HAYVAN GENETİK KAYNAKLARI İÇİN ULUSAL STRATEJİ VE
EYLEM PLANLARININ HAZIRLANMASI KLAVUZU
(Kılavuz özeti-Gıda ve Tarım için Genetik Kaynakları Komisyonu,
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Organizasyonu-FAO
Roma-2009)
İÇERİK:
BÖLÜM 1. HAYVAN GENETİK KAYNAKLARI (HGK) İÇİN KÜRESEL
PROGRAMIN HAZIRLANMASI SÜRECİ VE DAYANAKLARI (s1):
HGK için küresel programın yapılması (s3): FAO 1990 yılında küresel kapsamda
HGK’nın (sperma, oosit, embriyo, hücre, DNA) korunması için bir programının
başlatılmasını tavsiye etmiştir. Genetik varyasyonun küresel boyutta tespitinin başlıca öncelik
olduğu bu çalışmada, 1991 yılında 7 memeli türünde (eşek, manda, sığır, keçi, at, domuz ve
koyun) tarama gerçekleştirilmiştir. Bu tarama sonucunda ‘Yerli Hayvan Varyasyonu’
konusunda küresel veri bankası oluşturulmuştur. İlave olarak 1993 yılında yak, deve ve kuş
türlerine ilişkin tarama gerçekleştirilmiştir. 1992 yılında FAO tarafından gerçekleştirilen
uzmanlar toplantısının çıktıları arasında küresel olarak HGK korunması ve sürdürülebilir
kullanımı konusunda bir program başlatılması bulunmaktadır. FAO Hayvansal Üretim ve
Sağlık Bölümü tarafından 1993 yılında HGK Kullanımı Strateji Programı başlatılmıştır. 1995
yılında bitki genetik kaynaklarının programa dahil olması ile FAO-Gıda ve Tarım için Genetik
Kaynakları Komisyonu şekillendirilmiştir. Sürecin devamında 2002 yılında ‘Ülke Raporları’
FAO ya sunulmuştur.
HGK için Küresel Eylem Planı (KEP) üzerine fikir birliği (s5): ‘Ülke
Raporları’nın tamamlanmasının ardından gerçekleştirilen HGK Teknik Kongresi 2007 yılında
İsviçre İnterlaken’de gerçekleştirilmiştir. Bu teknik kongre üç başlıkta gerçekleştirilmiştir: 1Küresel HGK’ları durum tespiti, 2- HGK Küresel Planı adaptasyonu 3- HGK’ları için
İnterlaken Deklerasyonu. İnterlaken Deklerasyonu 109 ülke ve 42 Organizasyon tarafından
kabul edilmiştir.
BÖLÜM 2. ULUSAL STRATEJİ VE EYLEM PLANI (USEP) İÇİN DUYULAN
İHTİYAÇ (s7):
KEP’in USEP’e çevirisi (s9): Interlaken Deklerasyonu ve KEP ulusal ve uluslar
arası düzeyde HGK nın korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımı,
karekterizasyonu, izlenmesi ve envanteri için eksiklik ve zayıflılıkları bildirmiştir. USEP’in
hazırlanması ve eyleme konulması KEP’in etkinliğini ortaya koyacağı bildirilmektedir. USEP
temel amacı gıda üretimini artırmak, geliştirmek, gıda güvenliğini sağlamak, fakirliği
azaltmak ve kırsal kalkınmaya katkı sağlamak için HGK korunması, geliştirilmesi ve
sürdürülebilir kullanımında stratejik ve kapsayıcı bir yaklaşımın sağlanması oluşturmaktadır.
USEP hazırlanması ülkelere HGK nın efektif kullanımı için insan ve finansal kaynakların
dahil olduğu ulusal koşulların ve önceliklerin tamamen anlaşılmasında yardımcı olacaktır.
HGK nın politika yapıcılar ve halk tarafından anlaşılabilmesi ve değişen koşullar altında
genetik çeşitliliğin korunabilmesi sağlanacaktır.
1
BÖLÜM 3. KLAVUZU NASIL KULLANIRIZ? (s11):
Giriş (s13): Elinizde bulunan bu kılavuzun temel amacı ülkelerin USEP hazırlanması
veya geliştirilmesinde yardımcı olmaktır. 169 ülkenin katılımı ile ‘Global Strateji’ belgesinin
yerinin ‘KEP’in alması ile USEP hazırlanması noktasına gelinmiştir. Ulusal Odak Noktaları
(UON), Ulusal Tavsiye Komitesi (UTK)ve Ulusal Koordinatörler bu kılavuzu faydalı
bulacaklardır. Bu kılavuz içerisinde HGK için teknik öneriler yer almamaktadır.
Çalışmanın dokuz aşaması (s14):
Aşama 1
Kurumsal çerçevenin oluşturulması
Ulusal Tavsiye Komisyonu
Ulusal Odak Noktaları
Sekreterya
↓
Aşama 2
Konuların netleştirilmesi
Vizyon durumu
Amaç
Yöntem
→ Erken değerlendirme
Taslak
İletişim planı
↓
Aşama 3
Değerlendirme hazırlığı
(HGK konusunda ihtiyaç duyulan tüm bilgilerin
hazırlanması)
↓
Aşama 4
Ulusal önceliklerin belirlenmesi
(raporlar incelenmeli: mevcut ulusal raporlar,
←Küresel Eylem Planı
uzmanların değerlendirme ve raporları, KEP ve
←Ulusal rapor
paydaşların raporları…)
↓
Aşama 5
Taslak danışma raporlarının hazırlanması
(Tavsiye taslak raporlarının hazırlanması)
↓
Aşama 6
↔Hükümet danışma
(Effektif katılım)
↔Paydaşlar danışma
↓
Aşama 7
USEP nın tamamlanması
(vizyon durumu, amaçlar, stratejik öncelijkler ve
eylem planı bileşenleri…)
↓
Aşama 8
Değerlendirme mekanizmasının kurulması
(Düzenli bir raporlama süreci tavsiye edilmektedir)
↓
Aşama 9
USEP resmi olarak yayımlanması
↓
Ulusal Eylem Planı
Şekil 1. HGK için USEP hazırlama kılavuzu USEP hazırlığı süreci için dokuz ana
çalışma bölümünü önermektedir.
2
BÖLÜM 4. ADIM ADIM USEP’İN HAZIRLANMASI (s17):
4.1: Kurumsal çerçevenin tamamlanması, güçlendirilmesi, sürdürülmesi ve
sorumlulukların atanması (s19): Kılavuzun bu bölümünde adım adım kurumsal bir alt yapı
ve zamanlama ile USEP hazırlık aşamalarının yürütülmesi için tavsiyeler yer almaktadır. Bu
amaçla lojistik ve planlama işlerinin yürütüleceği sekretarya yapılanması, paydaşların çoklu
katılımının sağlanması, çalışma ağının yapılandırılması ve konu uzmanlarının
görevlendirilmesi, çalışmaya katılması sağlanması gerekliliği vurgulanmaktadır.
Adım 1. HGK için Ulusal Odak Noktalarının (UON) kurulması ve sürdürülmesi:
Ulusal odak noktalarının belirlenmesi Bakanlığın sorumluluğunda gerçekleştirilmeli, Ulusal
Koordinatör UON yönlendirilmesinde aktif rol almalı ve UON için kadrolar oluşturulmalı
denilmektedir.
Adım 2. HGK için Ulusal Tavsiye Komisyonu (UTK) kurulması ve sürdürülmesi:
USEP hazırlığı için oluşturulacak UTK’u Bakanlık, üniversiteler, araştırma organizasyonları,
üretici birlikleri, özel sektör organizasyonları, profesyonel organizasyonlar ve sivil toplum
kuruluşlarını kapsaması önerilmektedir.
Adım 3. HGK için Ulusal Çalışma Ağının kurulması ve güçlendirilmesi: Birimler
arasında iletişim araçlarının sağlanması.
Adım 4. İhtiyaç duyulan uzman çalışma gruplarının oluşturulması ve
sürdürülmesi:
4.2: USEP’in elemanlarının hazırlanmaya başlatılması (s26): Bu bölümde USEP hazırlığı
için gerekli elemanların çalıştırılmaya başlamasına ilişkin yöntemler açıklanmaktadır.
4.3: USEP hazırlığı için temel görevlerin ve gerekli bilgilerin hazırlanması (s30):
4.4: HGK sürdürülebilir kullanımı, geliştirilmesi ve korunması için stratejik öncelikler
ve eylemler taslağının hazırlanması (s33): Kılavuzun bu bölümünde USEP hazırlık
aşamalarında ihtiyaç duyulan bilgilerin derlenmesi ve değerlendirilmesine olanak tanıyacak
tavsiyeler ve tablolar yer almaktadır.
Tablo 1. Table 1. Varolan ulusal stratejik önceliklerde ilerlemeler
Küresel Eylem Planı
Stratejik Öncelik Alanları
Ülke Raporunda Yer Alan Her Stratejik Önceliğin Uygulanma
Ulusal
Stratejik Durumu
Öncelikler
Tamamlandı Başlatıldı Öncelik
olarak kaldı
Karakterizasyon, Envanter,
Risk ve Eğilimlerin İzlenmesi
Sürdürülebilir Kullanım ve
Islah
Koruma
Politika, Kurum ve Altyapı
Geliştirme
Tablo 2. Küresel Eylem Planının ilgili hükümlerinin uygulanmasında sağlanan ilerleme
Eylemin Gerçekleşme Durumu
Gerçekleştirildi
Gerçekleştirildi
STRATEJİK ÖNCELİK ALANI 1: Karakterizasyon, Envanter, Risk ve Eğilimlerin İzlenmesi
1. Hayvan genetik kaynaklarının: karakterizasyonu ve envanteri,
risk ve eğilimlerin izlenmesi ve ülke temelli erken uyarı ve tepki
Stratejik Öncelikler
Eylemler
3
sistemlerinin oluşturulması
2. Karakterizasyon, envanter, risk ve eğilimlerin izlenmesi için
uluslararası teknik standart ve protokollerin geliştirilmesi.
3. Ulusal sürdürülebilir kullanım politikalarının oluşturulması ve
güçlendirilmesi
4. Ulusal tür ve ırk ıslah strateji ve programlarının oluşturulması
5. Hayvan genetik kaynakları yönetiminde agro-ekosistem
yaklaşımlarının teşvik edilmesi
6. Hayvan genetik kaynaklarının sürekliliği ve sürdürülebilir
kullanımında önemli olan yöresel ve yerel üretim sistemlerinin ve
bu sistemlerle ilgili bilgi birikimlerinin desteklenmesi
7. Ulusal koruma politikalarının oluşturulması
8. In situ koruma programlarının oluşturulması ya da
geliştirilmesi
9. Ex situ koruma programlarının oluşturulması ya da
geliştirilmesi
10. Bölgesel ve küresel uzun dönem koruma stratejilerinin
geliştirilmesi ya da uygulanması
11. Koruma amaçlı yaklaşım ve teknik standartların geliştirilmesi
12. Hayvancılık sektörünün gelişimi için, hayvan genetik
kaynakları koruma hedeflerinin planlanma ve gerçekleştirilmesini
sağlayacak ulusal kurumlar ve odak noktalarının kurulması ve
güçlendirilmesi
13. Ulusal eğitim ve araştırma altyapısının kurulması ya da
geliştirilmesi.
14. Hayvan genetik kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, ıslahı
ve korunması için envanter, risk ve eğilimlerin izlenmesi
konularında ulusal insan kaynağı kapasitesinin güçlendirilmesi.
15. Uluslararası araştırma, eğitim ve bilgi paylaşımının
sağlanması ya da güçlendirilmesi.
16. Gelişmekte olan ve ekonomileri geçiş sürecinde olan
ülkelerin kapasitelerini yeterli düzeye çıkarmak üzere uluslar
arası işbirliğinin güçlendirilmesi
• Karakterizasyon, envanter, risk ve eğilimlerin izlenmesi,
• Sürdürülebilir kullanım ve ıslah,
• Hayvan genetik kaynaklarının korunması
17. Bölgesel odak noktalarının kurulması ve uluslararası çalışma
ağlarının güçlendirilmesi.
18. Hayvan genetik kaynaklarının rolü ve değeri konusunda
ulusal farkındalığın artırılması.
19. Hayvan genetik kaynaklarının rolü ve değeri konusunda
uluslar arası farkındalığın artırılması.
20. Hayvan genetik kaynakları ulusal politikalarının ve yasal
çerçevenin gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi.
21. Hayvan genetik kaynakları ile ilgili uluslararası politikaların
ve yasal çerçevenin gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi.
22. Komisyon’un hayvan genetik kaynakları ile ilgili çabalarının
diğer uluslararası forumlarla işbirliği halinde yürütülmesi.
23. Komisyon’un hayvan genetik kaynakları politikaları ile ilgili
çalışmalarının diğer uluslararası forumlarla uyumlu hale
getirilmesi
4
Tablo 3. Stratejik öncelikler ve eylemlerin güncellenmesi
Küresel Eylem Planı
Stratejik Öncelik Alanları
Karakterizasyon, Envanter,
Risk ve Eğilimlerin İzlenmesi
Sürdürülebilir Kullanım ve Islah
Koruma
Politika, Kurum ve Altyapı
Geliştirme
Ulusal Stratejik Öncelikler
Ulusal Öncelikli Eylemler
4.5: Danışma belgeleri taslağının hazırlanması (s46):
4.6: USEP taslağının derlenmesi için danışmanlıkların üstlenilmesi (s48): Bu bölüm
USEP paydaşlarının sürece katılımı için tavsiyeler içermektedir.
4.7: USEP son haline getirilmesi (s51): Bu bölüm HGK-USEP için ana elementlerin
sonlandırılmasına yönelik tavsiyeleri içermektedir.
Tablo 4. Eylem planı elemanları
Stratejik Öncelik:
Eylem:
Görev:
Öncü Uygulayıcı
Kuruluş
Ortak Kuruluşlar
Zaman Tablosu
Yaklaşık Maliyet
Finans Kaynağı
Beklenen Çıktılar
4.8: İzleme ve değerlendirme yöntem ve zamanlamasının kurulması (s54):
Tablo 5. HGK-USEP değerlendirme şablonu
Öncü Kuruluş
Ulusal Stratejik Öncelik
Eylem
Görev
Değerlendirme Ölçütü
Beklenen Çıktılar
Uygulama için Fırsat ve Tehditler
Yapılması Gerekenler
4.9: USEP resmi olarak yayımlanması (s56):
5
BÖLÜM 5. KAYNAKLAR VE EKLER (s59):
Ek 1: Dayanak ve değerlendirme (s62): Hayvan Genetik kaynaklarının rolü ve
öneminin değerlendirilmesi,………..
Ek 2: USEP taslağı (s67): USEP formatı ve içereceği bölümler önerilmektedir.
I. Giriş
II. Değerlendirme (Çiftlik hayvanlarının rol ve değerleri, HGK ilişkin tehlike ve diğer
ilgili bilgiler)
III. Ulusal Strateji
- USEP hazırlanma süreci
- Paydaşlar
- USEP vizyonu
- HGK genel hedefler
- Stratejik öncelikler
IV. Eylem planı
- Eylem Planı’na giriş
- Stratejik öncelikler ve eylem tanımları
- Koordinasyon, katılım ve sorumlulukların uygulanması
- Uygulamaları gösterir bütçe
V. Değerlendirme ve raporlama süreci ve yöntemleri
Kaynaklar
Tavsiye Komisyonu Üyeleri
Çalışma Grupları Üyeleri
Ek 3: Uzman grupların oluşturulması ve çalışma esasları açısından öneriler(s68):
Ek 4: USEP hazırlık sürecinde yapılması ve yapılmaması önerilen bazı
konular(s69):
6
Download

hayvan genetik kaynakları için ulusal strateji ve eylem