ÇÖLLEŞME – ARAZİ BOZULUMU
19.07.2014
Prof.
Dr. Ayten NAMLI
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
1
Küresel düşünce, yerel etkinlik
1992 Rio Zirvesinde yeni bir hedef belirlenmiştir: “küresel düşünce, yerel etkinlik”
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
2
Çölleşme;
• Kurak, yarı kurak ve az yağışlı alanlarda iklim
değişimleri ve İnsan aktivitelerinin de dahil olduğu
çeşitli etmenlerin sonucunda oluşan “Arazi
Bozulumu”
Arazi Bozulumu: Doğal olaylar ve/veya insan
aktiviteleri nedeniyle arazinin orijinal doğal ekolojik
görevinin ve/veya uygun şekildeki ekonomik
işlevinin sürdürülebilirliğinin çok uzun olamayacak
kadar zarar görmesidir.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
3
• “Desert” terimi Latince kökenli olup ıssız, yalnız gibi
anlamlara gelmektedir.
• Genelde “desertifikasyon”, çölleşme terimi toprağın
degradasyonu yani aşınma, bozunma, azalma ve kaybını
tanımlamaktadır.
• Sıcak, kurak veya çok soğuk iklimle birlikte
düşünülmektedir.
• Evapotranspirasyonun toplam yağıştan fazla olduğu
veya suyun katı halde bulunduğu ve bitkilerce
alınamadığı dönemlerin doğal yaşamı zorlayacak
derecede uzun olduğu dönemlerin uzun olduğu
bölgeleri tanımlamaktadır.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
4
Çölleşme ile Savaşım Sözleşmesi’nde Temel Alınan
Bazı Kavramlar ve Tanımlar
• Kuraklık İndisi (Kİ): Kİ=Y/PE
• Y, yıllık yağış toplamı (mm) ve PE, yıllık toplam düzeltilmiş
potansiyel evapotranspirasyon (mm).
• Kurak, yarıkurak ve kurak-yarınemli araziler: Kutup ve
kutupaltı bölgeler dışında olmak üzere, yıllık yağışın
potansiyel evapotranspirasyona oranı 0.05-0.65 aralığında
kalan alanlar.
• Kuraklık: Yağışın, normal düzeyinin oldukça altına
düştüğünde ortaya çıkan ve arazi kaynakları üretim
sistemlerini olumsuz biçimde etkileyerek ciddi hidrolojik
dengesizliklere yol açan, doğal oluşumlu bir olay.
• Gerçek (iklimsel) çöl: İklimsel koşulları Kİ < 0.05 olan çok
kurak arazi.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
5
Çölleşme;
• Kutup ve kutup altı bölgeler dışında kalan ve yıllık yağışın, potansiyel
evapotraspirasyona oranının 0,05 ile 0,65 arasında değiştiği yöreleri
kapsayan kurak, yarı kurak ve kuru alt nemli alanlarda;
• iklim değişiklikleri ,
• anızın yakılması,
• arazilerin çoraklaştırılması,
• organik ve inorganik atıklarla toksin elementlerin birikimi,
• radyoaktif bulaşmalar,
• aşırı gübre kullanımı,
• yanlış sürüm ve işleme teknikleri ile toprakların kompaksiyonu,
• yüzeyde kabuk oluşumu,
• ormansızlaşma,
• yanlış mera yönetimi,
• yanlış ve amaç dışı arazi kullanımı gibi bir çok yanlış eylemler ile insan
aktivitelerinin de dahil olduğu çeşitli etmenlerin sonucunda ortaya
çıkan “toprak/ arazi bozulumu”dur
6
Çölleşme
110 ülkede yaşayan 1,2 milyar nüfusu
doğrudan tehdit etmektedir !
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ
SERA GAZI EMİSYON İSTATİSTİKLERİ
Kaynak: http://www.climaloop.com/
YILLIK ELEKTRİK TÜKETİMİ : ABD’de ortalama hanenin bir yılda
tükettiği elektrik 2010’da 11 bin 496 kilowatt-saat
---------
DOĞU KIYISINDAN
BATIYA Philadelphia’dan
San Francisco’ya 3
gidiş/dönüş yolculuk
--------------YILLIK ULAŞIM
Ortalama taşıt
haftada 160 km
yol yapıyor.
• Küresel ısınma bir gerçektir. Dünya
Meteoroloji Örgütü (DMÖ-WMO) kayıtlarına
göre 20. yy boyunca yerkürede ortalama
sıcaklık artışları 0,6 derece oldu.
• İklim aşırılıkları ve yer yer kuraklıklar da
yaşanıyor.
• Yerküre, dördü önemli olmak üzere 17 kez
buzul çağı yaşadı. Yani 18. soğumaısınma sürecinin gelişiyor olması, yabana
atılır bir olasılık değildir.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
13
•
•
•
•
•
•
•
• Çölleşmenin tek sorumlusu yağış azlığı
değildir;
yağış rejimi, yani yıllık dağılımı,
sıcaklık
doğal bitki örtüsü
toprak ile kaynağı olan ana kayanın
özellikleri (jeolojisi), kapilarite
topoğrafya,
rüzgarlar ve
insan etkileri de çok önemli rol oynar.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
14
Çölleşmeye yol açan süreçler:
1. Bitki örtüsünün bozulması,
2. Biyolojik bozunma (organik madde içeriğinin
azalması),
3. Fiziksel bozunma (gözeneklilik, hacim ağırlığı,
toprak strüktürü ve geçirgenlik gibi toprağın
fiziksel özelliklerindeki olumsuz değişiklikler),
4. Kimyasal bozunma (tuzlulaşma, asitleşme,
kirlenme ve çözünme),
5. Su ve rüzgar erozyonu (yağış, akış veya
yerçekimi ile toprak parçacıklarının taşınması).
EKONOMİK GÖSTERGELER- DEVAM
FİZİKSEL GÖSTERGELER
İKLİM
1 Aridite indeksi
2 Yağış
3 Mevsimsel yağış
SU
1 Yer altı suyu derinliği
2 Su kalitesi
YÜZEY AKIŞI
1 Erozivite
2 Sedimentasyon
3 Sel Sıklığı
TOPRAK
1 Drenaj
2 Erodibilite
3 Organik madde miktarı
4 Ana materyal
5 Tuzlulaşma
6 Alkalileşme
7 Asitleşme
8 Toprak derinliği
9 Toprak erozyonu
10 Toprak tekstürü
11 Toprak sıkışması
TOPOGRAFYA
1 Bakı
2 Eğim
3 Yükselti (Rakım)
VEJETASYON
1 Ormansızlaşmış alan
2 Örtülülük
3 Örtü tipi
YANGIN
1 Yangın
2 Yangın riski
SOSYAL GÖSTERGELER
EKONOMİK GÖSTERGELER
SU KULLANIMI
1 Yetişkinlerin eğitim
1 Su yatırımı
1 Dış su kaynakları
düzeyi
2 Aile büyüklüğü
2 Yer altı suyu kullanımı
2 Bozulmanın neden
3 Çiftçi yaşı
3 Sulama yoğunluğu
olduğu nüfus azalması
4 Mülkiyet durumu
4 Sulanan alanların işlenebilir alanlara
3 Gini indeksi
5 Parsel büyüklüğü
oranı
4 Yoksulluk indeksi
6 Gross magrin indeksi
5 Sektör başına su kullanımı
7 Geleneksel yöntemlerle üretilen tarım ürünler 6 Su kaybı
8 Net çiftçi geliri
5 Çevre konusunda
7 Atık su kullanımı
9 Paralel işçilik
uzaman sayısı
8 Su kıtlığı
10 Arazi değeri ve el değiştirme sıklığı
TURİZM
11 Toplam çalışan /kadın çalışan
1 Turizm yoğunluğu
6 Yaşlılık indeksi
ARAZİ YÖNETİMİ
2 Turizm tipi
1 Bozulmuş arazilerin ıslahı
MAKRO EKONOMİ
7 Nüfus yoğunluğu
2 Maden alanlarının ıslahı
1 İşçi istihdam indeksi
3 Toprak erozyon kontrolü ve ağaçlandırma
2 Kişi başına düşen gelir
8 Nüfus artış hızı
4 Teraslama
3 İşsizlik oranı
ARAZİ KULLANIMI
4 Sektör başına elde edilen gelir
9 Yerel halkın
1 Marjinal tarım alanlarının oranı
5 Mevsimlik işçilik oranı
2 Amaç dışı kullanım
farkındalığı
3 Arazı kullanımındaki değişim
4 Arazi kullanım tipi
KURUMSAL GÖSTERGELER
5 Şehirlerin yayılması
TOPRAK İŞLEME
1 İşlenen eğimli/tepelik alanların toplam alana oranı
1 Üretime verilen devlet destekleri
2 Gübreleme
2 Hidrolojik ve ormancılık planları
3 Toprak işleme yönü
3 Lokal ajanda
4 Toprak işleme derinliği
4 Sivil toplum örgütlerinin katkı derecesi
5 Toprak işleme şekli
5 Yaptırımlar ,6 Korunmuş alanlar
HAYVANCILIK
6 Geri dönüştürülen atık miktarı
1 Mera kalitesi
2 Otlatma yoğunluğu
7 Araştırma geliştirmeye yapılan masraflar
3 Hayvancılık yoğunluğu
8 Nehir yatağı yönetim planlaması
9 Su kullanım politikası kanunu
Ülkemiz için belirlenen potansiyel çölleşme göstergeleri- ÇEM GM
ÇÖLLEŞME
DOĞAL NEDENLER
• Toprak aşınımı
• Kumul hareketleri
• İklimsel değişimler
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
17
ÇÖLLEŞME TEKNİK NEDENLER:
• Arazilerin doğal nitelik ve yeteneklerine uygun
biçimde kullanılmaması,
• Doğal bitki örtüsünün bitki ticareti, tarım ve
yerleşim alanı oluşturmak amacıyla yok
edilmesi,
• Turizm, sanayi, toprak sanayi, kentleşmedeki
inşaat gibi sektörlerin de verimli ve iyi nitelikli
tarım toprakları üzerinde betonlaşması,
• Dik ve çok dik eğimlerde korumasız tarım
yapılması,
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
18
ÇÖLLEŞME TEKNİK NEDENLER:
• Geniş alanlarda nadas uygulanması,
• Anızların yakılması ,
• Arazi uygunluk sınıfları ve alt sınıflarına uyumlu
kültür bitkileri deseni veya uygun ekim nöbetleri
uygulanmaması,
• Gübre ve pestisit kullanımında bilimsel ölçütlere
uyulmaması,
• Ormansızlaşma,
• Meraların düzensiz, kontrolsüz, zamansız ve ağır
biçimde otlatılmaları,
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
19
ÇÖLLEŞME TEKNİK NEDENLER:
• Gerekli bitkisel, kültürel ve fiziksel toprak
koruma önlemlerinin yeterince alınmaması,
• Hidrolojik döngünün yapay yollarla etkilenmesi,
• Plansızca yapılan sulamalar,
• Su kaynaklarının ve sulama suyunun
kullanılma oranının ve randımanının
düşüklüğü,Yanlış uygulanan sulamalar,
• Toprak kirliliği (endüstriyel ve evsel atıklar
nedeniyle)
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
20
SU SORUNUN SEBEBİ YALNIZ
KÜRESEL ISINMA MI YOKSA YANLIŞ
KAYNAK KULLANIMI MI?
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
21
• Ankara Ulus'taki Roma Hamamı'nın günlük odun tüketimi 300
tondu. Romalı o çapta suyu ve odunu orada her an hazır
bulunduracağını bilmese o dev hamamı yapar mıydı?
Nerede o ormanlar ve sular şimdi?
• Uluslararası Ramsar Sözleşmesi'ne konu olan Seyfe Gölü'nün
Montrö kapsamında ele alınması tartışılıyor. Seyfe gölü, DSİ
tarafından yıllarca "çevre dostu çalışma örneği" olarak tanıtılıp
Çevre Bakanlığı'nın ödenekleriyle kurutuldu.
• Kupkuru Eşmekaya Barajı, en büyük tatlı su kaynağı Beyşehir
Gölü'ndeki 15 metrelik düşüş, sığ havuza dönen Akşehir Gölü,
şimdi yürüyüp geçebileceğiniz Sultan Sazlığı vd…...
• Manavgat Çayı tarihinin en kurak dönemini yaşıyorsa, Oymapınar
çevresindeki 30'u aşkın golf alanıyla, kurutulan karstik suların
payını sorgulamak mı daha akılcı, yoksa "çölleşme kapıda"
söylemleriyle bu kötülükleri iklim değişikliği gerekleriyle
perdeleyenlere kolaylık sağlamak mı?
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
22
• Ülkede veya bir kentte sular azalırsa, önce
yağışların dağılımı incelenmeli, ne oranda sapma
olmuş ona bakılmalıdır.
• Yüzey sularında çekilme için, Van Gölü, Burdur
Gölü gibi havzasında az su tüketilen ve suyu
doğrudan kullanılamayan göller ölçüt alınmalı.
• Yoksa Akşehir, Beyşehir, Uluabat Gölleri gibi
havzasında yoğun su harcanan sular örnek olamaz.
• Kentleşme ve endüstrileşme ile birlikte su
tüketiminin ve kent içi/ kent çevresi sıcaklıkların
yükseleceği ve o alanlarda yağışın azalacağı
gerçekleri de unutulmamalıdır.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
23
İKLİM
ISLAK-KURU
SICAK-SOĞUK
RÜZGARLI-DURGUN
ARAZİ
KULLANIMI
AMAÇ DEĞİŞİMİOLDUĞU GİBİ
BIRAKMA
ARAZİ
YÖNETİMİ
NPK
SULAMA – DRENAJ
BİYOÇEŞİTLİLİK
TOPRAK KALİTESİ
Karbon – BESİN
ELEMENTLERİ
BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK
TOPRAK
KOŞULLARI
ARAZİ VERMLİLİĞİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER
STRÜKTÜR
KOMPAKSİYON
EROZYON
Kuvvetli
degradasy
on
Tibette Arazi kullanımındaki
değişim
Aşırı otlatmayla Kobresia bitkisi
köklerinde degaradasyon
Geri
dönüşümsüz
degradasyon
Tamamıyle
toprak kaybı
25
Potansiyel C yutağı olan ve daha fazla
ürün elde edilebilecek bir yer.
Dünyada Çölleşme
•
Dünyada her yıl, toprağın üst tabakasının 24 milyar tonu, başta erozyon olmak
üzere çeşitli sebeplerle kaybedilirken,
•
6 milyar hektar alan çölleşmektedir.
•
Bu süreç dünyaya, 42 milyar dolardan fazla mali yük getirmekte,
•
110 ülkede yaşayan 1,2 milyar nüfusu doğrudan tehdit etmektedir.
•
135 milyon insan risk altındadır.
•
10 milyon insan ekolojik göçmen olarak çölleşmis bölgelerden göç etmiş
durumdadır.
•
Geçimlerini toprağa bağımlı olarak sürdüren 2,6 milyarı aşkın insan da aynı
kaderi paylaşmaktadır.
Dünya’da Çölleşme
Çölleşme riskinin en fazla olduğu bölgeler
(Çölleşme indeksi en yüksek):
•
•
•
•
•
Kuzey Afrika,
Ortadoğu ülkeleri,
Avustralya,
Güney Batı Çin ve
Güney Amerika’nın batı kesimleridir.
• Akdeniz Havzası ve Çin
Çölleşme tehdidi altındaki 8 doğal alan:
•
•
•
•
•
•
•
•
1. Kıyı şeritleri
2. Akdeniz bölgesi
3. Afrika stepleri
4. Geniş otlaklar
5. Ilıman bozkırlar
6. Ilıman çöller
7. Tropik ve alt tropik bozkırlar
8. Tropik ve alt tropik çöller
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
29
TÜRKİYEDE ÇÖLLEŞME
• Erozyon,
• Yeraltı sularının kontrolsüz ve aşırı kullanımı,
• Tabii göllerde ve sulak alanlarda hidrolojik dengenin
bozulması,
• Doğal kaynakların bozulması,
• Meralarda aşırı otlatma,
• Düzensiz yerleşim,
• Toprakların yanlış kullanımı,
• Yanlış tarım teknikleri,
• Yanlış sulama teknikleri,
• Yetersiz su kaynakları,
• Gübre ve tarım ilaçlarının aşırı ve yanlış kullanımı,
• Su ve toprak kirliliği,
• Kırsal yoksulluk,
• Doğal kaynakların kullanımı ile ilgili eğitim eksikliği
• Ülkemiz coğrafi konum itibarıyla yarı kurak bir
iklim kuşağında bulunduğundan ve topografyası
gereği düzensiz yağış rejimine sahip olması
nedeniyle sürekli kuraklık riski altında yaşayan bir
ülkedir".
• Türkiye,
"coğrafi konumu",
"yarı kurak iklimi" ve
"düzensiz yeryüzü biçimleri" dolayısıyla, kuraklık
tehlikesiyle birlikte yaşamayı öğrenmek
zorundadır.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
31
Land Use, Land Use-Change and Forestry- LULUCF’e Göre
Türkiye İklim Bölgeleri Haritası
Arazi Kullanımı, Arazi Kullanım Değişikliği ve Ormancılık –AKAKDO
Soğuk-Nemli
Sıcak Nemli
Soğuk-Kuru
Sıcak-Kuru
Kaynak: G.KÜSEK 2005
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
32
Türkiye’de Kurak ve Nemli Araziler
Y/PE

0.05
0.050.20
0.200.50
0.500.65
0.650.80
0.801.00
1.002.00
2.00 
19.07.2014
Bölge
Çok kurak
Değerlendirme
Gerçek iklimsel çöller (Türkiye’de yok)
Kurak
Çölleşmeye açık (Türkiye’de yok)
Yarıkurak
Çölleşmeye açık (Konya Ovası ve Iğdır yöresi)
Kurakyarınemli
Yarınemli
Çölleşmeye açık (Güneydoğu ve iç bölgeler)
Yarınemli
Çölleşmeye eğilimli olabilir
Nemli
Çölleşme yok (Esas olarak Karadeniz
Bölgesi’nde)
Çölleşme yok (Rize ve Hopa yöresinde)
Çok nemli
Çölleşmeye açık (Batıda)
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
33
Kuraklık İndislerinin Coğrafi Dağılışı
Coğrafi Bölge
(istasyon sayısı)
Karadeniz (15)
Marmara (15)
Ege (11)
Akdeniz (15)
Güneydoğu Anadolu (8)
İç Anadolu (12)
Doğu Anadolu (14)
Türkiye (90)
19.07.2014
Kİ  0.80
Sayısı
%’si
7
46.7
8
53.3
7
63.6
8
53.3
8
100.0
10
83.3
5
35.7
53
58.9
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
Kİ  0.65
Sayısı
%’si
4
26.6
1
6.7
1
9.1
6
40.0
5
62.5
9
75.0
5
35.7
31
34.4
34
Çölleşmeye karşı Dünya ne yapıyor?
• Afrika’nın Sahel kuşağında, 1968-1973 yılları arasında meydana
gelen kuraklık ve devamında bölgede yaşanan büyük insanlık dramı
• 5 Haziran 1972 tarihinde Stockholm’de ilk Çevre Konferansı,
• 1977’de Kenya’nın başkenti Nairobi’de Çölleşmeyle Mücadele
Eylem Planı kabul edilmiştir.
• 17 Haziran 1994 “BM Çölleşme İle Mücadele Sözleşmesi kabul
edilmiştir.
• Sözleşmenin amacı:
çölleşme ile arazi bozulmasını önlemek, kontrol etmek ve azaltmak
üzere alınacak ulusal ve bölgesel politikalar, programlar ve
önlemlerin geliştirilmesi ve uygulanmasını desteklemektir.
Çölleşmeye karşı Türkiye ne yapıyor?
•
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 44. Maddesi, Devletin toprağın verimli olarak işletilmesini
korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek için gerekli tedbirleri almasını
öngörür.
•
1955 yılında Tokat Behzat Deresinde yapılan çalışmalarla planlı döneme geçilerek
çalışmalara hız verilmiş ve 2012 yılı sonuna kadar 1.070.435 hektar alanda erozyon kontrolü
çalışması yapılmıştır.
•
195 ülkenin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi’ne ülkemiz
15.10.1994 tarihinde imzalamıştır. 2005 yılında eylem planını yürürlüğe koymuştur.
•
Türkiye, Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi kapsamında gelişmiş
ülke statüsünde olmakla beraber aynı zamanda çölleşme sürecinden etkilenen ülke.
•
Bir yandan etkilenen ülkelere mali ve teknik yardımda bulunmak,
•
Diğer yandan da etkilenen ülke olarak başta ulusal eylem planı olmak üzere sözleşmenin
ulusal düzeyde etkin olarak uygulanması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle
Gündeme Gelebilecek Sorunlar
• 1-Kuraklığa dayanıklı ürünlerin yetiştirilmesinin
gündeme gelmesi ve ürün deseninde değişme,
• 2-Su tasarrufu sağlayan damla sulama ve kısmen
yağmurlama sulama gibi alışık olmadıkları yöntemler
gündeme gelerek; bu tekniklere hazır olmayan
çiftçilerin yatırım için ekonomik dar boğaza girmesi
ve eğitim programlarına acil gereksinim duyulması.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
37
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle
Gündeme Gelebilecek Sorunlar
• 3-Su kayıplarını en az düzeye indirmek
amacıyla çiftçilerin hazır olmadığı azaltılmış/
sıfır toprak işleme tekniklerine gereksinim
duyulması, bu amaçla toprakların niteliklerine
göre yeni makine parklarına gerek duyulması.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
38
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle Gündeme
Gelebilecek Sorunlar
• 4-Orta ve uzun vadeli olarak sulama oranları/
randımanlarının iyileştirilmesi için 1/25.000 ve daha
büyük ölçekli ayrıntılı toprak haritalarına gereksinim
bulunması.
• 5-Kuraklık ile taban suları ve yeraltı sularının daha
derinlere inmesi ve sulama amaçlı yer altı sularından
yararlanabilmek için daha fazla ekonomik yatırıma
gerek duyulması.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
39
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle Gündeme
Gelebilecek Sorunlar
• 6-Özellikle mera alanlarında botaniksel
komposizyonları değişerek vejetasyon kapalılık
oranlarının azalması ve bu alanlardaki su ve
rüzgar erozyonunun boyutlarının artması.
• 7-Meyilli arazilerde tarım topraklarının nadasa
bırakılma koşullarında bile bitki deseninin
bozulması ve su/ rüzgar erozyonunun daha da
hızlanması.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
40
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle Gündeme
Gelebilecek Sorunlar
• 8- Yeni böcek ve hastalıkların türemesi;
• 9-Otlakçılık sektöründe, meraların ot veriminin
düşmesi,
• Orman ürünlerinde ve biyoçeşitlilikte sorunlar
yaşanması,
• 10-Tarımsal üretimin doğrudan bağlı olduğu
sanayilerde ekonomik sorunlar ve kayıplar
yaşanması.
19.07.2014
Ayten NAMLI ÇTS Ders Notları
41
İklim Değişikliği ve Çölleşme İle Gündeme
Gelebilecek Sorunlar
• 11- Su havzalarındaki su oranının azalması ve suyun
kalitesinde tuz konsantrasyonuna bağlı olarak tuzluluk
sorunları,
• 12- Orman ve anız yangınlarına hassas konuma gelen
alanlarda, yangınların sayısı ve yayılım alanlarının
artması,
• 13- Çeltik ekim alanlarının azalması, pirincin yurt
ekonomisine katkısının azalması daha fazla pirinç
ithalatı,
• 14-Çiftçi gelirlerindeki kayıplar ve tarımsal üretimdeki
düşüşe orantılı olarak işsizlik artışı.
42
• Çölleşme ile Mücadele için Birleşmiş Milletler Sözleşmesi” ne
ülkemiz 16 Mayıs 1998 tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile
taraf olmuştur.
• Sözleşme kapsamında hazırlanan “Çölleşme ile Mücadele
Ulusal Eylem Programı” 2005 yılında yürürlüğe girmiştir.
• Ayrıca sözleşme kapsamında istenen ulusal raporlar düzenli
olarak UNCCD’ ye gönderilmiştir.
Stratejik Amaçlar/Hedefler
(UNCCD ve Türkiye Karşılaştırmalı)
UNCCD
TÜRKİYE
1 Etkilenmiş nüfusun yaşam
koşullarının iyileştirilmesi
1 Etkilenmiş ve etkilenmesi muhtemel
2 Etkilenmiş ekosistemlerin koşullarının
iyileştirilmesi
2 Etkilenmiş ve etkilenmesi muhtemel nüfusun
3. BMÇM Sözleşmesinin etkin bir
şekilde uygulanması sağlanarak
küresel faydalar oluşturmak.
3 Çölleşme ile mücadele yanında biyolojik
4. Sözleşmenin uygulanmasını
desteklemek için, ulusal ve
uluslararası aktörler arasında etkili bir
ortaklık oluşturarak, kaynakları
harekete geçirmek.
4 Ulusal ve uluslararası aktörler arasında etkili
ekosistemlerin koşullarının iyileştirilmesi.
hayat şartlarının iyileştirilmesi.
çeşitliliğin korunması ve iklim değişikliği ile
mücadele alanlarında da ulusal ve küresel
faydaların sağlanması.
bir ortaklık oluşturarak sözleşmenin
uygulanmasını desteklemek için gerekli
kaynakların harekete geçirilmesi; bu doğrultuda
Türkiye’nin ikili, bölgesel ve küresel düzeyde
İşlevsel Amaçlar/ Uygulama Hedefleri
(UNCCD ve Türkiye Karşılaştırmalı)
UNCCD
TÜRKİYE
1 Savunuculuk, bilinçlendirme,
eğitim
1 Kamuoyu Oluşturma, Bilinçlendirme ve
Eğitim
2
Politik çerçeve
2 Ulusal ve Uluslararası Eşgüdüm ve
İşbirliği
3
Bilim, Teknoloji ve Bilgi
3
4
Kapasite geliştirme
4 Bilim ve Teknoloji, İzleme ve
Değerlendirme
5
Finansman ve Teknoloji Transferi
5 Yönetsel Yapılanma ve Kurumsal Kapasite
Geliştirme
6
Politik Çerçeve
Finansman
7 Sürdürülebilir Arazi Yönetimi
İşlevsel Amaçlar
1
Kamuoyu Oluşturma, Bilinçlendirme ve Eğitim
2 Ulusal ve Uluslararası Eşgüdüm ve
İşbirliği
Çıktı
Eylem
Performans
göstergesi
4
6
20
2
6
14
3
Politik Çerçeve
2
4
6
4
Bilim ve Teknoloji, İzleme ve Değerlendirme
4
14
31
5 Yönetsel Yapılanma ve Kurumsal Kapasite
Geliştirme
3
7
10
6
2
5
13
7 Sürdürülebilir Arazi Yönetimi
6
29
64
TOPLAM
23
71
158
Finansman
Bu amaca ulaşmak için 4 çıktı, 6 eylem ve 20 Performans göstergesi
• Ulusal gündemde yer alma,
ulaşılan kitle sayısında artış
İŞLEVSEL AMAÇLAR
1.
Kamuoyu Oluşturma,
Bilinçlendirme ve Eğitim
• STK, BTK ve Özel Sektörle
işbirlikleri
• MEB, Üniversite eğitim
materyal ve programları
• Üretici eğitim programları
• Kadın eğitim programları
Bu amaca ulaşmak için 2 çıktı, 6 eylem, 14 Performans göstergesi
• Ülkeler ve uluslararası
kuruluşlarla ortaklık ve
işbirliği anlaşmaları
İŞLEVSEL AMAÇLAR
2.
Ulusal ve Uluslararası
Eşgüdüm ve İşbirliği
• Üç Rio Sözleşmesi başta
olmak üzere ilgili
uluslararası sözleşmelerin
eşgüdümünü sağlayan
faaliyetler
• UKEP
Bu amaca ulaşmak için 2 çıktı, 4 eylem ve 6 Performans göstergesi
İŞLEVSEL AMAÇLAR
3.
Politik Çerçeve
• Ulusal eylem plan ve
programlarına, ulusal ve
bölgesel kalkınma planlarına,
mekansal planlara ve sektörel
yatırım kararlarına/
programlarına dahil edilmesi
• Hukuki, mali ve sosyoekonomik engeller
•
• Farklı kanun ve
yönetmeliklerdeki çakışma ve
örtüşmeler,
• Gerekli mevzuat değişiklikleri,
• Mevzuatın uyumlaştırılması
Bu amaca ulaşmak için 4 çıktı, 14 eylem, 31 Performans göstergesi
İŞLEVSEL
AMAÇLAR
4.
Bilim ve Teknoloji,
İzleme ve
Değerlendirme
• Ulusal izleme ve
değerlendirme
sistemi
• Bilimsel ve
geleneksel/yerel
bilgiler
• ARGE
• Risk Yönetimi
Bu amaca ulaşmak için 3 çıktı, 7 eylem ve 10 performans göstergesi
• Ulusal strateji ve
eylem planları,
İŞLEVSEL AMAÇLAR • Nitelikli inan kaynağı,
5.
• Birlik, dernek ve
kooperatif gibi sivil
toplum kuruluşlarının
Yönetsel Yapılanma
ve özel sektörün
ve Kurumsal Kapasite
sürece katılımı
Geliştirme
Bu amaca ulaşmak için 2 çıktı, 5 eylem ve 13 Performans göstergesi
İŞLEVSEL AMAÇLAR
6.
Finansman
• Mali teşvikler (krediler,
hibe),
• Teknik yardım
mekanizmaları
• Uluslar arası mali destek
yatırım plan ve
programları
Bu amaca ulaşmak için 6 çıktı, 29 eylem ve 64 Performans göstergesi
İŞLEVSEL
AMAÇLAR
7.
• Katılımcı Havza Yönetim
mekanizmalarının
oluşturulması, tüm
havzalarda
yaygınlaştırılması,
• İklim dostu uygulamalar,
Sürdürülebilir
Arazi Yönetimi
• Biyolojik çeşitliliğin ve
ekosistem hizmetlerinin
korunması
Download

Çölleşme