Sosyal Bilgiler
1. Fasikül
ÜNÝTE
1
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
Bu sette, Sosyal Bilgiler dersinden ünitelere
göre düzenlenmiþ beþ fasikül bulunmaktadýr.
Bu fasiküllerde yeterli konu anlatýmý, etkinlikler
ve cevaplý testler yer almaktadýr. Ünitelere göre düzenlenen bu fasiküllerin giriþ bölümlerinde
o fasiküllerde iþlenen konular ayrýntýlý olarak
açýklanmýþtýr. Konu testleri ve ödev testleri takýmlarý da bu fasiküllerin paralelinde oluþturulmuþtur.
Gerek fasiküller gerek konu testleri gerekse
ödev testleri yeni sýnav sistemine ve müfredata uygun þekilde hazýrlanmýþtýr. Bu dokümanlarda dikkati öðrenmeye odaklayan, renkli
ama sade bir tasarým kullanýlmýþtýr.
Hepinize baþarýlar dileriz.
.............................................................................................................. ................................................................................
.............................................................................................................. ................................................................................
Deðer Yayýnlarý, temelde okul derslerinize yardýmcý olmak, bu paralelde sizleri sýnavlara da
hazýrlamak amacýyla “Öðrenci Takipli Eðitim
Seti”ni hazýrladý.
Tarih Yayýn Kurulu
Erkan DEMÝR
Recep UZ
Ali BEBEK
Yunus OÐUZ
Fatih ÇELÝK
Bülent ÖZDAMAR
Mehmet ACAR
Coðrafya Yayýn Kurulu
Hakan ÖCAL
Murat EROÐLU
Ali ÖZDEMÝR
Beytullah KAVAK
Abdurrahman ATAKUL
Felsefe Yayýn Kurulu
Bayram AKBAÞ
Seyit M. AKYAR
Metin ÇALIÞKAN
ÜNÝTE
01
Sosyal Bilgiler
Öðreniyorum
 Yeni Okul ve Yeni
Fýrsatlar
 Olgu ve Görüþ
 Bilimsel Araþtýrma
Yapýyorum
 Haklarýmýz Sorunlarýmýzýn
Çözümünde
Anahtardýr
 Türkiye Cumhuriyeti’nin
Etkin ve Sosyal
Vatandaþýyým
 Atatürk ve Sosyal Bilimler
..............................................................
Sevgili Öðrenciler;
.............................................................
...............................................................................................................................................................................................
Ön Söz
...............................................................................................................................................................................................
.............................................................
..............................................................
1.1. Yeni Okul ve Yeni Fýrsatlar
....
...
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
...
................................................................................................
01
....
Bölüm
................................................................................................
OLAYLARDA ÇOK BOYUTLULUK
Ambulans sirenleri hayati tehlikesi olan bir hastanýn
saðlýðýna kavuþmasý için verilen mücadelenin iþaretidir. Bir yandan hayati tehlikenin iþaretini verirken, diðer yandan ses kirliliði oluþturmaktadýr. Ayný zamanda
bir can kurtarmaya çalýþýrken, trafikteki acelecilikten
dolayý trafik kazalarýna da davetiye çýkarmaktadýr.
deðerli bilgi
Çevremizde onlarca olayla karþýlaþýyoruz. Bu olaylarýn meydana gelmesinde bir çok etken rol oynamaktadýr; ayný zamanda olaylar da pek çok sonucu ortaya çýkmaktadýr. Bu duruma olaylarýn çok
boyutluluðu denir. Kýsaca bir olayýn çeþitli nedenleri ve sonuçlarý vardýr. Ýnsanlar bu olaylardan farklý etkilenmektedir. Ýnsanlarýn olaylardan farklý etkilenmeleri, olaylarýn çok boyutluluðunun anlaþýlmasýný saðlar.
3
2
1
Spora
verilen
önem
Özgüven
Seyirci
desteði
Eko
geli nom
þm
e ik
4
Kentteki okul sayýsý arttý.

Köyde oturan öðrencilerin kentli arkadaþlarý oldu.

Köyde yaþayanlarýn kentte yaþama isteði arttý.

Ulaþým imkanlarýnýn artmasý,

Eðitime verilen deðerin artmasý.
S
ilg pora
ma inin
sý
1
dünya ikincisi

Ailelerdeki çocuk sayýsýnýn giderek
azalmasý,
Baþarýnýn sonuçlarý
Milli
bil
güçl incin
enmesi
2
Ülkenin
tanýtýmý
o
ný n
n
sý
Ýnsanlar daha iyi þartlarda eðitim
öðretim imkanýna kavuþtu.

Türkiye basketbolda
TAÞIMALI EÐÝTÝMÝN
NEDENLERÝ

Kýrsal yerleþim yerlerinde yaþayanlarýn þehre göç etmesi,
t
ar

TAÞIMALI EÐÝTÝMÝN
SONUÇLARI
Baþarýnýn nedenleri
izy
ev ý
Tel satýþ ma
art
4
3
Dumansýz Hava Sahasý
Sigaranýn saðlýk için oluþturduðu tehdit sadece tiryakiler için deðil, onlarýn kirlettiði atmosferi soluyan
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
3
Yeni Okul ve Yeni Fýrsatlar
herkes için geçerlidir. Bu tehdidin ana kaynaklarýndan sosyal mekanlar artýk temiz hava sahasý.
Tütün Mamüllerinin Zararlarýnýn
Önlenmesine Dair Kanun
Türkiye bugün itibarýyla sigara yasaðýný kapsamlý
uygulayan Avrupa ülkeleri arasýnda 3’üncü, dünyada 6’ncý sýrada yer alýyor.
MADDE 2 - (1) Tütün ürünleri;
a) Kamu hizmet binalarýnýn kapalý alanlarýnda,
b) Birden çok kiþinin girebileceði binalarýn
kapalý alanlarýnda,
c) Karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolu toplu taþýma araçlarýnda,
ç) Kültür ve sosyal hizmet binalarýnýn kapalý
ve açýk alanlarýnda,
d) Lokanta, kahvehane, kafeterya, birahane
gibi eðlence hizmeti verilen iþletmelerde tüketilemez.
Örnek .. 2
Örnek .. 1
Domuz gribi, dünyada ve ülkemizde hýzla yayýlan
salgýn bir hastalýk. Bu hastalýk ortaya çýkýþý ve hýzla
yayýlmasýyla birden bire ülke insanýnýn gündemine
girdi. Saðlýk Bakanlýðý, hastalýktan korunma ve yayýlmasýný önleme adýna önlemler almaya, doktorlar
halký bilinçlendirmeye çalýþtý.
Bu ve benzeri salgýn hastalýklardan korunmada;
I. Hijyen ve temizliðe dikkat edilmesi
II. Ýç ve dýþ turizmin teþvik edilmesi
III. Aþý olunmasý
uygulamalarýndan hangisi veya hangileri etkili
olmuþtur?
D
A) Yalnýz I.
B) Yalnýz II.
C) I. ve II.
Sinan’ýn bu sözleri aþaðýdakilerden hangisini
desteklemektedir?
A
A) Meydana gelen bir deðiþimin bir çok alaný etkileyebileceðini
B) Meydana gelen bir olayýn belli bir sonucunun
olacaðýný
C) Yaþamýn çok kolay gerçekleþtiðini
D) Olaylarýn anlaþýlamayacak kadar karmaþýk olduðunu
D) I. ve III.
Çözüm
Çözüm
Bir olayýn birden çok nedeni ve sonucu olabilmektedir. Domuz gribinden korunmada da birden çok
faktör rol oynamaktadýr. Turizmdeki artýþ virüsün
yayýlmasýný artýracaðýndan, hastalýktan korunmada
etkili deðildir; diðerleri (I. ve III.) etkilidir.
Yaz mevsiminin gelmesi bir deðiþim. Bu deðiþimle
birlikte sosyal yaþam canlanýyor, turizm hareketleniyor, iþler artýyor. Bu örnekte belirtildiði gibi, bir deðiþim birçok alaný etkiliyor. Bu tür etkilenmeler olaylarýn sebep ve sonuçlarýyla çok boyutluluðunu gösteriyor.
Cevap D
Cevap A
4
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
lendirme
1
ETKÝNLÝK
Günümüzde insan
saðlýðýný tehdit eden en
tehlikeli alýþkanlýklardan
biri sigaradýr.
Aþaðýdaki ifadelerde, sigara yasaðý uygulamasýnda
‘neden’ olarak gördüklerinizin altýndaki boþluða
“Neden”; ‘sonuç’ olarak gördüklerinizin altýndaki
boþluða “Sonuç” yazýnýz.
5
....................
Kiþi, sigaranýn kokusu,
bütçesine getirdiði yük
ve baðýlýlýktan kurtulur.
11 yaþýndaki çocuklarýn
üçte biri, 16 yaþýndaki çocuklarýn üçte ikisinin sigarayý denemiþ olduklarý
saptanmýþtýr.
1
..................
6
Bu yasa, yaþam
hakkýmýzý korumak
için çýkarýldý.
....................
2
....................
Dünya genelinde sigara
yasaðýnýn artmasýnýn ardýndan
Japonya’nýn en büyük sigara
üreticisi dünyanýn ilk dumansýz
sigarasýný ürettiðini açýkladý.
Sigara yasaðý eðlence
sektörüne gidenlerin
sayýsýný azalttý.
7
....................
3
....................
Sigara kullanýmý, tüm dünyada en önemli önlenebilir
ölüm veya hastalýk sebebini
oluþturmaktadýr.
Vatandaþý tehdit eden
kanser, þiþmanlýk, kalp
damar hastalýklarý ile uðraþmak zorundayýz; bunlarýn en
önemli nedeni tütün kullanýmý.
8
4
....................
....................
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
5
KDT
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
01
1.
KAZANIM DEÐERLENDÝRME TESTÝ
3. .............................. Örneðin, göç olgusunda
Ýþsizlik
Ýþsizliðin, ekonomik
bir sorun olmanýn
ötesinde toplumsal ve
kiþisel yönleri de vardýr. Bir kiþi, çalýþma
isteði, gücü veya becerisi olmadýðýndan
iþsiz kalabileceði gibi,
çalýþacaðý bir iþ bulamamasý nedeniyle de
iþsiz kalabilir.
sadece ekonomik yetersizlikler deðil; deprem,
sel, yangýn gibi felaketler; savaþ, kan davasý
gibi birçok faktör sebep olarak sayýlabilir.
Ýþsizliðin meydana
getirdiði kötülük, sadece maddi refahýn
kaybolmasý deðildir.
Ýþsizlik, iþsiz kalan kiþilerde yararsýz insan
olduðu duygusu yaratýr. Ayrýca, insanlarýn
yaþamýna korkuyu
getirir.
Bu bilgilerde iþsizliðin hangi yönüne deðinilmemiþtir?
cc_6701
A) Çok boyutluluðuna
B) Nedenlerine
c
C) Kontrol edilebildiðine
Metindeki boþ yere yazýlabilecek en uygun
cümleyi hangi öðrenci söylemiþtir?
6701
A) Seda B) Önder C) Serpil D) Koray
D) Sonuçlarýna
2.
4.
Yukarýdaki diyagramdan olaylarýn;
I. Tek nedenli olmadýðý,
II. Çok sonuçlu olduðu,
III. Kontrol edilebilir olduðu
sonuçlarýndan hangisi ya da hangileri çýkarýlabilir?
B - 6701
A) Yalnýz I.
B) Yalnýz II.
C) Yalnýz III.
6
D) II. ile III.
Hakan’ýn söylediklerinden hangi sonuç çýkarýlabilir?
C - 6701
A) Olaylarýn oluþumu önceden engellenebilir.
B) Olaylar, sayýlarla ifade edilebilir.
C) Ortaya çýkan olaylarýn sonuçlarý herkesi ayný biçimde etkilemez.
D) Ayný olayýn, bir çok farklý nedeni olabilir.
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
KDT .. 01
Yeni Okul ve Yeni Fýrsatlar
5.
7.
B - olaylara bakýþ
A) Olaylarýn çok nedenli olarak ortaya çýktýðýnýn
B) Olaylarýn birden çok sonucunun olduðunun
Bu resimden hareketle hangi sonuca ulaþýlabilir?
A - olaylara bakýþ
A) Çevremizde bir olay yaþamýn bir çok alanýný etkiler.
B) Çevremizde olaylar tek nedene baðlý olarak oluþmazlar.
C) Olaylarýn istatistiksel olarak deðerlendirilebileceðinin
C) Ayný olay farklý toplumlarda farklý biçimde
oluþur.
D) Olaylarýn insan iliþkilerinden kaynaklandýðýnýn
D) Olaylarýn oluþumlarý insanlarýn yaþam alanlarýndan baðýmsýzdýr.
6.
8.
Hastalýklarýn artmasý
?
Doðal
güzelliklerin
kaybolmasý
Çevre
kirliliði
Bitki ve hayvanlarýn yok
olmasý
?
Yukarýdaki resimlerden, aþaðýdaki sorunlardan hangisine dikkat çekmede yararlanýlabilir?
aa 6701
A) Çevre kirliliði
Diyagramdaki soru iþareti olan yere aþaðýdakilerden hangisi yazýlmalýdýr?
d 6701
A) Turizmin geliþmesi
B) Trafik
B) Tarýmýn ilerlemesi
C) Nükleer silahlanma
C) Eðitimin artmasý
D) Gecekondulaþma
D) Ýklim deðiþikliði yaþanmasý
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
7
1.2. Olgu ve Görüþ
....
...
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
...
................................................................................................
02
....
Bölüm
................................................................................................
OLGU NEDÝR, GÖRÜÞ NEDÝR?
Verilen metinde görüþ cümlelerini olgu cümlelerinden ayýrýrken;
Bir öðrenci kiþisel zevklerini, hobilerini, beðendiði
müzikleri söylediðinde herkesin kabul edebileceði,
kanýtlanabilir, ölçülebilir bilgiler deðil, kiþisel bilgiler
verir. Buna karþýn sýnýftaki öðrenci sayýsýný, onlarýn
fiziksel özelliklerini, haftalýk gördüðü ders saatini,
ailedeki üye sayýsýný söylediðinde kanýtlanabilir, bilimsel verilere dayanan, kiþiden kiþiye deðiþmeyen,
bireysel olmayan bilgiler verir.
 Kiþisel bilgi verip vermediðine,
OLGU
Kesinlik bildirir.
GÖRÜÞ
 Kanýtlanabilir olup olmadýðýna,
 Kiþiden kiþiye deðiþip deðiþmeyeceðine,
 Kesinlik bildirip bildirmemesine,
 Bilimsel nitelikte olup olmamasýna bakarýz.
Bu metinde (1) ve (2) cümlenin görüþ belirttiðini,
(3), (4), (5) ve (6) cümlelerinin olgu belirttiðini görüyoruz.
Kesinlik bildirmez; kiþisel tercihleri bildirir.
Kiþiden kiþiye deðiþ- Kiþiden kiþiye deðiþir;
mez, herkes tarafýndan herkes tarafýndan doðdoðru kabul edilir.
ru kabul edilmez.
Örnek .. 1
Doðruluðu kanýtlanabi- Doðruluðu kanýtlanalir.
maz.
Bilimsel veri olarak orBilimselliði yoktur.
taya konabilir.
Örnek 1: Yaz saati uygulamasý bu gece sona
erdi ve saatler 1 saat
geri alýndý.
Örnek 1: Yetkililer, saatlerin ileri ve geri alýnmasýndan vazgeçmelidir.
Örnek 2: Yaz saati uygulamasýyla her yýl “orta ölçekli” bir hidroelektrik santralinin yýllýk üretimi kadar tasarruf saðlanýyor.
Örnek 2: Mesai saatlerini ileri saat uygulamasý nedeniyle erken
baþlatmak isabetli olabilir.
(1) Newton, dünyanýn en ünlü bilim insanlarýndan
belki de ilkidir. (2) Ne zaman bir elma düþse aklýmýza gelir. (3) Bir çiftçi ailenin ilk çocuðu olarak
tesi’nde matematik profesörü oldu. (6) Kilisenin
Ýstanbul ile ilgili konuþan çocuklardan hangisinin sözleri “olgu” bildirmektedir?
AA
A) Nuray
B) Murat
teslis görüþlerine katýlmýyordu, fakat bunu yaþa-
C) Ali
doðdu. (4) Lisans üstü eðitimini bir yýlda tamamladý. (5) Yirmi yedi yaþýnda Cambridge Üniversi-
dýðý sürece dile getirmemiþti.
8
D) Zehra
(2010 SBS)
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
Olgu ve Görüþ
Çözüm
Olgu bildiren sözlerin doðruluðu kanýtlanabilir. Kiþiden kiþiye deðiþmeyen bilgiler verir. Nuray’ýn Ýstanbul hakkýndaki sözleri kanýtlanabilir olduðundan olgu bildirir. Diðerlerinin söylediklerinde ise kiþisel
görüþ dile getirilmiþtir.
Cevap A
Örnek .. 2
Ýlhan Bey’in söyledikleriyle ilgili olarak;
I. Kanýtlanabilir bir bilgi ortaya koymuþtur.
II. Kiþisel görüþünü dile getirmiþtir.
III. Söyledikleri kanýtlanabilir deðildir.
yargýlarýndan hangisi ya da hangilerine ulaþýlabilir?
D - olgu ve görüþ
A) Yalnýz I.
B) Yalnýz II.
C) I. ve II.
D) II. ve III.
Çözüm
Genel geçerliliði olmayan ve doðruluðu kanýtlanamayan bilgiler görüþtür. Görüþün doðruluðu kiþiden kiþiye deðiþir. Ýlhan Bey’in, otomobil hakkýnda
söyledikleri de kiþisel bilgidir, dolayýsýyla kanýtlanamaz. Bir baþkasý da çýkýp, kendi otomobilinin en iyi
olduðunu söyleyebilir.
Cevap D
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
9
lendirme
1
2
ETKÝNLÝK
Aþaðýdaki resimde gördüklerinizle ilgili 3 olgu
cümlesi, 3 görüþ cümlesi yazýnýz.
DOÐRU - YANLIÞ
Aþaðýda verilen bilgileri doðru (D) veya yanlýþ
(Y) olarak iþaretleyiniz.
[ ] 1. Bir söz, hem olgu hem de görüþ belirtebilir.
[ ] 2. Görüþ anlamsýz, olgu anlamlý ifadelerdir.
[ ] 3. “Renkler ve zevkler tartýþýlmaz.” sözü görüþ belirtir.
[ ] 4. Güvenilir insanlarýn söyledikleri olgu, güvenilir olmayanlarýn söyledikleri görüþtür.
[ ] 5. Olgu, kanýtlanabilir olduðundan bilimsel
nitelik taþýr.
[ ] 6. Bir sözün olgu belirtmesi, kiþisel olmadýðýný gösterir.
3
ETKÝNLÝK
Aþaðýdaki kiþilerin söyledikleri hakkýnda yapýlan deðerlendirmelerden yanlýþ olanlarý () iþaretleyiniz.
OLGU
1. .............................................................
..............................................................
2. .............................................................
..............................................................
3. .............................................................
..............................................................
GÖRÜÞ
1. .............................................................
..............................................................
2. .............................................................
..............................................................
3. .............................................................
..............................................................
10
1. Seyhan’ýn söylediði kiþiye göre deðiþir. [....]
2. Ufuk’un söylediði olgudur. [....]
3. Mesut’un söylediði ispatlanabilir. [....]
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
KDT
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
01
KAZANIM DEÐERLENDÝRME TESTÝ
1.
3. Büyük bir gözlem gücüne dayanan görgü ta-
Bu diyagramda verilenler aþaðýdakilerden
hangisini örneklendirir?
B - olgu ve görüþ
A) Görüþ
B) Olgu
C) Sorumluluk
D) Özgürlük
nýklýðýyla 17. yüzyýl Osmanlý toplum yaþamýnýn
her alanýný; padiþahýndan eþkiyasýna toplumun her kesiminden insan manzaralarýný,
deðme romancýlara taþ çýkartacak betimlemeleri, güçlü bir mizah anlayýþý ve kývrak bir anlatýþla, zamanýnýn konuþma diline sadýk kalarak
aktarýr.
Evliya Çelebi’nin, Seyahatnâme’si hakkýndaki bu bilginin “görüþ” mü yoksa “olgu”mu
olduðunu belirlemek için aþaðýdakilerin
hangisine bakýlmalýdýr?
cc_6702
A) Hangi tarihte kaleme alýndýðýna
B) Günümüze ulaþýp ulaþmadýðýna
C) Kanýtlanabilir olup olmadýðýna
D) Kolay ulaþýlabilir olup olmadýðýna
2.
OLGU: Topraktaki çatlaklar kuraklýk yaþandýðýnýn göstergesi.
4.
GÖRÜÞ:
Kuraklýk
insanlýðýn
en öncelikli sorunu olarak görülmeli.
OLGU:
Kuraklýk
üretimi
etkiler.
GÖRÜÞ: Ýnsanlýk
kuraklýklardan kendini sorumlu tutmalý.
Resimdeki olay hakkýnda ifade edilen olgularý görüþten ayýrýrken neleri dikkate alýrdýnýz?
dd 6701
A) Doðayla ilgili olmasýný
B) Kimler tarafýndan dile getirildiðini
C) Anlamlý olmasýný
D) Doðruluðunun kanýtlanabilir olmasýný
Öðretmen öðrencilerine yukarýdaki çizimi gösterip, “Ressam bu çizimde sizce ne anlatmak
istiyor?” sorusunu yöneltiyor.
Öðrencilerin bu soruya verecekleri cevap
hakkýnda aþaðýdakilerden hangisi kesinlikle doðrudur?
dd 6701
A) Olgu belirtir.
B) Kanýtlanabilir.
C) Bilimseldir.
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
D) Görüþtür.
11
KDT .. 01
Olgu ve Görüþ
5.
7.
1. Son zamanlarda büyük takýmlar Avrupa’nýn
ve Güney Amerika’nýn önde giden yýldýz futbolcularýný kadrolarýna katarak Avrupa’da
ilerleme kaydettiler.
2. Diðer takýmlar önemli transferlere ve baþarýlara imza atarken, geçtiðimiz yýlýn þampiyon
takýmýnýn durumu hiç de iç açýcý deðil.
3. Bu takýmýn bazý taraftarlarý stad çevresine
pankart asarak yönetimi protesto bile ettiler.
4. Büyük bir transfer yapýlamamasýnýn önemli
bir nedeni, bence bu takýmýn Avrupa’da
imajýný kaybetmesidir.
5. Artýk somut adýmlar atýlarak bir þeyler yapýlmasý gerekiyor.
Spor yorumlarýndan alýnan yukarýdaki 1. ve 3.
ifade “olgu”; 2. - 4. ve 5. ifade ise “görüþ”tür.
Buna göre aþaðýdakilerden hangisi, “görüþ”ün “olgu”dan farkýný belirtir?
bb
A) Dille ifade edilmesi
B) Bireysel düþünceleri dile getirmesi
Öðretmenin sorusuna öðrencilerden hangisi veya hangileri yanlýþ cevap vermiþtir?
C) Anlamlý olmasý
D) Gözlenebilir olmasý
C
A) Yalnýz Sinem
B) Yalnýz Bülent
C) Bülent ve Akif
D) Akif ve Sinem
8.
6.
Bu öðrencilerden Vedat’ýn söylediði görüþ, diðerlerinin söyledikleri olgudur.
Nevin Haným’ýn Sevgi Haným’a söyledikleri
aþaðýdakilerden hangisini örneklendirir?
B - 6702
A) Olgu B) Görüþ C) Olay D) Kavram
12
Buna göre, olgu ile görüþü ayýrmada aþaðýdakilerden hangisi belirleyici olmaz?
bb 6701
A) Ýspatlanabilir olmasý
B) Anlamlý olmasý
C) Kiþisel olmasý
D) Kesinlik bildirmesi
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
...
Bölüm
....
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
1.3. Bilimsel Araþtýrma Yapýyorum
...
03
....
................................................................................................
................................................................................................
3. Veri toplama (kaynak tarama)
BÝLÝMSEL ARAÞTIRMA
4. Hipotezi sýnama
BASAMAKLARI
5. Sonucu raporlaþtýrma
Vedat, üniversite son sýnýftadýr. Evde televizyon izlerken futbolda þiddet haberlerine rastlar. O anda,
“futbolda þiddet”i tez konusu yapmayý düþünür. Bu
fikri tez danýþmaný hocasýyla paylaþýr. Hocasý ona
bu karara nasýl vardýðýný, bu konuyu neden seçtiðini sorarak düþüncelerini almak ister.
deðerli bilgi
Bilimsel araþtýrma temelde insanýn çevresindeki olaylarý doðru anlama, bilme isteðine dayanýr. Ýnsan merak eder. “Merak ilmin hocasýdýr.”
sözü bunun için kullanýlýr. Boþanma, küresel
ýsýnma, cep telefonunun zararlarý, internetin deðiþimdeki rolü vb. bilimsel olarak araþtýrýlabilir.
Olan bitenin doðru bilgisine ulaþmanýn yolu da
sistemli ve düzenli araþtýrmadýr.
Örnek .. 1
“Bir araþtýrmaya baþlamadan önce neyin araþtýrýlacaðýndan emin olunmalýdýr. Araþtýrýlacak problemin
sýnýrlarý belirlenmelidir.”
Yukarýda, bilimsel araþtýrma basamaklarýndan
öncelikle hangisine yönelik bir açýklama yapýlmaktadýr?
A) Konuyla ilgili kaynaklarýn incelenmesi
B) Problemin çözümüne yönelik varsayýmlarýn
oluþturulmasý
C) Araþtýrma metninin oluþturulmasý
D) Araþtýrma konusunun belirlenmesi
(2008 SBS)
Vedat, futbolda þiddetin nedenlerini, sonuçlarýný,
diðer ülkelerle olan benzerliðini anlamak istiyordu.
Bu konuyu seçme nedenlerini, konu hakkýnda önceden neler bildiðini bir kaðýda yazdý. Bilimsel araþtýrmasýný yaparken izleyeceði basamaklarý belirledi.
Çözüm
1. Araþtýrma konusunu belirleme
“Bilimsel araþtýrmaya baþlamadan önce neyin araþtýrýlacaðýndan emin olunmalýdýr.” ifadesi, bilimsel
araþtýrmanýn henüz baþlamadýðýný anlatýr. Bilimsel
araþtýrmadaki ilk adým, araþtýrma konusunun belirlenmesidir. Problemin sýnýrýnýn belirlenmesi de konunun belirlenmesiyle ilgilidir.
2. Hipotez (varsayým) oluþturma
Cevap D
Bilimsel Araþtýrmanýn Basamaklarý
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
13
Bilimsel Araþtýrma Yapýyorum
1. Bir konuda yapýlacak bilimsel araþtýrmanýn ilk
basamaðý konunun seçilmesidir. Vedat “futbolda þiddet”i konu olarak seçti. Bu konuyu, stadda maç izlemesine engel olduðu için anlamak
istiyordu.
(Sorun oluþturan konular bilimsel ararþtýrmanýn
konusu olabileceði gibi, ilgi çeken, merak uyandýran konular da bilimsel araþtýrmanýn konusu
olabilir.)
2. Vedat, araþtýrmanýn hipotezini (varsayým) belirleme aþamasýnda, futbolda þiddetin olasý nedenlerini ve çözüm önerilerini sýraladý.
“Eðitim eksikliði futbolda þiddetin nedenidir.”
yargýsýyla hipotezini (varsayým) ifade etti.
deðerli bilgi
limsel yasaya dönüþür. Yanlýþlananlar terk edilir.
5. Çýkan sonuçlar kontrol edildikten sonra metin
oluþturulur. Bu, araþtýrma sonucunun rapor haline getirilmesidir.
deðerli bilgi
Kaynak araþtýrmasý aþamasýnda, toplanan bilgilerin ve yapýlan alýntýlarýn nereden alýndýðý yazýlýr. Yani bilgi kaynaðýnýn künyesi yazýlýr. Yazar
adý, eser adý, yayýnevi adý, yayýnlanýþ tarihi ve
yeri, cilt ve sayfa numarasý yazýlýr. Yararlanýlan
kaynaklar sayfanýn altýna “Dipnot” olarak yazýldýðý gibi, kitabýn arkasýnda “Kaynakça” olarak
da verilir. Yararlanýlan kaynaðýn künyesini verme bilimsel (akademik) dürüstlük gereðidir.
 Hipotez, ön bilgilerine dayanýr.
 Bilimsel tahminde bulunmadýr. Henüz doðrulanmamýþ, ancak doðrulanacaðý umulan
iddiadýr.
 Araþtýrma sürecinde araþtýrmacýya yol gösterir. (Kýlavuzluk eder.)
 Bilgilerin doðru olup olmadýðýnýn sýnanmasýna yardýmcý olur.
 Bir araþtýrmada birden çok hipotez oluþturulabilir.
 Araþtýrma sonunda hipotez ya doðrulanýr ya
da yanlýþlanýr.
Örnek .. 2
• Konuya iliþkin kaynak taramasý yapýlýr.
• Farklý kaynaklar incelenerek konuyla ilgili notlar
alýnýr.
• Kaynaklarýn künyesi çýkarýlýr.
Yukarýda verilen çalýþmalarýn tümü, bilimsel
araþtýrmanýn hangi basamaðýnda yapýlýr?
CC
A) Araþtýrýlacak konuyu belirleme
B) Elde edilen bilgileri sýnýflandýrma
C) Araþtýrma konusu ile ilgili bilgi toplama
3. Vedat, bilimsel araþtýrmanýn üçüncü aþamasý
olan kaynak araþtýrmasýna (veri toplama) gelmiþtir. Þimdi hipotezin doðruluðunu sýnamak
için konuyla ilgili belge, bilgi, toplayacaktýr. Artýk
kütüphaneden, internetten, gazetelerden, ansiklopedilerden ilgili kiþi ve kuruluþlardan, baþka kaynaklardan konuyla ilgili bilgi toplayacaktýr.
D) Araþtýrma konusu ile ilgili varsayýmlar oluþturma
(2010 SBS)
Çözüm
Bilimsel araþtýrmanýn beþ temel aþamasý vardýr.
1. Konu belirlenir.
 Bu aþamada toplanan bilgilerin hipotezi
doðrulayýp doðrulamadýðý kontrol edilir.
2. Araþtýrma konusu ile ilgili varsayým oluþturulur.
 Kaynak araþtýrmasýnda farklý kaynaklardan
yeterli düzeyde araþtýrma yapýlmýþ olmalýdýr.
4. Toplanan bilgiler test edilir, sýnýflanýr.
4. Toplanan veriler sýnýflanýr, düzenlenir, sonra hipotezin (varsayým) doðrulanýp doðrulanmadýðý
test edilir. Yapýlan testlerde hipotez ya doðrulanýr ya da yanlýþlanýr. Doðrulanan hipotezler bi-
14
3. Konuyla ilgili bilgi toplanýr.
5. Bilgiler rapor halinde yazýya geçirilir.
Kaynak taramasý, notlar alýnmasý, künye çýkarýlmasý
3. aþamada verilen bilgi toplama basamaðýnda yapýlýr.
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
Cevap C
lendirme
1
ETKÝNLÝK
Bilim adamýnýn konuþmasýnda boþ býrakýlan yere getirilebilecek olan ifadeleri iþaretleyiniz.
I)
III)
Kendime
güveniyorum.
Bilimi
çok seviyorum.
II)
IV)
Eser sahibinin
hakkýna saygý
duymak
zorundayým.
Yararlandýðým
kaynaklarýn
tanýtýmýný yapmak
istiyorum.
V)
VI)
2
VII)
Yararlandýðým
kaynaklarý
göstermek
istiyorum.
Bilgiyi çalmak
istemiyorum.
Kendimi
insanlara
tanýtmak
istiyorum.
ETKÝNLÝK
Aþaðýdaki kutularýn yanýndaki noktalarý bilimsel araþtýrma basamaklarýnýn öncelik sýrasýna göre çizgiyle birleþtirin. Birleþtirme çizgisinin hangi harf’e benzediðini söyleyin.
Varsayým oluþturma
Konu belirleme
Kaynak inceleme
Varsayýmlarý test etme
Metin oluþturma
Bilgileri sýnýflama
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
15
KDT
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
01
KAZANIM DEÐERLENDÝRME TESTÝ
1.
3.
Bilimsel araþtýrma basamaklarýný öðretmen
tahtaya karýþýk olarak yazmýþtýr.
Bilimsel araþtýrma basamaklarýnýn doðru
sýralamasý aþaðýdakilerden hangisinde yapýlmýþtýr?
B
A) V. - IV. - III. - II. - I.
B) II. - III. - IV. - V. - I.
Resimdeki bilim adamý bilimsel araþtýrma basamaklarýndan söz etmektedir.
Resim dikkate alýndýðýnda konuþma balonuna aþaðýdakilerden hangisi gelmelidir?
c - bilimsel araþtýrma
A) Araþtýrýlan konuyla ilgili hipotez oluþturma
C) I. - II. - III. - V. - IV.
B) Araþtýrma konusunu belirleme
D) III. - IV. - II. - I. - V.
C) Varsayýmlarý test etme
D) Araþtýrma sonucunu metin haline getirme
2.
Trafik kazalarý ülkemiz için büyük bir sorun mu?
4.
Ülkemizde çok sayýda trafik kazasý olmaktadýr.
Eðitimsizlik trafik kazalarýnýn nedenidir.
Trafik kazalarýnýn neden ve sonuçlarý ile ilgili
kaynaklar incelenecektir.
Diyagramda, bilimsel araþtýrma süreçlerinden hangisi yoktur?
C - bilimsel araþtýrma
A) Araþtýrmanýn konusu
Sinem ve Tarýk, kütüphanede öðretmenin verdiði araþtýrma ödevi için çalýþýyorlar.
Görsele dayanarak bilimsel araþtýrmanýn
hangi basamaðýnda olduklarý söylenebilir?
B
A) Hipotez oluþturma
B) Araþtýrmanýn hipotezi
B) Veri (bilgi) toplama
C) Araþtýrma sonucunu raporlaþtýrma
C) Araþtýrma konusunu belirleme
D) Veri toplama
D) Rapor hazýrlama
16
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
KDT .. 01
Bilimsel Araþtýrma Yapýyorum
7.
5.
Öðretmenin sorusuna öðrencilerden hangisi doðru cevap vermiþtir?
B
A) Nil
B) Seçil
C) Cavit
D) Can
1
Araþtýrýlacak konunun belirlenmesi
2
Çözüme yönelik hipotezlerin belirlenmesi
3
............................................................
4
Hipotezlerin test edilmesi
5
Araþtýrma sonucunun rapor edilmesi
Diyagramdaki boþyer aþaðýdakilerden hangisi ile tamamlanabilir?
D - 6703
A) Araþtýrma sonucunun yorumlanmasý
B) Araþtýrma konusunun sýnýrlanmasý
C) Araþtýrmanýn baþlatýlmasý
D) Konuyla ilgili veri toplanmasý
6.
Toplanan bilgiler bir
araya getirilir.
Elde edilen
veriler yorumlanýr.
?
8.
Soruna çözüm önerileri sunulur.
Yararlanýlan kaynaklar dipnotla gösterilir.
Yukarýdaki diyagramda, “?” iþaretinin olduðu yere bilimsel araþtýrma basamaklarýndan
hangisi yazýlmalýdýr?
D - 6703
A) Araþtýrma konusunun belirlenmesi
Öðretmen aþaðýdakilerden hangisi hakkýnda bilgi vermektedir?
dd 6701
A) Ödev hazýrlamanýn yararý
B) Soruna yönelik hipotezlerin belirlenmesi
B) Bilim adamýnýn özellikleri
C) Sorunla ilgili bilgi toplanmasý
C) Okulun bilime katkýsý
D) Araþtýrma metninin yazýlmasý
D) Bilimsel araþtýrma basamaklarý
6. Sýnýf Sosyal Bilgiler / 1. Fasikül
17
6.
SINIF
Adý / Soyadý
Yanlýþ
Doðru
Sosyal Bilgiler
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
Haftalýk Ödev Ýzleme Testi – 1
Olaylara Bakýþ - Olgu ve Görüþ
1
2
DOÐRU - YANLIÞ
ETKÝNLÝK
Aþaðýda verilen bilgileri doðru (D) veya yanlýþ
(Y) olarak iþaretleyiniz.
Aþaðýda cümleleri özelliklerine göre “olgu veya
görüþ” þeklinde altýndaki bölüme yazýnýz.
1. Yaþadýðýmýz olayýn birden fazla nedeni ve
1. Türkiye’nin en güneyindeki il Hatay’dýr.
sonucu olabilir.
Doðru
2. Olaylar her insaný ayný þekilde etkilemez.
Doðru
(.................)
Yanlýþ
Yanlýþ
2. Antalya Ankara’ya göre ekvatora daha yakýndýr.
(.................)
3. Olaylarýn sonuçlarý olumlu veya olumsuz
3. Haftanýn en güzel günü pazardýr.
olabilir.
Doðru
Yanlýþ
4. Olgu, herkes tarafýndan kabul gören, kanýtlanabilir bilgilerdir.
Doðru
4. Deney ve gözlemler bilimsel araþtýrmalarýn
en zor aþamasýný oluþturuyor.
Yanlýþ
5. Herkesin bir çok farklý konuda kendine ait
görüþü olabilir.
Doðru
(.................)
Yanlýþ
(.................)
5. Türkiye’de çay tarýmý, Doðu Karadeniz kýyýlarýmýzdaki illerde yapýlýr.
(.................)
6. “Bana göre, bence” ile baþlayan bir çok
cümle olgu bildirmek için söylenmiþtir.
Doðru
Yanlýþ
7. “Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti devletinin ilk
cumhurbaþkanýdýr.” ifadesinin doðruluðu
belirlenemez.
Doðru
(.................)
7. Rafting sporu çok eðlencelidir.
(.................)
Yanlýþ
8. Her görüþ cümlesi ayný zamanda olgu belirtir.
Doðru
6. Televizyon bir kitle iletiþim aracýdýr.
Yanlýþ
8. Ülkemizde büyükbaþ hayvancýlýða yeteri
kadar deðer verildiðini sanmýyorum.
(.................)
6.
Sosyal Bilgiler
SINIF
3
CEVAPLI TEST
1.
Ölçülmüþ,
denenmiþ ve
ispat edilmiþ
verilerdir.
Kiþiden kiþiye
deðiþmez.
Haftalýk Ödev Ýzleme Testi – 1
4. Aþaðýdaki öðrencilerden hangisinin söyledikleri doðrulanamaz?
DD_6701
A)
Ýnternetten eðlencenin yanýsýra bilgi toplama amacýyla
da faydalanýlmaktadýr.
?
Kesinlik
bildirirler.
B)
Tarih ve sosyoloji sosyal
bilimlerdendir.
Doðruluðu
araþtýrmalarla
kanýtlanabilir.
C)
Türk kadýnýna seçme ve seçilme hakký Atatürk döneminde verilmiþtir.
Yukarýdaki kavram haritasý aþaðýdakilerden
hangisini örneklendirmektedir?
AA_6701
A) Olgu
B) Varsayým
C) Olay
2.
D)
D) Görüþ
Sosyal bilgiler dersine çalýþmak diðer derslerden daha eðlencelidir.
I. Türkiye dünyanýn güzel ülkesidir.
II. Irak, komþularýmýzdan biridir.
III. Elmanýn tadý portakaldan daha lezzetlidir.
Yukarýdaki ifadelerden hangileri görüþtür?
BB
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
5.
3.
Diyagram aþaðýdaki yargýlardan hangisini
desteklemektedir?
BB_olaylara bakýþ
A) Olaylar insan iliþkilerindeki hatalardan kaynaklanýr.
B) Olaylar çoklu nedenlere baðlý olarak ortaya çýkar.
C) Olaylar açýklanamayacak derecede karmaþýktýrlar.
D) Olaylar istatistiksel olarak deðerlendirilebilirler.
Ýstanbul’da sel felaketi meydana gelmiþti. Bu
olaydan hemen sonra neden böyle bir felaketin olduðu tartýþýldý. Kimi yetkililer dere yataklarýna ev yapýlmasý, kimileri derelerin ýslah edilmemesi, kimileri yaðýþýn normalin üzerinde olmasýný sebep olarak gösterdi. Ama bütün söylenenler, belki de daha fazlasý bu olayýn meydana gelmesine neden olmuþtu.
Bu cümle aþaðýdakilerden hangisiyle açýklanabilir?
BB_6701
A) Olaylar zamanla çözüme kavuþabilir.
B) Bir olayýn birden çok nedeni olabilir.
C) Olaylarýn çok fazla araþtýrýlmasý bilgi kirliliði
oluþturabilir.
D) Bir olayýn gerçekte bir tek nedeni olabilir.
6.
SINIF
Adý / Soyadý
Yanlýþ
Doðru
Sosyal Bilgiler
Sosyal Bilgiler Öðreniyorum
Haftalýk Ödev Ýzleme Testi – 2
Bilimsel Araþtýrma
1
2
ETKÝNLÝK
Aþaðýdaki etkinliði yapýnýz.
DOÐRU - YANLIÞ
Aþaðýda verilen bilgileri doðru (D) veya yanlýþ
(Y) olarak iþaretleyiniz.
1. Bilimsel araþtýrmalarda bizden önce bu ko1
2
Problemin
belirlenmesi
Veri
toplama
nuyla ilgilenmiþ insanlarýn deneyim ve birikimlerine baþvurmamýz da gerekebilir.
Doðru
Yanlýþ
2. Yararlanýlan kaynaklarý dipnotla göstermek
33
bilimsel dürüstlük gereðidir.
4
Raporun
yazýlmasý
Doðru
Hipotez
oluþturma
Yanlýþ
3. Bir araþtýrma sýrasýnda araþtýrýlacak proble-
5
min sýnýrlarý belirlenmelidir.
Araþtýrma
ve Gözlem
Doðru
Yanlýþ
4. Bilimsel araþtýrmalarda verilere sadece kütüphanelerde ulaþýlabilir.
Trenin hareket edebilmesi için bilimsel araþtýrma
basamaklarýnýn gerçekleþme sýrasýna göre lokomotife takýlmasý gerekmektedir.
Bu sýralamayý aþaðýdaki vagonlara yazýnýz.
Doðru
Yanlýþ
5. Araþtýrmacý, bilimsel çalýþmalarýnda nesnel
davranmalýdýr.
Doðru
3
Yanlýþ
BOÞLUK DOLDURMA
Aþaðýda verilen kelimeleri, boþ býrakýlan yerlere ekleyerek cümleleri tamamlayýnýz.
kiþisel
raporunda
hipotez
dipnot
bilimsel
ortak
veri
internet
1.
Henüz doðruluðu kanýtlanmamýþ, çözüme
dönük iddialara ..............denir.
4.
Araþtýrmalarýmýzda kütüphanelerin yaný sýra
............. aracýlýðýyla da .......... toplayabiliriz.
2.
Araþtýrma .................. yararlandýðýmýz kaynaklarý ............... olarak belirtmeliyiz.
5.
Bilimsel bilgiler bütün insanlarý ................
doðrularda birleþtirir.
3.
Bir araþtýrmada araþtýrmacýnýn ...........
inançlarý, çýkarlarý, alýþkanlýklarý, beklentileri
yer almamalýdýr.
6.
Bilimsel araþtýrmalar sonucunda elde edilen bilgiye ................bilgi denir.
6.
Sosyal Bilgiler
SINIF
4
CEVAPLI TEST
Haftalýk Ödev Ýzleme Testi – 2
4.
1.
Caner’in sorusunun doðru cevabý aþaðýdakilerin hangisinde verilmiþtir?
CC_6703
A) Araþtýrma metninin oluþturulmasý
Yukarýdaki açýklama bilimsel araþtýrma basamaklarýndan hangisiyle doðrudan ilgilidir?
DD_6701
A) Araþtýrma konusunun belirlenmesi
B) Varsayýmý denetleyen deney ve araþtýrmalarýn gerçekleþtirilmesi
C) Konuyla ilgili kaynaklarýn belirlenmesi
B) Konuyla ilgili kaynaklarýn incelenmesi
D) Araþtýrma sonucunun raporlaþtýrýlmasý
C) Araþtýrma konusunun belirlenmesi
D) Hipotezin test edilmesi
2. Bilimsel araþtýrma yaparken bazý kaynaklardan
yararlanýlýr.
Bu kaynaklardan yararlanan bir araþtýrmacý
çalýntý bilgi kullanmamýþ olmak için aþaðýdakilerden hangisini yapmalýdýr?
DD - sosyal bilgiler öðreniyorum
A) Bilgilerin doðruluðunu test etmelidir.
5. Bir konuyla ilgili bilimsel araþtýrma yaparken aþaðýdakilerden hangisi zorunluluk taþýmaz?
CC_6701
A) Araþtýrmanýn bir amaca yönelik olmasý
B) Araþtýrma sonucunun kanýtlanabilir olmasý
C) Araþtýrmayý yalnýzca bir kiþinin yapmasý
D) Araþtýrmanýn bilimsel yöntemlerle yapýlmasý
B) Probleme dönük varsayýmlar belirlemelidir.
C) Elde ettiði bilgileri sýnýflamalýdýr.
D) Bilgileri aldýðý kaynaklarý dipnot ile göstermelidir.
6.
3.
Cansu, bilimsel yöntemlere uygun olarak
araþtýrmasýna nasýl baþlamalýdýr?
BB_6701
A) Hipotez (varsayým) oluþturmalý
Öðretmen bu sözleri ile bilimsel araþtýrma
basamaklarýnýn hangisinden söz etmektedir?
DD_6701
A) Konuyu belirleme
B) Araþtýrma konusu belirlemeli
B) Rapor yazma
C) Bilgi ve belge toplamalý
C) Varsayýmda bulunma
D) Deney ve gözlem yapmalý
D) Konu ile ilgili kaynaklara ulaþma
Download

Örnek Sayfalar İçin Tıklayınız