GELİŞİM
PSİKOLOJİSİ
Murat CİVELEK
(Rehberlik ve Eğitim
Bilimleri Uzmanı)
http://www.rehberlik.biz.tr
[email protected]
[email protected]
2. ÜNİTE
BÖLÜM 3:
HÜMANİST KURAM
(BENLİK GELİŞİMİ)
KPSS’de bu bölümden bazen 1
soru gelebilmektedir.
Bu bölümdeki sorular genellikle bilgi
veya örnek verilerek sorulan yarı bilgi
sorusu şeklindedir.
2006
Benlik gelişimi
1
2007 2008
2009
1
2010 (E) 2010 (T)
2011
2012 2013
2
1
BENLİK GELİŞİMİ
Benlik gelişimi bireyin kendisini, farklılıklarını algılaması ve
değerlerini hissetmesi sürecidir.
Yani kişinin kendisini değerlendirme sürecidir.
4
Hümanist yaklaşım Gestaltçılardan ve Varoluşçu felsefeden
etkilenmiştir.
Hümanist yaklaşımın en önemli temsilcileri; Carl Rogers ve
Abraham Maslow’dur.
Hümanist yaklaşım insanı ele alış açısından gerek
davranışçılardan gerekse psikanalistlerden ayrılır.
Davranışçılara göre, insan çevresel uyarıcılara karşı
otomatik tepki veren pasif bir varlıktır. Birey doğuştan
nötrdür. Birey çevreye göre şekillenir.
Psikanalistler göre, insan doğuştan tehlikeli ve yıkıcıdır.
Oysa hümanistler bunu kabul etmez.
5
Hümanistler insanın özünde iyi olduğunu ve her insanın
doğuştan getirdiği bu iyi potansiyelle çevresindekilerle
işbirliğine yatkın, yapıcı ve güvenilir bir etkileşime
girdiğini ve bu şekilde gelişimini sürdüğünü savunur.
Hümanist yaklaşım bireysel özgürlüğe önem verir ve
öğrenci merkezli eğitimi savunur.
Birey çevrenin isteklerine göre değil, kendilerini
gerçekleştirme eğilimlerine göre eğitim görmelidir.
Hümanist yaklaşımın temelini benlik kavramı oluşturur.
6
BENLİK GELİŞİMİ İLE İLGİLİ YAKLAŞIMLAR
ROGERS’İN BENLİK
KURAMI
MASLOW’UN İHTİYAÇLAR
HİYERARŞİSİ
7
CARL ROGERS’İN KURAMI
Rogers’e göre benlik bilinci, kişinin
kendisiyle
ilgili
algılarını
ve
düşüncelerini içerir.
Rogers, görüşlerini eğitime uyarlayarak
Teröpatik
öğrenme
kuramını
geliştirmiştir.
Carl ROGERS (1902-1987)
8
TERÖPATİK ÖĞRENME KURAMI
 İnsan gelişme ve kendini geliştirme gizil gücüne
sahiptir.
Bireyler
çevrenin
isteklerine
ve
beklentilerine göre değil, kendilerini gerçekleştirme
eğilimlerine göre eğitim almalıdır. Yani her birey ilgi,
yetenek ve özelliklerine göre ve özgür bir ortamda
eğitim almalıdır.
 Eğitimde “öğrenmeyi öğretmek” temel alınmalıdır.
 Her insanın doğuştan getirdiği bir özbeni vardır. Bu
özben iyiye yönelik ve güzeldir.
9
TERÖPATİK ÖĞRENME KURAMI
 Her insanın amacı mutlu olmaktır. Mutlu olan insan
topluma faydalı olur.
 Bireyin mutlu olması, dünyayı kendi algılayış biçimine
göre (fenomen alan), ilgi ve becerilerine göre
yetiştirilmesine bağlıdır.
 Bireyi yalnızca dıştan değil içten de anlamak gerekir.
Böylece bireyin iç dünyasını çözümlemeyi de ön
planda tutmaktadır (Fenomenoloji).
10
ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ İLE
İLGİLİ ORTAK SORU
İlköğretim öğrencisi Fatma, babasına sınıf öğretmeninin,
arkadaşlarının ve kendisinin istek, ilgi ve ihtiyaçlarına dikkat
ettiğini ve yardımcı olmaya çalıştığını söyler.
Buna göre, Fatma’nın sınıf öğretmeni aşağıdaki yaklaşımlardan
hangisine daha uygun davranmaktadır?
A)
B)
C)
D)
E)
Öğrenme temelli
Bilişsel
Davranışçı
İnsancıl
Öğretmen merkezli
ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ İLE
İLGİLİ ORTAK SORU
İsmet Öğretmen derste su içen bir öğrenciyi gördüğünde onu uyarmış
ve bu davranışı doğru bulmadığını belirtmiştir. Kemal Öğretmen ise aynı
durumda öğrencinin su içmesinin sorun olmadığını düşünerek hiç tepki
vermemiştir.
Bu iki öğretmenin aynı uyarıcıya farklı tepkiler vermesi, insancıl
eğitim ilkelerinden hangisiyle en iyi açıklanabilir?
A) İnsan davranışlarını, kendi öznel gerçeği tayin etmektedir.
B) İnsan hem aktif hem de reaktif bir varlıktır.
C) Anlamlı öğrenme, öğrenilen konu öğrencilerin amaç ve
ihtiyaçlarına uygun olarak algılandığında gerçekleşir.
D) İnsanın tek ve temel güdüsü, kendisini gerçekleştirme ihtiyacından
kaynaklanır.
E) Davranış bozuklukları, güvensizlik sonucunda ortaya çıkmaktadır.
ROGERS’E GÖRE BENLİĞİN YAPISI
1-) Benlik kavramı: Benlik kavramı, bireyin kendine
ilişkin bilinçli düşünce ve algılarıdır. Sosyalleşme
sürecinde,
başkalarıyla
etkileşim
sonucu
oluşturduğu, kendine ilişkin olumlu ya da olumsuz
algılarıdır. “Ben kimim” sorusunun yanıtıdır.
2-) Benlik tasarımı: Benlik kavramını oluşturan
parçalardır. Bunların tümü, benlik kavramının
içeriğiyle örtüşmez. Bu durumda karşımıza gerçek
benlik ve ideal benlik kavramları çıkar.
13
ROGERS’E GÖRE BENLİĞİN YAPISI
3-) Özben (Gerçek benlik): Benliğin merkezini
oluşturur. Biyolojik kökenli gerçek içsel yaşantıların
kaynağıdır. İnsanların tümü özbenleri açısından bazı
yönleri (yeme, içme, cinsellik, sevilme, güven,
başarı) ile birbirlerine benzerlerken bazı yönleri
(müzik, resim, sözel yetenekler) ile de birbirlerinden
ayrılırlar.
Özben, yapı olarak “iyi” ye yöneliktir. Kötü olarak
nitelendirilen tutum, düşünce ve davranışlar temel
ihtiyaçların doyurulmaması ve engellenmesi sonucu
oluşur.
“Ben
neyim?”
,
“Ben
ne
yapabilirim?” sorularının cevapları gerçek benliği
oluşturur.
14
ROGERS’E GÖRE BENLİĞİN YAPISI
4-) İdeal Benlik: Bireyin olmak istediklerine ilişkin
görüşleri ya da sahip olmak istediği özellikleri ideal
benliğini oluşturur.
“Benim için neler değerlidir?”,
istiyorum?” sorularının cevapları
oluşturur.
“Hayatta ne
ideal benliği
5-) Benlik saygısı (özsaygı): Gerçek benlik (özben)
ile ideal benlik arasındaki fark bize bireyin benlik
saygısı hakkında bilgi verir.
Eğer bu fark yüksekse benlik saygısı düşük, bu fark
az ise benlik saygısı yüksektir.
15
16
Ayna benlik (ayna teorisi): Kişinin kendi benliğini
başkalarının
ona
ilişkin
düşünceleri,
değerlendirmeleri ve ona yönelik tepkileri temelinde
algılamasıdır.
Bu teori “Başkalarının gözünde neysem, oyum!”
şeklinde ifade edilir.
Mesela; arkadaşları ve öğretmenleri tarafından
sınavlardan düşük not alması nedeniyle “Başarısız
öğrenci” olarak değerlendirilen bir öğrenci bir süre
sonra kendini bu şekilde hissetmeye başlaması.
17
BENLİK GELİŞİMİ VE EĞİTİM İLİŞKİSİ
Kişinin olumlu benlik bilinci geliştirebilmesi için
koşulsuz sevgi/kabul ve empatik anlayış şarttır.
Koşulsuz kabul ve sevgi, birey ne yaparsa yapsın,
onun sevgiye ve saygıya layık olduğunu kabul eden
anlayıştır.
Anne-babalar ve öğretmenler çocukları anlamalı,
onları kendi öznel yaşantıları içinde ve kendi
dünyalarında bir bütün olarak değerlendirmelidir.
Anne-babalar ve öğretmenler çocukları yargılamamalı,
cezalandırmamalıdır ve çocuklarına “empatik” bir
tavırla yaklaşmalıdırlar.
18
Olumlu benlik bilinci için bireylerin “koşulsuz kabul ve
sevgi” içerisinde yetiştirilmeleri temel şarttır.
19
Olumlu benlik bilinci için bireylerin birbirlerine
“empatik” yaklaşmaları çok önemlidir.
20
BENLİK GELİŞİMİ VE EĞİTİM İLİŞKİSİ
Rogers’e göre sağlıklı bir öğrenme ortamı demek;
 koşulsuz saygı,
 empatik anlayış,
 güven,
 saydamlık/içtenlik,
 dürüstlük,
 ödüllendirme ve
 demokratik
bir sınıf ortamı demektir.
21
MASLOW’UN İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ
Maslow her insanın değerli, kendine özgü,
duyarlı ve iyiye yönelik bir özbene sahip
olduğunu savunur.
A. MASLOW (1908-1970)
Olanaklar sağlandığında, her insanın
doğuştan getirdiği gizil güçlerinin farkına
varacağını ve eninde sonunda kendini
gerçekleştireceğini savunur.
22
Maslow, insan güdülerinin
bulunduğunu savunur.
evrensel
bir
hiyerarşisinin
Bu ihtiyaçlar hiyerarşisine göre, en alt basamaktaki ihtiyaç
kısmen de olsa, giderildikten sonra bir üst basamaktaki ihtiyaç
ortaya çıkar. O da giderildiğinde bir üst basamaktaki ihtiyaç
ortaya çıkar.
Yani bir üst düzeydeki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi için, bir alt
düzeydeki ihtiyacın giderilmesi gereklidir.
Kendini gerçekleştirme güdüsü, diğer ihtiyaçlar giderilmişse
ortaya çıkar.
23
MASLOW’UN İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ
Kendini gerçekleştirme
MASLOW’UN
Orjinal
İHTİYAÇLAR
HİYERARŞİSİ
Saygınlık
ihtiyaçları
(Kendisine saygı,
güven, başarı,
diğerlerinin saygısı)
Ait olma ve sevgi ihtiyaçları
(arkadaşlık, aile, bağlanma
duygusu)
Emniyet ve güven ihtiyaçları
(İş, sağlık, mülkiyet, aile, sosyal
güvenlik)
Biyolojik ve fizyolojik ihtiyaçlar
(nefes, yeme, içme, uyuma, cinsellik)
24
Maslow’un orijinal ihtiyaçlar hiyerarşisi beş
basamak şeklindedir.
Ancak, 1990 yılından sonra Maslow’un
ihtiyaçlar hiyerarşisine bazı uzmanlar
 Bilişsel ihtiyaçlar (bilme ve anlama ihtiyacı)
 Estetik ihtiyaçlar
 Transcendence:
aşkınlık
(yücelme,
bilgeleşme, insanüstü olma ihtiyacı)
ihtiyaçlarını eklemiştir ve hiyerarşiyi 8
basamaklı yapmışlardır. ÖSYM 7 basamaklı
olanı dikkate alarak soru sormuştur.
25
MASLOW’UN İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ
Kendini gerçekleştirme
MASLOW’UN
1990 sonrası
İHTİYAÇLAR
HİYERARŞİSİ
Estetik
ihtiyaçlar
(Müzik,
sanat)
Bilişsel ihtiyaçlar
(Bilme ve anlama)
Saygınlık ihtiyaçları
(Kendisine saygı, güven,
başarı, diğerlerinin saygısı)
Ait olma ve sevgi ihtiyaçları
(arkadaşlık, aile, bağlanma
duygusu)
Emniyet ve güven ihtiyaçları
(İş, sağlık, mülkiyet, aile, sosyal
güvenlik)
Biyolojik ve fizyolojik ihtiyaçlar
(nefes, yeme, içme, uyuma, cinsellik)
26
Bu ihtiyaçlardan
- ilk 4 ihtiyaç (fizyolojik, güven, ait olma ve
sevgi, saygınlık) temel ihtiyaçlar (hayatta
kalma ihtiyaçları)
- son 3 ihtiyaç ise (bilişsel, estetik, kendini
gerçekleştirme) üst düzey (gelişimsel)
ihtiyaçlardır.
27
REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİMLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Üçüncü sınıfa devam eden Ali, okulun rehber öğretmenine,
“Öğretmenimiz sınıfta daha çok belli arkadaşlarımızla
ilgileniyor. Beni görmezden geliyor. Ben de okula gelmek
istemiyorum.” diyerek duygularını paylaşmıştır.
Ali'nin okula gitmek istememesinin nedeni, Maslow'un
İhtiyaçlar Hiyerarşisi’ne göre aşağıdakilerden hangisiyle
ilişkilidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Güvende olma
Başarılı olma
Kendini gerçekleştirme
Fizyolojik
Ait olma
REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİMLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Fakir bir ailede dünyaya gelen Cahit Bey, ekonomik sıkıntılar yüzünden
çocuk yaşta çalışmaya başlar. Bugün büyük bir servete sahip olmasına
karşın Cahit Bey çocukluğundaki yoksul günlere dönmekten korkar. Bu
yüzden ilerleyen yaşına rağmen işiyle ilgili ekonomik gelişmeleri
anlamaya ve mesleki bilgilerini artırmaya çalışır.
Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisine göre, Cahit Bey’in yaşam biçimi
öncelikle hangi ihtiyacını doyurmaya yöneliktir?
A)
B)
C)
D)
E)
Fizyolojik ihtiyaçlar
Güvenlik
Bilme – anlama
Saygı – saygınlık
Kendini gerçekleştirme
REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİMLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Yapılan bir araştırmada; bakımevine getirilen terk edilmiş, yeni doğmuş
bebeklerin bakıcılar tarafından beslenme, temizlik gibi günlük
bakımlarının yapılmasına rağmen bazılarının yaşamadığı görülmüştür.
İhtiyaç kuramına göre, gerekli bakımları yapıldığı hâlde bebeklerin
yaşamlarını yitirmelerinin en önemli nedeni aşağıdakilerden
hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Sevgi, ilgi görme ihtiyacı da hayatta kalma ihtiyaçlarındandır.
Bakımevleri, bebeklerin gelişim özelliklerine göre düzenlenmemiştir.
Bakımevleri, ait olma ihtiyacını karşılamada yetersizdir.
Bebekler, kendilerini güvende hissetmemektedir.
Bakımevleri, asgari koruma standartlarına göre düzenlenmiştir.
REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİMLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Oya Hanım tiyatroyu çok sever ve fırsat bulduğunda sık sık tiyatroya
gider. Son zamanlarda işlerinin yoğunluğundan yeni bir oyuna
gidememiştir. Bu yüzden, uzun zamandır tiyatroya gidememenin
eksikliğini hissetmekte ve tiyatroya gitmenin bir fırsatını
kollamaktadır.
Oya Hanım’ın tiyatroya gitme ihtiyacı, hangi türden bir ihtiyaçtır?
A)
B)
C)
D)
E)
Rahatlama
Bilme, tanıma
Yakınlık
Estetik
Saygınlık
REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİMLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Maslow’a göre, gelişim süreci boyunca bir üst düzeydeki ihtiyacın
ortaya çıkabilmesi, bir alt düzeydeki ihtiyacın giderilme
derecesine bağlıdır.
Buna göre, aşağıdaki ihtiyaçlardan hangisinin diğerlerinin
hepsinden sonra ortaya çıkması beklenir?
A) Güvenlik
B) Uyuma
C) Yeteneklerini geliştirme
D) Kabul edilme
E) İlgi görme
Kendini gerçekleştiren bireylerin özellikleri
1) Kendini, başkalarını ve doğayı olduğu gibi kabul
ederler.
2) Gerçeği olduğu gibi algılayıp, içinde bulunduğu
ortama kolayca uyum sağlarlar.
3) Daha derin kişiler arası ilişkiler kurabilir.
4) Olayları objektif algılayabilirler.
5) Yaşamdan zevk ve doyum alırlar.
6) Özerk olabilirler yani çevrelerinden bağımsızdırlar.
7) Yaratıcıdırlar.
8) Kendiliğinden doğal davranışlar sergilerler.
33
Kendini gerçekleştiren bireylerin özellikleri
9) Kendileri dışındaki sorunlarla da ilgilenirler.
10) Demokratik bir kişilik yapısına sahiptirler.
11) Düşmanca olmayan bir mizah anlayışına sahiptirler.
12) İnsanlarla birlikte olmaktan hoşlanırlar,
toplumsal kalıplara karşı çıkarlar.
fakat
13) Yalnız kalabilme gücüne sahip olabilirler.
14) Amaçlar ve araçlar arasındaki uygun ayrımları
yapabilirler.
15) Kültürün ve toplumun etkisine karşı direnebilirler.
16) Sorumluluklar alabilirler.
34
GELİŞİM PSİKOLOJİSİ İLE
İLGİLİ ORTAK SORU
Aşağıdakilerden hangisi kendini gerçekleştirme sürecinde olan
bir bireyin sahip olması gereken özellikler arasında yer almaz?
A) Ceyhun’un güçlü olduğu yönleri kadar zayıf olduğu yönlerini
de kabul etmesi
B) Barış’ın olayları değerlendirirken kendi deneyimlerini ön
plana alması
C) Deniz’in kendisi ve başkaları hakkında olumlu
düşüncelerinin olması
D) Zehra’nın kendisini gerçekçi bir gözle anlamaya çalışması
E) Meriç’in kendine ve çevresindekilere karşı bir mizah
anlayışına sahip olması
Download

Gelişim Psikolojisi