ÜRETİM
ÇİZELGELEME
Yrd. Doç. Dr. Pınar Mızrak Özfırat
Celal Bayar Üniversitesi Yayınları
Yayın No: 0010
2013
Celal Bayar Üniversitesi Yönetim Kurulu'nun 2013/13 sayılı ve X no'lu kararı
ile basılmıştır.
ÜRETİM ÇİZELGELEME
Yrd. Doç. Dr. Pınar Mızrak Özfırat
Celal Bayar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
Endüstri Mühendisliği Bölümü
Kapak Tasarım: Serat KOTAN
[email protected]
CBÜ Rektörlük Matbaası – 0236 201 11 11
Baskı - Cilt : Celal Bayar Üniversitesi Rektörlük Matbaası -MANİSA
1. Baskı - 2013
ISBN: 978-975-8628-35-3
Bu kitabın Türkçe yayın hakları kitabın hukuki yayımcısına ait olup her hakkı saklıdır. Hiçbir
bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka
herhangi bir biçimde çoğaltılamaz, dağıtılamaz yeniden elde edilmek üzere saklanamaz.
Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz ancak normal ve kanuni iktibaslarda kaynak
gösterilmesi zorunludur.
ÜRETİM ÇİZELGELEME
İÇİNDEKİLER
1. GİRİŞ ................................................................................................................... 1
1.1 Gantt Şeması .................................................................................................. 2
1.2 Çizelgeleme Problemlerinin Karmaşıklığı..................................................... 3
1.2.1 Tek Makineli Sistem ............................................................................... 3
1.3 Temel kavramlar: ........................................................................................... 5
1.3.1 İş Özellikleri ........................................................................................... 5
1.3.2 Çizelgeleme Terimleri ............................................................................ 6
1.3.3 Amaç Fonksiyonları (Performans Göstergeleri) ..................................... 7
2. TEK MAKİNE ÇİZELGELEME .................................................................... 9
2.1 Genel varsayımlar .......................................................................................... 9
2.2 Basit Sıralama Kuralları............................................................................... 11
2.3 Teslim Zamanı Olmayan Problemler ........................................................... 14
2.3.1 Cmax .................................................................................................... 14
2.3.2 Fmax ..................................................................................................... 15
2.3.3 F ............................................................................................................ 15
2.3.4 Sistemdeki ortalama iş sayısı .............................................................. 16
2.3.5. Sistemde Bekleme Süresi .................................................................... 17
2.3.6. Sistemde Maksimum Bekleme Süresi ............................................... 18
2.3.7. Ağırlıklı F: Fw .................................................................................... 18
2.4 Teslim Tarihi Olan Problemler .................................................................... 20
2.4.1. L .......................................................................................................... 20
2.4.2. Lmax , Tmax (Lmax = Tmax) .................................................................... 20
2.4.3. Geciken iş sayısı: U ............................................................................ 22
2.4.4. Toplam gecikme: T .............................................................................. 24
2.5 Teslim Tarihine Karar Vermek: ................................................................... 28
2.5.1. İşlerin Geliş Tarihleri Eşitse Hangi Kural Uygulanmalı? ................ 29
2.5.2. İşlerin Geliş Tarihleri Eşit Değilse Hangi Kural Uygulanmalı? .......... 30
2.6. Genel Optimizasyon Yöntemleri ................................................................ 32
2.6.1 Maksimum Performans Göstergesi için Optimizasyon Yöntemleri . 32
2.6.2 Toplam Performans Göstergesi için Optimizasyon Yöntemleri ....... 34
2.7 Tek Makineli Problemde Sezgisel Yöntemler ............................................. 38
2.7.1 Yapısal Sezgiseller ............................................................................... 38
2.7.2 Metasezgiseller .................................................................................... 41
3. PARALEL MAKİNELER ................................................................................. 49
3.1. Bölünebilir İşler .......................................................................................... 49
3.2 Bölünemeyen işler ....................................................................................... 53
3.3 Bölünemeyen Bağımlı İşler ......................................................................... 58
i
3.3.1 Montaj ağacı ......................................................................................... 59
3.3.2 Genişletilmiş Montaj Ağacı ................................................................ 61
3.4 Bölünebilir Bağımlı İşler ............................................................................. 66
3.5 Toplam Sistem Zamanını Enküçüklemek (F) .............................................. 68
4. AKIŞ TİPİ ATÖLYELER ................................................................................. 74
4.1 Akış tipi Atölye Varsayımları ...................................................................... 75
4.2 İki Makineli Akış Tipi Atölye ..................................................................... 78
4.3 Üç makineli Akış Tipi Atölye ...................................................................... 79
4.3.1. Birinci Özel Durum: 1.makine 2.makineye baskın ise. ....................... 79
4.3.2. İkinci Özel Durum: 3.makine 2.makineye baskın ise. ......................... 83
4.3.3. Üçüncü Özel Durum ............................................................................ 83
4.3.4 Dördüncü Özel Durum: 2.makine 1 makineye baskın ise. ................... 84
4.3.5 Beşinci Özel Durum: 2.makine 3. makineye baskın ise. .................. 86
4.3.6. Altıncı Özel Durum: Sabit 2. Makine .................................................. 89
4.4 Akış Tipi Atölyelerde Sezgisel Yöntemlerle Çizelgeleme .......................... 89
4.4.1. Palmer Algoritması .............................................................................. 89
4.4.2. Campbel-Dudek-Smith (CDS) Algoritması......................................... 91
4.4.3. Nawaz-Enscore-Ham (NEH) Algoritması ........................................... 94
5. DOLAŞIMLI SABİT ATÖLYELER ................................................................ 98
5.1 Çizelge Çeşitleri ......................................................................................... 100
5.1.1 Yarı-aktif Çizelge ............................................................................... 100
5.1.2 Aktif Çizelge ....................................................................................... 101
5.2. Çizelge Üretmek ....................................................................................... 103
5.2.1 Yarı Aktif Çizelge Oluşturmak .......................................................... 103
5.2.2 Aktif Çizelge Oluşturmak .................................................................... 107
5.3 Dolaşımlı Sabit Atölyelerde Sezgisel Yöntemlerle Çizelgeleme .............. 110
6. MATEMATİKSEL MODELLEME İLE ÇİZELGELEME ÖRNEKLERİ .... 117
6.1 Tek Makine Çizelgeleme ........................................................................... 117
6.1.1 Birinci Örnek Model ........................................................................... 117
6.1.2 İkinci Örnek Model ............................................................................. 119
6.2 Paralel Makine Çizelgeleme ...................................................................... 121
7. ÇALIŞMA SORULARI .................................................................................. 124
KAYNAKLAR .................................................................................................... 133
DİZİN................................................................................................................... 134
ii
ÖNSÖZ
Üretim çizelgeleme temel olarak “hangi iş hangi makinede hangi sırada
yapılacak” sorusuna yanıt arar. Ancak bu çizelgeyi yaparken makinelerin en
ekonomik, en hızlı, en az kayıpla vb. kullanılmasını amaçlar. Dolayısıyla sorunun
optimum yanıtını ya da yanıtlarını bulmak kolay bir iş değildir. İş sayısı ve
makine sayısı arttıkça karmaşıklığı üssel olarak artar. Bu bağlamda üretim
çizelgeleme problemleri literatürde birçok araştırmacı tarafından çalışılmış ve
halen çalışılmaktadır.
Belirli koşullara sahip durumlarda üretim çizelgeleme problemlerine optimum
çözüm getiren kurallar, yöntemler olduğu gibi, diğer birçok durumda probleme
özel yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bu kitapta ele alınan konular üretim çizelgeleme
konusunda geliştirilmiş genel geçer yöntemler, kurallar, metotlardır.
Bu kitabın ortaya çıkış noktası üretim çizelgeleme konusundaki Türkçe kaynak
sıkıntısıdır. Kitabın asıl amacı öğrenciye üretim çizelgeleme konusunda Türkçe
kaynak sağlamaktır. Bununla birlikte üretim sektöründe çalışan meslektaşlarımın
pratik çözümler bulabilecekleri ya da kendi problemlerine özel çözümler için çıkış
noktası bulabilecekleri bir kaynak olmasını umuyorum.
Kitap yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde üretim çizelgelemenin
tanımı, karmaşıklığı, çizelgeleme terimleri ve açıklamaları verilmiştir. Bu
bölümün amacı üretim çizelgeleme konusunda hiç bilgisi olmayan okuyucuya
kitabın geri kalan kısmından faydalanabilmesi için genel bir giriş yapmak ve bilgi
vermektir.
İkinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerde ise sırasıyla tek makineli, paralel
makineli, akış tipi atölye dolaşımlı sabit atölye üretim sistemleri ele alınmıştır. Bu
sistemlerde en bilinen durumların bazıları için optimum çözüm yaklaşımları,
optimum çözümü olmayanlar için sezgisel çözüm yaklaşımları örnekleriyle
anlatılmıştır.
Bu üretim sistemlerinde herhangi bir çizelgeleme problemine optimum çözüm
bulabilmek için önceki bölümlerde yer verilen yöntemler dışında matematiksel
modelleme
de
kullanılabilir.
Altıncı
iii
bölümde
matematiksel
modelleme
kullanılarak çizelgeleme örnekleri verilmiştir. Yedinci ve son bölümde ise tüm
kitabın içeriğini kapsayan çalışma soruları yer almaktadır.
Kitaptan faydalanacak değerli öğencilerimin, meslektaşlarımın geri bildirimlerinin
sonraki baskılarda kitabın olumlu yönde gelişmesine katkıda bulunacağını
belirtmek isterim.
Son olarak bu kitabın ortaya çıkması ve yayınlanması sürecinde emeği geçen,
bana fikir veren ve destek olan eşime, aileme, Celal Bayar Üniversitesi Rektörü
Prof. Dr. Mehmet Pakdemirli’ye, Celal Bayar Üniversitesi yayın komisyonu
üyelerine, basım ünitesi çalışanlarına ve tüm meslektaşlarıma teşekkürlerimi
sunarım.
Saygılarımla,
Temmuz-2013-Manisa
Pınar Mızrak Özfırat
iv
Download

Üretim Çizelgeleme - e-yayın kitaplar