ÖZET
SOSYAL BİLGİLER PROGRAMINDA YER ALAN
DEĞERLERİN DERS KİTAPLARINA YANSIMA
DÜZEYLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Yavuz TOPKAYA
Niğde Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
İlköğretim Anabilim Dalı
Mart–2011
Bu araştırma, Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığının 5
yıl süreyle kullanılmasına onay verdiği ve Milli Eğitim Bakanlığı Yayınevi
tarafından basılan 4., 5., 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitapları ile özel yayınevleri
tarafından basılan 4., 5. ve 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında programın
belirlediği değerlere ne şekilde yer verildiğini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.
Ayrıca yapılan çalışmada değer ve değerler eğitimi hakkında sosyal bilgiler branş
öğretmenleri ile 4–5. sınıfları okutan sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin belirlenmesi
de amaçlanmıştır.
Araştırmada sosyal bilgiler ders kitapları inceleneceğinden çalışmada Nitel
araştırma yöntemlerinden Doküman İncelemesi tekniği kullanılmıştır. Öğretmenlerin
değer ve değerler eğitimi hakkındaki görüşlerini almak için de yarı yapılandırılmış
görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışma, 2010–2011 eğitim öğretim yılında Artvin il
merkezindeki ilköğretim okullarında görev yapan 6 sosyal bilgiler branş öğretmenine
ve 4–5 sınıfları okutan 6 sınıf öğretmenine yapılan görüşmelerle tamamlanmıştır.
Yapılan çalışma sonucunda, değerlerin genel olarak 4. sınıf sosyal bilgiler
ders kitaplarına yansıması incelendiğinde, ders kitaplarında en fazla gerçek görsel
iii
materyal (%31,6) ve düz metin (%31) aracılığıyla değerlere yer verildiği görülürken;
gazete haberi ve yardımcı görsel materyal (%7,7), bilgi kutucuğu ve şiir (%5),
mektup ve hikâye (% 4,2), fıkra (% 2,1), günlük ve internet haberi (% 0,7) şeklinde
de değerlere ders kitaplarında yer verildiği görülmektedir.
Değerlerin genel olarak 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıması
incelendiğinde ders kitaplarında en fazla gerçek görsel materyaller (%42,1) ve düz
metin (%39,1) aracılığıyla değerlere yer verildiği görülürken, yardımcı görsel
materyal (%7), bilgi kutucuğu (%4), gazete haberi (%3,5), şiir, hikâye ve günlük
(%1,1), mektup (%0,5) şeklinde de değerlere ders kitaplarında yer verildiği
görülmektedir. İnternet haberi gibi ders kitaplarında yer alan unsurların ise değer
kazanımında hiç yer almadığı görülmektedir.
Değerlerin genel olarak 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıması
incelendiğinde ders kitaplarında en fazla düz metin (%38,4) ve gerçek görsel
materyaller (%32,5) aracılığıyla değerlere yer verildiği görülürken, yardımcı görsel
materyal (%7,1), bilgi kutucuğu, gazete haberi ve internet haberi (%5,9), hikâye
(%2,9) ve mektup ve şiir (%0,5) şeklinde de değerlere ders kitaplarında yer verildiği
görülmektedir. Fıkra ve günlük gibi ders kitaplarında yer alan unsurların ise değer
kazanımında hiç yer almadığı görülmektedir.
Değerlerin genel olarak 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabına yansıması
incelendiğinde ders kitabında en fazla yardımcı görsel materyaller (%31,9) ve düz
metin (%25) aracılığıyla değerlere yer verildiği görülürken, bilgi kutucuğu (%17),
internet ve gazete haberi (%6,3), mektup ve yardımcı görsel materyal (%4,2), şiir ve
hikâye (%2,1) şeklinde de değerlere ders kitabında yer verildiği görülmektedir. Fıkra
ve günlük gibi ders kitaplarında yer alan unsurların ise değer kazanımında hiç yer
almadığı görülmektedir.
MEB’e bağlı yayınevlerinde hazırlanan sosyal bilgiler ders kitapları ile özel
yayınevleri tarafından basılan sosyal bilgiler ders kitapları karşılaştırıldığında, özel
yayınevleri tarafından bastırılan ders kitaplarında Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim
Programının belirlediği değerlere daha etkili bir şekilde yer verildiği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Değerler, Değer Öğretimi, Sosyal Bilgiler Ders Kitapları
iv
ABSTRACT
DETERMINATION OF LEVEL OF THE VALUES IN COURSE
BOOKS REFLECTION
Yavuz TOPKAYA
Unıversıty of Nıgde
Institute of Social Sciences
Department of Elementary
March- 2011
This research was conducted to determine how the4th grade, 5th grade, 6th
grade and 7th grade course books approved by the k published by both the Ministry
of National Education Press and private presses instruct the values defined by the
Social Studies Curriculum. Furthermore in the study it was aimed to determine
opinions of social studies teachers and primary school teachers teaching 4th and 5th
grade.
In the study Social Studies course books were such investigated that
document analysis that is one of the qualitative research methods was used. Semistructured interview was employed in order to define the teachers’ opinions on the
values education. The study was completed with an interview conducted with 6
social studies teachers and 6 primary school teachers who work in schools dependent
on the Ministry of Education. The study was carried out in 2010-2011 instructional
year in Artvin with studies 6 teachers and 6 primary school teachers teaching 4th and
5th grade.
As a result of the analysis when 4th grade social studies course books were
examined, it was seen that most of the books progressed mostly as real visual
materials (31.6%) and plain text (31%). In addition to that newspaper news (5,6 %),
v
and assistant visual material (7.7 %), information box and poem (5 %), letter and
story (4,2 %), diary and internet news (2,1 %) were given place in the 4th course
books. Nevertheless it was seen that the elements such as internet news, letter and
article were not given any place in the 4th course books.
When general reflections of the values to the 5th course books was
investigated, it was seen that 5th grade course books progressed the values through
mostly real visual material (42,1%) and plain text (39,1%). Besides assistant visual
material (7 %), information box (4 %) newspaper news (3,5 %), poem, story and
diary (1.1 %), and
letter ( 0.5 %) were given place in the 5th course books.
Nevertheless it was seen that the elements such as internet news, article were not
given any place in the 5th course books.
When general reflections of the values to the 6th course books was
investigated, it was seen that 6th grade course books progressed the values through
mostly plain text (38,4%) and real visual materials (32,5%). Furthermore assistant
visual material (7,1 %), information box , newspaper news and internet news (5,9
%), story (2,9 %), letter and poem (0,5 %) were given place in the 6th course books.
Nonetheless article and diary were not given any place in the 6th course books.
When general reflections of the values to the 7th course books was
investigated, it was seen that that 7th grade course books progressed the values
through mostly real visual material (%31,9) and plain text (25%). Moreover
information box (17%), internet and newspaper news (6,3%),, letter and assistant
visual material (4,2%), poem and story (2,1%) were given in the 7th grade course
books. Nevertheless it was seen that the elements such as article and diary were not
given any place in the 7th course books.
When the books published by the Ministry of National Education Press and
the books published the private press were compared, it was found that the books
published by the private press were more efficacious than the books published by the
Ministry of National Education Press.
Key Words: Values, Value Conveyance.Social Course Books.
vi
Download

Sosyal Bilgiler Programında Yer Alan Değerlerin Ders Kitaplarına