MEVZUAT
Mahmut ÇOLAK
r
i
n
h
a
e
k
ş
ş
k
ü
Büyükşehir Ba
y
i
s
Bü Belediyesi
e Başkanının
y
i
d
r
e
Danışmanlarının
a
l
l
i
Be Sosyalm
an
ğ
Güvenliği
i
l
n
ş
ı
e
n
v
ü
Da
G
l
a
y
s
So
SGK, Müfettiş
TBB, Personel ve Yazı İşleri Müdürü
[email protected]
1.
GİRİŞ
Belediyelerde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
kapsamında memurlar, 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında tam ve kısmi zamanlı sözleşmeli personel, 4857
sayılı İş Kanunu kapsamında daimi ve geçici işçi şeklinde
istihdam şekilleri uygulanmaktadır. Bunun yanında, belediye
meclis üyeliğinden belediye başkan yardımcısı, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 20’nci maddesine göre
başkan danışmanı olarak görevlendirilmeler de yapılmaktadır.
Büyükşehir belediye başkanlarının seçimle işbaşına
gelen yöneticiler olması ve üstlendikleri görevlerin niteliğinden dolayı uzman kişilerden yararlanmasında zorunluluk
bulunmaktadır. Bu sebeple, belediye başkanlarının görev
süresi ile sınırlı olmak ve memuriyete geçiş için kazanılmış
hak teşkil etmemek üzere nüfusu iki milyonu aşan büyükşehir belediyelerinde on, diğer büyükşehir belediyelerinde beşi
geçmemek üzere başkan danışmanı görevlendirilebilmesi
ve danışman olarak görevlendirileceklerin en az dört yıllık
yüksek öğrenim kurumlarından mezun olması gerekmektedir. Danışmanlara ödenecek ücretin, büyükşehir belediyesi
genel sekreterine ödenen aylık miktarının % 75’ini geçmemek üzere belediye meclisince belirlenmekte ve bu kadrolarda istihdam edilecek uzman kişilere niteliklerine uygun
bir ücret ödenmesi sağlanmaktadır. Danışmana verilecek
ücretin yetenekli kişilerin danışman olarak kullanılmasını
teminen ödenecek ücretin hesabında büyükşehir belediyesi
genel sekreterine endekslenmesi benimsenmiştir.
Bu kapsamda büyükşehir belediyesi danışmanı olarak görevlendirilenlerin sosyal güvenliği konusunda tereddütler yaşandığı bir vakadır. Bu çalışmamızda, büyükşehir
belediye başkan danışmanlarının sosyal güvenlik işlemleri
değerlendirilecektir.
2.
BAŞKAN DANIŞMANLARININ
NİTELİKLERİ, SAYISI VE ÜCRETİ
5216 sayılı Kanunun “danışmanlar” başlıklı 20’nci
maddesine göre; “nüfusu iki milyonu aşan büyükşehir belediyelerinde on, diğer büyükşehir belediyelerinde beşi
geçmemek üzere başkan danışmanı görevlendirilebilir.
Danışman olarak görevlendirileceklerin en az dört yıllık yüksek öğrenim kurumlarından mezun olması şarttır. Danışman
olarak görevlendirilme, memuriyete geçiş, sözleşmeli veya
işçi statüsünde çalışma dâhil, ilgililer açısından herhangi bir
hak teşkil etmez. Danışmanların görev süreleri sözleşme
süresi ile sınırlıdır. Ancak bu süre belediye başkanının görev
süresini aşamaz. Danışmanlara, her türlü ödemeler dâhil,
büyükşehir belediyesi genel sekreterine ödenen brüt aylık
miktarının % 75’ini aşmamak üzere belediye meclisinin belirlediği miktarda brüt ücret ödenir.”
Bu madde hükmüne göre; belediyelerde başkan danışmanı görevlendirilmesi sadece büyükşehir belediye baş-
26
Aylık; Bilim, Haber, Yorum ve Aktüalite Dergisi
i
kanlarına verilmiş olup, başkanın takdirine bağlı olarak nüfusa göre en çok 5 ila 10 kişi arasında görevlendirebileceği
gibi görevlendirmeme yetkisi de bulunmaktadır. Danışman
olarak görevlendirileceklerin sadece ve sadece en az 4 yıllık
yüksek öğrenim görmüş olma şartı aranmaktadır. Bunun haricinde herhangi bir şart aranmamaktadır.
Danışman, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli
İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik’te yer
alan bir kadro olmayıp bir pozisyondur, bir görevlendirmedir. Danışman olarak görevlendirilme, memuriyete geçiş,
sözleşmeli veya işçi statüsüne geçme hakkı vermemektedir.
Bir başka deyişle, danışmanlar memur, işçi veya sözleşmeli
personel sayılmazlar.
Devlet memuru olan bir kişinin devlet memuru devam ederken 657 sayılı Kanun, 5393 sayılı Kanun ve diğer
ilgili mevzuat çerçevesinde büyükşehir belediyesi başkan
danışmanı olarak görevlendirilemeyeceği kanaatindeyim.
Şöyle ki, 5216 sayılı Kanun metnine bakıldığında danışmanların bir sözleşme karşılığında çalıştırılabileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, hali hazırda devlet memuru olanların
danışmanlık görevini yürütemeyeceği değerlendirilmektedir.
Memur, işçi veya sözleşmeli personel gibi kamu görevinde
bulunmayan bir kişinin danışman olarak görevlendirilmesi
Kanunun amacına daha uygun düşecektir. Ancak, mevcut
kamu görevinden ayrılmak suretiyle danışman olarak görevlendirmek mümkün olacaktır.
Danışmanların görev süresi, bir seçim döneminde görev yapmakta olan belediye başkanının görev süresi
kadardır. Bu süre en azami süre olup, belediye başkanı bu
azami süreyi aşmamak üzere istediği kadar tayin edebilir.
Belediye başkanı ile danışman arasındaki bu ilişki, yazılı
olarak bir sözleşme ile tespit edilmelidir. Bu sözleşmenin
adı, işçiler gibi iş sözleşmesi veya sözleşmeli personel gibi
hizmet sözleşmesi değildir. İş veya hizmet sözleşmesine
benzer bir sözleşme metni düzenlenebilir. Bu sözleşmenin
standart bir şekli bulunmamakta olup, genel kurallara uygun
olarak tanzim edilebilir.
genel idare hizmeti sınıfına dâhil bakanlık genel müdürleri
için ilgili mevzuatında öngörülen ek gösterge, makam, görev
ve temsil tazminatları ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 152’nci maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlardan aynen yararlanırlar.
Büyükşehir Belediye Başkanı Danışman Sayısı
Nüfus
Danışman sayısı
2.000.000 ve daha az
En çok 5
2.000.000’den fazla
En çok 10
3.
BAŞKAN DANIŞMANLARININ SOSYAL
GÜVENLİĞİ
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinde sigortalılık halleri
düzenlenmiştir. Tüm sigorta kollarının uygulanacağı sigortalılar Kanunun 4’üncü maddesinde, bazı sigorta kollarının uygulanacağı sigortalılar Kanunun 5’inci maddesinde, sigortalı
Danışmanlara büyükşehir belediyesi genel sekreterine ödenen her türlü ödemeler dâhil (sosyal denge tazminatı
gibi) brüt aylık miktarının en fazla %75’i tutarında brüt ücret
ödenir. Bu konuda ücreti belirleme yetkisi belediye meclisine aittir. Belediye meclisi danışman ücretlerini danışmanlar
arasında farklı oranlarda belirleyebilir.
Büyükşehir belediyesi genel sekreterlerine yapılan
ödemeler, 5216 sayılı Kanunun 22’nci maddesinde belirlenmiştir. Buna göre, genel sekreter kadrosuna atananlar,
Temmuz 2014 • Yıl: 14 • Sayı: 166
27
MEVZUAT
sayılmayanlar ise Kanunun 6’ncı maddesinde hüküm altına
alınmıştır.
4/1-a (SSK) kapsamındaki sigortalılar, kısa ve uzun
vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından hizmet akdi
ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar ile
hizmet akdi oluşmadan bazı sigorta kollarının uygulanacağı
sigortalılar kapsamında çalışanlardır.
4/1-b (Bağ-Kur) kapsamındaki sigortalılar, gelir vergisi mükellefi olanlar, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar, şirket ortakları gibi genel itibariyle kendi nam ve hesabına çalışanlardır.
4/1-c (Emekli Sandığı) kapsamında sigortalılar,
kamu idarelerinde devlet memuru olarak çalışanlardır.
Başkan danışmanlarının sigortalılığının hangi kapsamda olduğu konusunda 5510 sayılı Kanun, 5393
sayılı Kanun, 5216 sayılı Kanun
ve diğer ilgili mevzuatlarda
(yönetmelik, tebliğ, genelge,
genel yazı gibi) herhangi bir
düzenleme bulunmamaktadır.
Öyleyse, danışmanların sosyal
güvenliğinin ne olması gerektiğine 5216 sayılı Kanunun 20’nci
maddesi ışık tutacaktır. Bu maddede
geçen “danışman olarak görevlendirilme,
memuriyete geçiş, sözleşmeli veya işçi statüsünde
çalışma dâhil, ilgililer açısından herhangi bir hak teşkil etmez. Danışmanların görev süreleri sözleşme süresi ile sınırlıdır.” hükmü ile danışmanların 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi sayılmadıkları, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun
49’uncu maddesi kapsamında sözleşmeli personel sayılmadıkları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında
devlet memuru sayılmadıkları açıktır. Büyükşehir belediyesi başkan danışmanları sözleşme karşılığında sözleşme
süresi ile sınırlı olmak üzere çalıştırılmaktadır. Dolayısıyla
sözleşme karşılığında çalıştırılan danışmanlar, 4/1-b veya
28
4/1-c kapsamında sigortalı sayılmaları mümkün olmayıp,
4/1-a kapsamında sigortalı sayılmaları daha uygun olacaktır. Şöyle ki, sosyal güvenlik sistemimizde kayıt dışı çalışma
olamayacağından üç tür sigortalılık halinden mevzuata uygun olan biri ile ilişkilendirilmesi zorunludur.
Bu genel kural olmakla birlikte aşağıdaki alternatifleri
de değerlendirmek gerekecektir. Buna geçmeden önce, 4/1a, 4/1-b, 4/1-c kapsamındaki sigortalılık hallerinin birleşmesi
halinde hangi sigortalılık hali dikkate alınıp sigorta primi kesilmelidir? Sorusuna cevap bulmalıyız. 5510 sayılı Kanunun
“sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53’üncü maddesine
göre; “ sigortalının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statüleri ile (c) bendinde yer alan sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde öncelikle aynı maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında,
(a) ve (b) bentlerinde yer alan
sigortalılık statülerine tabi
olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde ise
aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılır.” Bu hükme
göre, 4/1-a kapsamında veya
4/1-b kapsamında çalışmakta iken
4/1-c kapsamına girilmişse (örneğin
devlet memuru olmuşsa), esas alınacak sigortalılık 4/1-c kapsamında sigortalılık olacak ve bu kapsamda
prim ödenecektir. Diğer 4/1-a veya 4/1-b kapsamından çıkılarak bu kapsamda prim ödenmeyecektir. 4/1-a kapsamında iken aynı anda 4/1-b kapsamına girilmişse esas alınacak
sigortalılık 4/1-a kapsamında sigortalılık olacak ve bu kapsamda prim ödenecek, 4/1-b kapsamında prim ödenmeyecek ancak 4/1-b kapsamındaki faaliyetine devam edilecektir.
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi amacıyla mevut istihdam şekline göre sigortalılık hali ve prim oranlarını aşağıdaki tablodan görebiliriz:
Aylık; Bilim, Haber, Yorum ve Aktüalite Dergisi
Büyükşehir Belediyesi Başkan Danışmanı Olmadan Önceki Sigortalılık Durumuna Göre Sigortalılık Halinin Tespiti
Mevcut İstihdam
Şekli
Memur
Sözleşmeli Personel
İşçi
Bağımsız Çalışan
SSK, Bağ-Kur, Emekli
Sandığı, Mülga 506 sayılı Kanunun Geçici 20’nci
Maddesindeki Sandıklardan
Emekli
Açıklama
Danışman olarak görevlendirilebilmesi için memurluk
görevinden ayrılması gerekir.
Danışman olarak görevlendirilebilmesi için sözleşmeli
personel görevinden ayrılması gerekir.
Danışman olarak görevlendirilebilmesi için işçinin iş
sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde ikinci bir iş/
görev yapmasında sakınca olmadığına dair düzenleme yoksa ve işvereni bu hususa rıza gösteriyorsa
mevcut işçilik görevinden ayrılmasına gerek yok.*
Şirket ortaklığı, vergi mükellefiyeti, oda kaydı devam
eder, Bağ-Kur (4/1-b) primi ödenmez.
5335 sayılı Kanunun 30’uncu maddesine göre emekli
aylığı kesilir. 2829 sayılı Kanunun 8’inci maddesine
göre birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden,
ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili
hizmet süresi fazla olan kurumca, (SSK, Bağ-Kur,
Emekli Sandığı) hizmet sürelerinin eşit olması halinde
ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı), kendi
mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.**
Memur, Sözleşmeli Personel,
İşçi veya Emekli Değilse
-
Sigortalılık
Hali
Prim
Oranları
4/1-a
***
4/1-a
***
4/1-a
***
4/1-a
***
4/1-a
4/1-a
***
***
* 4/1-a (SSK) kapsamındaki sigortalılık; bir hizmet akdine istinaden bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar şeklinde tanımlanmıştır.
Buna göre, bir veya birden fazla işyerinde 4/1-a kapsamında sigortalı olmak mümkündür. Elbette bu kural, iş sözleşmelerinde, toplu iş
sözleşmelerinde veya herhangi bir ad altında yapılan hizmet sözleşmelerinde aksine hüküm bulunmayan durumlarda geçerlidir. Örneğin,
bir sözleşmeli personel, tam zamanlı hizmet sözleşmesi devam ederken bir başka işyerinde 4/1-a kapsamında sigortalı sayılamaz. Çünkü
sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesinde başka bir yerde çalışmama yasağı bulunmaktadır.
5510 sayılı Kanunun “günlük kazanç sınırları” başlıklı 82’nci maddesinin dördüncü fıkrasına göre; “Sigortalıların bu Kanunun 53 üncü
maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle Kuruma (SGK kastedilmektedir)
ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın
tamamı, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödenir. Geri verilen
primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez.” Örneğin; sigortalı adına Ocak 2014’de A işyerinde 30 gün 3.000 TL,
B işyerinde 20 gün 5.000 TL bildirim yapılmışsa, 2014 yılı Ocak ayında SGK hizmet birleştirmesinde 30+20=50 günü değil 50–20=30 günü
dikkate alır. Çünkü bir ayda hizmet süresi 30 gündür. Yıllık 360 gündür. Sigorta primine esas kazanç toplamı ise 3.000 + 5.000 = 8.000 TL
üzerinden değil sadece tavan tutar kadar (asgari ücretin 6,5 katı=1.071 x 6,5= 6.961,50 TL) kazanç dikkate alınır. Sigortalının talebi halinde
8.000 – 6.961,50 = 1.038,50 TL’ye ait prim hissesine ait (%15-uzun vadeli sigorta kolları+genel sağlık sigortası+işsizlik sigortası) prim tutarını (1.038,50 x %15=155,77) Sosyal Güvenlik Kurumundan alır.
** Sosyal güvenlik kurumlarının herhangi birinden emekli olan bir sigortalı, emekli aylığını kestirmek suretiyle büyükşehir belediyesi başkan
danışmanı olarak görevlendirilirse, 4/1-a kapsamında sigortalı sayılacağından, yeniden emekliliğini talep etme zamanında son 7 yıla bakılmaktadır. Son 7 yıl içinde hangi kapsamda prim ödenmişse o kapsamda emeklilik aylığı bağlanır. Örneğin, memurluktan emekli olan bir
sigortalı aylığını kestirerek danışman olarak görevlendirildiğinde 3,5 yıldan 1 gün fazla 4/1-a kapsamında kalırsa artık Emekli Sandığından
değil, SSK kapsamında emekli olur.
*** Büyükşehir belediyesi başkan danışmanlarına ödenen ücretten, aşağıdaki oranlarda sosyal güvenlik primi kesilir.
Temmuz 2014 • Yıl: 14 • Sayı: 166
29
MEVZUAT
Sigorta Kolu
Malullük, yaşlılık ve ölüm
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık
Genel sağlık sigortası
İşsizlik sigortası
Toplam
Sigortalı (Danışman) Oranı
İşveren (Belediye) Oranı
%9
%11
-
%2
%5
%7,5
-
-
%14
%20,5
Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü’nün İçişleri Bakanlığı’na hitaben “danışmanların sosyal
güvenliği” konulu 20/02/2006 tarih ve 2363 sayılı (B.07.0.BMK.0.16/115601–5) görüş yazısı
“…büyükşehir belediyelerinde danışman olarak görevlendirilecek kişilerle, belediye başkanının görev süresini aşmamak üzere bir sözleşme yapılması gerekmektedir. Diğer taraftan, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2’nci maddesinin
birinci fıkrasında ise “bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı
sayılırlar.” hükmüne yer verilmiştir. Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 20’nci maddesine göre görevlendirilecek danışmanların sigortalılık açısından 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile ilişkilendirilmesinin uygun olacağı
mütalaa edilmektedir.”
Maliye Bakanlığı’nın bu görüşünün 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce verilmiş olması görüşün özünü değiştirmemektedir. 506 sayılı Kanun 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bu görüşte danışmanların mülga 506 sayılı
Kanunla ilişkilendirilmesinin uygun olacağı mütalaa edilmiştir. Mülga 506 sayılı Kanunun karşılığı 5510 sayılı Kanunda 4/1-a
kapsamındaki sigortalılıktır. Dolayısıyla, sosyal güvenlik ilişkisi değişmemektedir.
4.
SONUÇ VE ÖNERİ
5216 sayılı Kanun büyükşehir belediyesi başkanlarına danışman görevlendirme yetkisi vermektedir. Makalemizin
ana konusu bu kapsamdaki danışmanların hangi sosyal güvenlik kurumu ve sigortalılık hali ilişkilendirileceğidir. Yukarıda
yer alan mevzuat ışığında, danışmanların sosyal güvenliği her halükarda 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamında sağlanmaktadır. Sosyal güvenlik kurumlarının 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu
ile Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında toplanması sonucu tüm sigortalılık hallerine ilişkin sosyal güvenlik işlemleri SGK
tarafından yerine getirilmektedir.
Büyükşehir belediye başkan danışmanlarının sigortalılık durumunun ne olması gerektiği konusu, 5510 sayılı Kanunda
açık bir şekilde yasal statüye kavuşturulması temennimizdir. Böylelikle, büyükşehir belediyelerinin tereddütleri ortadan kalkmış olacaktır.
30
Aylık; Bilim, Haber, Yorum ve Aktüalite Dergisi
Download

Büyükşehir Belediyesi Başkan Danışmanlarının Sosyal Güvenliği/M