Örnek Hacmi ve Örnekleme Yöntemleri 27.01.2014 P.Tesi
İstatistik Dergisi; “n den N ye Gezinti” Yıl: 2, Sayı:8 Eylül-Ekim 2012 deki bir yazıda:
Depresyon, dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen son derece yaygın bir
rahatsızlıktır. Her ne kadar bu rahatsızlığa tutulanların oranı ülkeden ülkeye farklılık
gösterse de, belli bir bölgede bu oranın düşük olması yanıltıcı olmamalıdır. Diyor.
N:Ana populasyondur. Örenk; n, ise belli bir özelliği olan, depresyonlular gibi bir
gurup bireylerdir.
Hekimler, bilgilerini güncel tutmak için literatürü takip edip, konuyla ilgili araştırmalar
yapmaktadırlar. Tıbbi araştırmalarda toplumu temsil yeteneği yüksek olan –verilen
kararı topluma genellemeye izin verebilecek-örneklem grubu üzerinde çalışmak;
para,zaman,eleman ve uzman hekim yetersizlikleri nedeniyle her zaman mümkün
olamamaktadır. Bu nedenle çoğu zaman klinik ve epidemiyolojik araştırmalar sınırlı
sayıda birimler üzerinde yapılmaktadır. Hekim kendi araştırma yapar, ve başka
kliniklerde yapılan araştırmalarla da bulgularını karşılaştırır. Sonuçlar her zaman
beklendiği gibi çıkmıyor. İlginç bulgularla karşılaşılabilir. Hekimin bulduğu sonuçlarla
uyumlu – bazen da bulduğu sonuçlarla uyumsuz olabilir.
Peki tüm TOPLUMA UYGULANMASI gereken kararı KİM VERECEK?
Farklı yerlerde yapılan çalışmalar arasındaki uyumsuzluğu, tutarsızlıkları nasıl
çözeceğiz? Bu konu ilerdeki derslerimizin konusu olacak.
Örnek Hacmi ile ilgili olarak;
n, üzerinde çalışma yapılan denek sayısıdır.
N ise; popülasyonun tamamıdır.
Populasyonun bütün birimleri yerine, belli bazı kurallara göre seçilen birimlerin
oluşturduğu , populasyonu temsil gücüne sahip bir alt grubun gözleme tabi tutulması,
incelenmesi ve elde edilen sonuçların populasyona genellenmesine “ÖRNEKLEME”
denir.
AMAÇ:
Araştırma
planlamasında
kullanılan
tanımlayabilmesini sağlamaktır.
basamakları
öğrencilerin
Öğrenim hedefleri : Bu oturum sonunda katılımcılar:
Araştırma basamaklarını sayabilecek,
Araştırma amaçlarını formüle edebilecek,
Evren ve örneklem kavramını tanımlayabilecek,
Farklı örneklem seçim yöntemlerinin avantaj ve dezavantajlarını sayabilecek,
Araştırmada kullanılacak değişkenleri; n ve veri toplama yöntemlerini
tanımlayabilecektir.
Örnekleme tekniği, bir araştırmayı geniş ve gereksiz bir bilgi yükünden kurtaracak
zaman-para-eleman-ve malzeme tasarrufu sağlar.
Örnnekleme yararlı bir teknik
olmakla beraber, riski yüksek ve gelişigüzel kullanılması sakıncalı bir işlemdir.
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Araştırma planlamasına ait basamaklar
Başlık
Genel ve özel amaçlar
Araştırma tipi
Evren, örneklem yöntemi
Değişkenler ve tanımları
Veri toplama yöntemi
Takvim
Bütçe
Amacım ne? (Ne yapacağım?)
- Yöntemim ne? (Nasıl yapacağım?)
- Hangi araştırma tipine göre dizayn edeceğim?
- Nerede ve kimlerle yapacağım?
- Değişkenlerim neler olacak?
- Veri toplama araçlarım neler olacak?
- Nasıl analiz edeceğim?
Evren (araştırma popülasyonu)
Belli bir bölgede oturma, bir sağlık kuruluşuna başvurma,belirli bir hastalığı
olma vs özellikler açısından benzer olan kişilerin tümü
Örneklem
Evrenin özel yöntemlerle seçilen ve kendisine birçok özellik yönünden
benzeyen bir alt bölümü
Neden örnekleme yaparız?
• Daha pratik, ucuz, kısa süreli
• Sonuçlar en az evren kadar güvenilir
• Uygulama hataları daha az
• Daha ayrıntılı bilgi toplanabilir
PRATİK NOKTALAR:
Örneklemdeki hata payı hiçbir zaman “0” olmaz.
Hata payının en aza indirilmesi “optimum örnek büyüklüğü” ile olur.
Her çalışma için mutlaka bir örnek büyüklüğü hesaplanmalıdır.
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Örneklem Büyüklüğü:
Pek çok araştırmada populasyona ilişkin parametrelerin (µ) veya
populasyon oranı (P) tahmin edilmesi veya aynı değişkenin incelendiği
farklı örneklemlerden elde edilen istatistiklerin karşılaştırılması amaçlanır.
Doğru bir tahmin yapılabilmesi için; üzerinde çalışma yapılacak çalışma
grubunun (Örneklemin) en az kaç birim içermesi gerektiği hesaplanarak
belirlenmelidir.

Yanda verilen ifadede d öngörülen kabul edilebilir
örnekleme hatasını (1-α) güven düzeyini ve α simgesi yanılma düzeyini
göstermektedir. Genelde güven düzeyleri %95 , %99 ve %99.9 olarak
seçilir. Bu güven düzeyleri α=0.05, α=0.01 ve α= 0.001 dir.
P[ I X  I  d ]  1  
Populasyon Ortalaması µ için Örneklem Büyüklüğü Kestirimi
Ortalama için µ ve Standart sapması için ise; (

) olan normal dağılıma
n
sahip olduğu göz önüne alınırsa, örneklem büyüklüğü (n) için; Anayığın
hacmi çok büyükse:
n
Z 2  . 2
d2
hesaplanır.
Anayığın birim sayısı (N) çok büyük değilse, (n) şöyle hesaplanır.
n
 0.05ise hesapladığımız n değerini n0 değerine eşitleyerek, aşağıdaki
N
n
ifade (n) hesaplanır. n  0
olur.
n0
1
N
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Örnek 1: Kurşun elementinin neden olduğu çevre kirliliğinin toplum
üzerinde etkisini araştırmak için, toplumda kan- kurşun düzeyini tahmin
etmek isteyelim. %95 güven düzeyinde oluşturulacak bir basit rastlantısal

örneklemde , (µ) ile ( x ) arasındaki farkın d=2 mg/100 ml değerini
aşmaması için örneklem büyüklüğü kaç olmalıdır?
Çözüm1 . Örneklem hatası d=2 mg/ml, güven düzeyi (1-α)=%95 ve
yanılma düzeyi α=0.05 dir. Normal dağılış tablosunda Z0.05 =1.96 alınır.
Literatürden σ2=144 mg/100 ml olarak elde edilir. Populasyon birim
sayısının çok büyük olduğu kabul edilirse, n şöyle hesaplanır.
n
Z 2 0.05 . 2 (1.96) 2 .(144)

 139
d2
( 2) 2
hesaplanır.
Türkiye’de 0-16 yaş arası çocuklarda epilepsi prevalansı
J Child Neurol. 2004 Apr;19(4):271-4.
Serdaroglu A, Ozkan S, Aydin K, Gucuyener K, Tezcan S, Aycan S.
Çalışmanın amacı Türkiye’de 0-16 yaş arası çocuklarda epilepsi prevalansını
saptamaktır.
Türkiye’de yaşayan 24 773 569 çocuk araştırmanın evrenini oluşturmaktadır.
Çocukluk çağında epilepsi prevalansı 0.001-%1 arasında olduğu için
örneklem (0.05 tip 1 hata, 0.10 tip 2 hata ve desen etkisi 2 olmak üzere) 48 260
olarak belirlendi.
Küme örneklem metodu kullanılarak il, ilçe ve köylerden toplam 46 813
(97%) çocuğa ulaşıldı.
Deneyler için gerekli örnek büyüklüğünün saptanmasında kullanılan ölçütler:
Tip 1 hata: 0.05 ya da daha düşük olarak varsayılır
Güç (1-β): %80 ya da daha yüksek olarak varsayılır
Beklenen en düşük oran
İki grup arasında beklenen oransal fark
Kullanılacak istatistiksel testin tek ya da çift yönlü Oluşu etkilidir.
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
* tip 1 hata: 0,05, bir ilaçtaki yan etki oranı: %40, iki grup arasındaki
yan etki açısından beklenen fark: %10 ve çift yönlü hipotez testi için
hesaplanmıştır.
Populasyon Oranının (P) kestirilmesi :
Tahmin edilmek istenen Populasyon oranı (P) ile örneklem oranı pörnek
arasındaki farkın önceden belirlenen bir değeri belli bir olasılıkla aşmaması
isteniyorsa
( P( IP  p o I  d )  (1   )). örneklem büyüklüğünü (n), (N→sonsuz)
için aşağıdaki ifade ile hesaplanır.
2
Z .P.Q
n  2
d
Ayrıca, N çok büyük değilse, n aşağıdaki ifade ile hesaplanır.
2
n
Z  .P.Q.N
2
Z  .P.Q  d 2 ( N  1)
,
n
 0.05ise,
N
n
n0
n
1 0
N
ifadesi ile düzeltme yapılır.
Bu konuda hazırlanmış hazır tablolarda bulunmaktadır. Α=0.05 için P ve d
değerlerin karşılık gelen n değerleri verilmektedir.
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Örnek: Bir hastalığın toplumda görülme sıklığının (Prevelans) P=0.10 civarında
olduğunu varsayalım. Söz konusu hastalığın prevelansını belirlemek amacıyla
bir alan araştırması yapılmak istenmektedir. Yapılacak araştırmada , %95
güvenle , kabul edilebilir örnekleme hatasının d=0.01 değerini aşmaması
isteniyorsa, örneklem büyüklüğü kaç olmalıdır?
Çözüm:
P=0.10 Q=1-0.10=0.90 ve α=0.05 için Z0.05=1.96 dır.
2
n
Z  .P.Q (1.96 2 )(0.10)(0.90)

 3458 olur.
d2
0.012
Değişik amaçlar için örneklem hacmi hesapları değişmektedir. Prof.Dr. Rian
Dişçinin Temel ve Klinik Biyoistatistik Kitabında sayfa 98-99 a bakılabilir.
ARAŞTIRMA DA BAŞLIK :
BAŞLIK :
Konuya benzer; ayrıca zaman, yer ve çalışmaya katılanlar hakkında bilgi verir.
“İstanbul’da 35 yaş üstü erişkinlerde hipertansiyon prevalansı”
“Postpartum depresif semptomların oluşumunda sosyal, demografik ve
ekonomik risk faktörleri” gibi olabilir.
BAŞLIK ;
Başlık araştırmanın hem ilk hem de son yazılan bölümüdür.
Araştırma başlığının kısa ve öz olması anlaşılırlığı arttırır.
Araştırmanın içeriğini yeterli ölçüde ve en az sayıda kelimeler ile ortaya
koymalıdır.
Araştırmanın türü hakkında ipucu içerir.
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
ARAŞTIRMA YERİNİN SEÇİMİ
SEÇİMDE ÖNEMLİ NOKTALAR :
ARAŞTIRMANIN KONUSU
ARAŞTIRMANIN AMAÇLARI
ELDEKİ OLANAKLAR
Neden örnekleme yaparız?
• Daha pratik, ucuz, kısa süreli
• Sonuçlar en az evren kadar güvenilir
• Uygulama hataları daha az
• Daha ayrıntılı bilgi toplanabilir
PRATİK NOKTALAR :
Örneklemdeki hata payı hiçbir zaman “0” olmaz.
Hata payının en aza indirilmesi “optimum örnek büyüklüğü” ile olur.
Her çalışma için mutlaka bir örnek büyüklüğü hesaplanmalıdır.
DEĞİŞKENLER :
Bağımlı: Bir çok faktörün etkisiyle ortaya çıkan, bu faktörlerle kendisi
arasındaki ilişki saptanmaya çalışılan değişken (örn. hastalık, davranış biçimi)
Bağımsız: Bağımlı değişkeni ne ölçüde etkiledikleri saptanmaya çalışılan
değişken (yaş,cinsiyet, sigara içme....)
ARAŞTIRMADA KULLANILAN PARAMETRE , TERİM,
SINIFLANDIRMA VE KRİTERLERİN AÇIKLANMASI
BİR HASTANENİN BAKIM KALİTESİ
Memnuniyet
Hastane infeksiyonları hızı
Sağlık personelinin işe gelmeme hızı
Yatak işgal oranları
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
HT tanımı (Hiper Tansiyon)
Kişiler 15 dakika oturtulduktan sonra sağ kol kalp hizasına getirilir ve manşon
kolun üst 2/3’ünü kaplayacak şekilde sarılarak 250 mm-Hg’ya kadar şişirilir.
Ardından manşonun havası indirilirken ilk duyulan ses ve bu sesin kaybolduğu
basınç kaydedilir.... 140/90 mm-Hg hipertansiyon olarak sınıflandırılır.
Epidemiyolojik Veri Kaynakları
Mortalite istatistikleri
Anket
Doğum kayıtlarından sağlanan tıbbi veriler
Bildirimi zorunlu hastalık istatistikleri
Kitlesel tanı ve tarama araştırmaları
Hastalık kayıtları
Genel popülasyon için morbidite araştırmaları
Epidemiyolojik Veri Kaynakları
Sağlık sigortası istatistikleri
Hayat sigortası istatistikleri
Hastane yatan hasta istatistikleri
Hastane ayaktan bakım istatistikleri
Sağlık ocaklarından elde edilen veriler
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Prof.Dr.Ömer SATICI Dicle Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ 27 01 2014 P.Tesi
Download

Araştırma planlamasında kullanılan basamakları