Yorum ve makaleler
YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.
Not: Makaleler yazarın kişisel görüşünü ifade etmekte olup kaleme alındığı tarihteki mevzuat düzenlemeleri açısından geçerlidir.
Daha sonra meydana gelecek değişimler uygulamada farklılık yaratabilir. Bu nedenle makale tarihini göz önünde tutunuz.
08.04.2015
Konu: Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı Gerçekten Eski Yöneticileri
Sorumluktan Kurtarıyor mu?
3 Nisan 2015 Tarihli Resmi Gazete’ de yayınlanan Anayasa Mahkemesi Kararı kanuni
temsilcilerin sorumluluğuna yönelik bazı tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
Bazı makalelerde, bu iptal kararı ile kanuni temsilcilerin geçmişe yönelik
sorumluluklarının kalktığına dair yorumlar okuyoruz.
Aşağıda bu konudaki düşüncelerimizi aktarmaya çalışacağız.
İptal edilen hükümler nelerdi?
Anılan Anayasa Mahkeme Kararı ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun’ un “kanuni temsilcilerin sorumluluğu ”nu düzenleyen Mükerrer 35’nci
maddesinin beş ve altıncı fıkraları iptal edildi.
Anılan 35’nci madde, tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi
tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil
edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacaklarının, kanuni
temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından
tahsil edileceğini düzenliyor.
Bu maddeye, 2008 yılında, Anayasa Mahkemesi Kararı ile iptal edilen bahsi geçen
aşağıdaki fıkralar eklenmişti:
“Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilci veya
teşekkülü idare edenlerin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme alacağının
ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulur.
Kanuni temsilcilerin sorumluluklarına dair 213 sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan
hükümler, bu maddede düzenlenen sorumluluğu ortadan kaldırmaz."
İşte Anayasa Mahkemesi yukarıdaki iki fıkranın iptaline karar verdi.
İptal sürecine nasıl gelindi?
İşçiler Cad. 1213 Sok. Key Plaza No:47 D:503 Alsancak /İzmir
Tel (0232) 421 52 00 – Faks (0232) 421 53 00
e-posta : [email protected]
web: www.yontemymm.com.tr
Yorum ve makaleler
YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.
Bir mükellef, hisselerini 30 Aralık 2011 tarihinde devretmesine rağmen, 2011 yılı
Aralık ayına ait KDV ve muhtasar beyannamelerine ait borçlar ile 2011 yılına ait
kurumlar vergisinin ödenmemiş olması nedeniyle adına yapılan haciz işlemini dava
etti ve dilekçesinde buna dayanak gösterilen kanun hükümlerinin Anayasaya aykırı
olduğunu iddia etti.
Vergi Dairesi ise (ödeme dönemleri hisse devri tarihinden sonra olsa bile) vergi
borcuna konu işlemlerin mükellefin kanuni temsilci olduğu dönemde olmasını gerekçe
gösteriyordu.
Yargılama sonucunda, hem haciz işlemi iptal edildi, hem de Anayasaya aykırılık
iddiası ciddi bulunarak dosya incelenmesi isteğiyle Anayasa Mahkemesine gönderildi.
Anayasa Mahkemesi de 19.03.2015 Tarih ve 2015/29 Sayılı Kararı ile bahsi geçen
fıkraları Anayasaya aykırı bularak iptal etti.
İptal gerekçesi neydi?
Anayasa Mahkemesi Kararında anılan fıkraların iptal gerekçesi olarak yer alan bölüm
şöyle:
“Kanun koyucu, amme alacağını güvenceye almak bakımından sorumluluğun
yaygınlaştırılması yoluna gidebileceği gibi müteselsil sorumluluk da öngörebilir. Ancak
amme alacağının doğduğu veya ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilcilerin
farklı kişiler olabileceği gerçeği göz önüne alındığında, kural ile getirilen düzenleme
vergi ve diğer mali ödev ve sorumluluklarını zamanında ve eksiksiz olarak yerine
getiren kanuni temsilcilerin, sonradan kendilerinin görevde olmadığı ve müdahale
şanslarının bulunmadığı bir dönemde gerçekleşen bir eylemden müteselsilen sorumlu
tutulmaları sonucunu doğurmaktadır. Adalet ve hakkaniyet ilkeleri karşısında, bireyin
bu şekilde belirsiz ve güvencesiz bir biçimde kendi kusurundan kaynaklanmayan bir
nedenle, başkalarının eylem veya ihmali sonucu oluşacak sorumluluğa ortak olması
adalet ve hakkaniyetle bağdaşmaz. Dolayısıyla, itiraz konusu kural hukuk devleti
ilkesine aykırıdır.”
İptal gerekçesi böyle olunca da iptal kararı birçok çevrede “Anayasa Mahkemesi
kanuni temsilcilerin geçmişe yönelik sorumluluğunu iptal etti” olarak yorumlandı.
İptal kararı ne anlama geliyor?
Hemen belirtelim ki, Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararı, kanuni temsilcilerin geriye
yönelik sorumluluklarını ortadan kaldırmıyor, sadece “kusurlu” olmadıkları halde
sorumlu tutulmalarını engelliyor.
İşçiler Cad. 1213 Sok. Key Plaza No:47 D:503 Alsancak /İzmir
Tel (0232) 421 52 00 – Faks (0232) 421 53 00
e-posta : [email protected]
web: www.yontemymm.com.tr
Yorum ve makaleler
YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.
Kanuni temsilcilerin sorumluluğuna yönelik düzenlemelerin süreci incelendiğinde konu
daha iyi anlaşılabilecektir.
Kanuni temsilcilerin sorumluluğuna yönelik düzenlemelerin kronolojisi
Konuya yönelik ilk düzenleme Vergi Usul Kanunundaydı.
Anılan kanunun 10’ncu maddesinde kanuni temsilcilerin vergilendirmeye ilişkin
ödevlerini “kasıt ve ihmalleriyle” yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya
vergi sorumlularının varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi alacakları
kanuni temsilcilerden alınacağı hükme bağlanmıştı.
Bu düzenleme 1988 yılında 3505 Sayılı Kanunla değişti ve kasıt veya ihmali
bulunmasa dahi, kanuni temsilciler “ödevlerini yerine getirmemeleri” diğer bir ifade ile
“kusurlu” olmaları halinde sorumlu hale geldiler.
Ancak Vergi Usul Kanununun uygulama alanı genel bütçeye giren vergi (gümrük
vergileri hariç), resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve
harçlar ile sınırlıydı.
Böyle olunca da bu alacaklar dışındaki kamu alacakları, örneğin o dönemlerde
uygulamada olan fiyat farkı, kur farkı, haksız yere alınan ihracatta vergi iadesi, kaynak
kullanımı destekleme primi gibi bazı amme alacakları için kanuni temsilcilere
gidilemiyordu.
İşte bu boşluk Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’ da 1995 yılında
yapılan bir düzenleme ile dolduruldu ve kanuna Mükerrer 35’nci madde eklendi.
Eklenen bu yeni madde şöyleydi:
“Mükerrer Madde 35-Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi
tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil
edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin
ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun
hükümlerine göre tahsil edilir.
Bu madde hükmü, yabancı şahıs veya kurumların Türkiye'deki mümessilleri hakkında
da uygulanır.
Tüzel kişilerin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olmaları, kanuni temsilcilerin
tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklarını kaldırmaz.
Temsilciler, teşekkülü idare edenler veya mümessiller bu madde gereğince ödedikleri
tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilirler.”
Görüldüğü gibi, bu maddede, VUK’ un 10’ncu maddesinde olduğu gibi “kusur” da
aranmıyordu.
İşçiler Cad. 1213 Sok. Key Plaza No:47 D:503 Alsancak /İzmir
Tel (0232) 421 52 00 – Faks (0232) 421 53 00
e-posta : [email protected]
web: www.yontemymm.com.tr
Yorum ve makaleler
YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.
Maddenin getiriliş amacı, VUK kapsamı dışındaki kamu alacaklarını güvence altına
almak olsa da, Maliye İdaresi, bu maddeyi vergi, resim ve harçlar için de uygulamaya
kalktı.
Kusurlu olsun olmasın kanuni temsilciler bu madde dayanak gösterilerek sorumlu
tutuldu ve hacizler uygulandı.
Ancak bu haksız uygulamalar Vergi Yargısınca hep engellendi. Yargıya başvuranlar
haklarını korudular, başvurmayan ya da başvuramayanlar hep mağdur oldular.
Yargı organları haksız uygulamaların önün kesince, bu kez de 2008 yılında mükerrer
maddeye şimdi iptal edilen fıkralar eklendi.
Yapılan düzenleme ile Mükerrer 35’ inci maddesinin VUK kapsamındaki alacaklar için
de uygulanması sağlandı ve “ister kusurlu olsun ister kusursuz olsun” kanuni
temsilcilerin takibinin önü açıldı.
Ayrıca amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilci
veya teşekkülü idare edenlerin farklı şahıslar olması halinde bu şahısların, amme
alacağının ödenmesinden müteselsilen sorumlu olması sağlandı.
Böyle olunca da iki ayrı kanunda birbiriyle çelişen iki ayrı uygulama doğmuş oldu.
Yani Vergi Usul Kanunundaki sorumluluk uygulamasında “kusurlu olma şartı”
aranmaktayken, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’ da bu şart yoktu.
Bu durum ise, iptal gerekçesinde yer aldığı üzere “aynı maddi olaya iki ayrı yasal
düzenlemeden hangisinin uygulanacağı konusunda belirsizlik oluşturmakta” ydı.
Sonuçta Anayasa Mahkemesi 2008 yılında eklenen bu iki fıkrayı iptal etti.
Sonuç
Yukarıda da belirttiğimiz gibi Anayasa Mahkemesinin iptal kararı, kanuni temsilcilerin
geriye yönelik sorumluluklarını ortadan kaldırmıyor.
İptal edilen düzenleme, asıl olarak kanuni temsilcinin “kusurlu olmasa dahi” sorumlu
olacağına dair düzenlemedir.
İptal kararı ile kanuni temsilcilerin geriye yönelik sorumluluklarının kalktığı şeklindeki
yorum yanıltıcıdır.
İşçiler Cad. 1213 Sok. Key Plaza No:47 D:503 Alsancak /İzmir
Tel (0232) 421 52 00 – Faks (0232) 421 53 00
e-posta : [email protected]
web: www.yontemymm.com.tr
Yorum ve makaleler
YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.
Kanuni temsilcilik görevinden ayrılmış olsa dahi, amme alacağının ödenmemiş
olmasında kusuru olan kanuni temsilcilerin VUK’ nun 10’ncu maddesinde kapsamında
sorumluluğu devam edecektir.
İptal kararı ile doğal olarak ve iptal kararına neden olan örnekte olduğu gibi
görevinden ayrılmış kanuni temsilciler kendisine ait dönemde doğmuş ancak ödeme
dönemi görevden ayrıldığı tarihten sonra olan kamu alacaklarından sorumlu
olmayacaklardır. Çünkü borcu ödememe ona ait bir fiil değildir.
Ancak kendi döneminde ödenmesi gereken vergilerin ödenmemiş olması kendi kusuru
olacağı için sorumluluğu elbette ki devam edecektir.
İptal kararının etkisi sadece görevinden ayrılmış eski yönetici açısından da değildir.
Aynı şey yeni kanuni temsilci için de söz konusudur. Kendi döneminde ödenmesi
gerekse dahi kusuru bulunmayan yeni kanuni temsilcinin de sorumluluğu
olmayacaktır.
(Hazırlayan Atila Y. DÖLARSLAN; YMM)
İşçiler Cad. 1213 Sok. Key Plaza No:47 D:503 Alsancak /İzmir
Tel (0232) 421 52 00 – Faks (0232) 421 53 00
e-posta : [email protected]
web: www.yontemymm.com.tr
Download

Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı Gerçekten Eski Yöneticileri