i
VAKIFLAR DERGİSİ ÖZEL SAYISI
MEDENİYETİ İ
L U
Hilmi AYDIN
Kültür Bakanlığı İstanbul 6 Nolu
K o r u m a Kurulu M ü d ü r ü
Türicün Ruh Beri
Topkapı Sarayı
Cihana h ü k m e d e n p a d i ş a h l a r ı n y a ş a d ı k l a r ı , adeta bir g ö l g e l i k gibi
bir t e k k e gibi m ü t e v a z i , a n c a k m a n e v i ve uhrevi havasıyla v a k u r ve
ihtişamlı Topkapı Sarayını gezmek ve incelemek bize Osmanlıyı tanımakta
y e t e r l i o l a c a k t ı r . O s m a n l ı Devleti m e d e n i y e t i n i k u r a n t a r i h t e k i e n d e r
devletlerdendir.
Yahya K e m a l Beyatlı'nın i f a d e l e r i ile " bazı e s e r l e r v a r d ı r ki r u h
Cihana hükmeden
padişahların yaşadıkları,
adeta bir gölgelik gibi bir
tekke gibi mütevazi, ancak
manevi ve uhrevi havasıyla
vakur ve ihtişamlı Topkapı
Sarayı'nı gezmek ve
incelemek bize Osmanlıyı
tanımakta yeterli olacaktır.
Osmanlı Devleti medeniyetini
kuran tarihteki ender
devletlerdendir.
e s e r ' d e r l e r . Topkapı sarayında bir gün geçiren insan bu sözün kuvvetini
d e r i n d e n d e r i n e duyar. Son i k i b u ç u k s e n e n i n ü z ü n t ü l ü g ü n l e r i n d e n bir
kaçını Topkapı Sarayının odalarında; sofalarında; bahçelerinde g e ç i r d i m .
Her z i y a r e t i m d e r u h u m bu s a r a y d a n s o ğ u k bir d e m i r kızgın bir a t e ş t e n
nasıl çıkarsa öyle ç ı k t ı m . B u saray d e v l e t t e n ziyade s a l t a n a t , T ü r k ' t e n
ziyade Osmanlı, Asya'dan ziyade Sark'tır. T ü r k ü n at sırtından inip H a r e m e
kapandığı g ü n d e n b a ş l a m a y a n bir s e r e n c a m ı var. Ç ü n k ü T ü r k ' ü n cibilli
sarayı otağdır. O s m a n l ı T ü r k p a d i ş a h l a r ı önce seyyar idiler.
Ç o c u k l u k l a r ı n d a n ö l ü m l e r i n e k a d a r at s ı r t ı n d a n inecek vakit
bulamıyorlardı..?"
Topkapı sarayını h e m y ö n e t i m m e r k e z i h e m de i k â m e t g â h o l a r a k
k u l l a n a n O s m a n l ı p a d i ş a h l a r ı hayatları boyunca, A l l a h R a s û l ü n ü n
y o l u n d a n g i t m e y i k e n d i l e r i n e şiar e d i n m i ş l e r d i . K e n d i s i n e H â k i m ü ' l
H a r e m e y n diye hitap eden hatibe itiraz e d e r e k " Hayır biz ancak H â d i m ü ' l
Haremeyniz" diyen koca T ü r k cihangiri Yavuz Sultan Selimin bir beytinde;
i
•
MEDENİYETİ
" Padişah-ı â l e m o l m a k bir k u r u kavga i m i ş / B i r
s i s t e m i n i n e v r e n s e l b o y u t u ile de p a r a l e l l i k g ö s t e r i r .
veliye bende o l m a k h e p s i n d e n âla i m i ş . . . " dediğini de
Osmanlı Saray protokol ve hiyerarşisinin zamanla kazandığı
biliyoruz.
çok ü n i t e l i l i k Topkapı Sarayı m i m a r i s i n e de aynen
Hz. M u h a m m e d (s.a.v)'e sınırsız sevgi ve saygı duyan,
padişahlık k a v u ğ u n u n altına Hz. P e y g a m b e r i n ayak izinin
r e s m i n i yaptıran S u l t a n III. A h m e d bir nâatında;
" Zat-i p a k - i Mustafa'ya a ş ı k ı m
Can ile F a h r ü ' l veraya a ş ı k ı m .
M u k s i m - i feyz-i nevadır o l şerif
M e n b a - i cûdü atâya a ş ı k ı m . " d e r k e n k e n d i n d e n
evvelki a t a l a r ı n ı n d u y g u l a r ı n a da t e r c ü m a n o l u y o r d u .
Sultan Abdülaziz, M e d i n e - i M ü n e v v e r e ' d e n gelen bir
d i l e k ç e kendisine uzatıldığında hasta yatağından f ı r l a m ı ş
ve " H a r e m e y n d e n A l l a h R e s u l ü n ü n k o m ş u l a r ı n d a n gelen
yansımıştır. Hatta denilebilir ki devletin yükselişi ve çöküşü
de sanat ifadesini Topkapı Sarayında bulmuştur.'^ Topkapı
Sarayı dünya m ü z e l e r i arasında t a r i h i ile g ü n ü m ü z e
ulaşabilmiş ender örneklerden biridir.
i s t a n b u l topoğrafyasını o l u ş t u r a n M a r m a r a denizi.
Boğaziçi ve Haliç arasındaki t a r i h i i s t a n b u l y a r ı m a d a s ı n ı n
u c u n d a , Fatih vakfiyesine g ö r e (Zeytin a ğ a ç l a r ı olan bir
yer) " z e y t i n l i k " b u g ü n k ü adıyla " S a r a y b u r n u " adı v e r i l e n
mevkide Bizans a k r o p o l ü n ü n b u l u n d u ğ u yer üzerinde inşa
e d i l e n saray; Kara t a r a f ı n d a n Fatih'in yaptırdığı " S û n - u
S u l t a n i " , deniz y ö n ü n d e n ise Bizans s a h i l s u r l a r ı ile
şehirden ayrılmıştır.
Çeşitli k a r a ve deniz
t a l e p l e r y a t a r a k edebe aykırı halde d i n l e n m e z ! " d i y e r e k
içinde f a r k l ı i ş l e v l e r e sahip
Hz. P e y g a m b e r e olan m u h a b b e t i n i n ve h ü r m e t i n i n
Sarayın ana girişi Ayasofyanın
sonsuzluğunu göstermişti.
H ü m a y u n (Saltanat kapısıdır),
A b d ü l h a m i d Han, Haremeyn'e karşı gönülden duyduğu
bağlılığı, d e m i r y o l l a r ı y l a m a d d e t e n de g e r ç e k l e ş t i r i p ,
İstanbul-Hicaz d e m i r y o l u n u yaptırdığında, raylar Medineye
yaklaşınca " m ü m k ü n olan b ü t ü n a l e t l e r i n üzerine k e ç e l e r
sarınız k i , fazla g ü r ü l t ü o l m a s ı n ve E h l - i Beyt'in b u r a d a
y a t a n l a r ı n r u h l a r ı rahatsız o l m a s ı n " diye e m i r v e r m i ş , bu
e m i r üzerine raylara keçeler d ö ş e n m i ş , Ravza-i Tahire'nin
a z a m e t i n e gölge d ü ş m e s i n diye t r e n l e r ş e h r e çok yavaş
bir hızla g i r i ş y a p m ı ş l a r d ı . Osmanlıyı dünya t a r i h i n d e çok
özel k o n u m a u l a ş t ı r a n e l b e t t e k i bu r u h t u .
Osmanlı Devletinin y ö n e t i m m e r k e z i ve p a d i ş a h l a r ı n
kapının ü z e r i n d e evvelce bir
görülmektedir.
Bu k ö ş k t e
i z l e n m e s i n i n , yanı sıra özel
saklandığı da
olup, buraya halk
namazı k a p a t ı l ı r d ı ,
kaplanmasıyla,
kapının dış
cephesi g e r ç e k
kaybetmiştir.
s o n r a , U 7 8 yılında t a m a m l a n d ı ğ ı b i l i n m e k t e d i r . ^
17. yy seyyahı Evliya Çelebiye'ye g ö r e ise Sarayın
yapımına H. 863 M. l U 5 8 - 5 9 ) ' t e başlanıp H.872 M . ( U 6 7 681 de t a m a m l a n m ı ş t ı r .
Çeşitli d ö n e m l e r d e , değişik s u l t a n l a r ı n yaptırdığı ek
.f
Sarayın
"l.yer" olarak
a d l a n d ı r ı l a n en
genişavlusu, Haliç
ve M a r m a r a
binalar ve y e n i l e m e l e r l e g ö r k e m l i bir boyut kazanan saray,
y ö n ü n d e uzanan
bu g ö r ü n ü n m ü ile O s m a n l ı d e v l e t i n i n m e r k e z i y ö n e t i m
Hasbahçe'den
Kaynaklarda
köşk bulunduğu
alay t ö r e n l e r i n i n
hazinelerinde
^
geçilmekte
akşam
1868'deyan
nişlerin m e r m e r
oranlarını
a r k a s ı n d a k i Bâb-ı
girebilirdi,
Kapı sabah namazı açılır,
M e h m e d ' i n İ s t a n b u l u f e t h e t m e s i n d e n kısa bir s ü r e
k a p ı l a r dışında
bilinmektedir,
Bu kapıdan birinci avluya
i k â m e t g â h l a r ı olan Topkapı sarayı'nın Fatih S u l t a n
kapılarıyla, Saray
MEDENİYETİ
•
A r k e o l o j i (düzeleri y e r l e ş t i r i l m i ş t i r .
Uzun bir s ü r e S a h r a y - ı Cedid o l a r a k
a d l a n d ı r ı l a n yapı k o m p l e k s i
S a r a y b u r n u n d a b u l u n a n k u l e l i ve
t o p l u bir yapı y ü z ü n d e n XVIII.yy
s o n l a r ı n d a n i t i b a r e n Topkapı i s m i n i
almıştır.
191
Sarayın B â b - ü s S e l a m d e n i l e n
ve yapısıyla çağdaş Avrupa k u l e l e r i n i
a n d ı r a n ikinci ana portalının
b e l i r l e d i ğ i asıl saray b ö l ü m ü S u r - u
Sultanî içinde ikinci bir d ö r t g e n alan
o l u ş t u r u r . Çeşitli yapıların s u r benzeri
düz ve s a ğ l a m bir d u v a r l a sınırladığı
bu alan a r k a a r k a y a üç değişik avlu
ç e v r e s i n d e k i y a p ı l a r l a sarayın
bütününü oluşturur.
. Ahmet Kütüphanesi
S u l t a n l a r ı n esnaf alaylarını
S u l t a n d a n başka k i m s e n i n atla
yapılarının başladığı B â b - ü s S e l a m
seyrettikleri bu m e k a n XIX. yy başında
g i r e m e d i ğ i "Divan M e y d a n ı " d e n i l e n
arasında yer alan bu alanda iki yanda
A m p i r ü s l u b u n a uygun o l a r a k
ön avlu çevresindeki yapılarla birlikte
Sarayın büyük ö l ç ü d e g ü n ü m ü z e
yenilenmiştir.
s a r a y d a k i devlet y ö n e t i m i n i n
u l a ş a m a m ı ş olan ve b o s t a n c ı l a r
d e n e t i m i n d e k i B i r u n (dışl h i z m e t
binaları vardır. Solda odun a m b a r l a r ı ,
" c e b e h a n e " o l a r a k k u l l a n ı l a n Hagia
Eirene k i l i s e s i , XVIII. yy'da yapılan ve
günümüze ulaşabilen darphane
b i n a l a r ı , "Deavi K a s r ı " v e z i r i n , halkın
ş i k a y e t l e r i n i dinlediği y e r g ö r ü l ü r d ü .
Sağda ise sırası ile Gülhane
h a s t a h a n e s i . Has Fırın ve sarayın su
s i s t e m i n i o l u ş t u r a n Dolap ocağı,
birinci avluyu sınırlayan y a p ı l a r d ı .
Hasbahçede çeşitli köşkler
b u l u n m a k t a y d ı . Bu k ö ş k l e r d e n ilki
Bâb-ı Âli karşısında ç o k g e n bir burç
ü z e r i n d e III. M u r a d d ö n e m i n d e n beri
v a r o l d u ğ u b i l i n e n "Alay K ö ş k ü " d ü r .
Haliç y ö n ü n d e ve s i r k e c i
tarafında Padişahların Donanmanın
denize çıkışını s e y r e t t i k l e r i ve çokgen
b i ç i m d e seyir k ö ş k ü n i t e l i ğ i n d e yalı
k ö ş k ü b u l u n m a k t a idi. XIX. yy
g e r ç e k l e ş t i ğ i ve t e m s i l edildiği bir
alandır. Bu avluda çeşitli hayvanların
da gezdiği m i n y a t ü r l e r d e n
anlaşımaktadır.*
Bahçe taksimatı arasındaki
s o n l a r ı n d a d e m i r y o l u n u n Topkapı
e k s e n l e r d e n en ö n e m l i s i karşıda
Sarayı H a s b a h ç e s i n d e n g e ç i r i l m e s i
Sultanı t e m s i l eden B â b - ü s Saâde
ile yıktırılan bu t a r i h i k ö ş k t e n s o n r a ,
e k s e n i d i r . Meydana işlevini veren ve
g ü n ü m ü z e u l a ş a n ve XVII.yy yapısı
gövdesi Fatih S u l t a n M e h m e t
olan Sepetçiler K a s r ı n d a n ise H a r e m
d ö n e m i n d e n k a l a n Adalet K u l e s i n i n
halkının bu t ö r e n l e r i izlediği t a h m i n
altındaki üç k u b b e l i ve revaklı Divan-
edilmektedir.
I H ü m a y u n ise s o l kanatta y e r alır.
Fatih Sultan M e h m e t ' i n saray ile
b e r a b e r yaptırdığı Çinili k ö ş k t e bu
a l a n d a b u l u n m a k t a d ı r . Bu k ö ş k ü n
geniş arsasına daha s o n r a l a r ı
B u r a d a devletin i ş l e r i ve halkın
davaları g ö r ü ş ü l ü r d ü . Aynı z a m a n d a
b u r a d a kabine t o p l a n t ı l a r ı dışında,
e l ç i l e r i n d e k a b u l edildiği
bilinmektedir. Defterhane bölümleri
nişancıların k a r a r l a r ı yazdığı y e r d i r .
Bu yapının a r k a s ı n d a k i çok k u b b e l i
ve nasif duvarlı dış hazine, devletin
r e s m i hazinesini s a k l a m a k amacıyla
yapılmıştır. S a d r a z a m t a r a f ı n d a n
k u l l a n ı l a b i l e n bu hazinede ayrıca
y e n i ç e r i l e r e üç ayda bir u l û f e
dağıtılırdı. Saray m ü z e işlevini
kazandıktan s o n r a bu b ö l ü m e r k e n
i s l a m d ö n e m i n d e n XX.yy başlarına
k a d a r i s l a m , T ü r k ve Ortadoğu
kaynaklı s i l a h l a n da içeren Saray
silahlarının sergilenmesine
ayrılmıştır.
Kubbealtı Haliç y ö n ü n d e n ,
Harem dairesinin "Arabalar Kapısı"
ile ayrılmaktadır. Divan meydanını da
Haliç y ö n ü n d e k i Hasbahçe'ye
s u l t a n l a r ı n saraydan çıkışlarında
k u l l a n d ı k l a r ı hasahır s i s t e m i b a ğ l a r .
Kendine ait daha a l ç a k t a k i bir avluda
yer a l a r a k sarayı sınırlayan
Hasahırların sarayın ilk k a p ı l a r ı n d a n
MEDENİYETİ
az m i k t a r d a s e ç m e atlarının barındığı
bu ahır, saray yaşantısında " i m r a h o r "
d e n i l e n bir y ö n e t i c i n i n
s o r u m l u l u ğ u n d a başlı başına bir at
k o ş u m t a k ı m ı hazinesi olan Raht
Hazinesini de i ç e r i r d i .
Divan m e y d a n ı n ı n bu y ö n d e k i
d i ğ e r bir yapı g r u b u da, b a l t a c ı l a r
k o ğ u ş u d u r . Güçlü g e n ç l e r d e n
d e v ş i r m e u s u l ü ile saraya g e t i r i l e n
bu k a d r o , sarayda teşrifatçılığın yanı
sıra her t ü r l ü taşıma görevlisi olarak,
s e l a m l ı k d a ve h a r e m d e h i z m e t
e d e r d i . XVI.yy s o n l a r ı n d a
g e n i ş l e t i l e r e k son ş e k l i n i alan
I
B a l t a c ı l a r k o ğ u ş u . Divan Meydanı,
H a r e m ve H a s a h ı r y ö n ü n e ç e ş i t l i
Yemiş Odası
şekillerde açılan bir avlu çevresindeki
h a m a m ı , k o ğ u ş u , c a m i i ve ç o c u k
i s t a n b u l halkının karşısına s u l t a n l a r
Enderun ağalarının koğuşlarına
odası ile özgün bir XVI.yy m a h a l l e s i
b u r a d a "Ayak D i v a n f n a ç ı k a r l a r d ı .
ayrılmıştır.
görünümündedir.
Bu o l a y l a r ı n dışında s u l t a n l a r bu
kapıyı ve divan m e y d a n ı n ı
Divan m e y d a n ı n d a g e r ç e k l e ş e n
k u l l a n m a z l a r d ı . Soyut bir s e m b o l
ve t e m s i l e d i l e n y ö n e t i m ve d e v l e t i n
o l a r a k t u t u l a n bu kapının a r k a s ı n a
k u d r e t i , a v l u n u n sağ k e n a r ı n d a bir
izinsiz g e ç m e k de s u l t a n ı n şahsi
revak a r k a s ı n d a k i m u t f a k yapılarıyla
hayatına m ü d a h a l e sayılan bir h u k u k
a n l a m kazanır. Boydan boya uzanan
ihlaliydi. B a b - ü s Saâde ağası denilen,
uzun a v l u n u n M a r m a r a t a r a f ı n d a k i
sarayın en y e t k i l i s o r u m l u s u n u n
yapıları g ü n ü m ü z d e sırasıyla; Saray
k o n t r o l ü n d e k i bu geçit, g ü n ü m ü z d e
Arşivi ve K u m a ş d e p o s u o l a r a k
XIX. yy başında y a p ı l a n ş e k i l d e
k u l l a n ı l a n yağhane ve k i l e r , bakır
ulaşmıştır.
Bab-üs Saâde'nin hemen
karşısında ü ç ü n c ü avlu içinde
padişahın divan ü y e l e r i ile e l ç i l e r i
k a b u l ettiği Arz odası, o n u n h e m e n
a r k a s ı n d a , sarayın k ü t ü p h a n e o l a r a k
yapıldığı b i l i n e n tek yapısı III. A h m e d
veya E n d e r u n k ü t ü p h a n e s i y e r
almaktadır. Üçüncü avlunun sağından
b a ş l a m a k üzere sırasıyla son
devirlerde hastane olarak kullanılan
d e p o s u . A h ş a p a h ç ı l a r Mescidi ve
b i r yapı s e f e r l i k o ğ u ş u , S u l t a n II.
bacalarının oluşturduğu g ö r k e m l i
Enderun "Harem-i Hümâyûn"
S e l i m i n H a m a m ı , E n d e r u n Hazinesi
c e p h e s i y l e ş e h r e g i r i ş t e sarayı
o l a r a k da a d l a n d ı r ı l ı r d ı . Bu b ö l ü m
( Fatih Köşkü), K i l e r K o ğ u ş u , Hazine
vurgulayan mutfaklardır, Hareme,
Selamlık ve H a r e m d e n o l u ş m a k t a d ı r .
Kethüdalığı Dairesi, Has Oda ( H ı r k a -
S a d r a z a m a ve E n d e r u n halkıyla
Sultana ait yapılar a v l u n u n ortasında
i Saadet Dairesi), A ğ a l a r C a m i i (
b i r l i k t e S u l t a n a ait üç ana b ö l ü m
ve k ö ş e l e r i n d e k i odak n o k t a l a r ı n d a
Bugün saray kitaplarının bulunduğu
h a l i n d e h i z m e t v e r e n bu dev yapıda
toplanmış olup, k e n a r l a r eğitim gören
K ü t ü p h a n e - d i k d ö r t g e n planlı tonozla
n o r m a l günlerde sarayın 5000 kişiden
aşağıya d ü ş m e y e n halkına s ü r e k l i
y e m e k çıktığı b i l i n m e k t e d i r .
G ü n ü m ü z d e O s m a n l ı t a r i h i boyunca
Sarayda itibar g ö r e n ve d e v a m l ı i t h a l
e d i l e n veya hediye o l a r a k g e l e n Cin
id
ve J a p o n p o r s e l e n l e r i bu y a p ı l a r d a
sergilenmektedir.
Divan m e y d a n ı n ı , sarayda
p a d i ş a h l a r ı n özel hayatı ve iç saray
teşkilatı ile ilgili, Enderun avlusundan
ayıran k u b b e l i ve revaklı B a b - ü s
Saâde ( kapısı) s u l t a n ı n k u d r e t i n i
v u r g u l a y a n ö n e m l i bir y e r d i r .
Sultanlar burada tahta çıkarlar,
devletliler burada kendisine "biat"
eder, b a y r a m l a ş m a t ö r e n l e r i b u r a d a
yapılırdı. Ölen S u l t a n l a r ı n c e n a z e l e r i
b u r a d a t ö r e n l e k a l d ı r ı l ı r ve
y e n i ç e r i l e r i n y ö n l e n d i r m e s i ile
Sarayın Üstten Görünümü
MEDENİYETİ
«12
*
Örtülü bu yapı sarayın en eski bölümlerindendir.) ve Harem
Kuşene kapısı yer almaktadır.^
Harem dairesi Topkapı Sarayı ikinci avlusunun
solunda kubbealtı binasının hemen arkasında yeralan
devirleri ve üslupları değişik yapılar topluluğudur, ikinci
avludan arabalar kapısı, üçüncü avludan Kuşhane Kapısı
( Mutfak Kapısı) ile iki geçişi vardır. Harem dairesinin
kimin zamanında kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir.
Bir iddiaya göre; Fatih döneminde bu harem binalarının
•
1^ •
4
• fi
f
de taşıyan harem, sarayın diğer kısımlarından ayrıdır,
idari kısmın, haremden ayrı tutulması eski bir geleneğin
devamıdır. Harem dairesinin bazı bölümleri ise şunlardır:
Kara Ağalar Koğuşu (Kara Ağalar, Ak Ağalar gibi kapı
nöbeti tutarlardı.) Kızlar Ağası Dairesi, Şehzadeler
Mektebi, Cariyeler Dairesi, Valide Sultan Odası, Mimar
Sinan'ın Yaptığı Hünkâr Hamamı, III. Selim Meşk Odası,
III. Murat Köşkü, I. Ahmed Okuma Odası, ahşap üzerine
meyve ve çiçek resimleriyle dikkati çeken III. Ahmed
var olduğu, ancak ne maksatla kullanıldığı bilinmemekle
Yemek Odası, Cift Kasırlar (Veliaht Dairesi), Gözdeler
birlikte, haremin padişahın evi olarak kullanılmasının,
Dairesi, Havuz ve Altın Yol vs. yer almaktadır. İlginç mimari
16.yy'ın ikinci yarısından sonraya tarihlenebileceği ifadesi
düzeni yanı sıra harem dairesi, klasik devrin zarif çinileri
ve padişahın evinin 16.yy'a kadar çeşitli yerlerdeki Osmanlı
g
sarayları olduğu ifadesi vardır. Bir diğer iddaya göre ise;
9
Fatih devrinde bir harem dairesi vardı.
Aynı zamanda bir eğitim ve öğretim k u r u m u niteliğini
ile de dikkati çekmektedir.
Üçüncü avludan (Enderun meydanından) sonra
dördüncü avlu gelir ki Marmara'ya doğru setler halindedir.
Has Odadan (Hırka-i Saadet Dairesinden) bu avlunun en
i
MEDENİYETİ
i
-4.
Saray ve Boğaz
-1
A
y ü k s e k seti olan havuzlu taşlığa
devirlerin üslûplarına ışık tutacak çok
ç ı k ı l m a k t a d ı r . Bu t a ş l ı k t a çinili
m u a z z a m ve zengin bir kompozisyona
çephesi ile S ü n n e t Odası,
sahip o l d u ğ u g ö r ü l ü r . Osmanlı klasik
padişaha özel bir yer olan iftariye
d e v r i n i n sivil m i m a r i ve saray
k a m e r i y e s i IV. M u r a d t a r a f ı n d a n
anlayışını s e r g i l e d i ğ i n d e n eşsiz bir
inşa e t t i r i l m i ş d ö r t eyvanlı
u y g u l a m a o l a r a k da k a b u l e d i l e b i l i r .
Bağdat K ö ş k ü ve üç eyvanlı
185^'te S u l t a n A b d ü l m e c i d ,
Revan K ö ş k ü y e r a l m a k t a d ı r .
D o l m a b a h ç e Sarayını yaptırıp r e s m i
Taşlığın sağında H a r e m dışında,
sarayı buraya taşıyınca, T o p k a p ı
saray i ç i n d e k i t e k a h ş a p yapı
Sarayı a r t ı k m u k a d d e s e m a n e t l e r i n
olan Sefa K ö ş k ü , H e k i m b a ş ı
ve iç h u z u r u n k o r u n d u ğ u , belli
Odası, Sefa Camii ve T o p k a p ı
g ü n l e r d e padişah t a r a f ı n d a n ziyaret
Sarayının son yapısı olan S u l t a n
e d i l e n bir m e k a n a d ö n ü ş m ü ş t ü r . 3
A b d u l m e c i d ' i n 1850 t a r i h l i
Nisan 192^'te ise m ü z e h a l i n e
Mecidiye K ö ş k ü s ı r a l a n m ı ş t ı r .
getirilmiştir.^"
S a h i l boyunda g ü n ü m ü z e
ulaşamayan Köşkler Serdab
DİPNOTLAR:
K ö ş k ü , M e r m e r Köşk, T o p k a p ı
1. Altındağ Ülkü,"Topkapı Sarayı, Birinci
S a h i l Sarayı, i s h a k k i y e K ö ş k ü ,
Avlu. ikinci Avlu, Üçüncü Avlu (Enderun)" Sanat,
Sinan Paşa K ö ş k ü , Yalı K ö ş k ü ,
IKültür ve Turizm Bakanlığı YayınlanI, sayı 7,
Nisan 1982. s,12
İncili K ö ş k t ü r .
2. Danışman,Zuhuri lyayi Evliya Celebi
Huzur veren bir manzaraya
•Si
sahip olan Topkapı Sarayı;
K ö ş k l e r i , d a i r e l e r i , ç e ş m e l e r i ve
m e y d a n l a r ı ile h e r d ö n e m i n
ihtiyacı karşısında y a p ı l m ı ş ek
yapılarıyla b i r l i k t e bir b ü t ü n ü
oluşturmuştur.
T o p k a p ı Sarayı bir defada
i
I
Seyahatnamesi, Cilt 1, istanbul, 1971,s.117
3. Eldem, Sedat, H. Akozan, Feridun
Topkapı Sarayı: Bir Mimari Araştırma, Kültür
ve Turizm Bakanlığı, istanbul, 1982, s.93
A. Anafarta, Nigar, Hünernâme
Minyatürleri ve Sanatçıları, istanbul 1969
5. Altındağ, Ülkü a.g.e, s . U
6. Altındağ, Ülkü a.g.e, s.
7. Altındağ, Ülkü a.g.e, s.36
8. Eyüboğlu Mualla Anhegger, "Fatih
devrinde yeni sarayda da Harem Dairesi
y a p ı l m ı ş , bir e l d e n ç ı k m ı ş yapı
(Padişahın evi) var mıydı?." Sanat Tarihi Yıllığı,
t o p l u l u ğ u o l m a s a bile
VİN, 1978, s.23
k r o n o l o j i s i y l e m i m a r i ve
d e k o r a t i f n i t e l i k l e r i ve d e ğ i ş i k
i ş l e v l e r i ile i n c e l e n d i ğ i n d e ,
IS.yy'dan 19.yy'a k a d a r ç e ş i t l i
9. Ayverdi Ekrem, Hakkı- i.Aydın Yüksel
ilk 250 senenin Osmanlı Mimarisi, istanbul,
1976, s. U 1
10. Simşirgil, Ahmet, Topkapı Sarayı,
İstanbul 2005
Download

View/Open