AVİYONİK TEKNİSYENLİĞİ LİSANS PROGRAMI
Yrd.Doç.Dr.Ahmet G. PAKFİLİZ
Atılım Üniversitesi SHYO
Uçak Elektrik-Elektronik Bakım Bölümü
Öğretim Üyesi
Türkiye’de havacılık 2000’li yılların başından itibaren hızlı bir gelişim ivmesi kazananmıştır. Bu kapsamda
2002 yılında toplam 532.531 olan havayolu trafiği, 2011 yılına kadar %150,10 büyüyerek 1.331.835’a
ulaşmıştır [SHGM 2012]. Bu hızlı gelişim havacılık ile bağlantılı iş dallarına yönelimi arttırmıştır. Türkiye’de
Havacılık alanındaki kalifiye işgücündeki arz talep dengesinin kurulabilmesi için sivil havacılık eğitim
kurumları sayısında önemli artışlar yaşanmıştır. Üniversitelerin 2013-2014 akademik yılı programları
kapsamında, sivil havacılık alanındaki toplam 12 bölüm için 4.952 kontenjan açılmıştır [EREL C. 2013].
Bu kapsamdaki istihdam türlerinden Uçak Bakım Teknisyenliği tercih edilen bir meslek olarak karşımıza
çıkmaktadır. Uçak Bakım Teknisyenliği’nin bir alt dalı olan Aviyonik (Uçak Elektrik ve Elektroniği)
Teknisyenliği, yazılım ile desteklenen karmaşık elektronik sistemlere hakimiyeti, gelişen teknolojiyi takip
etmeyi ve belirli standartların sürekli korunmasını gerektirmektedir. Hem sivil hem de askeri alanlarda
çalışma imkanı bulan aviyonik teknisyen (AT)’leri belirli eğitim ve yeterliliklerden geçerek hat ve depo
seviyesinde aviyonik komponentlerin tamir ve bakımını belirli standartlarla gerçekleştiren bakım
personelidir. Türkiye’de AT’leri yakın zamana kadar Endüstri Meslek Liseleri’nin elektrik ve elektronik
bölümü mezunlarından seçilmekte, iş başı eğitimi ile sektöre kazandırılmaktaydı. Ayrıca 1990’lı yılların
ortalarından itibaren açılan 9 adet Uçak Bakım Teknisyenliği Endüstri Meslek Lisesi 354 öğrenci kontenjanı
ile anılan adaptasyon sürecinin kısaltılması için önemli bir adım olmuştur. [EREL C. 2013].
Ancak havacılık endüstrisindeki hızlı gelişme ve kullanılan yüksek teknoloji, sektörde çalışacak kişilerin
lisans seviyesinde yeterliliği olması gerekliğini göstermiştir. Dünya’nın havacılıkta önde gelen ülkelerinde
oluşan bu ihtiyaç, Türkiye tarafından da benimsenmiş ve öncelikle devlet üniversitelerinde, ardından vakıf
ve özel üniversitelerinde açılan aviyonik teknisyenliği lisans programlarından mezun olan bakım
teknisyenleri Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA)’nın uygunluk kriterlerini [EC No 2042/2003] de
sağlayarak meslek hayatına atılmaya başlamıştır.
AT’leri hava araçları ile ilgili bakım birimlerinde çalışabilmek için SHY-66 Kategori B2 lisansı almak
zorundadırlar [SHY 66-01]. Bu lisansın alınması için SHY-145 veya SHY-M belgesine sahip bir kuruluşta belirli
bir süre çalışmaya ilave olarak EASA’nın referans dokümanında [EC No 2042/2003] özetlenen modüllerle
ilgili olarak gerekli sınav notunu almaları gerekmektedir. Bu durumda; “AT’lerin mesleki ve teorik
yeterlilikleri için ihtiyaç duyulacak müfredatın içeriği nasıl olmalıdır” sorusu gündeme gelmektedir.
AVİYONİK TEKNİSYENLERİNİN GÖREV ALANLARI
AT’leri uçan platformlarına hizmet veren farklı seviyedeki bakım birimlerinde görev alırlar. Bakım
birimleri genel olarak üç ana başlıkta toplanır. Bunlar; hat seviyesi bakım (O-Level), ara seviye bakım (ILevel) ve depo seviyesi bakım (D-Level)’dır. Bakım seviyelerinin tanımlanması organizasyonel olarak farklılık
gösterse dahi, genel hatları ile bu seviyeleri içerir. Hat seviyesi bakım, uçan platformların alt seviyedeki
arızalarının çözümlenmesinde ve uçuşların sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir yer tutar ve AT’lerin
mesleki anlamda ilk çalıştıkları kısımdır. Ara seviye bakım, depo seviyesi bakım merkezlerinin sayısının az ve
operasyonel bölgeye uzak olduğu durumlarda uçuş faaliyetlerinin sürekliliğinin sağlanmasını amaçlayan,
1
daha üst düzey bakım birimleridir. Ancak her organizasyonda bulunmamaktadır. Depo seviyesi bakım
merkezi ise tüm organizasyonlarda faaliyet gösteren, en üst düzey bakım birimleridir. Depo seviyesi
bakımda hat seviyesinde giderilemeyen arızalar ile, uçan platformların serviste kalma süresini arttıran planlı
bakımlar gerçekleştirilir. Depo seviyesi bakımda uçan platformların tiplerine göre ileri düzeyde eğitim almış
tecrübeli ve meslekte temayüz etmiş AT’ler görev alır. Çalışılan bakım seviyelerinin hepsinde aynı
standartlar uygulanmakla birlikte, farklılık kullanılan test ve ölçü aletlerinde, bremzelerde, tamir ve bakım
yetkilerinde ve bilgi seviyesinde olmaktadır.
AT’LERİN EĞİTİM İHTİYAÇLARI
AT’lerin eğitim ihtiyaçları temel anlamda 2 ana başlıkta incelenebilir. Bunlardan birincisi EASA
standartlarında istenilen eğitim ihtiyaçları ile görev alanında beklenilen ihtiyaçlardır. EASA tarfından
tanımlanan ihtiyaçlar ilgili referansta seviyeleri ile belirtilmiştir [EC No 2042/2003]. Eğitim ihtiyaçlarının
ikincisi ise AT’lerin meslek hayatlarına girişlerinde ihtiyaç duyacakları ve göreve oryantasyona ihtiyaç
göstermeyecek veya çok kısa bir oryantasyon dönemi içinde adaptasyonu sağlayabilecek temel bilgilerdir.
Bu temel bilgiler; onları hem lise mezunu, hem ön lisan mezunu teknisyenlerden, hem de diğer meslek
gruplarından olup kendi imkanları ile EASA standartlarını kazanmış kişlerden farklılığını ortaya koyacak
şekilde olmalıdır. Eğitim ihtiyaçlarını ayrı ayrı olarak incelenmesinde fayda olacağı açıktır.
EASA Standarlarında İstenilen AT Eğitimi
EASA Standartlarına uygunluk kriterlerinin sertifiye edilmesi Türkiye’de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
(SHG)’nce referans dokümana [SHY 66 - 01] göre yürütülmektedir. Anılan yetkilendirme sonucunda AT’ler
SHY-66 Kategori B2 lisansı alırlar ve bu lisans sahibine; aviyonik ve elektrik sistemleri üzerinde yapılmış
bakım faaliyetlerinin sonrasında bakım çıkış sertifikası düzenleyebilme yetkisi verir. Bu lisansın alınması için
SHY-145 veya SHY-M belgesine sahip bir kuruluşta kayıtlı olarak aktif çalışma ve SHY-147 onaylı bir bakım
eğitimi kuruluşunda modül sınavlarında yeterlilik aranmaktadır. Modül sınavları özetle; “Matematik, Fizik,
Temel Elektrik, Temel Elektronik, Sayısal Teknikler ve Elektronik Ölçme Sistemleri, Malzeme ve Donanım,
Bakım Uygulaması, Aerodinamik, Bakımda İnsan Faktörü, Havacılık Mevzuatı, Uçak Aerodinamiği, Yapısı ve
Kontrol Sistemleri” konularını kapsar. [EC No 2042/2003];
Bu sınavlarda yukarıda özetlenen modüllerle ilgili olarak ayrı ayrı sınavlar yapılmakta ve modül
sınavlarına girmek için Aviyonik Teknisyenliği Lisans Programı (ATLP)ndan mezun olmak şartı
bulunmamaktadır. Bu durumda ATLP yukarıda sayılan modül sınavlarından yeterli olmanın ötesinde
mesleğe hazır teknisyenler yetiştirmeyi hedeflemelidir.
Göreve Yönelik AT Eğitimi
AT’leri bilfiil bakım-onarım işlemini gerçekleştirecek, diğer taraftan da lisans seviyesinde almış olduğu
eğitimi zaman içinde yönetici olarak da kullanılmasını sağlayabilecektir. Bu kapsamda AT’leri tecrübelerinin
artmasına paralel olarak yönetici olarak görev alabilecek ve bakım-onarım sistemi süreçlerinde iyileştirme
yapabilecek bir alt yapıya sahip olmasında fayda bulunmaktadır. Bu şekilde bakım hattı optimizasyonunun
sağlanması, verimliliğin artması ve bakıma bağlı uçuş saati kayıplarının minimize edilmesi mümkün
olabilecektir. Bu açıdan bakıldığında lisans mezunu AT’leri Aviyonik Bakım Mühendisliği kavramına
yakınsadığı görülmektedir. Gerçekte de mevcut durumda Üniversitelerde verilen ATLP eğitimlerinin
içeriğine bakıldığında, hafifletilmiş veya bazı derslerden arındırılmış, Elektrik-Elektronik Mühendisliği
eğitiminden farklı olmadığını görülmektedir. Bu eğitimin müfredatında öne çıkan hususlar;



Sadece Modül sınavlarına yönelik olmaması, meslek hayatı da göz önüne alması,
Elektrik ve elektronik kavram ve çözümlerde, tasarım hariç, mühendis seviyesinde teorik alt yapıya
sahip olunması,
Bakım-onarım ile ilgili el merekelerinin en üst seviyede geliştirilmesi,
2


Teorik bilgilerin pratiğe uygulanmasında mühendislik eğitimine göre daha ileride olması,
ATLP eğitiminde elektrik ve elektronik mühendisliğindeki tüm alt disiplinlerin verilmediği, sadece
aviyonik için ihtiyaç duyulan; Aviyonik Sistemler, Sinyal İşleme, Yüksek Frekans Tekniği ve Güç
Elektroniği konularında yoğunlaşılmasıdır.
ATLP EĞİTİM MODELİ
ATLP eğitimde yetiştirilecek olan kişilerin meslek hayatlarının başlangıcında doğrudan uygulamacı birer
teknisyen, ilerleyen aşamalarda ise sırası ile planlayıcı, koordinatör ve yönetici olması planlanmalıdır. Bu
amaç için yetiştirilecek AT eğitimlerinin özeti aşağıda verilmiştir.
1. ATLP’nin ilk yılında yüksek matematik, temel fizik ve havacılığa giriş derslerini alırlar. Birinci sınıfta
alınan eğitim sonraki üç yıla temel teşkil eder.
2. Eğitimin ikinci yılında temel Elektrik-Elektronik Kavramları ve temel havacılık dersleri öğretilir. Bu
kapsamda;
- Devre analizi ve teorik müfredata paralel olarak laboratuvar çalışmaları,
- Elektronik Devreler ve teorik müfredata paralel olarak laboratuvar çalışmaları,
- Teknik rapor yazma kurallarının öğrenilmesi,
- Temel Aviyonik Atölye Çalışması: Hassas lehimcilik, elektronik kart arıza bulma teknikleri, kablolama
teknikleri, kablo sonlandırma, temel kart uygulaması,
- Elektromanyetik, termodinamik ve aerodinamik dersleri. Böylece ALTP’nin ikinci yılının sonunda
temel teorik bilgiler kazanılmış ve el merekelerinin temeli atılmış olur.
3. Eğitimin üçüncü yılında teorik bilgiler tamamlanması ve hangarla ilgili çalışmalara başlanması
öngörülmektedir. Bu kapsamda;
- Sayısal devreler ve çalışma prensiplerinin teorisinin verilmesi, uçaklardaki ana bilgisayar ve ağ
yapısının tanıtılması,
- Statik güç dönüşümü, uçakta kullanılan güç kaynakları ve elektrik motorlarının teorisinin ve uygulama
prensiplerinin öğrenilmesi, Laboratuvar ortamında uçak güç sistemlerine (batarya, güç kaynakları) ve
elektrik motorlarına ait uygulama pratiği yapılması,
- RF teknolojisi ve anten teorisi, RF kartlarda arıza tespiti ve arıza giderilmesi pratiğinin yapılması,
- Aviyonik Sistemelerin görev ve fonksiyonları ile yapılarının öğretilmesi, laboratuvar ortamında
aviyonik komponentlerin fonksiyonel olarak ve elektriksel davranışlarının ölçüm aletleri kullanılarak
incelenmesi ile havacılık mevzuatı ve uçuş teorisi dersleri.
4. Eğitimin dördüncü yılında öğrenilen teorik bilgilerin uygulamaya dökülmesi ve hangar çalışmalarına
ağırlık verilmesi önem arz eder. Bu yılda alınacak teorik dersler kısıtlı, uygulama dersleri ise fazladır;
- Kontrol teorisi, temel haberleşme teorisi ve labarotuvar çalışmaları,
- Uçak üzerinde kablolama çalışılmaları ile aviyonik sistemlerinin birbiri ile olan entegrasyonu, uçak
üzerindeki yeri, arıza tipleri ve tamir metotları uygulamalı olarak hangarda verilmesi,
- Uçak elektriği ve güç kaynaklarının uçak üzerinde incelenmesi ile arıza tipleri ve tamir metotları
uygulamalı olarak hangarda verilmesi,
- Değişik motor tiplerinin verimliliğini arttırmak için kullanılan motor kontrol elektroniği uçak üzerinde
incelenmesi, arıza tipleri ve tamir metotlarının hangarda çalışılması,
- Teknik emir okuma ve raporlaşma ile ilgili pratik çalışmaların gerçekleştirilmesi.
Eğitim içeriğinden görülecegi üzere edinilen kazanım, uçak bakım onarımı için teorik bilgisi yeterli, bu
kapsamdaki el merekesi gelişmiş ve göreve hazır kalifiye teknisyen yetiştirilmesi için yeterli olduğu
değerlendirilmektedir.
ATLP EĞİTİM MODELİ İÇİN GEREKEN ALT YAPI İHTİYAÇLARI
3
Yukarıda verilen müfredatın gerçekleştirilebilmesi için SHY-147 onaylı bakım eğitimi belgesine sahip
eğitim kurumunda bulunması gereken alt yapı ihtiyaçları müteakip maddelerde sunulmuştur;
- Havacılık sektöründe çalışmış ve akademik kariyerleri olan öğretim görevlileri,
- İş tecrübesi yüksek ve gerekli standartlara sahip eğitici teknisyenler,
- Tam donanımlı; devre, elektrik makineleri ve RF laboratuvarları,
- Kart arıza tespiti ve onarımı uygulamalarında kullanılmak üzere arıza tespit cihazları, uçak bakımonarım birimlerini modelleyebilecek şekilde bir atölye donanımı (mikroskop, profesyonel lehim seti, ESD
masalar, gerekli aletler),
- Aviyonik cihazların bir arada bir protokol ile çalıştığı laboratuvar seti (hot-mock-up),
- Tam donanımlı eğitim hangarı ve üzerinde teknisyen eğitimi verilebilecek ve aviyonik donanımları,
ana bilgisayarı ve ağ protokolü çalışan hava araçları,
- Eğitimin verilmesi ve değerlendirmelerin yapılması sürecini değerlendiren ve geliştiren bir kalite
güvence yapısına sahip olmak.
SONUÇ
ATLP eğitimi ile hem EASA standartlarını [EC No 2042/2003] sağlayarak SHY-66 Kategori B2 lisansı
alabilecek, hem de hava aracı bakım birimlerinde kısa bir oryantasyon süreci ardından çalışabilecek
yeterlilikte teknisyen yetiştirilmektedir. ATPL eğitiminde tasarım içermeyen teorik eğitimin öncelikle
labaratuvar çalışmalarıyla pekiştirilmesi, ardından hava aracı ve hangar kompleksinde öğrenilen bilgilerin
uygulamaya dönüştürülmesi ile teorik olarak yeterli, uçan platformları, elektriksel yapılarını ve aviyonik alt
sistemleri tanıyan, bunlara ait arızaları bulabilen ve bu arızaların giderilmesi konusunda yetişmiş ve zamanla
yönetim kademelerine gelebilecek Aviyonik Teknisyenleri sektöre kazandırılmaktadır.
Kaynaklar
EREL C., SALDIRANER Y., “Türkiye’de Sivil Havacılık Eğitimleri”, Havacılık, Savunma Teknolojileri ve Strateji
Dergisi, sayı: 097, Ağustos 2013, sf.66-73.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) 2011 yılı Faaliyet Raporu, Mayıs 2012.
Official Journal of the European Union, Commission Regulation (EC) No 2042/2003, 20 Nov.2003.
Hava Aracı Bakım Personeli Lisans Yönetmeliği (SHY 66 - 01).
4
Download

Dosyayı İndir - Atılım Üniversitesi Açık Erişim Sistemi