MiR' ATü'l-MAKASI D
BİBLİYOGRAFYA :
Ahmed . Ri fat, Mir'a(ü '1-makasıd, İstanbul
1293; Harputlu İshak Efendi, Kaşifü 'i-esrar ue
dafiu '1-eşrar, İstanbul 1291 ; J. K. Birge, The Bektashi Order of Deruishes, London 1965, s. 81;
a.e.: Bektaşilik Tarihi (tre. Re ha Çamuro~ lu). İs­
tanbul 1991, s. 94; Salih Çift, "1826 Sonrasın­
da Bektaşilik ve Bu Alanla İlgili Yayın Faaliyetleri" , Cl lu dağ Üniversitesi ilahiyat Fakültesi
Dergisi, Xll/1 , Bursa 2003 , s . 259-267; Mustafa Kara , "İshak Efendi, Harputlu ", DİA, XXII,
531.
SALiH Ç iFf
li]
r
L
MİR'ATÜ'l-USÜL
(J,_.,Yl öf_,o)
Molla Hüsrev'in
(ö. 885/ 1480)
fıkıh usulüne dair eseri.
_j
Müellif. önce Mir]fatü'l-vüşul ila 'iloldukça muhtasar bir
eser kaleme alm ı ş (İstanbul 1262, 1267,
1273,1275,1288,1290,1291,1 305,1307,
1308,1310,1311 , 1321 , 1331; Kahire 1320).
daha sonra anlaşılmasında güçlükler ortaya çıkı n ca bunu Mir'dtü'l-uşul ii şer­
bi Mir]fdti'l- vüşul ismiyle şerhetmiştir.
Bir mukaddime ile iki bölümden (maksad)
meydana gelen eserin mukaddimesinde
usul-i fıkıh ve fıkıh tanımlarının ardından
fıkıh usulünün konusu ve faydaları anlatı lmaktadır. Fıkhl hükümlerin delillerine
tahsis edilen biriıiti bölüm dört ana başlı­
ğa (rükün) ayrı lmış ve sırasıyla kitap, sünnet, icma ve kıyasa yer verilmiştir. Kitap
ve Sünnet arasında ortak olan konular geniş biçimde işlenmiş, önceki diniere ait
hükümlerin ve sahabi kavlinin hüccet oluşu bahisleri sünnet başlığının sonunda,
istihsan delili kıyas konusunun içinde ve
istishab delili bu başlığın sonunda ele alın­
mıştır. İkinci bölüm hükümlerle i)gili olup
hüküm, hakim, mahkum bih ve -ehliyet
meselesinin ayrıntılı biçimde incelendiği­
mahkum aleyh konularını ihtiva eden dört
ana başlığa ayrılmıştı r. Eserin Mtimesinde ict ihad, özellikle ictihadda hata ve isabet meselesi tartışılmıştır. Molla Hüsrev
Mir' d tü '1-uşul'ün özelliklerini belirtirken,
yararlandığ ı yirmi sekiz usul ve für u ki tabının adına işaret eden edebi bir üslup
kullanır. Gerek bu eserler gerekse faydalandığı diğer kaynaklar Hasan Özket tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinde
tesbit edilmiştir (Molla Hüsrev ve Mir'atü 'l-usCıl Adlı Eserinin Kaynakları, s. 31,
48-70). Eserde müellif ele aldığı meselelerde kendi tercihini belirtirken karşı görüşe ve delillerine de temas ederek bunları tartışır (kendi tercihleriyle ilgili örmi'l-uşul adıyla
148
nekler için bk. a.g.e., s. 39-41 ). Tartışma ­
larda nakli delillerden ziyade akli delillere yer verilmesi dikkat çekımekted ir. Veciz ve sade bir üslupla yazılan Mir'atü'luşul Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş (Uzun ç arşılı , s. 22)
ve defalarca basılmıştır (İstanbul121 7,
1262, 1272, 1273, 1282, 1296,1304, 1310,
1321 ; Kahire 1289).
Haşiyeleri. Mevlana Mehmed İzmlrl.
lfaşiye
'ald Mir'dti'l-uşul (1-11 , Bulak
125 8, 1262; İstanbul1262, 1285, 1296,
1302 , 1304, 1309; eserin en hacim li ha ş i­
yel erinden olan bu çalı ş mada özellikle kelam ve mantık kav ramları ile Arap grameri ne dair konularda geniş aç ıklamal ara yer
verilmektedir); Hamid b. Mustafa el-Konevi, lfdşiye 'ald Mir'dti 'l- uşul (İstan ­
bul 1280) ; Tarsusl Mehmed Efendi, lfdşiye 'ald Mir'dti 'l-uşul (İstanbul 1267,
1289, 1304 , 1309, 1312, 1317); Abdürrezzak b. Mustafa ei-Antakl, lfdşiye 'ald
Mir'ati'l- uşul (İ s tanbul 1279, 1289, Tarsfi si'nin ha ş i yesiyle birlikte); Hoca Mustafa b. Abdullah ei-Vidinl. Ta]frirü 'l-Mir'at
(fjaşiye 'ala Mir'ati 'l-uşCıl, İstanbul ı 297,
13 ı ı) ; Eyyublzade Mustafa. Miftd]Ju 'l]Juşul li-(fi şerf:ıi)Mir'ati'l- uşul (Süleymaniye Ktp ., Hamidiye, nr. 440; Nuruosmaniye Ktp ., nr. 1322, 1323; Ragıb Pa şa
Ktp ., nr. 393 ); Ebu Sai d Hafldü'n-Nisarl.
Vesiletü'l-vüşul ild mesd'ili'l-uşul (Süleymaniye Ktp ., Hamidiye, nr. 425) .
Mir'atü'l-uşul, Ahmed Hamdullah b.
İsmail Hamid Ankaravltarafından Mu]J.taşaru Mir'dti'l-uşul adıyla ihtisar edilmiş (Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 443,
müelli f h attı , Beyaz ıt Devlet Ktp., Bayezid,
nr. 6049; AtıfEfendi Ktp., nr. ı 723; iü Ktp .,
nr. 1298), eserin met ni olanMir]fdtü'lv üşul'ü Osman b. Must afa ei-Geliboll
Teshilü Mirkati'l-vüsul ila ilmi'l-usul
(İstanbul ı
BİBLİYOGRAFYA :
Molla Hüsrev,
liJ
ı
L
il k Iki sayfası
MİRDAS b. ÜDEYYE
( :\i.:ı l U-! ..,.. ı .:ı_,o )
Basra Hariciliği'nin
önde gelen liderleririden.
~'-'f") 'ı:li'~~
•ii?'J " ı~ it•. -:ciı'Jr-,;"J/' ~:,;'.il-!'
.l(!~ti'Jr·~~~~,ıı, ;_.:.ıı, , -:'~'{;thJ•
4-f.=.;-V~''.;..:-'JJJ'G(':'.i)lı, ;.].I}J•~ı
ifJ ,~~~,.,~~v (Y.ı.f;; ';.t~~·!..:t»'(;,--:~~"''~
- ~~~~~~~~~ı,ı.-.'·\J~~~"":ır-r.~·
(SOieymaniye Ktp.,
Hamidiye, nr. 4 25)
FERHAT KoCA
(~;J_.;...-f,......,~i,.~.).;.:_,,h (.U;•~;_mı
"-'"u'·,..,,,.;,,
.• ,
hasiyenin
Mirka-
_j
Kaynaklarda daha çok künyesi Ebu Bilal ile anılır. Üdeyye annesi yahut büyük
annesinin ismidir. Baba tarafından Temlm kabilesinin Rebla ei-Vusta diye de
bilinen ve Harici hareketine çok sayıda lider veren Rebl a b. Hanzale b . Malik b.
Zeyd koluna mensuptur. Hakkındaki ilk
bilgiler. kardeşi Urve ile birlikte Hz. Ali'nin Muaviye ile yaptığı Sıffln Savaşı'nda
onun yanında yer alması. taraflar arasın­
da mütar eke yapılıp mesele hakemiere
bırakılınca bu çözüme şiddetle karşı çı-
~~,·~UJ'"'-"'...:.uı~J,iı,
~.
. . • -r. ' '?!ll
adlı
şer/:ıi
Ebu Biliii Mirdas b. Hudeyr
b. Amr et-Temimi ei-Hanzali
(ö. 61!681)
:...:'JJJ~ı:;ıJJ,...ıuL4luı..,.4;:...(ııı\•!.»0 u •
!PI.iıv;;~~,ı:;. 11,pti.;;.· ~'V'lJ.iü
·).(~;J.i;-'.J~....,..;oıı,Jı;.i"tl:.o:("f;v-A-'Ii \
Vesiletü 'l-vüşul
ila mesa'ili'l·uşul
fi
kuk Felsefesi (tre. Hü seyin Atay). Ankara 1985,
tercüme edenin g i rişi , s. 172-174; Ahmet Özel,
Hanefi Fıkıh Alim leri, Ankara 1990 , s . 102103; Ali Toksarı. "Molla Hüsrev' in Hadis ve
Peygamberlerin içtihadlan Hakkındaki Bazı Görüşleri", Molla Hüsrev Mehmet Efendi: 14001480 (h az. Ahmet HulGsi Köke r). Kayseri 1992,
s. 97-1 08; Ali Rıza Karabulut, "Molla Hüsrev'in
Eserleri", a .e. , s. 129-131 ; Hasan Özket, Molla
Hüsrev ve Mir'ii.tü 'l-usül Adlı Eserinin Kaynakları (yüksek li sa ns tezi , 1992 ), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, tür.yer.
}'J/.::ı,....ıi:J():iı~'.~J)IH).~(v\<;,.:Jf
vazdı ğ ı
Mir'atü 'l- uş ül
ti'l-vüşül, İstanbul 1296; Keşfü '?·?Unün, ll , 1657;
f2:a/:ıu'l-meknün, ll, 457; Brockelmann, GAL, ll,
293; Suppl., ll , 317; Uzunçarşılı , ilmiye Teşkila­
tı, s. 22, 230; Abdülvehhiib HaliM. İslam Hu-
. fl.\j'ı"':',..:>.uıtJ•fl(t'iut1 '~ı!_.,.ı'
,y,~·~e~ıı(#Jı;,..r·ıi~·o:,;ı;).,,
Ebü Said
Hafidü'n·Nisari'nin
Mir'a tü 'l-uşul'e
288) ismiyle Türkçe'ye çevir-
miştir .
) '1!•'.;.."'-"''r->.J'>ı,>J::t.,:.O)'J i.f.:.~·
;.frJH',j;:.ı-:-..-ı~ '; 'ı:,?'_..,J:.J;.t
"\,V "). v.:.'.rjiı-;.;.1 .:.'.rJ·~~.i'';Jı.\~'
Jr'U\:..jl~~.-'f'.::O~.IVJ! :-1~~~.-.JtA.J'
lıu~'-<\>1'• -:'o:lıJIJ ;pı';>ifL:f-''i-?
ifJ~;.JIJi.i:Jj ~&,'iJ I)Itf ~}.,-ııJo)•,.,-;N'·
.. ~~ ı"'1,;;,,,.Jı(:<t~~.J""".J~.ç
:J}JrUJvUJJ",! i;pık-JiJVU(."~i
~>.:·..J~'V'ıı-ı:;;.;..;ıy•.;;f~u
1-'~Jiu,6~1i.,;uıei,r-j_;;;.ı:J;-4~
~,..LJ.f.:.ıı;).J---'~·'~ ·ii·/~,-_;,};'-i'l~
;'.1Jit.!.;y)uı.::~'' ''~..J' 'j"ııf.,~:i
~,;.u >:>P('·~~>->.... ~r'"'';ı;ıı,..ı~';
;v~u!.;.lrvr.,;...-'"'' "~~ ~w .:-';r
?,>JJ.'.:. u ıı;~,f..o;.o:ı">tl! 1 :,-u,ı :;~•'-:'('' '
•/r-V!(~-":'!.:-'(U~~;ı--1/('(~)·4~>
':6' ıı\»~'.:..f:-.Jı,.:.<'l;~ı,.;lfı.;;.;,,rı
.
ı(?ı_..:uıtJ•'f"-':'~·1...:;~.:rJı.j)il'•;..:'ıi • Y'
:J;u.~'~ '·ı::•'vlop_..;u .f P,;.•h•
1,t:;Jı~;.,uf<·; ı.:-fıJ~•ır.'<,;.;~vı
'f
-;~''':...:'lll'!! ı-.i·~l)f.·!.::-•~...ir.i .
,):'iJ 'i/J ı ı ._;.,.,; 1.,-;_...:.ı:.-f.~&""J>"J
(!'•;;,ıi ı; •!X; ~,,,--f'J':• ,r.""<•(·•'·'"''
J,:l'
Download

Yazı için tıklayınız. - Alaşehir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü