Sayfa
BACHFEST
2
ANKARA
Bachfest Ankara
2014 yılının ocak ayında başlayan serüvenin ilk konserinde
Emma Kirkby, İngrid Seifert ve İzmir Barok topluluğu bizlerle
birlikteydi. Coşku ve keyif içerisinde geçen konser sonrasında
Ankaralı müzikseverlerden aldığımız yorum, görüş ve öneriler
sadece heyecanımıza heyecan katmakla kalmadı; aynı
zamanda Ankara’nın kültür-sanat hayatının bu tür oluşumlara
ne kadar ihtiyacı olduğunu da bir kez daha fark etmemizi
sağladı.
Bachfest Ankara hazırlıkları sürecinde en temel hedefimiz, bu özel konserleri bizim gibi barok
müzik meraklılarıyla buluşturmak olduğu kadar, barok müzik ile daha yakından tanışmak
isteyen müzikseverler için de etkileyici ve tanıtıcı bir etkinlik düzenlemekti. Festival programını
hazırlama telaşımız, geçtiğimiz sene bugünlerde, henüz elimizde festivali düzenleme fikri
ve hayallerimizden başka somut bir şey yokken başladı. Herbirimizin çalma listelerinde üst
sıralarında yer alan eserlerin konser programlarında yer alması konusunda göstermiş olduğu
ısrar, Bach dinleme keyfinin bir yıla yayılmasına ön ayak oldu.
Bu ay, festival kapsamında, Ankara’da canlı dinleme imkanı bulamadığımız eserleri sahneye
taşıyor olmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Büyük besteci Johann Sebastian Bach’ın flüt ve
keman sonatlarının yanı sıra Prusya Kralı II. Friedrich’in bir teması üzerine bestelediği Müzikal
Sunu adlı eserini, Berlin Filarmoni Orkestrası’nın dönem enstrümanlı müzisyenlerinden oluşan
Concerto Melante topluluğundan dinleme fırsatı buluyoruz. Bu önemli müzisyenleri Ankara’da
dinleme mutluluğumuzu bizlerle paylaştığınız için sizlere çok teşekkür ediyor, 29 Mart 2014
tarihinde Bach’ın viola da gamba sonatlarının seslendirileceği üçüncü konserimizde görüşmek
dileğiyle müzik dolu günler diliyoruz.
Bachfest Ankara Festival Ekibi
Sayfa
BACHFEST
ANKARA
Konser ProgramI
J.S. BACH (1685-1750)
Çapraz Flüt, Keman ve Sürekli Bas için Sol Majör Sonat : BWV 1038
Largo - Vivace - Adagio - Presto
9’
Çapraz Flüt ve Sürekli Bas için Mi Minör Sonat : BWV 1034
Adagio ma non tanto - Allegro - Andante - Allegro
13’
Keman ve Sürekli Bas için Mi Minör Sonat : BWV 1023
Preludio - Adagio ma non tanto - Allemande - Gigue
12’
ARA
J.S. BACH (1685-1750)
Das Musikalisches Opfer (Müzikal Sunu) BWV 1079
Ricercar à 3 (Klavsen)
Canon à 2 Cancrizans (Keman, Klavsen)
Canon à 2 in unisono (Keman, Klavsen, Gamba)
Canon à 2 per Motum Contrarium (Flüt, Keman, Klavsen)
Canon à 2 per Augmentationem (Flüt, Keman, Gamba)
Canon à 2 per Tonus (Keman, Klavsen)
Ricercare à 6 (Klavsen)
Sonata (Flüt, Keman, Klavsen, Gamba)
Largo-Allegro-Andante-Allegro
40’
3
BACHFEST
Sayfa
4
ANKARA
Concerto Melante
Uluslararası müzik sahnesine resmi olarak 2008 yılında çıkan “Concerto Melante”, Berlin Filarmoni’nin
Oda Müziği Salonu’nda 10 yıl boyunca “Berlin Filarmoni Elemanları ve Konuk Sanatçıları Tarihsel Müzik
Aletleri İle” adlı konserler dizisi veren bir grup müzisyen tarafından kurulmuştur. İsmini Georg Philipp
Telemann’ın kendi soyadından türettiği ve lakap olarak kullandığı İtalyanca esintisi taşıyan “Melante”
kelimesinden alan topluluğun sekiz üyesinden dördü, aktif olarak Berlin Filarmoni Orkestrası’nda
çalmaktadır. Diğer sanatçılarsa, Berlin Barok Solistleri de dahil olmak üzere başka barok müzik
topluluklarında yer almaktadır.
Özgün ve tarihi performans yorumlarıyla övgü toplayan Concerto Melante’nin yakın dönemde müzik
marketlerde yerini alan Bach: Müzikal Sunu kaydının yanı sıra, Georg Philipp Telemann’ın keman,
klavsen, sürekli bas ve viyola da gamba için bestelediği 9 sonattan oluşan bir arşiv kaydı, erken müzik
dünyasında önemli bir yere sahip Alman soprano Dorothy Mields ile birlikte yer aldıkları barok dönem
aryaları ve Berlin Filarmoni Oda Müziği başlıklı bir barok seçkiler repertuarıyla alınmış canlı konser
kayıtları bulunmaktadır.
Sayfa
BACHFEST
5
ANKARA
Concerto Melante
Verena Fischer
Almanya doğumlu olan sanatçı, modern flüt eğitimini Basel’de Peter-Lukas
Graf ve Aurèle Nicolet ile tamamlamış ve sonrasında Basel Radyo Senfoni
Orkestrası’yla solist olarak pek çok konser vermiştir. Lorin Maazel, Charles
Dutoit ve Gary Bertini yönetimindeki Alman Gençlik Filarmoni Orkestrası’nda
çalan Fischer, 1990 yılında barok flüt üzerine çalışmaya başlamış ve
Wilbert Hazelzet, Barthold Kuijken ve Konrad Hünteler’in ustalık sınıflarına
katılmıştır. Uzun yıllar Musica Antiqua Köln topluluğunun baş flütçüsü olan
sanatçı, çok sayıda farklı oda müziği topluluğuyla aktif olarak çalışmakta ve
dünyanın pek çok ülkesinde ustalık sınıfları düzenlemektedir.
Raimar Orlovsky
Müzisyen bir ailede yetişen ve 4 yaşında keman çalmaya başlayan Orlovsky,
Berlin Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde keman eğitimi almıştır. Berlin
Filarmoni Orkestrası’na katıldığı 1993 yılına kadar Stuttgart Bach Collegium,
Avrupa Oda Müziği ve Berlin Apos Quartet gibi topluluklarda yer alan sanatçı
Berlin Barok Solistleri adlı topluluğun da kurucu üyeliğini yapmıştır. Berlin
Filarmoni Orkestrası Akademisi’nde ustalık sınıfı eğitimleri veren sanatçı,
Berlin Filarmoni Orkestrası ve Berlin Barok Solistleri’nin yanı sıra 2008
yılında kurulan Concerto Melante topluluğu ile birlikte konserler vermektedir.
Ulrich Wolff
Müzik hayatına keman ile başlayan Wolff, şehir orkestrasının Ihtiyacını
karşılamak için kontrbas çalmaya başlamış ve daha sonraları bu enstrüman
üzerinde yoğunlaşarak Berlin Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde kontrbas
eğitimini tamamlamıştır. 1977 yılında Leonard Bernstein yönetimindeki
Dünya Gençlik Orkestrası’nda çalan sanatçı, 1978 yılında bu yana Berlin
Filarmoni Orkestrası’nda görev yapmaktadır. Auryn Kuartet, Berlin Filarmoni
Kuartet ve Musica Antiqua Köln topluluklarında yer alan ve Concerto
Melante topluluğuyla müzik yapmaya devam eden Wolff, 2005 yılından bu
yana Italya’da Gustav Mahler Akademisi’nde dersler vermektedir.
Léon Berben
Erken müzik dünyası içerisinde tarihi performans yöntemi konusundaki
uzmanlığı ve orgcu ve klavsenci olarak genç yaşta gösterdiği ustalıkla
dikkatleri çeken Berben, Lahey ve Amsterdam’da Bob van Asperen, Ton
Koopman ve Gustav Leonhardt gibi ustalardan ders almıştır. Musica
Antiqua Köln topluluğu dahil olmak üzere pek çok oda müziği topluluğuyla
konserler veren sanatçı, 1550-1770 yılları arasındaki org ve klavsen eserlerini
kapsayan repertuarıyla solo resitaller vermektedir. Halen, Rostock’ta tarihi
performans dersleri veren Berben, çok sayıda inceleme makalesiyle müzik
tarihi araştırmalarına katkıda bulunmaya devam etmektedir.
Sayfa
BACHFEST
6
ANKARA
Program NotlarI
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
1685’te Eisenach’da doğan besteci, küçük yaştan itibaren kuşaklar boyu müzisyen yetiştirmiş ailesinin
desteğiyle köklü bir müzik eğitimi almış ve 14 yaşından sonra müzik çalışmalarını Lüneburg Michaelis
Müzik Okulu’nda sürdürmüştür. Daha sonra Weimar, Arnstadt ve Mühlhausen’de org ve klavsen sanatçısı
olarak çalışan besteci, erken dönem yapıtlarında belirgin bir etkisi bulunan Dieterich Buxtehude ile
tanışmıştır. 1708 yılında Weimar’a geri dönen besteci altı yıl sonra saraya konzertmeister olarak atanmış
ve iyi eğitimli profesyonel müzisyenlerle çalışma fırsatı bulmuştur. Bu dönemde yazdığı eserlerinde İtalyan
esintileri gözlenmektedir. 1717 yılında Anhalt- Köthen Prensi’nin davetiyle Kapellmeister (müzik direktörü)
olarak Köthen’e gelmiş ve burada geçirdiği 4 yıl boyunca en önemli eserleri arasında yer alan Solo çello için
altı suit, solo keman için sonatlar ve partitalar, Brandenburg Konçertoları ve orkestral suitleri bestelemiştir.
1723’te Leipzig’deki Thomas Kilisesi’ne bağlı okulun kantorluğuna atanan Bach, ölümüne dek oldukça
prestijli olan bu görevi sürdürmüştür. Bu dönemde, pazar ayinlerinde söylenmek üzere kantatlar bestelemiş
ve 1729’da Leipzig şehir hayatında önemli bir yeri olan Collegium Musicum adlı müzik cemiyeti direktörlüğü
görevini üstlenmiştir. Yaşamının son yıllarında görme yetisini kaybeden besteci, kendinden sonra gelen
bütün besteciler için bir esin kaynağı olmuştur.
Çapraz Flüt, Keman ve Sürekli Bass için Sonat : BWV 1038
Bach’ın Flüt, Keman ve Sürekli Bas için trio sonatı dinleyiciye bir “bilmece” sunar. Eser Johann Sebastian
Bach’ın yazdığı bir grup parça olarak bulunmuş olsa da, eserin üzerinde bir bestecinin adı yer almamaktadır.
Gerçek bestecisinin bulunması amacıyla defalarca incelenen eserin güncel bir araştırmada teknik ve
müzikal yapı özellikleri yönünden kapsamlı bir değerlendirme sonrasında Bach’ın orijinal eseri olduğu
kanaatine varılmıştır. Melodik bir flüt temasıyla başlayan Largo bölümünde keman ve flütün düeti ön
plandadır. Hareketli ve ritmik bir bölüm olan Vivace’nin ardından, Bach’ın Air on a G-sting adlı eserini
anımsatan dokunaklı bir Adagio bölümüyle devam eder. Sonat, bütün enstrümanların oldukça dengeli bir
coşku içinde yer aldıkları Presto bölümüyle sona erer.
Çapraz Flüt ve Sürekli Bass için Mi Minör Sonat : BWV 1034
Bach’ın, enstrümantal müziğinin büyük bölümünü 1723’te Leipzig’deki St. Thomas Kilisesi’nin kantoru
olarak görev yapmaya başladığı dönemde bestelediği düşünülmektedir. . Eser, bestecinin farklı bir müzikal
bakış açısı kazanmaya başladığı yıllada ortaya çıkmış olması yönüyle diğer sonatlardan ayrılmaktadır.
Bestecinin Mi minör sonatı yazdığı dönemde çapraz flüt/Alman flütü ton, ses aralığı gibi teknik üstünlükleri
nedeniyle hızla blokflütün (recorder) yerini almaktaydı. Fakat, yine de bu flüt, teknik yapısı nedeniyle
blokflüt ile benzer şekilde, icrada özel teknikler kullanılmasını gerektiren bir enstrümandır. Özellikle, Bach’ın
bu eserinin flütçü için tam bir deneyim olduğu söylenebilir zira ikinci bölümde yer alan bir geçişte icracının
yüz ardışık onaltılık notayı durmaksızın çalması gerekmektedir.
Sayfa
BACHFEST
7
ANKARA
Program NotlarI
Keman ve Sürekli Bass için Mi Minör Sonat : BWV 1023
Bach’ın eşlikli keman sonatlarının pek çoğu enstrümanı tek başına klavsenle birleştirir ve eserde kemana
destekleyici bir rol verir. Ancak, bu eserde, özel ve farklı olarak keman, ön planda ve merkezdedir. Kemanı
sürekli bas, klavsen ve viola da gamba destekler. Bu eserin başka bir özelliği de, Bach’ın diğer eşlikli keman
eserlerinin aksine dört değil üç bölümden oluşuyor olmasıdır. Bu eserin icrasında kemancı için en temel
güçlük eserin güçlü ritmik havasını korurken özde eserin lirik çizgisinde kalmasıdır. Prelude bölümü, toccata
benzeri bir keman solosuyla başlar. Sonrasında gelen Adagio ma non troppo bölümünün yavaş tempoda
iki ayrı bölüme ayrıldığı söylenebilir. Bu bölüm, Heinrich Ignaz von Franz Biber’in erken dönem keman
sonatlarını hatırlatmaktadır. Bunun yanısıra, ünlü BWV 1006 eser nolu Partita’nın Prelüd bölümünden de
izler barındırmaktadır. Eser, Allemande ve Gigue başlıklı iki dans bölümüyle devam eder.
Das Musikalisches Opfer (BWV1079)
1747 yılının mayıs ayı müzik tarihinin en ilginç rastlaşmasına tanıklık eder. Prusya Krallığı’nın hizmetinde
saray müzisyenliği yapan oğlunun davetiyle Postdam’a giden Johann Sebastian Bach, müziğe olan
düşkünlüğüyle bilinen genç Kral II. Friedrich’in huzuruna çıkar. Bestecinin günümüze ulaşan ilk biyografisini
yazan Johann Nikolaus Forkel o akşamı şöyle anlatır:
“ (…) Sarayda düzenli olarak düzenlenen akşam konserleri için hazırlıklar tamamlanmış, müzisyenler
sahnede yerlerini almıştı. Kral’ın flütüyle sahneye teşrifi beklenirken saray görevlisi saraya gelen
misafirlerin isimlerinin yazılı olduğu bir kağıt uzattı Kral’a. Genç Kral büyük bir heyecanla sahnedeki
müzisyenlere dönerek “Beyler, yaşlı Bach burada” dedi. Yolculuk kıyafetlerini değiştirmeye bile
fırsat bulamayan yaşlı Bach’ın gelişiyle ilk defa bir akşam konseri iptal ediliyor, herkes büyük Bach’ı
şaşkın gözlerle izliyordu. Kral, besteciye saraydaki bütün Silbermann fortepiyanolarını gösteriyor,
müzisyenlerle birlikte bir odadan diğerine geçiyor, Bach’ın doğaçlamalarını dinliyordu. Bir süre sonra
yaşlı Bach, Kral’dan kendisine bir tema vermesini istedi. Temasının dahiyane bir şekilde geliştirilmesi
karşısında şaşkınlığını gizleyemeyen Kral, belki de füg sanatının ulaşabileceği en üst noktayı görmek
için 6 sesli bir füg duymak istediğini söyledi. Ancak, Bach kralın temasını majestelerinin istediği şekilde
bütün dünyanın bileceği kusursuz bir hale getireceği sözünü vererek salondaki herkesin hayranlık dolu
bakışları içinde tema üzerine doğaçlamalarına devam etti (…)”
Sayfa
BACHFEST
8
ANKARA
Program NotlarI
Leipzig’e dönüşünün ardından eser üzerinde çalışmaya başlayan Bach, 7 Temmuz 1747’de Prusya Kral’ıı
II. Friedrich’e adadığı üç ve altı sesli birer füg, 10 kanon ve bir trio sonattan oluşan “Müzikal Sunu” adını
verdiği eseri tamamlamış ve Kral’ın beğenisine sunmuştur. Olağanüstü derinliğe sahip yapısal kurgusu,
bilmecelerle dolu kanonları ile sadece müzik tarihçileri için değil pek çok matematikçi, bilim adamı ve
filozof için de araştırma konusu olmuş Müzikal Sunu, Pulitzer Ödüllü Bilişsel Bilimler profesörü Douglas
R. Hofstadter’in Gödel, Escher, Bach: Bir Ebedi Gökçe Belik adlı kitabının da ana ekseninde yer almaktadır.
Ricercar à 3
Besteci, eser içinde yer alan fügleri, dönemin bu müzik formuna verdiği bir isim olan İtalyanca aramak
anlamına gelen “ricercar” kelimesiyle adlandırır. Ayrıca, bu kelime Kral’ın verdiği tema ve diğerlerinin kanonik
olarak geliştirilmesi anlamına gelen Regis Iussu Cantio En Reliqua Cannonica Arte Resoluta cümlesinin de
baş harflerinden oluşur. Kral’ın temasıyla başlayan eser, kontrpuan tekniğiyle çeşitlendirilir. Ana tema farklı
ritim ve aralık örgüsüyle sarmallanmış haliyle bölüm boyunca duyulur.
Canon a2 Cancrizans (Yengeç kanonu)
Besteci, yaklaşık 9 ölçülük Kral’ın temasının sonuna 8’lik notalardan oluşan oldukça hareketli 9 ölçü daha
eklemiştir. Bu 18 ölçülük tema aynı anda hem baştan sona hem de sondan başa doğru çalındığında oluşan
müziksel düzen sebebiyle eser, yengeç kanon olarak adlandırılmıştır.
Canon 2 a2 Violini in unison
İki keman için unison olarak yazılmış kanonda Kral’ın teması klavsen tarafından yorumlanmaktadır.
Canon.a2 per Motum contrarium (Ayna Kanon)
Bu kanonda flüt, Kral’ın temasını verirken diğer iki parti birbirlerinin ayna görüntüsü olacak şekilde zıt
yönde ilerlerler. İlk parti aşağıya doğru inişle başlarken diğer parti yukarıya doğru çıkarak başlar. Kanonun
sonuna kadar bu ilişki devam eder.
Canon a 2, per augmentationem, contrario motu
Bu kanonda dört farklı kanon yöntemi kullanılmıştır. Kanon yapan partiler birbirleriyle ters yönde olacak
şekilde, belli bir ölçüden sonra farklı bir tondan başlayarak ilerler. Bunun yanı sıra, takip eden partideki
notaların değerleri ilk partinin iki katı olacak şekilde düşünülmüştür. Besteci bu bölümün başına “Buradaki
Notaların Değerleri Gibi Kral’ın Şansı da Artsın” (Notulis crescentibus crescat fortuna Regis) yazmıştır.
Canon a2, per tonos
Üç sesli olan bu kanonda besteci her 8 ölçüde bir eserin tonunu bir ton yükselterek tekrarladığı ana tema
ile sürekli bir modülasyon spirali duygusu uyandırır. Matematikte Mandelbröt kümeleri olarak tanımlanan
fraktal formlarının bir örneği kabul edilmektedir. Besteci bu kanonun başına şöyle bir not düşmüştür:
Modülasyonlar yükseldikçe, Kral’ın görkemi de yükselir (Ascendenteque modulatione ascendat gloria
Regis)
Sayfa
BACHFEST
9
ANKARA
Program NotlarI
Ricercare à 6
Pek çok müzik bilimci tarafından Bach’ın en derin kurguya ve çözümlemelerine sahip eseri olarak
yorumlanan bu füg, Kral’ın temasıyla başlar, devamında üç partide ayrı ayrı tema duyulur. Son iki ses
ise ana örgüye 7 ölçü sonra dahil olur. Pek çok müzikolog tarafından klavyeli çalgılar üzerine yazılan en
karmaşık ve sistematik eserlerden biri olarak tanımlanan bölüm, klavsenle icra edilmekle birlikte eserin pek
çok kayıtta farklı enstrümanlarla da düzenlemelerine rastlanmaktadır.
Sonat (Flüt, Keman, Viola da Gamba, Klavsen)
Besteci, bu bölüm için triodaki enstrumanları çapraz flüt, keman ve sürekli bas olarak belirlemiştir. Ancak,
dört bölümlü bu eserde kullanılan do minor ve mi bemol major tonları dönemin barok flüt eserleri için
alışılmadık olduğu gibi, kromatik bir şekilde çözümlenen kontrpuan örgüsü de flütçü için bir maratona
dönüştürmektedir. Keman ve flütün duygusal melodileriyle öne çıkan largo bölümünü, Kral’ın temasından
izler taşıyan ritmik yapıdaki Allegro bölümü takip eder. Üçüncü bölüm, andante, yaygın bir iç çekişi olarak
nitelendirilebilecek motiflerle dolu olmasına rağmen genel olarak iyimser bir karakter sergiler. Son bölüm
ise Kral’ın teması üzerine varyasyonlardan oluşur, hareketli bir havada son erer.
Büke, A, 2005, Bach-Yaşamı ve Eserleri, Kabalcı Yayınevi, İstanbul
David, H.T, 1937, Bach’s “Musical Offering” , The Musical Quarterly, Vol. 23, No. 3 (Jul., 1937), s. 314-332
Forkel, J.N, 1802, Johann Sebastian Bach: His Life, Art and Work
Adolph Friedrich Erdmann von Menzel (1862) : Sanssouci’de Büyük Friedrich’in Flüt Konseri
Sayfa
BACHFEST
10
ANKARA
Destek Verenler
Deutsche Botschaft
Ankara
Almanya Büyükelçiliği
Ankara
Hazırlayanlar : Bilge Küçükdoğan, Sami Yenice, Zeynep Özkeserli
Sıradaki Konser
29 Mart 2014
Hille Perl
Resim ve Heykel Müzesi Konser Salonu
Dünyaca ünlü viola da gamba sanatçısı,
29 Mart 2014 tarihinde vereceği konserle
Ankara dinleyicisini Bach’ın Viola da
Gamba sonatları ile buluşturuyor.
/bachfestankara
www.bachfestankara.org
Download

Konser broşürü ve programı indirmek için tıklayınız.