Prof. Dr. Ahmet PEKER
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
1957 Karaağaç, Gömeç –Balıkesir
Selçuk Üni. Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Bşk
- İş Güvenliği, Ergonomi, İnsan Mühendisliği, İş Etüdü ve Mesleki Etik
konularında dersler vermektedir.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen A Sınıfı İş
Güvenliği Uzmanı ve İş Güvenliği Uzmanlığı/İşyeri Hekimliği Eğitici
belgelerine sahiptir.
- Konya’da çeşitli eğitim kurumlarında ve İş Güvenliği Uzmanı/İşyeri
Hekimi adaylarına yönelik kurslarda dersler vermektedir.
- Değişik kamu ve özel kuruluşlarında çalışanlar için iş sağlığı ve
güvenliği konusunda eğitimler vermektedir.
T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
HALK SAĞLIĞI KURUMU BAŞKANLIĞI
ÇALIŞAN SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ VE ÇALIŞTAYI
2 … 5 Aralık 2014, Ankara
ERGONOMİ ve ERGONOMİK RİSK FAKTÖRLERİ
PROF. DR. AHMET PEKER
Selçuk Üniversitesi
Mühendislik Fakültesi
Endüstri Mühendisliği Bölümü Başkanı
İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı Başkanı
ERGONOMİ
• Ergonomi, kelime anlamı olarak Grekçe’den gelmektedir.
Ergon ( Work) = İş
Nomos (Law) = Yasa
Ergonomi = İş Bilimi
• İnsanın anatomik, antropometrik, fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik
açıdan inceleyen, katlanabileceği sınırları tespit eden, sonuçta işin
insana , insanın işe uyumunu araştıran, disiplinler arası bir bilim dalıdır.
15:20
3
ERGONOMİ
İnsan, Makine ve Çevre üçlüsünün birlikte etkileşimini inceleyen ve bu
etkileşimde insanın ve sistemin başarısını eniyilemeyi amaçlayan bir
bilim dalıdır.
15:20
4
İNSAN-MAKİNA-ORTAM GÖREV SİSTEMİ VE ÖZELLİKLERİ
15:20
5
İNSAN
Fiziksel, Fizyolojik, Psikolojik
Özellikler
ERGONOMİ
15:20
MAKİNA
ÇEVRE (ORTAM)
Tezgahlar, Alet ve Avadanlıklar,
Masa, iskemle, ekran, klavye vb.
Gürültü, Titreşim, Aydınlatma,
İklimsel Faktörler, Basınç, Tozlar,
Işınlar vb.
6
İNSANIN ÖZELLİKLERİ
FİZİKSEL ÖZELLİKLER
FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER
-Kuvvet
-Yorgunluk
-Tepki süresi
-Sigara, alkol ve ilaç kullanımı
-Vücut ölçüleri
-Gözler
-Yaş
-Cilt
-Görme gücü
-Solunum sistemi
-İşitme gücü
-Sinir sitemi
-Hastalık
-Çevre şartları
-Sıcaklık
-Nem
-Isı
-Soğuk ortam
-Titreşim ve gürültü
15:20
PSİKOLOJİK ÖZELLİKLER
-Huy
-Endişe
-Vurdumduymazlık
-Dalgınlık
7
Yöntem ve Teknikler
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
Metot Mühendisliği Çalışmaları
Motivasyon Yöntemleri
Çalışma Yerinde Renk Düzenleme
Video Kamera İle Problemlerin Gözlenmesi ve Analizi
Çalışanlarla Yapılacak Görüşmeler, Anketler
Fizyolojik İş Yükü Ölçüm Yöntemleri: Elektromiyografi,
Kalp Atım Hızı Ölçümü, Vücut Sıcaklığı, SWE Yöntemi
(Systematic Workload Estimation Method), El
Dinamometresi ile Kuvvet Ölçümü, ISO Bileşenler
Metoduyla Metabolik Enerji Tüketim Hızının Ölçümü,
Dinlenme Sürelerinin Tespiti
Montaj,El İşçiliği ve Gözle Kontrol İşleri için İş
Yetenekleri Beceri Seti ile Uygulamalar
Antropometrik İş İstasyonu Dizayn Prensiplerinin
Uygulanması, Mannequin Yazılımı ile Sanal İş
Ortamlarının Oluşturulması, Mevcut İş İstasyonlarının
Mannequin ile Değerlendirilmesi
Çalışma Duruşlarının Değerlendirilmesi (OWAS, RULA,
REBA Yöntemleri)
Çalışma Duruşları Konusunda Çalışanlara Yönelik 45
Dakikalık Bir Eğitim Programı
Mesleki Bel Ağrısı Riskinin Ölçülmesinde ve
Değerlendirilmeside NIOSH Kaldırma Denklemi
Subjektif Olarak El Aletlerin Ergonomik Açıdan
Değerlendirilmesi
İnsan-Makina Sistemlerinin Analizi, Denetim Organları:
Gösterge, Kontrol Panelleri, El ve Ayak Denetim
Elemanlarının Ergonomik Açıdan Değerlendirilmesi
Doğrudan, Dolaylı ve Uyarıcı Güvenlik Tekniğine Dayalı
İş Güvenliği Çalışmaları, Kişisel ve Makina
Koruyucuları, Hata Türü ve Etkileri Analizi ile İş
Kazaların Analizi
Gürültü Ölçümü,Gürültü Haritalarının Oluşturulması,
Gürültü Düzeyini Dikkate Alan Tesis Yerleşim Planlama
Modelleri,İşletme İçin Sesli Alarm Cihazlarının
Koordinatları ve Ses Şiddeti Düzeylerinin Belirlenmesi,
Gürültü Dozimetresi ile Çalışanlarının Maruz Kaldığı
Gürültü Düzeylerinin Ölçülmesi, Gürültü ile Mücade
Yöntemleri
Lüxmetre ile Aydınlık Ölçümü, Görsel Dikkat
Gerektiren İşlerde Aydınlatma Faktörünün İncelenmesi
Fabrika İçi Sıcaklık, Nem, Hava Akım Hızı Ölçümleri
Çalışanın Maruz Kaldığı Vibrasyonun Ölçümü ve
Değerlendirilmesi
ERGONOMİ
İşletmenin
Beklentileri
Fizyolojik
açıdan
Çalışanların
Problemleri
Antropometrik
açıdan
Bilgi
tekniğine dayalı
EPAÇ
Psikolojik
açıdan
Güvenlik
tekniğine dayalı
Çevresel
faktörler açısından
I
T
ÇIK
ileş
Etk
İnsan
Üretim
Aracı
im
ış
Ak
İş
ı
Çalışma Şartları
Dİ
GİR
15:20
8
Hedefler
• Bilgi Kazanımları:
•
•
•
•
Ergonomi nedir?
Toplamsal Travma Bozulması nasıl gelişir?
Ergonomik risk faktörleri
Risk faktörlerinin kontrolü
• Ergonomi işe nasıl uygulanır?
15:20
9
Ergonomi - Nedir?
Çoğu insan böyle görünür...
Bazı tasarımcılar ise, insanların böyle
göründüğünü düşünüyor olmalılar…
15:20
10
Ergonomi…
• İnsanların iş ortamı ile etkileşiminin bilimsel çalışmasıdır.
• Çalışanların; aletler, ekipmanlar, çalışma yöntemleri, görevleri ve
çalışma iş ortamları ile etkileşiminde fiziksel ve zihinsel
yeteneklerini dikkate alır.
• Amaç – İşi insana uydurarak işten kaynaklanan yaralanmaları
azaltmak.
15:20
11
Ergonomi…
Sadece işlerin, alet ve avadanlıkların tasarlanması
…insanların
onları nasıl kullanacağının da
tasarlanmasıdır.
değil, aynı zamanda
15:20
12
Bu bir problem midir?
15:20
13
Bir firmanın çözümü…
15:20
14
İşten iş çıkarmaktır …………
15:20
15
Yararları nelerdir?
15:20
16
Engeller Nelerdir?
15:20
17
Kas İskelet sistemi
rahatsızlıklarını önleme
-Birikimli Travma Rahatsızlıkları (BTR)
-Kas-İskelet Sistemi Rahatsızlıkları (KİSR)
Yaralanmalara Odaklanma
Tepkisel (Reaktif)
Yaralanma
15:20
19
Risk Faktörlerine Odaklanma
Tepkisel (Reaktif)
Yaralanma
Risk
Faktörleri
15:20
20
15:20
RİSKLER (Kaza-Hastalık)
-Hepatit/HİV
-Brucella
-İşitme Kaybı
-Yorgunluk
-Beyaz Parmak
-Yanıklar
-CO, CO2, H2S
-KİSR
-Karpal Tünel Sendromu
-Kronik Yorgunluk Send
-Tükenmişlik
-Stres, depresyon
-Fiziksel şiddet
-Organ yaralanması
-Uzuv kaybı
-Kesilme
-Delinme
Tedavi, Bakım, Tazminat
-Biyolojik
-Virüsler
-Bakteriler
-Fiziksel
-Gürültü
-Titreşim
-Kimyasal
-Asitler
-Gazlar
-Ergonomik
-Çalışma Duruşları
-Aşırı çalışma
-Psikososal
-Mobbing
-Taciz
-Mekanik
-Keskin ve batıcı
ETKİLENEN
ÇALIŞANLAR, ÜRETİM VE ÜRETİM ARAÇLARI, ÇEVRE
RİSK ETMENLERİ
21
15:20
-Hepatit/HİV
-Brucella
-İşitme Kaybı
-Yorgunluk
-Beyaz Parmak
-Yanıklar
-CO, CO2, H2S
-KİSR
-Karpal Tünel Send
-Kronik Yorgunluk Send
-Tükenmişlik
-Stres, depresyon
-Fiziksel şiddet
-Organ yaralanması
-Uzuv kaybı
-Kesilme
-Delinme
ETKİLENEN
ÇALIŞANLAR, ÜRETİM VE ÜRETİM ARAÇLARI, ÇEVRE
-Biyolojik
-Virüsler
-Bakteriler
-Fiziksel
-Gürültü
-Titreşim
-Kimyasal
-Asitler
-Gazlar
-Ergonomik
-Çalışma Duruşları
-Aşırı çalışma
-Psikososal
-Mobbing
-Taciz
-Mekanik
-Keskin ve batıcı
ÖNLEME KORUNMA
EĞİTİMLER
RİSKLER (Kaza-Hastalık)
RİSK ANALİZLERİ, ACİL DURUM PLANLARI,
KORUNMA POLİTİKALARI VE
RİSK ETMENLERİ
22
İşle İlişkili Yaralanmalar
• Akut Yaralanmalar–
• Anında ortaya çıkar
• Örneğin: kırıklar, kesikler, çürükler…
• Eklenerek Artan (Birikimli) Yaralanmalar
• Yavaş yavaş gelişir
• Örneğin: Burkulmalar/zorlanmalar,
fıtıklaşmış disk, tendinit, karpal tünel
sendromu, rotator cuff, tenisçi dirseği …
15:20
23
Hangi Tip Yaralanmalar?
Ani
Veya
Eklenerek Artan (Birikimli)
????????????????????????????????
15:20
24
Belirtilere Odaklanma
Yaralanma
Belirtiler
Azalan kavrama gücü
Kas fonksiyonu kayıpları
Hareket kısıtlılığı
Azalmış sinir iletimi
Hızda yavaşlama
Deri Renginde değişme
Şekil Bozukluğu
Şişkinlik
15:20
25
Birikimli Yaralanma İlerlemesi
Fonksiyon Kaybı
Sürekli Ağrı
Gelip geçen ağrılar
Yorguluk/Direngenlik
15:20
26
Omurga Hareketi
15:20
27
KİSR, BTR, vb. ve Kalp Rahatsızlığı
Hastalık (Injury)
Kalp Rahatsızlığı
KİSR, BTR
Belirtiler
Damar Tıkanıklığı
Kas Fonksiyonu
azalması/Hareket Kısıtlılığı
Bulgular
Nefes darlığı/göğüs
ağrısı/kol ağrısı
Ağrı/uyuşmahissizlik/yorgunluk/Karıncala
nma-yanma
Risk Faktörleri
Yüksek Tansiyon/
Sigara/Hareketsizlik/yaş/
cinsiyet/1rk /Yüksek
kolesterol/yüksek trigliserit
Aşırı güç kullanımı/Kötü
duruş/Tekrarlama
Kök Neden
Yaşam Tarzı/Genetik
Yatkınlık
Nesne ağırlığı/İş istasyonu
tasarımı/İş parçasının
pozisyonu
Sağlık için kök nedenlere odaklanılmalıdır
15:20
28
Harekete Geç!
Erken uyarı sinyallerinden birisini alınca
Endişelerinizi rapor ediniz.
Erken harekete geçmek, fonksiyon
kayıplarını ve ciddi yaralanmaları
önleyebilir!
Risk Faktörleri
Çalışanların yaralanmalarına veya rahatsız
olmalarına sebep olan eylemler ve şartlar
Risk Faktörü Etkileri
Tahmin edilmesi zordur, fakat aşağıdakilere bağlıdır:
• İşi KİM yapıyor,
• KAÇ TANE Risk Faktörü vardır,
• Her bir Risk Faktöründen NE KADAR vardır
• İş NASIL yapılmaktadır,
• İş HANGİ SIKLIKTA yapılmaktadır
15:20
31
Kas-İskelet Sistemi Risk Faktörleri
Dört Ana Risk Faktörü Vardır:
1. Kuvvete Dayalı İş- Çok fazla fiziksel gayret
2. Yanlış Çalışma Duruşu- Vücudun kötü pozisyonu
3. Tekrarlanan İş- Aynı hareketin bir çok kez yapılması
4. Titreşime Maruziyeti- İki Tip:
15:20
El-kol ve Bütün vücut titreşimi
32
Kuvvete Dayalı İş Örnekleri
• Ağır kaldırma
• Ağır nesnelerin taşınması
• Kuvvetli itme ve çekme
• Kuvvetli tutma
• Ağır materyallerin veya molozların kürek
ile atılması
15:20
33
15:20
34
Yanlış Çalışma Duruşuna Örnekler
• Gövdenin 20 dereceden fazla eğilmesi
• Başın veya gövdenin döndürülmüş olması
• Dirseklerin omuzların üzerinde olması
• İleriye doğru aşırı uzanmış olmak
• Vücudun arkasına uzanmış olması
• El bileğinin aşırı döndürülmesi
• Parmakla tutuş
• Diz çökmek ve çömelmek
• Hareketsiz duruş
15:20
35
15:20
36
Neden çalışma duruşları bu kadar önemli ?
İyi Duruş
Azalan maliyetler
15:20
37
Tekrarlanan İşlere Örnekler
• Ekipman kontrollerinin kullanımı
• Makineye bağlı montaj işlemleri
• Malzemelerin paketlenmesi veya
paketlerinin açılması
• Klavye kullanımı
• Malzeme kontrolü
15:20
38
15:20
39
Titreşim Maruziyeti Örnekleri
• Bütün Vücut - Titreyen yüzeylerde
oturmak veya ayakta durmak
• El-Kol – Titreyen aletleri kullanmak
15:20
40
15:20
41
Diğer Risk Faktörleri
• Çevresel Faktörler - Sıcaklık/Nem/Rakım
• Baskı- İnce ve keskin Yüzeyler
• Baskı noktaları
• Etki-Tepki
15:20
42
Bileşik Risk Faktörleri
Yüksek Öncelik!
Birden çok risk faktörü varsa;
Risk faktörlerinden herhangi birisinin
azaltılması, yaralanma riskini ciddi bir
şekilde düşürecektir.
15:20
43
Download

Risk Faktörleri - Türkiye Halk Sağlığı Kurumu