 Piyasa neresidir?
Finansal
Piyasalar
Para
Piyasaları
Sermaye
Piyasaları
Birincil
Piyasa
İkincil
Piyasa
Fon arz/talep edenler
2. Finansal aracılar
3. Finansal araçlar
4. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar
1.
Piyasada Kimler
Var?
insanlar (hane
halkı)
özel kesim
şirketleri
yabancılar
hükümet
 Finansal
piyasalar
fon
fazlası
olanlardan fon ihtiyacı olanlara satın
alma gücü transfer eder. Böylece
ekonomik etkinlik artar.
 Finansal
piyasalar, piyasada işlem
yapanların
daha
iyi
durumda
olmalarını sağlar ve refah düzeyinin
yükselmesini sağlar.
 Finansal piyasalar, bilgi toplanması
ve üretilmesi konusunda önemli rol
oynarlar.
 Finansal
piyasalar,
işlem
maliyetlerinin azalmasını sağlar.
 İşlem
maliyeti, finansal işlemlerin
gerçekleştirilmesinde harcanan para ve
zamana verilen addır.
 Finansal piyasalar para politikasının
uygulanmasında etkinlik sağlarlar.
 Büyük
ölçekli
projelerin
finansmanını kolaylaştırmak amacıyla
tasarruf birikimi ve risk dağıtım sistemi
oluşturarak
mülkiyetin
tabana
yayılmasını sağlarlar.
Banka,
 Kuruluş ve faaliyete geçmek için resmî izne tâbi,
 Hisse senetlerinin tamamı ada yazılı ve kendi ödenmiş
sermayesi en az otuz milyon Türk Lirası olan,
 Anonim şirket şeklinde kurulan,
 Bir yandan kendi veya müşterilerinin tasarruf olarak
biriktirdikleri paraları toplayarak, bunları faiz
karşılığında diğer müşterilerine ödünç vererek
yatırıma katkıda bulunan,
 Diğer yandan yurt içi ve yurt dışı ödeme işlemlerini
kolaylaştıran,
 Bankacılık Kanununa tâbi bir ticarî işletmedir.
 Aracılık
 Kaynaklarda Akıcılık Sağlama
 Fonları Hareketlendirme
 Kaynak Kullanımını İyileştirme
 Hizmet Fonksiyonu
 Kısa Süreli Fonları, Büyük Ölçekli Uzun Süreli Fonlar




haline Dönüştürme
Kaydi Para Yaratma
Para ve Sermaye Piyasalarında Oynadığı Etkin Rol
Uluslararası Ticareti Geliştirme
Gelir ve Servet Dağılımını Etkileme
 Bankaların,
“Aracılık”
fonksiyonunu
yerine
getirebilmesi
için
öncelikle
fon
sağlamaları
gerekmektedir. Ticari bankalar fonları iki şekilde
sağlamaktadırlar; öz kaynaklardan ve yabancı
kaynaklardan.
 Öz kaynaklar bankaların kendi kaynaklarından
sağladıkları fonları ifade ederken, yabancı kaynaklar
borçlanmak suretiyle üçüncü şahıslardan sağlanan
fonları ifade etmektedir. Ticari bankaların fon
kaynaklarının büyük bir kısmını yabancı kaynaklar
oluşturmaktadır.

 “Fon
Aktarma” fonksiyonunun diğer tarafı ise,
sağlanan fonun kullanımıdır. Ticari bankalar
sağladıkları fonları “plasman” işlemleri yardımıyla
kullanmaktadır. Bankalar sağladıkları fonları kredi
vermek, menkul kıymet almak, sabit varlıklara yatırım
yapmak ve işletmeler iştirak etmek yoluyla kullanırlar.
Y BANKASI 31.12.2013 TARİHLİ BİLANÇOSU
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Nakit
Menkul Kıymetler
Krediler
Diğer Aktifler
15
20
60
5
Vadesiz Mevduat
Vadeli Mevduat
Diğer Pasifler
Net Sermaye
30
55
10
5
AKTİF TOPLAMI
100
PASİF TOPLAMI
100
 Bankalar ulusal ve uluslararası hatta fon fazlası olan
yörelerden fon açığı olan yörelere fon aktarmak
yoluyla, fonlara akıcılık sağlarlar.
 Bankalar, (kıt) kaynakların iyi (etkin) kullanılmasını
sağladıkları zaman ekonomik gelişme ve ekonomik
kalkınmaya katkı sağlarlar.
 Mevduat ve katılım fonu kabulü
 Nakdî, gayrinakdî her cins ve surette kredi verme




işlemleri
Nakdî ve kaydî ödeme ve fon transferi işlemleri,
muhabir bankacılık veya çek hesaplarının kullanılması
dâhil her türlü ödeme ve tahsilât işlemleri
Çek ve diğer kambiyo senetlerinin iştirası işlemleri
Saklama hizmetleri
Kredi kartları, banka kartları ve seyahat çekleri gibi
ödeme vasıtalarının ihracı ve bunlarla ilgili
faaliyetlerin yürütülmesi işlemleri
 Efektif
dâhil kambiyo işlemleri; para piyasası
araçlarının alım ve satımı; kıymetli maden ve taşların
alımı, satımı veya bunların emanete alınması işlemleri
 Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası
araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı;
vadeli işlem sözleşmelerinin, opsiyon sözleşmelerinin,
birden fazla türev aracı içeren basit veya karmaşık
yapıdaki finansal araçların alımı, satımı ve aracılık
işlemleri
 Sermaye piyasası araçlarının alım ve satımı ile geri alım
veya tekrar satım taahhüdü işlemleri
 Sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz




yoluyla satışına aracılık işlemleri
Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası
araçlarının aracılık maksadıyla alım satımının
yürütülmesi işlemleri
Başkaları
lehine
teminat,
garanti
ve
sair
yükümlülüklerin üstlenilmesi işlemleri gibi garanti
işleri
Yatırım danışmanlığı işlemleri
Portföy işletmeciliği ve yönetimi
 Hazine




Müsteşarlığı ve/veya Merkez Bankası ve
kuruluş birlikleri nezdinde oluşturulan bir sözleşme
kapsamında üstlenilen yükümlülükler çerçevesinde
alım satım işlemlerine ilişkin piyasa yapıcılığı
Faktöring ve forfaiting işlemleri
Bankalararası piyasada para alım satımı işlemlerine
aracılık
Finansal kiralama işlemleri
Sigorta acenteliği ve bireysel emeklilik aracılık
hizmetleri
 Bankalar vade dönüşümü yaparak, elde ettikleri kısa
vadeli
fonları
daha
uzun
vadeli
fonlara
dönüştürdükleri gibi, ölçek dönüşümü yaparak küçük
ölçekli
birikimleri
büyük
ölçekli
kredilere
dönüştürebilmektedirler.
 Kaydi para yatırmak kavramı;
 Para basmak anlamında değil,
 Mevduattan ve muhasebe
kayıtlarından para yaratmak,
anlamında kullanılmaktadır.
Kaydi para yerine uygulamada,
 Banka Parası
 Mevduat Parası
 Hayali Para
 Kısmi Rezerv Bankacılığı
adları da kullanılmaktadır.
Y BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU (Milyon TL)
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Nakit
Menkul Kıymetler
Krediler
Diğer Aktifler
15
20
60
5
Vadesiz Mevduat
Vadeli Mevduat
Diğer Pasifler
Net Sermaye
30
55
10
5
AKTİF TOPLAMI
100
PASİF TOPLAMI
100
 Bankanın toplam 100 Milyon TL kaynağı vardır.
 Toplam kaynaklarının; 5 Milyon TL.sı özkaynak,
95 Milyon TL.sı ise yabancı kaynaktır.
 Banka kaynaklarının en büyük bölümünü kredi
olarak kullandırmakta, kalan kısmını; Menkul
kıymetlerde, sabit varlıklarda ve kasasında
tutmaktadır.
 Bankanın vadesiz mevduatların tümünü ödeyecek
nakdi (rezerv) bulunmamaktadır.
 Bankanın vadesiz mevduatları (kısa vadeli
borçları) ödeme gücü; 15/30=0.50
 Bankanın vadeli ve vadesiz mevduatları (genellikle
kısa vadeli borçları) ödeme gücü; 15/85=0.18
 Herkesin mevduatlarını aynı anda çekmesi küçük bir
olasılıktır.
 Normal yaşamdaki bir günde, mevduat sahiplerinin bir
kısmı bankadan para çekerken, bir kısmı ise para
yatırmaktadır. Mevduat sahiplerinin büyük bir bölümü ise
mevduatlarına dokunmamaktadırlar.
 BU NEDENLE BANKALAR (VADESİZ MEVDUATLARINA
GÖRE ÇOK KÜÇÜK BİR MİKTARDA NAKİT TUTARAK
FAALİYETTE BULUNABİLMEKTEDİRLER.
X BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU
(Milyon TL)
Y BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU
(Milyon TL)
AKTİF
PASİF
AKTİF
PASİF
Rezervler
Krediler
2000
500
Vadesiz Mevduat
Net Sermaye
2000
500
Rezervler
Krediler
400
2100
Vadesiz Mevduat
Net Sermaye
2000
500
AKTİF TOPLAMI
2500
PASİF TOPLAMI
2500
AKTİF TOPLAMI
2500
PASİF TOPLAMI
2500
 X Bankası kredilerin küçük bir oranını ortakların koyduğu
sermayeden, büyük bir oranını ise mevduat yatıran
müşterilerin paraları ile gerçekleştirmektedir.
 X Bankası “fon transferine aracılık etme” fonksiyonunu
yerine getirmektedir.
 Y Bankası kredi olarak kullandırabileceği miktarı, rezerv
olarak tuttuğu için kredi verememekte ve faiz gelirinden ve
kardan vazgeçmiş olmaktadır.
 BU DURUMUN ALTERNATİF MALİYETİ YÜKSEKTİR.
 SERBEST REZERVLER
 ZORUNLU REZERVLER
 Bankaların ihtiyatlı
davranmaları sonucunda
tutulan rezervlerdir.
Menkul kıymet faiz
oranları (ters yönlü),
mevduat giriş ve çıkış
değişkenliği (doğru yönlü),
bekleyişler, ekonomik
istikrarsızlık vb. etkenler
tarafından belirlenir.
 Kanun gereği tutulması
gereken rezervlerdir.
Toplam rezervler, mevduat kredi akımından bir sızıntı
olarak değerlendirilmektedir.
 Merkez Bankası bankalara;
 Reeskont kredisi açarak,
 APİ işlemler yaparak,
rezerv imkanı sağlayabilir.
MERKEZ BANKASI
Y BANKASI
AKTİF
Rezervler
(Bankanın MB’da
bulunan hesabı)
+1000
Reeskont
Kredileri
(Bankanın MB’
dan aldığı kredi)
PASİF
AKTİF
+1000
Reeskont
Kredileri
(Y Bankasına açılan
kredi)
PASİF
+1000
Rezervler
(Y Bankasının MB’
daki mevduatı)
+1000
Y BANKASI
AKTİF
Menkul
Kıymetler
PASİF
-1000
(Bankanın devlet
tahvili
karşılığında nakit
elde etmesi)
AKTİF
Menkul Kıymetler
(Y bankasının
devlet tahvilinin
alınması)
(Bankanın MB’na
devlet tahvilini
satması)
Rezervler
MERKEZ BANKASI
+1000
PASİF
+1000
Rezervler
(Y Bankasının MB’
daki mevduatı)
+1000
 Olay: Merkez Bankası bankacılık sistemindeki tek
banka olan Y bankasına 1000 TL.lık reeskont
kredisi açması
 Varsayımlar:
 Bankacılık sisteminde tek banka vardır.
 Banka kredilerinde nakit sızıntı yoktur.
 Bankalar serbest rezerv tutmamaktadırlar.
 Bankalarda sadece vadesiz mevduat vardır.
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Zorunlu Rezervler
0
Reeskont Kredileri
Serbest Rezervler
+1000
(Merkez Bankasından alınan
reeskont kredisi)
(MB’ nın açtığı reeskont kredi
sonucu elde edilen nakit)
+1000
Y
bankası elde ettiği 1000 TL.lık kaynağın
tamamını kredi olarak kullandırmaktadır.
 Banka açtığı bu krediden doğan nakdi müşterinin
Y bankasındaki vadesiz mevduat hesabına yatırır.
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Krediler
(Serbest rezervdeki paranın kredi
olarak kullandırılması)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+1000
Vadesiz mevduat
(Krediden doğan nakdin müşterinin
hesabına yatırılması)
+1000
 Y bankasının bilançosunda vadesiz mevduatları
1000 TL artmıştır. Banka bu kaynağı da kredi
olarak kullandıracaktır. Ancak %20 zorunlu
karşılık ayırdıktan sonra (200 TL)
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Zorunlu Rezervler
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+200
(%20 zorunlu karşılık)
Krediler
+800
Vadesiz Mevduatlar
+800
 Y bankasının bilançosunda vadesiz mevduatları
800 TL artmıştır. Banka bu kaynağı da kredi olarak
kullandıracaktır. Ancak %20 zorunlu karşılık
ayırdıktan sonra (160 TL)
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Zorunlu Rezervler
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+160
(%20 zorunlu karşılık)
Krediler
+640
Vadesiz Mevduatlar
+640
Aşama
Mevduatlardaki
Artış
Kredilerdeki Artış
Zorunlu
Rezervlerdeki
Artış
1
1000
800
200
2
800
640
160
3
640
512
128
4
512
409.60
102.40
5
409.60
327.68
81.92
...
....
....
TOPLAM
5000
4000
1000
 k, basit mevduat çarpanı
 r, zorunlu rezerv oranı olarak adlandırılırsa,
k= 1/r
olacaktır.
Yani, örneğimizde r=0.20 olduğuna göre,
k=1/0.20
k= 5 olacaktır.
 Başlangıçta 1000 TL olarak bankacılık sistemine
giren para sistem içindeki süreçte, 5000 TL.lık
(kaydi) mevduat yaratmaktadır.
Yaratılan kaydi mevduat = basit mevduat
çarpanı*sistemdeki ilk vadesiz mevduat artışı
= 5 * 1000
= 5000 TL
Aşama
Mevduatlardaki
Artış
Kredilerdeki Artış
Zorunlu
Rezervlerdeki
Artış
B
1000
800
200
C
800
640
160
D
640
512
128
E
512
409.60
102.40
F
409.60
327.68
81.92
...
....
....
TOPLAM
5000
4000
1000
 Bankaların serbest rezerv tutma istekleri (serbest
rezerv oranı) (e)
 Halkın nakit tutma isteği (nakit talebi oranı) (c)
 Kanuni-zorunlu karşılık oranı (r)
1
r+e+c
 e: serbest rezerv oranı
 c: nakit tutma oranı
 r: zorunlu karşılık oranı
 Merkez Bankaları para politikalarını, hükümetlerin
ekonomiye ilişkin kararları çerçevesinde belirler ve
uygularlar. Merkez Bankası bu politikaları uygularken
elinde çeşitli araçlar bulunmaktadır: reeskont faiz
oranları, açık piyasa işlemleri gibi. Bu araçlar,
bankaların kredi-mevduat ve faizlerini doğrudan
etkiler. Böylece bankalar, para politikalarının piyasaya
yansıtılmasında büyük rol oynarlar.
 Örneğin Merkez bankası, piyasaya döviz satarak,
dövizi bollaştırılarak kurların fiyatının düşmesinde rol
oynarlar. Bankacılık sistemi olmazsa bu durumun
(dövizin piyasaya sunulması) piyasaya yansıması çok
güç olacak ve para politikası etkin olarak
yürütülemeyecektir.
 Sermaye piyasalarında etkin olarak çalışan bankacılık
sistemi, ekonomiye uzun vadeli ve düşük maliyetli
kaynak aktarılmasına yardımcı olarak, üretim ve
ekonomik kalkınmaya katkıda bulunacaktır.
 Bankacılık sistemi, geliştirdiği, uyguladığı ödeme ve
kredilendirme yöntemleri ile uluslar arası ticaretin
artmasını sağlar.
 Ticaret bankalarının işlevleri dışında kalkınma ve
yatırım bankalarının faaliyetleri, gelir ve servet
dağılımını iyileştirmeye yönelik olarak etki gösterirler.
Download

İİBF-International Banking-1.Genel Olarak Finansal Piyasalar