YATAĞA BAĞIMLI
HASTA BAKIMI
Uzm. Hemş.Nermin Erdoğan
RTS Renal Tedavi Hizmetleri
İstanbul-2014
24.06.2014
1
Sağlıklı olmak,
 Gezip dolaşabilmek,
 Kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmek
tüm bireylerin vazgeçilmez isteğidir.
Nermin Erdoğan
24.06.2014
2
 Kişilerin yaşamlarını isteklerince sürdürebilmeleri ,
 Yaşam kalitelerini yükseltebilmeleri için
ÖNCELİKLE SAĞLIKLARININ KORUNMASI
ve DEVAM ETTİRİLMESİ GEREKMEKTEDİR.
Nermin Erdoğan
24.06.2014
3
YATAĞA BAĞIMLI HASTA BAKIMI
 Kişiler pek çok sebeple, yaşamlarının herhangi
bir döneminde hastalanabilir, sakatlanabilir
veya yaşamını yatağa bağımlı bir biçimde
sürdürmek zorunda kalabilirler.
Nermin Erdoğan
24.06.2014
4
SUNUMUN AMACI
Yatağa bağımlı hasta kimdir?
 Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Yatağa bağımlı hastada gelişebilecek
problemlere yönelik neler yapılabilir?
Evde Bakım Hizmetleri nedir,nasıl yararlanılır?
Nermin Erdoğan
24.06.2014
5
SUNUMUN FAYDASI
Yatağa bağımlı hastaların ihtiyaçlarını
belirlemek,anlamak,
Bu doğrultuda yapılacak uygulamalarla,
hastaların yaşam kalitesini yükseltmek,
 Olabilecek problemleri ve yan etkileri en
aza indirme konularında yardımcı olmak.
Nermin Erdoğan
24.06.2014
6
Nermin Erdoğan
24.06.2014
7
SUNUMUN AMACI
Yatağa bağımlı hasta kimdir?
 Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Yatağa bağımlı hastada gelişebilecek
problemlere yönelik neler yapılabilir?
Evde Bakım Hizmetleri nedir,nasıl yararlanılır?
Nermin Erdoğan
24.06.2014
8
YATAĞA BAĞIMLI HASTA TANIMI
 Bilinci açık ya da bilinci kapalı hasta olarak
kabul edebiliriz.
 Bilinç ise ; kişinin, tam uyanık, kendisinin ve
çevresinden gelen uyarıların farkında olması
halidir.
Nermin Erdoğan
24.06.2014
9
YATAĞA BAĞIMLILIK İSE
 Bireyin kendi ihtiyaçlarını karşılayamadıkları,
 her gün bağımsızca yaptıkları günlük yaşam
aktivitelerinin bir kısmının veya tamamının
yapılamaması durumudur.
 Banyo yapma, tuvalet ihtiyacını karşılayamama,
 Saç ve ağız bakımı, giyinme, yemek yeme,
 hareket etme, güvenliğin sağlanması,
 İletişim becerilerini kurma gibi faaliyetlerin yerine
getirilememesidir.
10
SUNUMUN AMACI
Yatağa bağımlı hasta kimdir?
 Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Yatağa bağımlı hastada gelişebilecek
problemlere yönelik neler yapılabilir?
Evde Bakım Hizmetleri nedir,nasıl yararlanılır?
Nermin Erdoğan
24.06.2014
11
Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
Hasta kişisel ihtiyaçlarını karşılayamadığı
ve bir başkasına bağımlı olduğu için
kendini rahatsız,suçlu hissedebilir.
12
Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Günlük yapılması gereken bakımlar,işlemler
 Haftalık yapılması gereken bakım ve işlemler
13
GÜNLÜK YAPILMASI GEREKEN
BAKIMLAR,İŞLEMLER
 Göz bakımı
 Ağız-kulak-burun temizliği
 Tuvalet bakımı
 Kısmi vücut temizliği
Beslenme
Hafif egzersiz ve pozisyon değişikliği
Yatak çarşaflarının değişimi
 Masaj
14
GÖZ BAKIMI
 Özellikle bilinçsiz hastalarda göz kapakları tam
kapanmadığı için gözler açık kalabilir.
 Bu durum gözde kuruma, yara ve sonuçta ilerleyen
dönemde görme kaybına neden olabilir.
 Öneriler: Her iki gözün önerilmiş ise serum fizyolojik
dediğimiz (ilaç olarak) tuzlu su ile ve yumuşak bir
bezle silinmesidir.
 Gözler, içten dışa doğru ( burundan şakak yönüne)
silinmelidir.
15
AĞIZ, KULAK, BURUN TEMİZLİĞİ/ BAKIMI
AĞIZ:
 Hastanın bilinci açıksa en iyi ağız bakımı, dişlerin
fırçalanmasıdır. Bilinci kapalı hastalarda 2-8 saatte
bir ağızdaki salgılar alınır ve ağız sodyum
bikarbonat dediğimiz (karbonat) ile temizlenir.
 Ağız içi yaralar varsa, özel gargaralar kullanılabilir.
Mantar enfeksiyonu
kullanılabilir.
varsa
mantar
tedavisi
 Genel bir önlem olarak dudakları kuruma ve
çatlamaya
karşı
yumuşatıcı
losyonlarla
nemlendirmek iyi olur.(sıvı vazelin/dudak koruyucu
kremler gibi).
16
AĞIZ, KULAK, BURUN TEMİZLİĞİ/ BAKIMI
AĞIZ :
Ağız, diş ve diş etlerinin temizlenmesi,
Ağız içindeki kokuyu giderme,
Enfeksiyon ve yara oluşumunu önleme,varsa
tedavisini sağlama,
Takma dişlerin temizliğini sağlama,
Hastada temizlik ve rahatlığın oluşmasını
sağlama olmalıdır.
17
AĞIZ, KULAK, BURUN TEMİZLİĞİ/ BAKIMI
- *Özel Ağız Bakımında kullanılan Malzemeler
*Rapora tabi olduğu taktirde bu ürünler
Devlet tarafından ücretsiz karşılanmaktadır.
18
AĞIZ, KULAK, BURUN TEMİZLİĞİ/ BAKIMI
KULAKLAR:
Banyo sırasında kulak kepçelerini silerek
temizleyin, normalde bunun dışında fazla
bir bakım gereksinimi yoktur.
Temizlik amacıyla iç kulağa pamuklu
çubuğu itmeyin,
Kulaktan sıvı veya kan geliyorsa, yalnızca
kulak dışına akan sızıntı temizleyin ve
derhal doktoruna haber verin.
19
AĞIZ, KULAK, BURUN TEMİZLİĞİ/ BAKIMI
BURUN:
 Burun içindeki fazla salgıları, su veya tuzlu ile
ıslatarak, pamuklu çubukla temizleyin.
 Burun sondası takılı hastalarda sondanın yarattığı
basınç, burun içinde hassasiyete,kabuklanma veya
kanamaya neden olabilir.
Öneriler:
 Her gün buruna bası açısından sondayı gözleyin.
 Tespit için kullanılan flaster ıslanırsa hemen
değiştirin.
 Islak flaster deriyi yumuşatarak çabuk hasarlanması-
na neden olur.
20
24.06.2014
21
TUVALET BAKIMI

İdrar sondası olmayan hastada günde bir
kez tuvalet bakımı yeterli olabilir.
 Akıntı veya dışkı var ise çıkış miktarına göre
bu sayı değişebilir.
bakımı sabunlu su ile yapın.
Temizden kirliye veya yukardan aşağıya
kuralına göre temizliğin yapılması önemlidir.
Tuvalet

İdrar sondası olan hastalarda buna özgü
sonda bakımı sağlık ekiplerince yapılır.
22
KISMİ VÜCUT TEMİZLİĞİ
 Sabah kahvaltısından sonra yapılması önerilir.
 Kişisel vücut temizliği ihtiyacını gidermek,
 Hastanızı rahatlatmak,
 Güven duygusunu arttırmak için günlük yapılması
önerilir,
 Yüz temizliğinden başlayın,
 Kirli vücut bölgeleri, temizden kirliye doğru silin,
 Gerekiyorsa tırnaklarını kesin
 Özellikle koltuk altları, kadınlarda göğüs altları ve
üreme bölgesi silinmesi önerilir.
23
PASİF EGZERSİZ VE POZİSYON
DEĞİŞİKLİĞİ
Yatağa bağımlı hastalarda hareketsizlik sonucu
en sık görülen problemler, kasların erimesi ve
kemikler dahil şekil bozukluğunun görülmesidir .
En sıkda :
 El, bilek ve parmaklarda,
 Bacaklarda,
 Dizde karşılaşırız.
24.06.2014
24
PASİF EGZERSİZ VE POZİSYON
DEĞİŞİKLİĞİ
 El ve ayak bileklerine sağa-sola çevirme hareketi
 Bacakları bükme ve germe, esnetme hareketi
 Kollara bükme, germe ve esnetme hareketi
 Her hareket en az 5 kez yaptırılmalı ve her 8 saatte
bir tekrarlanması önerilir.
 Kaslarda hareket kısıtlılığı oluşmuş ise hareket
sayısının arttırılması dokturunuza danışılarak
önerilir.
24.06.2014
25
PASİF EGZERSİZ VE POZİSYON
DEĞİŞİKLİĞİ
Pozisyon verirken dikkat edilecek noktalar :
 Hastanın yatak tarafındaki kolunun vücudunun
altında kalmamasına dikkat edin.
 Hastanın altında, var ise serum seti, enjektör
iğnesinin kabı vb. malzemelerin kalmamasına özen
gösterin.
 Hastanızı çevirirken baş ve boyun birlikte olmalı,
yüz gövde ile aynı doğrultuda olmalıdır.
 Hastanız hangi pozisyonda yatarsa yatsın, başı
hafif yüksekte olmalıdır.(30-40 derece)
24.06.2014
26
24.06.2014
27
BESLENME
Genel anlamda beslenme, insanın büyüme,
gelişme, sağlıklı ve üretken olabilme amacıyla
dışarıdan besin maddelerini alıp kullanmasıdır.
24.06.2014
28
BESLENME
Yatağa bağımlı hastada yutma beceresine göre
beslenme için 2 yöntem kullanılabilir:
 Sonda yardımı ile beslenebilir,
 Damar yoluyla (tüple) beslenebilir.
 Her iki beslenme şeklinde de doktorunuzun
/hemşirenin size önerdiği biçimde, saat aralığında
ve miktarlarında yapılması önemle tavsiye olunur.
24.06.2014
29
BESLENME
Hastanızın yutma beceresi var ise beslenmesi;
 İmkan var ise günlük/haftalık kilo takibi yapın,
 Aldığı ve çıkardığı sıvıların takibi yapın,
 Çiğnemesi ve yutması kolay olan yiyecekleri
yemesini sağlayın,
 Sık aralarla azar azar yemesini sağlayın,
 Engel bir durum yok ise günde 1,5–2lt. sıvı
alımı sağlayın,
 Sürgü kullanımı için hasta teşvik edin,
 Dışkılamaya çıkıp çıkmadığını kontrol edin,
 Proteinten ve karbonhidrattan zengin gıda ve
sıvı içeren besinlerin verilmesini sağlayın.
24.06.2014
30
YATAK ÇARŞAFLARININ DEĞİŞİMİ
Yatağa bağımlı hastalarda,
 Yatak çarşaflarının kırışıksız,
 Temiz ve kuru olması,
 Yatak yaralarının oluşmasının önlenmesi
veya enfeksiyonunun engellenmesi için çok
önemlidir.
24.06.2014
31
MASAJ
Vücudun belli bölgelerine düzenli olarak
uygulanan basınç, ovma yoğurma işlemleri
olarak tanımlayabiliriz.
 Bu uygulama hastanın kan akımını
arttırarak yatak yarasının oluşumunu
engeller,basınç altındaki tüm alanların
rahatlatılması açısından önemlidir.
24.06.2014
32
24.06.2014
33
HAFTALIK YAPILMASI GEREKEN
BAKIMLAR
Saç ve Vücut banyosu
 Yatağa bağımlı olan hasta, saç bakımlarını yapa
maz, saçları yağlanır, kepeklenir ve taranmadığı
için dağınık görülür.
Saçlar haftada en az iki kere yıkanması önerilir.
 Baş banyosu; ayağa kalkabilenler duş yapabile-
cek durumda ise duşta, sandalyede oturabilenler
lavaboda özel araçlarla yatağa bağımlı olanlara
ise yatakta baş banyosu şeklinde yaptırabilirsiniz
24.06.2014
34
Saç Banyosu
24.06.2014
35
Yatak Banyosu
Yatak banyosu, yatağa tam veya yarı bağımlı, idrar ve
dışkısını tutamayan, beslenmesi kötü, felçli ve
dolaşımı bozulmuş hastalara uygulananan bir
banyodur ve çok önemlidir.
Kısmi yatak banyosu:
 Hastaların boyun, eller, üreme organı ,vücudun
belirli bölgesinin temizliğinin yapıldığı banyo şekli,
Duş şeklinde banyo;
 Hastanın ayakta veya tabure üzerine oturarak
2 şekilde banyo yaptırabilirsiniz.
24.06.2014
36
 Öneriler:
Yoğun bakımda yatan hastaların yatak
banyoları, cilt temizleyici ve bakım köpükleri ile de
24.06.2014
37
yapılmaktadır.
SUNUMUN AMACI
Yatağa bağımlı hasta kimdir?
 Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Yatağa bağımlı hastada gelişebilecek
problemlere yönelik neler yapılabilir?
Evde Bakım Hizmetleri nedir,nasıl yararlanılır?
Nermin Erdoğan
24.06.2014
38
YATAK YARALARININ ÖNLENMESİ
 Basınç bölgelerine her gün masaj yapın ve
gözleyin,
 Hastanın pozisyonu her iki saatte bir değiştirin,
 Hastanın derisinin daima temiz ve kuru tutulması
ve çarşaflarının kırışıksız olmasını sağlayın,
 Battaniye ve örtülerin basınç yapmaması için ayak
tahtası, kafes, topukluk gibi araçlar kullanılması
gerekebilir,
24.06.2014
39
YATAK YARALARININ ÖNLENMESİ
 Hareket isteğini azaltıcı sakinleştircilerin kullanılmasından doktorunuz önermedikçe kaçının,
 Hastanıza ve bakım veren herkese sık sık pozisyon
değiştirmenin, masajın ve egzersizin önemini anlatın,
 Mümkünse hastanızın havalı yatak kullanmasını
sağlayın.
 Sünger yatak kullanmaktan ise çekinin,sakının.
 Yara oluşmuşsa üzerine her türlü basıncı önleyin,
24.06.2014
40
YATAK YARALARININ ÖNLENMESİ
 Hastanızı her çevirişte derisini gözleyin ve
kızarık bölgeler var ise üzerindeki basıyı kaldırın
(kalın battaniye,örtü gibi)
 Hastanızın derisini temiz ve kuru tutun.
 Derisini nemlendirin fakat, cildini tahriş edecek
kadar nemli alanlar kalmamasına dikkat edin.
 Aşırı ovmadan kaçının.
 Doktorunuzun bu konuda
tavsiyelerine uyunuz.
ki
uyarı
24.06.2014
ve
41
YATAK YARALARININ ÖNLENMESİ
 Yara oluşmuşsa bölgeye gelen kan akımını
engellediği için yara çevresine simit koymayın,
 Yara çevresine masaj yapılması kan dolaşımını
arttırır, bilhassa basınç noktalarına masaj
yapın,alkol kullanmayın.
 Yatak yaraları en sık kemik çıkıntılarının olduğu
yerlerde meydana gelir,dikkatli olun,gözlemleyin.
 Bu yerler; kürek kemiklerinin çıkıntıları,leğen
kemiğinin çıkıntıları, kuyruk sokumu, dirsekler,
24.06.2014
topuklar ve avuç ayalarıdır.
42
SUNUMUN AMACI
Yatağa bağımlı hasta kimdir?
 Yatağa bağımlı hastaya verilecek temel
bakımlar nelerdir ve nasıl uygulanır.?
 Yatağa bağımlı hastada gelişebilecek
problemlere yönelik neler yapılabilir?
Evde Bakım Hizmetleri nedir,nasıl yararlanılır?
Nermin Erdoğan
24.06.2014
43
EVDE SAĞLIK HİZMETLERİ HAKKINDA
GENEL BİLGİLER.
 Sağlıkta dönüşüm Projesi kapsamında Sağlık
Bakanlığı'na bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarınca
evde sağlık hizmetlerinin verilmesine yönelik "Sağlık
Bakanlığınca Sunulan Evde Sağlık Hizmetlerinin
Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge"
01.02.2010 tarihinde yürürlüğe konulmuştur.
24.06.2014
44
EVDE SAĞLIK HİZMETLERİ NEDİR?
 Evde sağlık Hizmeti, gerek teşhis ve tedavi sonrası
bakım sürecinde ,gerek kronik bir hastalığın takibin
de yatağa tam bağımlı olan hastaların ihtiyacı olan
sağlık hizmetlerinin ev ortamında ve bu konuda
eğitimli personel ile sunulmasıdır.
 Hastaya tanı koymaktan ziyade tanısı konulmuş
hastanın düzenlenmiş olan tıbbi bakım ve tedavisinin
uygulanması ve eğitiminin sağlanmasıdır.
24.06.2014
45
Evde sağlık hizmeti kapsamındaki
hastalıklar:
KOAH vb. solunum sistemi hastalıkları
Yatağa bağımlı hastalar
İlerlemiş dönemde bakım hastaları
İleri derecedeki kas hastalıkları
Evde sağlık hizmeti kapsamına alınan
hastaların ihtiyaç duyduğu ağız ve diş
sağlığı
24.06.2014
46
Nermin Erdoğan
24.06.2014
47
Nermin Erdoğan
24.06.2014
48
Nermin Erdoğan
24.06.2014
49
 Evde sağlık hizmetine başvuru :
 Evde sağlık hizmeti almak isteyen kişiler mesai
saatleri içinde kendileri ve ya yakınları aracılığı
ile aile hekimlerine, hastanelerdeki Evde Sağlık
Hizmetleri Birim polikliniğine, İl Sağlık
Müdürlüğü Koordinasyon Merkezine bizzat
giderek veya telefon ile başvuru yapabilirler.
 Başvuru için gerekli belgeler;
 Hastanın nüfus cüzdanı ve varsa mevcut
raporlarıdır. Başvuru formu aile hekimi veya
Evde Sağlık Hizmeti birimi tarafından
doldurularak kayıt altına alınır.
24.06.2014
50
ÖZETLEYELİM
Yaşamının herhangi bir döneminde sağlığını
kaybederek, bedenen,ruhen ve sosyal açıdan
yatağa bağımlı hale gelen hasta bireye bakım
verecek hasta yakınlarına çok önemli görevler
düşmektedir.
24.06.2014
51
SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM
Nermin Erdoğan
24.06.2014
52
Nermin Erdoğan
24.06.2014
53
Download

Uz. Hemşire Nermin ERDOĞAN - İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü