ve
‘Rezerv’
kelimeleri
Maden
Kaynak
Tahminlerini
tanımlamada
kullanılmamalıdır.” Mümkün Maden Kaynakları, Maden Rezervlerine dönüştürülemez. Muhtemel ve
Görünür Maden Kaynaklarının bazı bölümlerinin de Maden Rezervlerine dönüştürülememesi veya
değerlendirme sırasında belirli bir cevherleşme kütlesinin Net Bugünkü Değerine (NBD) bir katkıda
bulunmaması da olasıdır.
Muhtemel Maden Kaynaklarının büyük bölümlerini içeren maden yatakları değerlendirilirken veya bir
Arama Sonucunun finansal değeri raporlanırken, şirketlerin projenin ekonomik getiri durumunu
sunması ve cevherleşmenin net ekonomik değerini bildirilmesi zorunlu değildir.
2. Eski tahminlerin veya bu kılavuza uygun olmayan güncel tahminlerin raporlanması
Bu kılavuzla uyumlu olmayan veya eski tahminlere dayanan bilgi duyurusu yapmak isteyen
şirketlerin bu tarz bir duyuru yapması durumunda, şirketlerin ilk duyurusundaki yorumlarını geri
çektiğini belirten ek bir duyuru yapmasını gereklidir.
3. Uzman Kişi (UK) onayının olmaması
Şirketler; Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya Rezervlerine ilişkin bilgiler içeren Kamuoyuna
Açık raporları yayımlarken Bu kılavuz uyarınca aşağıdaki maddelere uymakla yükümlüdürler;
- Uzman Kişi veya kişilerin isimlerinin açıklanması (Uzman kişinin şirketin tam-zamanlı personeli olup
olmadığını, değilse Uzman Kişinin çalıştığı şirket isminin de yer aldığı bir açıklama)
- Uzman Kişinin söz konusu cevherleşme biçimi ve yatak tipi ve üstelendiği sorumlulukla ilgili en az
beş (5) yıllık deneyiminin olduğunun garanti edilmesi,
- Raporun (içeriği ve tarihi itibari ile) Uzman Kişinin veya kişilerin yazılı onayı ile yayınlandığının
garanti edilmesi.
4. Arama Hedefinin raporlanması
Bu kılavuzun 17. Maddesi, kamuoyu (genel kullanıma açık) raporlarında Arama Hedeflerinin rapor
edilmesine olanak sağlar ve bu işlemi kolaylaştırır. Ancak, Arama Hedefinin raporlanmadan önce
yerine getirilmesi gereken bir dizi raporlama koşulu söz konusudur. Bu raporlama koşulları şunlardır;
a. Arama hedeflerine ilişkin herhangi bir bilgi (Maden Kaynak veya Rezervleri olarak), yanlış beyan
edilmeyecek veya yanlış yorumlanmayacak şekilde ifade edilmelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
53
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
b. Hedefin potansiyel niceliği ve tenörüne ilişkin bir beyanat aralıklar şeklide ifade edilmeli ve şu
konuları içermelidir;
- beyanın gerekçesine ilişkin ayrıntılı bir açıklama
- potansiyel nicelik (tonaj) ve tenörün gerçekte kavramsal olduğunu, bir Maden Kaynağı tanımı için
yeterli arama yapılmadığını ve daha ileri aramaların bir Maden Kaynağının belirlenmesi ile
sonuçlanmasının belirsiz olduğunu vurgulayan bir açıklama.
Gerek duyulan bilgilerin tümü açıklanmadan bir Arama Hedefini duyurmak, raporlama kuralları
çerçevesinde yeterli değildir. Bir Arama Hedefi rapor edildiğinde, raporlama koşulunu karşılayacak
olan Arama Hedefi ve yakın bir bölge için aynı önem düzeyinde açıklanacak olan bilgiye de gerek
duyar. Arama hedefi firmanın bir sunumunda rapor edildiğinde, raporlama koşulunu karşılayan
bilginin sunumdaki slaytlarda bulunması bekler. Kamuoyuna (genele) açık bir rapor, Madde 17 ile
uyumlu değilse, şirketin duyurusunu geri çekmesini veya açıklığa kavuşturması gereklidir.
5. Sondaj Bilgisi ve/veya Veri Eksikliği
Şirketler, sondaj veya analiz sonuçlarını belli bir perspektife oturtmaksızın ve birbirleri ile ilişkisiz
olarak bir rapor halinde sunabilirler. Şirketler, ilgili tüm analiz sonuçları veya bütün sondajlara ait
veriler olmadan tek bir sondajı veya analiz sonucunu raporlamamalıdır. Şirketin, sonuçların (örneğin
en düşük tenör gibi) neden birbiri ile ilgili olmadığını vurgulayan bir açıklama yapması durumunda,
tüm analiz veya sondajları raporlaması zorunlu değildir. Firmaların, Arama Sonuçlarını raporlarken
Madde 19’da getirilen koşullara uymaları gereklidir.
6. Birleşik Kaynak ve Rezerv sınıflandırması
Kılavuzun 26, 34 ve 36. Maddeleri, kamuoyuna (genele) açık raporlarda Maden Kaynakları veya
Rezervleri için sadece toplam rakamları içeren açıklamalara izin vermez.
Maden Kaynağı tahminleri tanımlı olan Mümkün, Muhtemel ve Görünür kategorilerden birisi ile,
Maden Rezervi tahminleri da tanımlı Görünür ve Muhtemel kategorilerinden birisi ile ifade edilmelidir.
Raporda, Maden Kaynağı tahminleri (birleşik tek rakam verecek biçimde) Maden Rezerv tahminleri
ile birleştirilmemelidir.
Hem Maden Kaynağı hem de Rezerv tahminlerinin raporlandığı durumlarda, Maden Kaynaklarının
Maden Rezervleri içinde mi, yoksa Maden Rezervine ek olarak mı verildiğini belirten bir açıklama
mutlaka bulunmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
54
1 Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
7. Sonuçları yayınlarken Kaynak veya Rezerv terimlerinin yanlış kullanılması
Aramanın, toplanan veri niceliğinin makul bir Maden Kaynağı tahmini yapılmasına imkan vermediği
başlangıç aşamasında Arama Sonuçlarının raporlanması yaygındır. Kamuoyuna (genel kullanıma)
açık Maden Arama Sonuçları raporları, potansiyel ekonomik cevherleşmenin keşfedilmiş olduğunu
ima edecek biçimde (sorumsuzca) hazırlanmamalı ve sunulmamalıdır.
Şirketler, Maden Arama Sonuçları konusunda rapor hazırlarken göz önünde tutmaları gereken
kriterlerin listesi için bu kılavuzdaki Çizelge 1’i referans almaları gereklidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği
www.jeoder.org.tr
55
Download

kamuoyu maden raporu hazırlama kılavuzu