KİŞİLİK-İŞ YAŞAMI İLİŞKİSİ
Ali Can GÖZCÜ
Atılım Üniversitesi, Siyasi ve Ekonomik Araştırmalar Laboratuvarı
Kişilik bireylerin iş seçimlerinde ve aynı zamanda iş yaşamlarındaki performanslarında da son derece
etkilidir. Kişilik aslında bireyin toplum ve örgüt yapısı içerisinde farklı farklı büründüğü rollerin
toplamının tek bir yansımasıdır. Kilosu fazla olan bir bireyin spora yaklaşımı ile daha zayıf bir bireyin
yaklaşımı ve düşünce yapısı paralelinde, dürtüleri ve eğilimlerinin aynı olması beklenilemez. Buradan
da açık bir şekilde anlayabileceğimiz gibi en başta “kişiye özgü” olan bedensel özellikler bile kişiliğin
oluşmasına neden olan önemli etkenlerdendir. Farklı kişilik tiplerinin uyumu; aslında
gözlemlediğimizde genelde bedensel bir uyumunda olduğunu bize göstermektedir. Yine kişilik
tiplerinin uyumu; duygu, düşünce, yönelim, yetenek vb. faktörlerin uyumunun birleşiminden
doğduğunu da söylemek mümkündür. Örgüt yapısı içerisinde de bu uyumun sağlanması; aynı duygu
düşünce yapısı olmasa bile, aynı hedef, başarı, mutluluk, alışkanlık ekseninde birleşen bireylerin daha
başarılı bir örgütü oluşturduğunu söylemek mümkündür.
Bir işin gerekliliklerini gerçekleştirebilecek olan bireyin seçimi o işin iyi sonuçlar çıkarıp,
çıkaramayacağı ile paralel özellik gösterir. İş gereklilikleri ile kişilik eşleştirme sürecini John Holland,
Kişilik ve Uygun İşler Tipolojisinde anlatmıştır. Altı tip kişilik tanımında bulunmuş, kişilik özellikleri ile,
uygun mesleklerin hangisi olduğuna dair tespitlerde bulunmuştur. Holland’ın Kişilik ve Uygun İşler
Tipolojisi’ni gösteren tablo aşağıda yer almaktadır.
Tip
Gerçekçi: Beceri, güç ve eşgüdüm
gerektiren fiziksel eylemleri tercih
eder.
Araştırmacı: Düşünme, düzenleme
ve anlama içeren eylemleri tercih
eder.
Sosyal: Yardım etme ve diğerlerini
geliştirme içeren eylemleri tercih
eder.
Geleneksel: Kurallarla düzenlenmiş,
düzenli ve kesin eylemleri tercih
eder.
Girişimci: İçinde diğerlerini etkileme
ce gücü elde etme olan sözel
eylemleri tercih eder.
Artistik: Yaratıcı ifadeye izin veren
çok anlamlı ve sistematik olmayan
eylemleri tercih eder.
Kişilik Özellikleri
Uygun Meslek
Çekingen, samimi, kalıcı, sabit,
gruba uyan, pratik
Mekanik, matkap tezgahı operatörü,
montaj hattı işçisi, çiftçi
Analitik, orijinal, meraklı,
bağımsız
Biyolog, ekonomist, matematikçi,
haberci
Sosyal, arkadaş canlısı, işbirlikçi,
anlayışlı
Sosyal hizmet görevlisi, öğretmen,
danışman, klinik psikoloğu
Gruba uyan, verimli, pratik, hayal Muhasebeci, işletme yöneticisi, banka
kurmayan, esnek olmayan
veznedarı, dosya memuru
Özgüvenli, hırslı, enerjik, baskın
Avukat, emlakçı, halkla ilişkiler uzmanı,
küçük işletme yöneticisi
Yaratıcı, düzensiz, idealist,
duygusal, pratik
Ressam, müzisyen, yazar, iç mimar
Kaynak; İnci Erdem, (2012)
Farkına varılmış kişilik tiplerinin iyi yönetilmesi, örgüt yönetiminin de iyi yönetilmesi sürecini
beraberinde getirir. Örgüt içerisinde var olan farklı kişilikler; örgütsel davranış, kaliteli iletişim ve
verimli üretim açısından bir örgüt için oldukça önemlidir. Farklı kişiliklerin sahip olduğu dinamikleri
keşfedip, örgüt içerisinde ona uygun roller ve sorumluluklar vermek, hem o kişi açısından verimli bir
sonucu, hem de örgüt yapısı açısından verimli bir sonucu doğurur. Buna paralel olarak personel
yönetimi açısından da başarılı ve verimli bir yönetim sağlanmış olur.
“Dışa dönük, hareketli ve konuşmayı seven bir bireyin müşteri ve iş arkadaşları ile çok fazla iletişimde
bulunulmayan bir ofis ortamında çalışması onu mutsuz edebilir. Çünkü birey doğası gereği daha
sosyal bir ortama ihtiyaç duymaktadır. Fakat birey içine kapanık ve diğer bireylerle (müşteri, mesai
arkadaşı gibi) iletişim kurmayı sevmeyen biri ise sürekli aktif olunması gereken bir işte mutsuz ve
verimsiz olabilmektedir” (Aytaç, 2001). Bu noktada işe alım süreçlerinde kişilik özelliklerine ve iş
yaşamı ilişkisine dikkat edilmesi gerekmektedir. İşe alımlar esnasında uygulanan “Kişilik Testleri” hem
klasik mülakat ve değerlendirme yöntemlerine yeni bir adım eklemekte, hem de örgüt birey arasında
ki yaşanabilecek olan uyum ve uyumsuzlukları önceden tespit etmektedir. Günümüzde çok farklı
metotlarda hazırlanmış kişilik testleri olduğu gibi, kurumların kendileri tarafından hazırlanan özel
kişilik testleri de uygulanmaktadır.
Kişiliğin çalışan davranışlarını anlamada ve yönlendirmede önemi oldukça fazladır. Farklı hayalleri,
hedefleri olan, farklı renkleri, farklı çalışma ortamlarını, farklı müzik türlerini seven bireylerin hepsinin
aynı ortamlarda, aynı sabit koşullarda çalışması, kişilik özelliklerine dikkat edilmeden bu ortamların
hazırlanması, o kişilerin hem işlerine olan bakışlarını negatif yaparken, hem de hayata olan bakışlarını
da olumsuz hale getirebilir. Tüm bu olumsuzluklarda insanları, mutsuzluğa, verimsiz üretim sürecine
sürükleyebilir. Hatta örgüt içerisinde ki olumsuzluklar aile ortamına ve örgüt içerisinde çalışan
arkadaşları ile olan kavgalara da taşınabildiği görülmüştür. Bu nedenle ki çalışanların, iş için doğru
olan insan olarak belirlenmesi ve bundan sonra da çalışma ortamına ilişkin genel büyük çerçeve
içerisinde, çalışma ve iş güvenliğini bozmayacak şekilde özgür bir ortam oluşturmalarına izin
verilmesi, hem birey verimliliği, hem de örgüt verimliliği açısından oldukça önemlidir. Yöneticilerin
yalnızca kurum veya örgüt çıkarlarını değil, bireylerin/çalışanların çıkarlarını da gözeterek yöneticilik
süreçlerini gerçekleştirmesi gerekmektedir. Yöneticiler yönetme süreçlerinde çalışanların kişilik
özelliklerini, farklı kültürel yapılardan gelip o yapı içerisinde yer aldığı için yeni kültürel yapıya ayak
uyduramama durumu gibi oluşabilecek durumları dikkate alması gerekir. Çalışanın psikolojik açıdan
da kendini örgüte ait hissetmesi, çalışanın verimini artıracağı gibi, çalışan ile anılan örgüt yapısının da
insanlar tarafından gözlemlenip tercih edilir olmasını sağlayacaktır.
İş yaşamında olan herkesin bulunduğu ortamdan gözlemleyip deneyimleyebileceği bir konu olan
kişilik ve kişiliğin örgüt içerisinde ki konumu, son zamanlarda ivme kazanan ve ileride çok daha dikkat
edilerek iş hayatında konumlandırılacak bir konudur. Kendimizden yola çıkarak, bulunduğumuz
çalışma ortamında yer alan çalışma arkadaşlarımızın kişilikleri, bizim onlara yaklaşım tarzımızı
belirlerken, iletişim kanallarımızı da iyi veya kötü yönde etkilemektedir. Dolayısıyla bu etki-tepki
sürecine paralel olarak ortaya çıkan işin oluş süreci, kalitesi vb. diğer faktörler de etkilenmektedir.
Aynı şekilde kişilik özelliklerimizin dikkate alınmadığı ve saygı duyulmadığı tek bir sistematik oluşum
içerisinde makine işlevinde çalışma düzeninin olması, çalışanların hem psikolojik, hem bedensel
olarak zarar görmesine ve kişiliklerinde süreç içerisinde kötü yönlü değişmeler yaşanmasına neden
olmaktadır. “Kısacası birçok bireysel ve örgütsel süreçle ilişkili olduğu tespit edilen kişiliğin örgütsel ve
bireysel performans açısından önemli bir konu olduğu aşikârdır. Bu bakımdan kişilik konusu, sadece
işe alım sürecinde değil, örgütü ilgilendiren diğer alanlarda da ele alınması ve üzerinde bilimsel
çalışmalar yapılması gereken bir alandır” (Özsoy ve Yıldız, 2013). Son olarak belirtilmelidir ki kişilik iş
uyumunun önemli olduğu kadar kişilik örgüt uyumunun da çok önemli bir faktör olduğu gerçektir.
“Araştırmacılar son dönemlerde kişi iş uyumu ile beraber örgüt uyumuna da bakmaktadırlar. Eğer
örgüt, dinamik ve sürekli değişen bir çevre ile karşı karşıya ise ve görevini sürekli değiştirebilecek aynı
zamanda çalışma takımları arasında değişiklik yapabilecek çalışanlarına ihtiyaç duyuluyor ise çalışanın
kişiliği ve örgüt kültürünün işin karakteristikleri ile beraber uyumlu olması gerekir” (Erdem, 2012).
Örgüt yapıları oluşturulurken tüm bu süreçlere dikkat edilmeli, örgütün başarısı için doğru kişilikler
tespit edilmelidir. Aynı şekilde kişiler de iş yaşamlarında ve bulundukları örgüt yapısı içerisinde mutlu
olmak istiyorlar ise, kişilik özelliklerine uygun olan işleri seçmeye özen göstermelidir.
Düzeltme: 25.07.2014 tarihinde yayınlanmış olan ‘Yükseköğretimde Uluslararasılaşma ve Uluslararası
Öğrenci Talebi’ konulu makalenin, sehven Prof. Dr. İbrahim Birkan’a ait olduğu yazılmıştır. Bu makale,
Prof. Dr. İsmail Bircan’a aittir.
Kaynaklar:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Cüceloğlu. D., (2012). İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları.
Kowalski. R., (2010). Drew Westen, Psychology.
Littaver. F., (1995). Kişiliğinizi Tanıyın.
Benson. N. C. , (2012). Psikoloji.
Topsever. Y., (1996). VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları.
Güntürk. S. Psikoloji Özeti.
Köknel. Ö. Kaygıdan Mutluluğa Kişilik.
Dökmen. Ü., (2008). İletişim Çatışmaları ve Empati.
Carnegie. D., (2010). İşten ve Yaşamdan Zevk Almanın Yolları.
Freud. (2000). Psikanaliz Üzerine.
Karakaç. S., (1988). Bilimsel Psikoloji Temel İlkeler.
Yelboğa. A., (2006). Kişilik Özellikleri ve İş Performansı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.
Özsoy. E. ve Yıldız. G. , (2013). Kişilik Kavramının Örgütler Açısından Önemi; Bir Literatür Taraması.
Erdem. İ., (2012). Örgütsel Davranış.
Göbekçin. T. Psikolojinin Temel Dinamikleri.
Tunç. M. Ş., (1928). Psikoloji.
Türk Psikologlar Derneği., (1996). IX. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmalar
Download

KİŞİLİK-İŞ YAŞAMI İLİŞKİSİ Ali Can GÖZCÜ Atılım Üniversitesi