Ders konuları
BİY 4547 ETOLOJİ
GİRİŞ,TARİHÇE VE TEMEL KAVRAMLAR
I. Hafta
Etolojinin (Hayvan davranışları bilimi) tarihsel gelişimi
II. Hafta
Davranış araştırmalarında kullanılan yöntemler
III. Hafta
>>> devam
IV. Hafta
Davranışların sinirsel ve hormonal denetimi
V. Hafta
Davranışların sınıflandırılması
VI. Hafta
ARA SINAV
VII. Hafta
Doğuştan birlikte getirilen (kalıtsal) davranışlar
VIII. Hafta
>>> devam
IX. Hafta
>>> devam
X. Hafta
Sonradan kazanılan (öğrenilmiş) davranışlar
XI. Hafta
>>> devam
XII. Hafta
>>> devam
XIII. Hafta
Hayvanlarda görülen toplumsal davranışlar
XIV. Hafta
>>> devam
Ekim 13
Beklenen Öğrenme Kazanımları

Franck, D. 1984: Verhaltensbiologie-Einführung in die Ethologie, Dtv
wissenschaft.

Halliday, T. ed., 1994: Animal Behaviour, Uni. of Oklahoma press.

Sherman , P.W., Alcock, J. eds., 2001: Exploring Animal Behaviour, Sinauer ass.

Engels W. 1990. Social Insects. Springer-Verlag Berlin
 Hayvan davranışlarını içgüdü ve öğrenme
temellerine dayalı olarak değerlendirebilme
İç güdü ve davranış arasındaki ilişkiyi açıklayabilme

Öğrenme ile kazanılan davranışların hayvan türleri
açısından önemini yorumlayabilme
2
Önerilen kaynaklar
Dersin sonunda öğrenci;

Doç. Dr. Hasan KOÇ

İç güdü ve öğrenme ile kazanılan davranışları
karşılaştırabilme

Şahin R. Hayvanlarda Sosyal Davranışlar

Hayvan davranışlarının anlaşılabilmesi için deneyler
tasarlar.

Dawkins, M. S., Hayvanların Sessiz Dünyası, Tübitak Popüler Bilim Kitapları 100.
Kitabı, 286 sayfa, 1999.

Çakıroğlu, D. & Meral, Y., Etholoji (Hayvan Davranışları), Medipres Yayınevi,
2006

Cengiz, F. (2002). Etholoji. U.Ü. Veteriner Fakültesi Yayınları, Bursa

Barnard, C. (2004) Animal Behaviour. Harlow: Pearson Education Limited.1111
 Hayvan Davranışlarının türlerin seçilimindeki
önemi konusunda değer biçebilme

Hayvan davranışlarında av avcı ilişkisini
yorumlayabilme

Sosyal davranışların hayvan türlerine
kazandırdıklarını değerlendirebilme
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
3
Sınav tarihi ve katkı oranları
Ekim 13
Doç. Dr. Hasan KOÇ
4
Etoloji?
 Hayvanlarda çeşitli iç ve dış uyarıların
etkisiyle meydana gelen davranışları
bilimsel yöntemlerle inceleyen ve
onları çözümlemeye çalışan bilim dalı.
veya
diğer
adıyla
karşılaştırmalı hayvan davranışları
bilimi; özelikle XX. yy. ilk yarısında
önem kazanmaya başlamış bir bilim
dalıdır.
 Etoloji
BİY 4547
Etoloji
(2002 4)
Ara Sınavı
08 Kasım
Yarıyıl Sonu Sınavı
 Etoloji günümüzde; psikoloji, ekoloji,
23-27 Aralık
genetik ve evrim arasında bağlantı
kurarak insanın da içinde bulunduğu
tüm canlıların toplumsal davranışlarını
biyolojik temellere dayandırarak
inceler.
02 – 15 Ocak 2014
Katkı Oranları
(TULK A)
% 30
Ekim 13
Ödev
Ta r i h v e S a a t l e r i
% 20
Doç. Dr. Hasan KOÇ
% 50
5
1
Tarihçe
Tarihçe
 Hayvan davranışları ile ilgili

gözlemler çok eskilere
dayanır.


Yunan düşünürlerinden Aristoteles (M.Ö. 384322) Hayvan Hikayeleri adlı eserinde:
kavgada bir horozu yenen tavuğun, horoz gibi
ötmeye başladığını ve diğer tavuklarla
çiftleşmeye kalkıştığını yazar.

Köpeğin evcilleştirilmeye
başladığı M.Ö. 16000
yıllarına

Hatta avcı insan
topluluklarının avlarını
izlemeleriyle
Çeşitli hayvan türleri üzerinde günümüz
gözlemleriyle doğrulanan bir gözlem olmakla
birlikte bu dönemde aşağıdaki gibi gerçek dışı
gözlemlere de rastlanmaktadır.

Romalı ozan Virgillius (M.Ö. 70-19), Georgica
adlı eserinde
 Tüm bunlara karşılık etoloji
kısrakları çoğunlukla bir demet rüzgarın gebe
bıraktığını söyler.

ile ilgili yazılı belgeler çok
daha yenidir.
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
7
Tarihçe

 Mekanikçililer;
Hayvanların insanlarla aynı yapı
taşlarından oluştuğunu, dolayısı ile onların
davranışları gibi iç dünyalarının da
(ruhları) insanınkine benzemesi gerektiğini
savunurlar.

Dirimselciler;

İlke olarak ruh ve bedenden bağımsız bir
“yaşamsal gücün” varlığını ileri sürerler.

Önde gelen savunucularından Aristoteles,
hayvanların insanlaştırılmasına karşı
çıkmaktaydı.

Dirimselciler hayvan davranışlarında iç
güdülerin etkisini sürekli olarak
vurgulamakla birlikte, onların kaynağını
“yaşam gücü”, “tanrısal güç”, “doğa gücü”
gibi salt düşünsel kavramlara
dayandırıyorlardı.
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
Hayvanların yapısal gelişimleri gibi
davranışlarının da süregelen uzun bir
zamanın ürünü olduğunu, çok sayıda
basit davranışın birleşerek karmaşık
davranışları oluşturduğunu
vurgulamıştır.

İçgüdünün nesnel tanımını ilk kez
yapmış: temelinde kalıtım düzeneği
bulunan karmaşık yapılı tepkelerden
oluşmaktadır.

İçgüdülerin oluşum yollarının aynı
soydan gelen akraba türler arasında
aranması gerektiğini belirtmiş.

Ekim 13
Canlılardaki –örneğin içgüdüiçsel etmenleri dışlayarak,
yalnızca gözlenebilir dış uyarılarla
ve bunların davranışlar üzerindeki
etkileriyle ilgilenmektedir.

“Ruhsuz bir psikoloji” ile
uğraştıklarını söylemektedirler.
arasındaki tartışmalar özellikle
içgüdü kavramı üzerinde
yoğunlaşarak yüzyıllar boyunca
süregeldi.
9
 Condilac (1715-1780)
 Duygulara İlişkin Bilgiler
ve Hayvanlara İlişkin
Bilgiler adlı eserlerinde
içgüdülere karşı
çıkıyordu.
 Reimarus (1694-1768)
 Örümceklerin ağ örüp
avlanmalarına ilişkin
gözlemlerine
dayanarak içgüdüleri
savunuyordu
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
10
Tarihçe
“Doğal Seçilim Yoluyla Türlerin
Oluşumu” adlı eserinde tüm canlıların
milyonlarca yıllık bir süreç içinde doğal
seçilim yoluyla basitten karmaşığa doğru
bir gelişim gösterdiğini belirtmişti.


 Görüldüğü gibi çeşitli akımlar
Charles Darwin (1809-1882)

8
Tarihçe
Atomcular;

Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
 Öğrenilenlerin gelecek kuşaklara
geçebileceğine (psikoLamarkçılık)
şiddetle karşı çıkan Whitman:

İçgüdüsel davranışların türleri
sistematik ayırmada
kullanılabileceğini,

hatta kimi zaman morfolojik
özelliklerden daha önemli
olabileceğini vurgulamıştır.

Böylece karşılaştırmalı hayvan
davranışları bilimini yeniden kurmuş.
“Karşılaştırmalı Hayvan Davranışları
Biliminin temel taşı”
Doç. Dr. Hasan KOÇ
11
Ekim 13
Doç. Dr. Hasan KOÇ
12
2
Tarihçe
Tarihçe
 Karşılaştırmalı hayvan
davranışları biliminin doğa
bilimleri arasındaki yerini
almasında hayvanların
çevreleriyle olan ilişkileri
konusundaki çalışmalarıyla
Uexküll (1864-1944) ve
 Davranışçılık;
Mekanikçi görüşün bir uzantısı olarak ABD’de ortaya çıkmıştır.

Kurucusu J.B. Watson (1879-1958), en önemli savunucularından
birisi B.F. Skinner (1874-1859) olarak bilinmektedir.

Özellikle öğrenme psikolojisi ile uğraşan davranışçılar, her şeyin
sonradan öğrenildiğini, iç güdülerin yalnızca dirimselcilerin
düşüncesi olduğunu savunuyorlardı.
Ekim 13
Doç. Dr. Hasan KOÇ
terimini günümüzdeki
anlamıyla ilk kez
kullanarak
tanımlamıştır.
 Etoloji: evrimin doğal
 özellikle Berlin Hayvanat

 Heinroth; etoloji
bahçesi yöneticisi Heinroth
(1871-1945) önemli katkılar
da bulunmuşalrdır.
13
seçilim kuralına uygun
oluşan ve kalıtım
yoluyla süregelen
davranışları,
karşlaştırmalı olarak
inceleyen bilim dalıdır.
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
Julian HUXLEY (1903-1989)
Konrad Lorenz
 Yeni Darvincilik;
 Kurucusu Huxley ile birlikte Lorenz Heinroth’un
çalışmalarını deva“Karşılaştırmalı Hayvan
Davranışları Biliminin” m ettirerek yerleşip
tanınmasını sağlamışlardır.

Az gelişmiş hayvanlarda davranışların tümüyle içgüdüsel olduğu, buna karşılık yüksek yapılı
hayvanlarda ve insanlarda davranışların sonradan öğrenme yoluyla kazanıldığını görüşüne ve
içgüdünün incelenemeyeceği düşüncesine karşı çıkmıştır.

İnsanında içinde bulunduğu hemen her hayvan türünün doğuştan birlikte getirdiği içgüdüsel
davranışlar yanında, öğrenme yoluyla elde ettiği davranışlara da sahip olduğunu savunmaktadır.

Kimi içgüdüsel özelliklerin öğrenme ile pekiştirilebildiğini vurgulamıştır. Ona göre kuşlar yuva
yapmayı iç güdüsel olarak bilirlerse d daha sağlam yuva yapma yeteneğini zaman içinde
kazanırlar.

Etolojiyi, psikolojinin etkisinden uzaklaştırarak bu bilim dalına bir çok terim kazandırmıştır.
Ekim 13
Doç. Dr. Hasan KOÇ
15
The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973
Doç. Dr. Hasan KOÇ
Ekim 13
14
16
TEMEL KAVRAMLAR
 Davranış:
 "for their discoveries
concerning organization and
elicitation of individual and
social behaviour patterns"
Canlıların
gözlenebilir
devinimleri,
duruş
biçimleri ve
çıkardığı sesler.

Örneğin kurbağanın avlanma davranışı
 Davranım:
Birbirini
davranışın
bütünlüğünü
devinim parçaları.

izleyerek
oluşturan
Örneğin kurbağanın avlanma davranışı
“ava yönelme”, “sıçrama” ve “dil vuruşu”
davranımlarından oluşur.
 Davranış dağarcığı: bir hayvan türüne
özgü tüm
gösterimi

Niko Tinbergen
Ekim 13
Konrad Lorenz
Doç. Dr. Hasan KOÇ
davranımların
eksiksiz
Örneğin çıkardığı seslerin tamamı
Karl von Frisch
17
3
Davranış
Ecology
Movement
Population Biology
Evolutionary
Biology
Vocalization
Genetics
Sociobiology
Ethology
Colour change
Endocrinology
Chemical release
Ekim 13
Neurophysiology
Doç. Dr. Hasan KOÇ
19
Doç. Dr. Hasan KOÇ
21
Physiology
Bittiiiii
Ekim 13
4
Download

1.Giriş (PDF) - Hasankoc.net