TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Ölçme ve Değerlendirme
BÖLÜM – 1-2
Ölçme ve Değerlendirmenin
Önemi ve Temel Kavramları
•
•
•
•
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
[email protected]
Eğitimde ölçme ve değerlendirme neden
önemlidir?
Eğitim politikalarına temel
Eğitimcilerin kararlarına dayanak
Doğru kararlar için doğru tespitler
Geçerli ve güvenilir ölçümler
Kararların doğruluğu, ölçütün uygunluğu
yanında ölçme sonuçlarının geçerlik ve
güvenirliğine de bağlıdır.
23.02.2014
Eğitim Sistemi Açısından
Ölçme ve Değerlendirme
Ölçme ve Değerlendirme
Eğitimde ölçmeye dayalı olarak alınabilecek
kararlar:
• Seçme ve yerleştirme kararları
• Öğretimle ilgili kararlar
• Öğrenci başarı ve başarısızlığıyla ilgili
kararlar
• Öğrencilerin ilgilerine göre yönlendirilmesi
• Uygulanan programın etkililiği
• Sistemin çıktılarına dönük kararlar vb.
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
3
2
• Sistem, bir amaç için birleşen, birbirine
dayanan ve birbirini etkileyen parçaların
oluşturduğu bir bütündür.
• Bir sistem çevresinden girdiler alıyor ve
çevresine çıktılar veriyor ise açık bir
sistemdir.
Eğitim sistemi toplumsal açık bir sistemdir.
23.02.2014
4
1
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Eğitim Sistemi ve Öğeleri
Eğitim Sistemi
•
Çevresinden girdiler alır.
•
Çevresine çıktılar-ürünler verir.
•
Birbirlerine bağımlı alt sistemlerden oluşur.
•
Çevre sistemiyle sınırlandırılmıştır.
DÖNÜT
GİRDİ
İŞLEME
ÇIKTI
ÇEVRE
23.02.2014
5
23.02.2014
6
Eğitim Sisteminde Dönüt
Dönüt
• Bir sistemin işleyişi ve ürünlerinin niteliği
hakkında toplanan bilgilere dönüt denir.
• Dönüt verme ölçme ve değerlendirme yoluyla
yapılır.
• Sistemlerin yaşaması, işlemesine ve
ürünlerine ilişkin doğru, güvenilir ve güçlü
dönütler alabilmesine bağlıdır.
• Değerlendirme, ölçme sonuçlarını bir ölçüt
ile karşılaştırarak bir karara varma işlemidir
• Dönütler sistemin kontrolünü sağlar.
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
7
23.02.2014
8
2
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Değişken Kavramı
Ölçme Kavramı
Ölçme: Bir niteliğin gözlenip sonuçlarının
sayılarla veya sembollerle gösterilmesidir.
• Durumdan duruma, gözlemden gözleme farklı
değerler alabilen özelliklere değişken denir.
• Ölçme, bir birey veya nesnenin belirli bir
niteliğe veya özelliğe ne derece sahip olduğunu
belirlemek için yapılır.
• Ölçümü yapılan özellik veya nitelikler birer
değişkendir.
• Boy, ağırlık, başarı, algı, tutum vb.
• Ağacın boyu 13 metredir.
• Ahmet 142 IQ seviyesine sahiptir.
23.02.2014
9
Değişkenlerin Sınıflandırılması
• Sürekli – Süreksiz Değişkenler
• Nicel – Nitel Değişkenler
• Bağımlı – Bağımsız Değişkenler
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
11
• En az iki sonucu olan veya değişebilme
özelliğine sahip olan her şey değişkendir.
23.02.2014
10
Sürekli – Süreksiz Değişkenler
• Sürekli Değişken: Herhangi iki değer arasında
sonsuz değer alabilen değişkendir.
• Ör. Boy, ağırlık, uzunluk, başarı düzeyi
• Süreksiz (kesikli) Değişken: Değişkenin iki
değeri arasında başka değer alamayan
değişkendir.
• Ör. Medeni durum, branş, okul türü, eğitim
durumu
23.02.2014
12
3
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Nicel – Nitel Değişkenler
Bağımlı – Bağımsız Değişkenler
• Nicel Değişken: Aldığı değerlerin, sayısal
olarak ifade edilebildiği değişkenlerdir.
• Ör. Yaş, boy, zeka puanı, ağırlık vb.
• Nitel Değişken: Aldığı değerlerin, sayılarla
değil, sıfatlarla veya nitelemelerle ifade
edilebildiği değişkenlerdir.
• Ör. Tuttuğu takım, medeni durum, eğitim
durumu vb.
23.02.2014
• Bağımsız Değişken: Başka değişkenlerden
etkilenmeyen veya başka bir değişkene bağlı
olmadan değerler alabilen değişkenlerdir.
• Bağımlı Değişken: Başka bir değişkenden
etkilenerek veya değişkenlere bağlı olarak
farklı değerler alabilen değişkenlerdir.
• Ör. Öğretmenlerin iş doyumunun kıdem, branş, okul türü
değişkenlerine göre değerlendirilmesi
• Bağımlı Değişken İş Doyumu
• Bağımsız Değişken Kıdem, Branş, Okul Türü
23.02.2014
13
Ölçme Türleri
Ölçme Sürecinin Aşamaları
Aşama 1
Ölçülecek
Özelliğin
Belirlenmesi
Aşama 2
Ölçme
Aracının
Seçilmesi
Aşama 3
Ölçme
İşleminin
Yapılması
Aşama 4
Ölçme
Sonuçlarının
İfade Edilmesi
Amaç ne?
Geçerli,
Güvenilir
Kullanışlı
Ölçek
Uygun Ortam
Ölçme engelleri
Dış etkenleri kontrol
Semboller
Sayılar
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
15
14
Doğrudan
Ölçme
Yoklama
Tartma
Uzunluk
ölçme
23.02.2014
Dolaylı
Ölçme
Türetilmiş
Ölçme
Göstergeler üzerinden
Başarı düzeyi
Psikoloji ölçümleri
Hesaplamaya dayalı
Nüfus artış oranı
Enflasyon oranı
Verimlilik
16
4
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Ölçmede Birim
•
•
•
•
Ölçme sonucunun net ifade edilebilmesi için,
Sonuçtan herkesin aynı şeyi anlaması için,
Ölçmede standart sağlamak için,
Ölçmede objektiflik sağlamak için,
Ölçme sonuçları birimlerle ifade edilmelidir.
Birimlerin Nitelikleri
• Eşitlik: cm. kg. gibi birimler için standart
büyüklük şart! Karış, adım, yemek kaşığı, göz
kararı vb. birim değil.
• Genellik: Birimlerin yaygın bir şekilde bilinmesi,
herkesin aynı şeyi anlaması, evrensel olması vb.
• Kullanışlılık: Ölçülecek niteliği ölçmeye
uygunluk, maliyet, kolaylık.
• Kömürcü kantar, kuyumcu hassas terazi kullanır
23.02.2014
17
23.02.2014
Ölçmede Sıfır
18
Ölçme Araçları: Ölçekler
• Ölçmede kullanılan birimlerin başlangıç noktası.
• Sınıflama (adlandırma) Ölçekleri
• Doğal Sıfır: Ölçülen niteliğin yokluğudur.
Ör: Karışımdaki tuz miktarı 0’dır (yoktur).
• Sıralama Ölçekleri
• Tanımlanmış(Göreceli) Sıfır: Ölçülen özellik
için suni bir başlangıç noktası belirlenmesidir.
• Eşit Oranlı Ölçekler
• Eşit Aralıklı Ölçekler
Ör: Sıcaklık veya akademik başarının sıfır olması
yokluk ifade etmez.
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
19
23.02.2014
20
5
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Sınıflama Ölçekleri
•
•
•
•
•
•
En basit ve en az bilgi sunan ölçeklerdir.
Belirli bir özelliğe göre gruplama yapılır.
Üzerinde matematiksel işlem yapılmaz.
Sonuçlar sıfatlarla ifade edilebilir.
Ör: A-B-C sınıfı otomobil,
Ör: Öğrenci başarısı: zayıf-orta-yüksek
23.02.2014
21
Sıralama Ölçekleri
• Ölçülen özellikler belli ölçüte göre sıralanır.
Ayrı özellikler sayısallaştırılır.
• Örnek boy sırasına veya gelir durumuna göre
sıralama yapılması.
• Sıralamalar arasındaki aralıklar eşit olmayabilir.
• Jürinin sanat eserlerini sıralamasında aradaki
farklar eşit değildir, önemli olan sıralamadır.
23.02.2014
Sıralama Ölçekleri
• Likert tipi ölçekler sıralama ölçeğidir.
• Aralıklar arasında kesin bir ayrım yapmak
zordur, eşit olduğu kabul edilir.
•
•
•
•
•
Hiç Katılmıyorum(1),
Büyük Ölçüde Katılmıyorum(2),
Orta Düzeyde Katılıyorum (3),
Büyük Ölçüde Katılıyorum (4),
Tamamen Katılıyorum (5).
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
23
22
Eşit Aralıklı Ölçekler
• Yine sıralamadaki gibi sıralama yapılır ancak
aralıklar eşit olarak dağılır.
• Gerçek bir sıfır noktası yoktur veya 0 puan
yokluk anlamı taşımaz.
• Termometrede donma ve kaynama sıcaklıkları
arası 100 eşit aralığa ayrılmıştır. Yılın günlere,
günün saatlere bölünmesi gibi.
23.02.2014
24
6
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Eşit Oranlı Ölçekler
• Ölçülen şeyler sıralanır, sıralama eşit aralıklıdır
ve başlangıç noktası 0, yani yokluk ifade eder.
• Nicelleştirme en üst düzeydedir.
• Ağırlık, uzunluk, hız, zaman vb. ölçekler oranlı
ölçektir
• Sosyal bilimlerde en çok sıralamalı ölçek
kullanılabilir.
• Eşit aralıklı olarak işlem gören veriler (Likert
ölçeği) aslında sıralamalı ölçeklerdir.
23.02.2014
25
Ölçme Yanılgıları
Ölçme yanılgısının üç kaynağı:
1. Ölçme kuralı (Ölçme aracı ve birimi)
2. Kuralı uygulayan (Araştırmacı-ölçümü yapan)
3. Ölçülen özellik
23.02.2014
Ölçme Yanılgıları
26
Ölçme Yanılgıları
1. Ölçme aracından kaynaklanan hata
2. Araştırmacıdan kaynaklanan hata
•
• Ölçümün yapılmasıyla ilgilidir. Ölçüm yapılırken
yapılan hatalar (yanlılık, bilgisizlik gibi) ölçme
yanılgısı doğurur.
En büyük yanılgıyı oluşturur. Özellikle dolaylı
ölçümlerde (sosyal bilimlerde) ölçme aracını ve
kuralını geliştirmek çok zordur. Bunun için
uzman görüşünden yararlanılmalıdır.
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
27
23.02.2014
28
7
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Ölçme Yanılgıları
3. Ölçülen özellikten kaynaklanan hata
• Ölçülen özellik belli bir süreklilik göstermiyor,
her an değişebilir özellikteyse ölçme yanılgısı
oluşturabilir.
Değerlendirme
Değerlendirme: Ölçme sonuçlarını bir ölçüt ile
karşılaştırarak bir karara varma işlemidir.
Ölçme:Selma, yabancı dil sınavından 73 almıştır.
Değerlendirme: Selma, yabancı dil yeterliğine sahiptir.
• Ölçme, değerlendirmenin ön koşuludur.
• Ölçme sonuçları olmadan değerlendirme
olmaz!
23.02.2014
29
Değerlendirmenin Öğeleri
1. Ölçme Sonuçları: Ölçme sonucu elde edilen
sayı veya sembollerle gösterilen değerler
2. Ölçüt: Ölçme sonuçlarını yorumlamada
kullanılan ilke, kriter, referans çerçevesi
23.02.2014
30
Değerlendirmenin Ölçütleri
Mutlak Ölçüt: Ölçmeden önce belirlenen kesin,
standart ölçütlerdir.
Ör: Ders değerlendirmede katalog uygulaması
Bağıl Ölçüt: Ölçmeden sonra sonuçlara göre
belirlenen ilke, standart ve referanslar.
Sadece o gruba ait bir ölçüttür.
Ör: Ders değerlendirmede bağıl değerlendirme
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
31
23.02.2014
32
8
TESOY-Hafta-1
23.02.2014
Değerlendirme Türleri
1. Gelişigüzel ve Düzenli Değerlendirme:
2. Yapılış Amacına Göre Değerlendirme
3. Ölçüte Dayalı
23.02.2014
33
Değerlendirme Türleri
1. Gelişigüzel ve Düzenli Değerlendirme:
• Tutarsız
• Kişiye göre
• Anlık değerlendirme
• Zayıf tutarsız sonuçlar verir.
23.02.2014
Değerlendirme Türleri
2. Yapılış Amacına Göre Değerlendirme
a) Tanıma-yerleştirmeye yönelik
(Seviye Tespit Sınavları)
a) Biçimlendirme-yetiştirmeye yönelik
(Eğitim ihtiyaçlarını belirleme sınavları)
a) Ürüne yönelik
(hedeflere ulaşma düzeyini belirlemeye yönelik ön
test - son test sınavları)
23.02.2014
Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN
35
34
Değerlendirme Türleri
3. Ölçüte Dayalı
a) Mutlak Değerlendirme
Katalog uygulaması
b) Bağıl Değerlendirme
Bağıl notlandırma, en başarılı öğrenciyi belirleme
23.02.2014
36
9
Download

Temel Kavramlar