ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
ALTINCI SINIF SOSYAL BİLGİLER PROGRAMINDAKİ
KAZANIMLARIN ZİHİNSEL BECERİLER AÇISINDAN
İNCELENMESİ
Arş. Gör. Birol Bulut
Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected]
Arş. Gör. Cengiz Taşkıran
Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, [email protected]
ÖZET
Bu çalışmada, altıncı sınıf sosyal bilgiler programında yer alan kazanımların zihinsel beceriler
açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman
incelenmesi yöntemi kullanılmıştır. Analiz için veri kaynakları yeni sosyal bilgiler öğretim
programında yer alan kazanımlar ve becerilerden oluşmaktadır. Elde edilen bu veriler ile birlikte
43 kazanım bağımsız bir şekilde incelenmiştir. İncelemenin neticesinde, ilköğretim genel
becerilerinden “bilgi teknolojilerini kullanma” ve “Türkçeyi doğru, güzel ve etkili
kullanma(doğrudan)” becerisini temsil eden herhangi bir kazanım tespit edilememiştir; ancak
kazanımlardan 22 tanesinin üst düzey düşünme becerilerinden olan “Araştırma ve eleştirel
düşünme becerisi” ile ilişkilendirilmesi kazanımların yeni programın hazırlanmasındaki ana
felsefeye ve yaşamsal gerçeklere gayet uygun olduğu sonucunu doğurmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Beceri, Kazanım, Sosyal Bilgiler Programı
To Investıgate In Terms Of The Mental Skılls To Gaıns Of Sıxth Grade
Socıal Studıes Currıculum
ABSTRACT
In this study, it was intended to investigate the gains which are in the sixth grade of Social
Sciences in terms of mental skills. Examining document, a technique of qualitative research, was
used on the study. Data sources for analysis consist of the gains and skills which are in the new
curriculum of Social Sciences. With those obtained data, 43 gains were examined independently.
As a result of investigation, any gain representing skills which are the general skills of primary
education such as “using information technology” and “using Turkish properly, beautifully and
effectively” were not detected; however, 22 of gains, associated with higher-level thinking skills
such as “research and critical thinking skill”, result in that gains are really suitable for preparing
the main philosophy and vital facts of new curriculum.
Key Words: Skill, Objective, Curriculum of Social Sciences
1
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
GİRİŞ
Ülkemizde yenilenen eğitim programları ile klasik “ hedef ” kavramı aşılmış,
kavramlar, beceriler, değerler ve tutumların bir bütün olarak ele alındığı kazanımlar öğretim
programlarında yer almıştır. Öğretim programlarının en önemli öğesi kazanımlardır.
Kazanımların önemli bir öğesi ise becerilerdir. Genel becerilerin tamamı ise zihinsel
becerilere bağlıdır. Zihinsel becerilerin geliştirilmesi yeni programın amaçlarından birisidir.
Bilgi çağına ulaşan dünyada, eğitimin temel amacı bilimsel ve eleştirel düşünen, bilgiyi
yorumlayan, bilgi üreten ve sorun çözebilen bireyler yetiştirmek olduğu ve bu sebeple
ülkemizde de, öğrencilerin bilgi çağı insanı olarak yetiştirilmeleri gerektiğinin üzerinde
durulmuştur. Bilgi çağının gerektirdiği insan profili zihinsel becerileri vazgeçilmez
kılmaktadır. Eğitim sisteminin temel amacının öğrencilere hazır bilgileri aktarmaktan çok
bilgiye ulaşma becerilerini kazandırmak olduğu konusunda eğitimciler hem fikirdir. Genel
olarak bilginin insan tarafından oluşturulduğunu ve bu oluşumun zihinsel bir tutamağının
bulunduğunu ima eden yapılandırmacılık (Aydın, 2012: 14); bilgiye ulaşma becerilerini
kazandırıp öğrenmeyi öğrenmeye odaklı bir eğitimi merkeze alır. Bilgiye ulaşmak ise üst
düzey zihinsel becerilerle olur. Başka bir deyişle ezberden çok, kavrayarak öğrenme, bilgiyi
kullanma ve karşılaşılan yeni durumlarla ilgili problemleri çözebilme, açıklama, sentez,
genelleme yapabilme ve hipotezler geliştirme, kısaca bilimsel yöntem becerilerinin
kullanılmasını gerektirir (Çelikkaya, 2011: 971).
Türk Millî Eğitim sisteminde öğretim programlarının tümünde kazandırılması
hedeflenen ortak beceriler bulunmaktadır. Bunlar, tüm derslerin omurgasında yer alır. Bu
becerilerin, bilginin verilmesiyle gelişmeyeceği, tüm eğitim ve öğretim etkinliklerinde
kullanılmasıyla kazandırılabileceği gerçeği tüm programlarda vurgulanmıştır. Bu beceriler
eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim, araştırma sorgulama, problem çözme, bilgi
teknolojilerini kullanma, girişimcilik, Türkçeyi doğru, etkili ve güzel kullanma becerileri
olarak sıralanmaktadır (MEB, 2005) . Bu becerilerin gelişmesi için etkinlikler düşünülmüş ve
programlarda bu etkinliklere yer verilmiştir.
Beceri, öğrencilerde, öğrenme süreci içerisinde kazanılması, geliştirilmesi ve
aktarılması tasarlanan kabiliyetlerdir. Sosyal Bilgiler Programı, ilköğretim 4. ve
düzeyinde diğer derslerle birlikte ilk 9 beceriyi kazandırmanın yanında, kendine
beceriyi kazandırmayı da amaçlamaktadır. Bu beceriler aşamaları ile birlikte
gösterilmiştir. Bu becerilerin bazılarına ya da aşamalarına,
üniteler göz
bulundurularak doğrudan verilecek beceri şeklinde programda yer verilmektedir.
2
yaşama
7. sınıf
özgü 5
aşağıda
önünde
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Bu becerileri şöyle sıralayabiliriz:
1-Eleştirel Düşünme Becerisi
2-Yaratıcı Düşünme Becerisi
3-İletişim Becerisi
4-Araştırma Becerisi
5-Problem Çözme Becerisi
6-Karar Verme Becerisi
7-Bilgi Teknolojilerini Kullanma Becerisi8-Girişimcilik Becerisi- (7. Alt basamak)Yenilikçi
fikirler sunma ve ürünler tasarlayabilme
9-Türkçeyi Doğru, Güzel ve Etkili Kullanma Becerisi
10-Gözlem Becerisi
11-Mekânı Algılama Becerisi
12-Zaman ve Kronolojiyi Algılama Becerisi
13-Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi
14-Sosyal Katılım Becerisi
15-Empati Becerisi
Buradaki beceriler hiç kuşkusuz birbirinden soyutlanamaz. Aralarına aşılmaz sınırlar
konulamaz. Bizim buradaki tasnifimiz, ilgili beceriyi ön plana koyarak vurgulamak ve
becerinin kazanımla olan bağlamsal durumuna ışık tutmak gayesine yöneliktir. Bunu
yaparken diğer beceriler arka planda kalacaktır. Örneğin bilimsel genelleme yapma becerisi
programda Eleştirel düşünme becerisi kapsamında ele alınmış olsa da aynı beceri problem
çözme becerisi kapsamına da girmektedir. Çünkü problem çözme ve bilimsel genelleme
yapma becerileri iç içedir. Hatta becerilerin geneli düşünüldüğünde ortak noktanın “problem”
kavramı olduğu dikkat çekmektedir. Kişi karşılaştığı ve kendisini rahatsız eden herhangi bir
problemle başa çıkmaya çalışırken öncelikle problem çözme becerisinden yararlanacaktır.
Birey bu becerileri kazandığı ve hayata geçirebildiği ölçüde nitelikli bir yasam sürecektir.
(Kan, 2006: 75). Yine kişi bir problemle uğraşırken eleştirel düşünme becerisine de sahip
olması, sonuca ulaşmada kullanılan kriterler, alternatifleri tanımlama ve seçme açısında
kendisine kolaylık sağlayacaktır (Özden, 2011: 164).
Yeni sosyal bilgiler programı becerilere vurgu yapmaktadır. Öğretmen tarafından,
sözü edilen becerilerin edinilmesine dikkat edilmelidir. Bunun için bir takım etkinlikler
önerilmiştir. Öğretmen, aynı beceriyi daha kısa sürede ve daha kalıcı edindirmek için kendi
hazırladığı etkinlikleri de uygulayabilir (MEB: 59).
3
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Beceriler, üst düzey ve alt düzey beceriler diye iki şekilde ifade edilir. Üst düzey
beceriler farklı özelliklere sahiptir. Modern çağın gereksinimlerine yanıt verebilecek düzeyde
bireylerin yetiştirilebilmesi için eğitim sistemlerinin üst düzey zihinsel becerilere büyük önem
vermesi gerekmektedir. Üst düzey zihinsel beceriler, gelişmesi uzun zaman alan ve bireylerin
yaşamda başarılı olabilmesi için kazanmış olmaları gerek yeteneklerdir (Kutlu ve diğerleri,
2010: 15).
Yukarıda yer alan ilköğretim ve bunun yanı sıra sosyal bilgilere özgü olan ve
toplamda 15 olan beceriler incelendiğinde; üst düzey zihinsel becerilerin de olduğu
görülmektedir.
Bu araştırmanın amacı, 6. sınıf sosyal bilgiler öğretim programında yer alan
kazanımların yukarıdaki becerilerden hangisiyle ilintili olduğunu ve öğrencide hangi beceriyi
kazandırabileceğini incelemektir.
YÖNTEM
Bu bölümde araştırmada kullanılan yöntem ile birlikte verilerin toplanması ve analizi
tanıtılmıştır.
Araştırmanın Yöntemi
Altıncı sınıf sosyal bilgiler programında yer alan kazanımların zihinsel beceriler
açısından incelenmesini amaçlayan bu çalışma veri kaynakları ve verilerin analizi süreci
itibariyle nitel bir durum arz emekte olup, “doküman incelemesi ” (Mayring, 2000:36)
modelindedir. Doküman incelemesi, yazılı görsel malzemelerin toplanıp incelenmesi olarak
tanımlanabilir (Sönmez ve Alacapınar, 2011:83).
Verilerin Toplanması ve Analizi
Analiz için veri kaynakları, www.ttkb.gov.tr internet adresinde yer alan İlköğretim
Sosyal Bilgiler Dersi 6. ve 7. Sınıflar Öğretim programı ve Kılavuzu içeriğinden alınmış ve
bununla birlikte Altın kitaplar ve Gizem Yayıncılığa ait olan İlköğretim 6. Sınıf Sosyal
Bilgiler Öğretmen Kılavuz Kitabı ve ilgili alanyazından da faydalanılmıştır. Toplanan bu
verilerden yola çıkılarak yapılan yorumlar yoluyla, “okuyucuya konu ile ilgili betimsel bir
tablo sunmak” ( Yıldırım ve Şimşek, 2006: 48) amaçlanmıştır. Bu betimsel tablo ortaya
konulurken 6. sınıf sosyal bilgiler öğretim programında yer alan 43 kazanımın hangi zihinsel
becerilere yönelik olduğu üniteler halinde tek tek ele alınarak incelendi ve sonuca varılmaya
çalışıldı.
4
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
BULGULAR
Kazanımların aşağıda ayrı ayrı ve üniteler şeklinde tablolaştırarak ve hangi beceriyle ilişkili
olduğunu belirterek bir betimlemede bulunulmuştur.
Tablo 1. Sosyal Bilgiler Öğreniyorum Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler
Açısından Değerlendirilmesi
SOSYAL BİLGİLER ÖĞRENİYORUM
1. Yakın çevresindeki bir örnekten yola çıkarak bir olayın Eleştirel Düşünme Becerisi
çok boyutluluğunu fark eder.
Araştırma Becerisi (Okuduğunu
Anlama)
2. Olgu ve görüşü ayırt eder.
Gözlem Becerisi
3. Bilimsel araştırma basamaklarını kullanarak araştırma Araştırma Becerisi
yapar.
Problem Çözme Becerisi
4. Bir soruna getirilen çözümlerin hak, sorumluluk ve Karar Verme Becerisi
özgürlükler temelinde olması gerektiğini savunur.
(Çözümü değerlendirme)
5. Sosyal bilgilerin, Türkiye Cumhuriyeti’nin etkin bir Sosyal Katılım Becerisi
vatandaşı olarak gelişimine katkısını fark eder.
1)
ÖĞRENME ALANI: BİREY VE TOPLUM
Bu ünite ile öğrenciler;
(Kendisini ve yakın çevresini
etkileyen konularda bilgi sahibi olma)
6. Atatürk’ün ülkemizde sosyal bilimlerin geliştirilmesi için Değişim ve Sürekliliği Algılama
yaptığı uygulamalara örnekler verir.
Becerisi
(Zamanla oluşan süreklilik ve değişimi
algılama )
Tablo-1 de, 6. Sınıf sosyal bilgiler programında yer alan sosyal bilgiler öğreniyorum
ünitesindeki 1. ve 3. Kazanımlar üst düzey zihinsel becerilerle ilişkilidir. Diğerleri genel
beceriler ve sosyal bilgiler becerileri kapsamında değerlendirilebilir. Ancak anılan iki
kazanım da genel beceriler kapsamında olmakla birlikte üst düzey zihinsel becerilere yönelik
olmasıyla; diğerlerinden mantık biliminin terimiyle “kısmi farklılık” arz etmektedir.
Sosyal bilgiler programı, bilginin taşıdığı değeri ve bireyin var olan deneyimlerini
dikkate alarak, yaşama etkin katılımını, doğru karar vermesini, sorun çözmesini destekleyici
ve geliştirici bir anlayış doğrultusunda yapılandırmacı eğitimi temel alan bir yaklaşıma
sahiptir (Bilgili, 2012: 27). Bu yaklaşımın bu ünitede kazanımlara yoğun bir şekilde yansıdığı
görülmektedir. Yine becerilerin bu kazanımlarla birleşik bir bütün şeklinde de bireyde
oluşturabileceği etkin vatandaş modeli göze çarpmaktadır.
5
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Tablo 2. Yeryüzünde Yaşam Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler Açısından
Değerlendirilmesi
Bu ünite ile öğrenciler;
Mekanı Algılama Becerisi
değiştiğinde haritanın değişen özellikleri hakkında
çıkarımlarda bulunur.
çizme ve yorumlama)
2. Konum ile ilgili kavramları kullanarak kıtaların,
YERYÜZÜNDE YAŞAM
okyanusların ve ülkemizin coğrafi konumunu tanımlar.
2)
ÖĞRENME ALANI: İNSANLAR, YERLER VE ÇEVRELER
1. Farklı ölçeklerde çizilmiş haritalardan yararlanarak ölçek (Harita, plan, kroki, grafik, diyagram
Mekânı Algılama Becerisi
3. Dünyanın farklı doğal ortamlarındaki insan
yaşantılarından yola çıkarak, iklim özellikleri hakkında
çıkarımlarda bulunur.
Mekânı Algılama Becerisi
4. Haritalardan ve görsel materyallerden yararlanarak
Türkiye’de görülen iklim türlerinin özellikleri hakkında
çıkarımlarda bulunur.
Mekânı Algılama Becerisi
5. Haritalardan ve görsel materyallerden yararlanarak
Türkiye’deki iklim tiplerinin dağılışında, konumun ve
yeryüzü şekillerinin rolünü açıklar.
6. Örnek incelemeler yoluyla tarih öncesindeki ilk
yerleşmelerden günümüze, yerleşmeyi etkileyen faktörler
hakkında çıkarımlarda bulunur.
7. Anadolu ve Mezopotamya’da yaşamış ilk uygarlıkların
yerleşme ve ekonomik faaliyetleri ile sosyal yapıları
arasındaki etkileşimi fark eder.
Mekânı Algılama Becerisi
Değişim ve Sürekliliği Algılama
Becerisi (Zamanla oluşan süreklilik ve
değişimi algılama)
Eleştirel Düşenme Becerisi
(Karşılaştırma yapma)
Tablo-2 de, 6. Sınıf sosyal bilgiler öğretim programında yer alan Yeryüzünde Yaşam
Ünitesindeki 7 kazanımdan 5 tanesi sosyal bilgiler dersine özgü becerilerden “mekânı
algılama becerisi” ne yöneliktir. Diğer kazanımlarda tarihi coğrafyayla ilgili olmakla birlikte
6. Kazanım “Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi”dir. 7. Kazanım ise ilköğretim genel
becerilerinden üst düzey bir zihinsel beceri olarak kabul edilen “Eleştirel Düşünme Becerisi”
kapsamında düşünülmelidir. Bu haliyle Yeryüzünde Yaşam ünitesi daha çok sosyal bilgiler
alanına özgü becerileri kazandırmaya yöneliktir.
6
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Tablo 3. İpek Yolunda Türkler Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler Açısından
Değerlendirilmesi
İPEK YOLUNDA TÜRKLER
Araştırma Becerisi
1.
Destan, yazıt ve diğer belgelerden yararlanarak,
Orta Asya ilk Türk devletlerinin siyasal,
ekonomik ve kültürel özelliklerine ilişkin
çıkarımlarda bulunur.
( Bilgiyi Bulma, Kullanılabilir
Biçimde Planlama ve Yazma )
2.
Orta Asya ilk Türk devletlerinin
özellikleriyle yaşadıkları yerlerin
özelliklerini ilişkilendirir.
Eleştirel Düşünme Becerisi
kültürel
coğrafî
(Karşılaştırma yapma)
3.
Günümüz Türk Silahlı Kuvvetleri’ni ilk Türk
devletlerinin ordusu ile ilişkilendirerek, Türk
Silahlı Kuvvetleri’nin önemini ve görevlerini
kavrar.
Değişim ve Sürekliliği Algılama
Becerisi (Zamanla oluşan
süreklilik ve değişimi algılama)
4.
İpek Yolu’nun toplumlar arası siyasal, kültürel ve
ekonomik ilişkilerdeki rolünü fark eder.
Eleştirel Düşünme Becerisi
5.
Görsel ve yazılı materyallerden yararlanarak
İslamiyet’in ortaya çıkışı ve yayılışını inceler.
Araştırma Becerisi
Türklerin İslamiyet’i kabulleri ile birlikte siyasî,
sosyal ve kültürel alanlarda meydana gelen
değişimleri fark eder
Eleştirel Düşünme Becerisi
Dönemin devlet adamları ve Türk büyüklerinin
hayatından yararlanarak ilk Türk- İslam
devletlerinin siyasal, sosyal ve kültürel
özelliklerine ilişkin çıkarımlarda bulunur.
Eleştirel Düşünme Becerisi
8.
Örnek incelemeler yoluyla kutlama ve
törenlerimizdeki uygulamaların kültürümüzü
oluşturan unsurlarla ilişkisini değişim ve
süreklilik açısından değerlendirir.
Değişim ve Sürekliliği Algılama
Becerisi
9.
Orta Asya ilk Türk devletleri ve Türk-İslam
devletlerinin Türk kültür, sanat ve estetik
anlayışına katkılarına kanıtlar gösterir.
Araştırma Becerisi
6.
3)
ÖĞRENME ALANI: KÜLTÜR VE MİRAS
Bu ünite ile öğrenciler;
7.
( Bilgiyi Bulma, Kullanılabilir
Biçimde Planlama ve Yazma )
(Sebep-sonuç ilişkisini belirleme)
(Genelleme Yapma)
( Bilgiyi Bulma, Kullanılabilir
Biçimde Planlama ve Yazma )
Tablo-3 de, “İpek Yolunda Türkler” ünitesinde yer alan 9 kazanımın 4 tanesi, Eleştirel
Düşünme Becerisi, 3 tanesi Araştırma Becerisi, 2 tanesi ise Değişim ve Sürekliliği Algılama
Becerisi ile ilişkilidir. Bu ünite ilköğretim genel becerilerden 2 tanesini, sosyal bilgilere özgü
becerilerden ise bir tanesini içermektedir. Bu ünite tarih ünitesi görünümünde olsa da tarihteki
olgu ve olaylara yönelik eleştirel düşünmeyi ve çıkarımda bulunmayı ön plana almasıyla bir
sosyal bilgiler ünitesi olabilmiştir. Bu bağlamda tarihte eleştirel düşünme, iyi bir tarihsel
yargıya yönelten becerikli ve sorumlu bir düşünmeyi sağlar. Çünkü hem tarihsel durumlara
hem de tarihle ilişkisi olan diğer durumlara duyarlıdır; tarihsel kriterlere dayanır ve kendini
düzeltici bir niteliğe sahiptir (Nosich, 2012: 91).
7
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Ünitedeki kazanımların bu becerilere yönelik olması aynı zamanda tarih öğretiminde
öğrencilerin zaman, kronoloji, tarihte değişim ve süreklilik gibi kavramları anlamalarını,
tarihin kendine özgü çalışma yöntemlerini kullanarak araştırma yapmalarını ve tarihsel
düşünme becerilerini geliştirebilir. Tarihsel düşünme becerileri; tarih öğretimi sonucu
öğrenilmesi gereken bir dizi mantıklı düşünme becerisinden ibarettir. Başka bir deyişle
tarihsel düşünme, tarihsel muhakeme ve mantıklı düşünmedir (Demircioğlu, 2009: 228).
Tablo 4. Ülkemizin Kaynakları Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler Açısından
Değerlendirilmesi
ÜLKEMİZİN KAYNAKLARI
Eleştirel Düşünme Becerisi
1.
Ülkemizin
kaynaklarıyla
ekonomik
faaliyetlerini ilişkilendirerek, bunların ülke
ekonomisindeki
yerini
ve
önemini
değerlendirir.
2.
Türkiye’nin coğrafî özelliklerini dikkate
alarak, yatırım ve pazarlama proje önerileri
tasarlar.
Girişimcilik
Vatandaşlık
sorumluluğu
ve
ülke
ekonomisine katkısı açısından vergi vermenin
gereğini ve önemini savunur.
Sosyal Katılım Becerisi
Doğal kaynakların bilinçsizce tüketilmesinin
insan yaşamına etkilerini tartışır.
Gözlem Becerisi
5.
Nitelikli
insan
gücünün
ekonomisinin
gelişmesindeki
değerlendirir.
Eleştirel Düşünme Becerisi
6.
İlgi duyduğu mesleklerin gerektirdiği eğitim,
beceri ve kişilik özelliklerini araştırır.
3.
4.
4)
ÖĞENME ALANI: ÜRETİM, DAĞITIM VE TÜKETİM
Bu ünite sonunda öğrenciler;
Türkiye
rolünü
( Yenilikçi fikirler sunma ve ürünler
tasarlayabilme)
(Bireyler, gruplar ve toplumun
ihtiyaçlarını karşılamak için bireyler,
gruplar, kurumlar ve sosyal örgütler
arasındaki ilişkiyi tanıma)
Gözlediklerinin nedenlerini
sorgulayıp sonuçlarını tahmin
edebilme
Araştırma Becerisi
Bu ünitede yer alan kazanımlar, beceriler doğrultusunda incelendiğinde 4 kazanım
ilköğretim becerileriyle, 2 kazanım ise sosyal bilgilere özgü becerilerle ilişkidir. Ülkemizin
kaynakları ünitesinde merkezi öneme sahip olan beceri aslında ağırlıklı olarak “girişimcilik”
becerisidir. Çünkü diğer beceriler girişimcilik becerisinin oluşturulmasına yardımcı olarak ele
alınmıştır.
8
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
ÜLKEMİZ VE DÜNYA
Bu ünite ile öğrenciler;
5)
ÖĞRENME ALANI: KÜRESEL BAĞLANTILAR
Tablo 5. Ülkemiz ve Dünya Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler Açısından
Değerlendirilmesi
Araştırma Becerisi
Görsel materyalleri ve verileri kullanarak dünyada nüfus
ve ekonomik faaliyetlerin dağılışının nedenleri hakkında
çıkarımlarda bulunur.
Ülkemizin diğer ülkelerle olan ekonomik ilişkilerini,
kaynaklar ve ihtiyaçlar açısından değerlendirir.
Eleştirel Düşünme Becerisi
Türk Cumhuriyetleri, komşu ve diğer ülkelerle olan
kültürel, sosyal, siyasi ve ekonomik ilişkilerimizi
Atatürk’ün milli dış politika anlayışı açısından
değerlendirir.
Eleştirel Düşünme Becerisi
Ülkemizin diğer ülkelerle doğal afetlerde ve çevre
sorunlarında dayanışma ve işbirliği içinde olmasının
önemini fark eder.
İletişim Becerisi
Uluslararası kültür, sanat, fuar ve spor etkinliklerinin
toplumlar arası etkileşimdeki rolünü değerlendirir.
Eleştirel Düşünme Becerisi
(Ortak bir amaç çevresinde
toplanma)
Ülkemiz ve dünya ünitesi sosyal bilim disiplinlerinden uluslararası ilişkilerin, sosyal bilgiler
alanına bir yansımasıdır. Bu bağlamda iletişim becerisi, ünitenin ağırlık merkezini
oluşturmaktadır. Uluslararası ilişkiler de iletişim becerisini gerektirmektedir. Ülkemizin diğer
ülkelerle ekonomik ilişkilerini değerlendirmek, sosyal ve siyasi ilişkilerini Atatürk’ün milli
dış politika anlayışı açısından değerlendirmek, doğal afetlerde dayanışma ve iş birliği içinde
olmak, sanat, spor, fuar etkinliklerini değerlendirmek; yukarda zikredilen iletişim becerisinin
alt yapısını oluşturmaya yönelik eleştirel düşünme becerisine uygun kazanımlardır.
Bu ünite ile öğrenciler;
1.
Eleştirel Düşünme Becerisi
Demokrasinin temel ilkeleri açısından farklı
yönetim biçimlerini karşılaştırır.
DEMOKRASİNİN SERÜVENİ
2. Değişik dönem ve kültürlerde demokratik Değişim ve Sürekliliği Algılama
6)
ÖĞRENME ALANI: GÜÇ, YÖNETİM VE TOPLUM
Tablo 6. Demokrasinin Serüveni Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler
Açısından Değerlendirilmesi
yönetim anlayışının tarihsel gelişimini tartışır.
3. Demokratik yönetimlerde yaşama hakkı, kişi
dokunulmazlığı hakkı, din ve vicdan özgürlüğü
ile düşünce özgürlüğüne sahip olunması
gerektiğini savunur.
Becerisi
Sosyal Katılım Becerisi
(Farklı grup ve durumların
dinamiklerine uyma)
4. Tarihsel belgelerden yola çıkarak insan Araştırma Becerisi
haklarının gelişim sürecini analiz eder.
5. Türk tarihinde kadının konumu ile ilgili
örnekleri, kadın haklarının gelişimi açısından
yorumlar.
9
Değişim ve Sürekliliği Algılama
Becerisi
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Demokratik kültür ve birikimi aktarmaya yönelik bu ünitede, insan haklarını
benimsemek önemli bir kazanım olarak yer alsa da ünite adıyla uygun olarak “demokrasinin
serüveni” değişim ve sürekliliği algılama becerisiyle iç içe ve koşut olarak yer almaktadır.
Kazanımları ilişkilendirdiğimiz yukarıdaki beceriler yoğun olarak sosyal bilgilere özgüdür.
Bunun yanı sıra sosyal bilgilerin tanımındaki “iyi vatandaş” bu ünitedeki bilgi ve becerileri de
kazanmış kimse demektir. Ayrıca “değişim ve sürekliliği algılama” sosyolojik muhtevaya
vurgu yapan bir beceridir.
ELEKTRONİK YÜZYIL
Bu ünite ile öğrenciler;
7)
ÖĞRENME ALANI: BİLİM, TEKNOLOJİ
VE TOPLUM
Tablo 7. Elektronik Yüzyıl Ünitesindeki Kazanımların Zihinsel Beceriler Açısından
Değerlendirilmesi
Problem Çözme Becerisi
Sosyal bilimlerdeki çalışma ve bulgulardan hareketle
sosyal bilimlerin toplum hayatına etkisine örnekler verir.
Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gelecekteki yaşam
üzerine etkilerine ilişkin yaratıcı fikirler ileri sürer.
Yaratıcı Düşünce Becerisi
Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve
toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder.
Eleştirel Düşünme Becerisi
Telif ve patent hakları saklı ürünlerin yasal yollardan
temin edilmesinin gerekliliğini savunur.
Empati Becerisi
Uygulama ve eserlerinden yola çıkarak Atatürk’ün
akılcılığa ve bilime verdiği önemi fark eder.
Eleştirel Düşünme Becerisi
Bu ünitede yer alan 5 kazanımdan 4’ü üst düzey becerileri oluşturmaya yönelik olup,
bir kazanım ise sosyal bilgilere özgü beceri ile ilişkilidir.
TARTIŞMA VE SONUÇ
6.Sınıf sosyal bilgiler öğretim programında ki toplam 43 kazanıma yönelik yapılan
incelemede, ilköğretim genel becerilerinden “bilgi teknolojilerini kullanma” ve “Türkçeyi
doğru, güzel ve etkili kullanma(doğrudan)” becerisini temsil eden herhangi bir kazanım tespit
edilememiştir. Ulaşılan dikkat çekici sonuçlardan birisi de 6. Sınıf kazanımların hiç birisinin “
zaman ve kronolojiyi algılama” becerisini oluşturmaya yönelik olmamasıdır. “Yaratıcı
düşünme”, “İletişim”, “problem çözme”, “karar verme”, “girişimcilik” gibi ilköğretim
becerilerini temsil eden yalnızca birer kazanım bulunmaktadır. Sosyal bilgilere özgü
becerilerden ise “empati” becerisi 1 kazanımla ilişkilendirilmiştir.
Kazanımlardan 8 tanesi “Araştırma becerisi” ile doğrudan kazandırmaya dönük olup,
“eleştirel düşünme becerisi” ise program kazanımları içerisinde 14 kazanım ile doğrudan
ilişkilendirilerek kendisine en fazla yer bulan beceri olmuştur. Eleştirel düşünme becerisinin
programda yoğun olarak yer almasının elbette ki haklı bir izahı vardır. Çünkü toplumlara ve
10
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
kültürlerine göre değişkenlik gösteren sosyal sorunlar göz önüne alındığında, öğrencilerin
eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi gereksinimini açıklamak ve kanıtlamak için
birçok neden ileri sürülebilir (Şahinel, 2011: 123). Evvela bu beceri ile öğrenciler, her konu
alanına duyarlı hale getirilebilir, konu alanını açık, eksiksiz ve doğru düşünerek anlamlarını
ve edindikleri bilgiyi yaşamda kullanmalarını (Akpınar, 2010: 137) ve kendi düşünmesi
hakkında düşünmesi sağlanabilir (Nosıch, 2012: 3). Bu haliyle programdaki kazanımların
eleştirel düşünme becerileriyle bu kadar çok ilintili olması, yeni programın hazırlanmasındaki
ana felsefeye ve yaşamsal gerçeklere gayet uygun olduğu söylenebilir.
Yapılan değerlendirmede sosyal bilgiler becerilerinden “gözlem” 2 kazanımla; “sosyal
katılım becerisi” ise 3 kazanımda ilişkilendirilmiştir. “mekânı algılama becerisi” 2. Ünite olan
Yeryüzünde Yaşam ünitesinde 5 ayrı kazanımla ilişkili olarak ortaya çıkmaktadır. Ancak
anılan beceri diğer ünite kazanımlarında yer almamaktadır. Sosyal bilgiler dersi için mekânı
algılama becerisini kazandırmak çok önemlidir. Çünkü mekânı algılama, kişinin çevresinde
gördüğü varlık, nesne ve üç boyutlu olay ve olguları kâğıda çizmeyi veya kâğıttaki çizimlere
bakıp, gerçek şekli canlandırabilmeyi mümkün kılar (Ünal,2012: 63). Bu sayede coğrafî
kavramların algılanması, bunlar arasındaki ilişkilerle, sebep ve sonuçlarının açıklanabilmesi
mümkün olur. Mekânı algılama becerisi sadece çevresindeki unsurları fark edip söyleme,
onların niceliği ve niteliklerini tanıma ile ilgili değildir. Özellikle mekânın farklı şekillerde
ifade edilmesinde, yani en basit anlamıyla çizilmesinde mekânı algılama becerisi çok
önemlidir.
“Değişim ve sürekliliği algılama” becerisi kazanımlar içerisinde en dengeli dağılan
beceri olup 6 kazanınım bu beceriyi doğrudan oluşturmaya yönelik olduğu söylenebilir.
Gelişen teknoloji ve çağa ayak uydurabilmek için daha yüksek ve daha gelişmiş
tepkilere ihtiyaç vardır. Sadece bilinen, alışılmış olanın ya da kontrol altında tutulabilir
olanların farkında olmak, düşünmeyi sınırlandırmakta ve yeni ufukların ve kapıların
açılmasını engellemektedir. Oysa insan beyninin olduğunca etkin biçimde kullanılması ve
düşünme becerilerinin geliştirilerek, düşünmenin öğretilmesi gerekmektedir (Özdemir, 2006:
34). Artık bilgiyi kullanma, bilgiyi edinmeden daha fazla vurgulanmaktadır. Bilgiyi
öğrenmenin önemi göz ardı edilmemekle birlikte, öğrenciler bilgiyi problem çözmede,
anlamlı ortamlarda eleştirel düşünmede ve yaratıcı düşünmede kullanmalıdır (MEB, 2005).
Günümüzde büyük bir hızla artmakta olan bilgi, gelişen teknoloji ve ilerleyen toplumun
sürekli yenilenen gereksinimleri, insanların eğitim yaşamında da değişen durumlara göre
program gereksinimini arttırmaktadır. Bu çerçevede hazırlanan sosyal bilgiler programı da
gelişen teknolojiye uygun ve bireylerin bilgiyi yapılandırabileceği bir yapıya uygun
tasarlanmıştır.
Bu haliyle sosyal bilgiler 6. Sınıf öğretim programında yer alan üniteler yeni
programın ana felsefesine uygun olduğu anlaşılmaktadır. Yine programda yer alan becerilerde
yapıcı görüş ağır basmaktadır (Altunöz, 2008: 34). Bilginin kazanılması yanında beceri
öğretimine de önem verdiği görülmektedir (Ata, 2009: 38). Yapılandırmacı eğitim
programının genel özelliklerini bu program bünyesinde barındırmaktadır. Yani programın
içeriğinde yapılandırmacı bir bakış açısı olduğu görülmektedir (Yanpar, 2009: 72).
“Bilgi teknolojilerini kullanma” becerisinin doğrudan ilişkili olduğu bir kazanım tespit
edilememiştir. İçerisinde bulunmuş olduğumuz teknolojik çağın bir gerekliliği ve teknolojinin
yaşamsal alanla bu denli iç içe olması bu beceriyi önemli kılmaktadır. En azında “Elektronik
11
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
Yüzyıl” ünitesinde bu beceriyle doğrudan ilişkili olan kazanımların olması bu eksikliği
giderebilirdi.
KAYNAKÇA
AKPINAR, A. (2010) Eğitim Programları ve Öğretim, Data Yayınları: Ankara
ALTUNÖZ, S. (2008) İlköğretim Sosyal Bilgiler Programı Hakkında Öğretmen ve Müfettiş
Görüşleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri
Yayınları
ATA, B. (2009) Sosyal Bilgiler Öğretimi, (Edt. Cemil Öztürk), Pegem Akademi Yayınları: Ankara.
AYDIN, H. (2012) Felsefi Temeller Işığında Yapılandırmacılık, Nobel Akademi Yayıncılık: Ankara.
BİLGİLİ, A.S.(2012) Sosyal Bilgilerin Temelleri, Pegem Akademi: Ankara.
ÇELİKKAYA, T. (2011) Sosyal
Bilgiler Programında Yer Alan Becerilerin Kazandırılma
Düzeyi:Öğretmen Görüşleri, Cilt19/3, Kastamonu Eğitim Dergisi
DEMİRCİOĞLU, İ.H. (2009) Tarih Öğretmenlerinin Tarihsel Düşünme Becerilerine Yönelik
Görüşleri,sayı:184/228-239, Milli Eğitim Dergisi: Ankara.
KAN, A.Ü. (2006) Yeni İlköğretim Programında Öngörülen Temel Becerileri Kazanmada Beşinci
Sınıf Sosyal Bilgiler ve Türkçe Derslerinin Etkilerine İlişkin Öğrenci Görüşlerinin
Değerlendirilmesi (Diyarbakır ili örneği), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Elazığ, Fırat
Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
KUTLU, Ö., DOĞAN, D. ve KARAYA, İ. (2010) Öğrenci Başarısının Belirlenmesi/ Performansa
vePortfolyoya Dayalı Durum Belirleme, Pegem Akademi Yayınları: Ankara.
MAYRING, P. (2000) NİTEL Sosyal Araştırmaya Giriş, (Çev. Adnan Gümüş, M. Sezai Durgun),
Baki Kitabevi: Adana.
MEB,
(2005).Talim
Terbiye
Kurulu
Program
Geliştirme
http://ttkb.meb.gov.tr/program2.aspx/?width=900 adresinden Ocak 2013
edinilmiştir.
Çalışmaları.
tarihinde
NOSICH, G.M. (2012). Eleştirel Düşünme ve Disiplinlerarası Eleştirel Düşünme Rehberi,(Çev. Birsel
Aybek), Anı Yayıncılık: Ankara.
ÖZDEMİR, D. (2006) Sosyal Bilgiler Dersinin Düşünme Becerilerini Kazandırma Düzeyine İlişkin
Öğretmen Görüşleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Eskişehir, Anadolu Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Yayınları.
ÖZDEN, Y. (2011) Öğrenme ve Öğretme, Pegem Akademi Yayınları: Ankara.
SÖNMEZ, V., ALACAPINAR, G. F. (2011) Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Anı
Yayıncılık: Ankara.
ŞAHİNEL, S. (2011) Eğitimde Yeni Yönelimler, (Edt. Özcan Demirel), Pegem Akademi
Yayınları: Ankara.
12
ULUSLARARASI TÜRK EĞİTİM
BİLİMLERİ DERGİSİ Yıl:2, Sayı:2,
NİSAN 2014
ÜNAL, F. (2012) “Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleriyle Sosyal, Kültürel ve Ekonomik İlişkilerini
Gösteren Haritaların Kullanılabilirlik Düzeyi Konusunda Bir Araştırma”, Gümüşhane
Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ekonomik Dergisi
YANPAR, T. (2009) Sosyal Bilgiler Öğretimi, (Edt. Cemil Öztürk), Pegem Akademi Yayınları:
Ankara.
YILDIRIM, A., ŞİMŞEK, H. (2006) Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin
Yayıncılık: Ankara.
13
Download

ALTINCI SINIF SOSYAL BİLGİLER