İkincil Düzenlemeler Işığında Yatırım Kuruluşlarına
İlişkin SPKr Düzenlemeleri
Yatırım Kuruluşları ve Yatırım Hizmetlerine İlişkin
Temel Yenilikler
Aracılık Faaliyetleri Dairesi
Grup Başkanı
H. Özge UYSAL
TÜSİAD Konferans Salonu, İstanbul, 17 Ekim 2014
İkincil düzenlemeler
III-39.1 Kuruluşlar Tebliği
III-37.1 Faaliyetler Tebliği









Aracı kurumların kuruluşu
Temel faaliyet esasları
Teminatlar
Tedbirler
Dışarıdan hizmet alımı
Seri: V No: 46 / Aracılık
Faaliyetleri ve Aracı
Kuruluşlar Tebliği
Seri: V No: 55 / Yatırım
Danışmanlığı Tebliği
Seri: V No: 125 / Kaldıraçlı
Alım Satım İşlemleri
Seri: V No: 59 / Portföy
Yöneticiliği
Seri: V No: 101 / Teminatlar
Tebliği
Faaliyetlerin tanımları
Faaliyet izni verilmesi
Özel faaliyet esasları
Yan hizmetler
Yatırım
Kuruluşlarının
Kuruluş ve Faaliyet
Esasları Hakkında
Tebliğ
Yatırım Hizmetleri ve
Faaliyetleri ile Yan
Hizmetlere İlişkin
Esaslar Hakkında
Tebliğ
2
Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile
Yatırım Kuruluşlarına İlişkin Rehber
 SPKr’nun
 i-SPK.37.1 (27.06.2014 tarih ve 20/661 s.k.) sayılı İlke Kararı
olarak kabul edildi,
 İ-SPK.37.2 (23.09.2014 tarih ve 28/953 s.k.) sayılı İlke Kararı
ile güncellendi.
3
Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile
Yatırım Kuruluşlarına İlişkin Rehber
A. Yatırım Fonlarının Yatırım Danışmanlığı Faaliyetinden İstisna Tutulması
B. Uygunluk ve Yerindelik Testleri
C. Yatırım Danışmanlığı Yetki Belgesi Olmayan Yatırım Kuruluşlarının Yatırım Fonlarıyla İlgili
Sunabilecekleri Diğer Hizmetler
D. Yatırım Danışmanlığı
E. Genel Yatırım Tavsiyeleri
F. Portföy Aracılığı Faaliyeti
G. Alım Satım Aracılığı Faaliyeti
H. İşlem ve Portföy Aracılığı Faaliyetleri Sırasında İşlemlere İlişkin Risklerin Müşteri Bazında
İzlenmesi
I. İç Denetim Sistemi
J. Yatırım Kuruluşlarının Bilgi İşlem Altyapıları
K. Bankaların İç Sistemleri
L. Banka Şubelerinde Örgütlenme
M. Bankaların Türev Araç İşlemleri
N. Saklama Hizmeti
O. Dışarıdan Hizmet Alımı
P. Yatırım Kuruluşlarında Çalışan Personel
R. Geçiş Süresi
S. Diğer Hususlar
4
6362 SAYILI SERMAYE PİYASASI KANUNU
YATIRIM HİZMET VE FAALİYETLERİ
Sermaye Piyasası Faaliyetleri
 SPKn. md. 34
 Sermaye piyasası kurumlarının faaliyetleri
 Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri
 Bunlara ek olarak sunulan yan hizmetler
6
Sermaye Piyasası Kurumları
SPKn. md. 35
 Yatırım kuruluşları (Md. 43 vd)
 Kolektif yatırım kuruluşları (Md. 48 vd) – TANıMLAMA YENI!
 Sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim, değerleme ve
derecelendirme kuruluşları (Md. 62 vd) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 Portföy yönetim şirketleri (Md. 55) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 İpotek finansmanı kuruluşları (Md. 57 vd) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 Konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları (Md. 57 vd) – 2499’da diğer sp
kurumu altında!
 Varlık kiralama şirketleri (Md. 57 vd) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 Merkezi takas kuruluşları (Md. 77 vd.) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 Merkezi saklama kuruluşları (Md. 80 vd) – 2499’da diğer sp kurumu altında!
 Veri depolama kuruluşları (Md. 87) – YENI!
 Kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları
7
Yatırım hizmet ve faaliyetleri
 SPKn. md. 37
 Emirlerin alınması ve iletilmesi (Emir İletimine Aracılık) – yeni!
 Emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına ve müşteri hesabına
gerçekleştirilmesi (İşlem Aracılığı) – yeni!
 Kendi hesabından alım ve satım (Portföy Aracılığı) – yeni!
 Portföy yöneticiliği
 Yatırım danışmanlığı
 Halka arzda yüklenimde bulunularak aracılık (Aracılık yüklenimi)
 Halka arzda yüklenimde bulunmaksızın aracılık (En iyi gayret aracılığı)
 Çok taraflı alım satım sistemlerinin ve borsa dışı diğer pazar yerlerinin
işletilmesi – yeni!
 Sermaye piyasası araçlarının müşteri namına saklanması ve yönetimi – yeni!
(portföy saklama ayrıca düzenleniyor)
8
Yatırım kuruluşu
 SPKn. md. 3 – tanımlar
 Yatırım Kuruluşu

(md. 35’te sp kurumları arasında sayılıyor)
Aracı kurumlar
Yatırım
Kuruluşları
Diğer sermaye piyasası
kurumları
Bankalar
9
Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere
İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-37.1)
 Alım Satıma Aracılık
 Emir İletimine Aracılık
 İşlem Aracılığı
 Portföy Aracılığı
 Türev Araç İşlemlerine İlişkin Özel Hükümler
 Alım Satım Aracılığı Faaliyetine İlişkin Genel Hükümler
 Bireysel Portföy Yöneticiliği
 Yatırım Danışmanlığı
 Halka Arza Aracılık Faaliyeti
 Saklama Hizmeti
 Yan Hizmetler
 Genel Yatırım Tavsiyesine İlişkin Esaslar
10
Hangi yatırım hizmet ve faaliyetini
hangi kurum sunabilir?
 Alım Satıma Aracılık:
 Emir İletimine Aracılık: Aracı Kurum, Banka
 İşlem Aracılığı: Aracı Kurum, Banka
 Portföy Aracılığı: Aracı Kurum, Banka
 Bireysel Portföy Yöneticiliği: Aracı Kurum, Yatırım ve Kalkınma Bankası , PYŞ
 Yatırım Danışmanlığı: Aracı Kurum, Yatırım ve Kalkınma Bankası , PYŞ
 Halka Arza Aracılık Faaliyeti: Aracı Kurum, Yatırım ve Kalkınma Bankası
 Saklama Hizmeti: Aracı Kurum, Banka
 Buradaki ayrım SPKn.’da öngörülen genel faaliyetler itibariyle hazırlandı.
Bankaların yapabilecekleri faaliyetler SPKn. md. 39’daki yetki uyarınca Tebliğde
öngörüldüğü üzere araç bazında değişiklik gösteriyor. İleride detaylandırılacak.
Yatırım hizmet ve faaliyetleri
 SPKn. md. 39
 Kurul’a yetki - YENI!
 her bir yatırım hizmet ve faaliyetinin, sermaye piyasası aracı veya
yatırım hizmet ve faaliyeti bazında ayrı kuruluşlar tarafından
yapılmasına ilişkin düzenlemeler yapma
12
Sermaye piyasası araçları
 SPKn. md. 3
 Sermaye piyasası araçları:
− Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca
bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçları
 Türev araçlar:
− Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev
araçlar,
− Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat
değişikliğine; faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli
taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca
uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi
riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve
bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan
türev araçlar, bu araçların türevleri ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme
hakkı veren türevler,
− Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak
13
kaldıraçlı işlemler
Alım Satıma Aracılık Faaliyeti
(Yeniden Sınıflandırma)
2499 sayılı Eski Kanun –
Araç Bazlı
6362 sayılı Yeni Kanun –
Faaliyet Bazlı
Daha önce ihraç edilmiş olan
sermaye piyasası araçlarının aracılık
amacıyla alım satımı (Menkul
Kıymet)
Sermaye piyasası araçlarıyla
ilgili emirlerin alınması ve
iletilmesi
(Emir
iletimine
aracılık)
Ekonomik ve finansal göstergelere,
sermaye piyasası araçlarına, mala,
kıymetli madenlere ve dövize dayalı
vadeli
işlem
ve
opsiyon
sözleşmeleri dahil her türlü türev
araçların
alım
satımının
yapılmasına aracılık (Türev Araç)
Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili
emirlerin müşteri nam ve
hesabına
gerçekleştirilmesi
(İşlem Aracılığı)
Döviz, mal, kıymetli maden veya
Kurulca
belirlenecek
diğer
varlıkların kaldıraçlı alım satımı,
alım satımına aracılık ve bu
işlemlere
yönelik
hizmetlerin
yerine getirilmesi. (KAS İşlemleri)
Sermaye piyasası araçlarının
kendi adına ve hesabına alım ve
satımı (Portföy aracılığı)
14
Emir İletimine Aracılık
KAS
işlemleri
hariç yurt
dışında
yerleşik
kuruluş
İşlem Aracısı
Emir iletimi
aracısı
İlgili
Borsa +
TPY
(Portföy
Aracısı)
Portföy Aracısı
15
Emir İletimine Aracılık
 Acentelik sisteminin yerini alıyor
 Sadece bankalar değil aracı kurumlar da yapabilir
 Müşteri varlığı (nakit + sermaye piyasası aracı) saklama yetkisi yok
 Bankalar kaldıraçlı işlemlerde emir iletimine aracılık yapamayacak
 Yurt dışındaki yetkili kuruluşlarla da yürütülebilir
 İSTİSNA: Kaldıraçlı alım satım işlemleri
 Müşteri ile çerçeve sözleşmeyi kim imzalar?
 her iki kuruluş tarafından ayrı ayrı
 mutabakatla tek çerçeve sözleşme mümkün.
 Müşterilere ait hesap ve işlemler nerede izlenir?
 lehine faaliyet gösterilen kuruluş nezdinde müşteri bazında.
16
Emir iletimine aracılık-özel şartlar
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
 Bankalar için aranmaz.
 Organizasyon yapısı,
 Emir iletimine aracılık faaliyetlerinin yürütülmesinden sorumlu olacak
birimi içeren
 Birim yöneticisi
 Yeterli sayıda ihtisas personeli
 Emirlerin iletileceği işlem veya portföy aracılarının listesi ile bu sürecin nasıl
işleyeceğine ilişkin şirket politikası
 Emir iletimine aracılık faaliyeti kapsamında yeni kurumlarla tesis edilecek
her yeni sözleşme ayrıca Kurula bildirilir.
17
İşlem Aracılığı
• müşteri adına ve hesabına veya
• kendi adına ve müşteri hesabına
KAS işlemleri
hariç yurt
dışında
yerleşik
kuruluş veya
borsa/piyasa
İlgili
Borsa
İşlem Aracısı
Portföy Aracısı
18
İşlem Aracılığı
Menkul kıymet
Kuruluş/Sermaye
Piyasası Aracı
Pay
Diğer
Türev araç
Kaldıraçlı işlemler hariç
türev araçlar
(Borsaya veya portföy
aracısına iletilmek üzere)
Kaldıraçlı
işlemler
Aracı Kurum
+
+
Mevduat ve
Katılım Bankası
-
+
+ (pay endekslerine ya da
paya dayalı olanlar hariç)
-
Kalkınma ve
Yatırım Bankası
-
+
+ (pay endekslerine ya da
paya dayalı olanlar hariç)
-
+
+
19
İşlem aracılığı için aranan özel şartlar
 Sınırlı saklama hizmeti
− Faaliyet izni veya Kurula başvuru
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
− Bankalar için aranmaz
 İşlemlerin gerçekleştirileceği piyasalar ile varsa birlikte çalışacağı emir
iletimine aracılığa ve portföy aracılığına yetkili kuruluşların listesi ile bu
sürecin nasıl işleyeceğine ilişkin emir gerçekleştirme politikası
 Türev araç işlemleri yapacak yatırım kuruluşları için
− Yeterli sayıda türev araçlar müşteri temsilcisi ile muhasebe ve operasyon
sorumlusu
20
İşlem aracılığı- ilke ve esaslar
 Müşteri emirleri yerine getirilirken hangi çerçevede hareket edilir?
– emir gerçekleştirme politikası
– çerçeve sözleşmede belirtilen esaslar
– müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü
– özen ve sadakat borcu
 Müşterilere ait hesap ve işlemler nerede izlenir?
− İşlem aracısı nezdinde müşteri bazında
− Müşteri emirlerinin, kendi hesabına veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı
fiyatlı emirlerden öncelikli olarak yerine getirilmesi gerekir
 Yurt dışında da yürütülebilir (borsaya üye olarak veya yetkili bir kuruluş vasıtasıyla)
−
İSTİSNA: Kaldıraçlı alım satım işlemleri
21
Portföy Aracılığı
Menkul kıymet
Türev araç
Pay
Diğer
Kaldıraçlı işlemler hariç türev
araçlar (tezgahüstü piyasada
gerçekleştirilmek üzere)
Aracı Kurum
+
+
Mevduat ve
Katılım Bankası
-
+
+ (paya dayalı olanlar hariç,
pay endekslerine dayalı dahil)
-
Kalkınma ve
Yatırım Bankası
-
+
+ (paya dayalı olanlar hariç,
pay endekslerine dayalı dahil)
-
Kuruluş/Sermaye
Piyasası Aracı
+
Kaldıraçlı
işlemler
+
22
Portföy aracılığı uygulama esasları
 Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yatırım Kuruluşlarına İlişkin
Rehber’de yer aldığı üzere
- Borsa İstanbul A.Ş.’nde işlem gören paylar ve
- Borsa İstanbul A.Ş.’nde işlem gören paylara dayalı türev araçlar
üzerinde
Portföy Aracılığı Faaliyeti yapılamaz.
23
Portföy aracılığı için aranan özel şartlar
 Sınırlı saklama hizmeti
− Faaliyet izni veya Kurula başvuru
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
− Bankalar için aranmaz
 Risk yönetim birimi…ayrıntıları Rehber’de
− Bankaların sahip olduğu risk yönetiminden sorumlu biriminin portföy aracılığı
faaliyetine ilişkin riskleri de izlemesi koşuluyla bankalar için aranmaz
 Münhasıran istihdam edilmiş ve finans piyasalarında en az 5 yıllık deneyime sahip bir birim
yöneticisi ile ona bağlı olarak çalışacak yeterli sayıda ihtisas personelini görevlendirmiş
olması, …ayrıntıları Rehber’de
 Birim yöneticisi ve ihtisas personeli (→ müşteriye uygulanacak sözleşme şartlarını belirler)
− Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 veya Türev Araçlar lisansı
 İşlemlerin gerçekleştirileceği piyasalar ile varsa birlikte çalışacağı emir iletimine aracılığa,
işlem aracılığına ve portföy aracılığına yetkili kuruluşların listesi ile bu sürecin nasıl
işleyeceğine ilişkin emir gerçekleştirme politikası
24
Portföy aracılığı-İlke ve esaslar
 Müşteri emirleri yerine getirilirken hangi çerçevede hareket edilir? (İA’da
olduğu gibi)
– emir gerçekleştirme politikası
– çerçeve sözleşmede belirtilen esaslar
– müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü
– özen ve sadakat borcu
 EK OLARAK: İşlemlerin gerçekleştirileceği fiyatlar genel piyasa koşulları ve
gerçeğe uygun değerleri ile uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenir.
25
Alım Satım Aracılığı Faaliyeti - Genel Hükümler
 Müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü
– müşterilerin fiyat, maliyet, hız, takas, saklama, karşı taraf ve benzeri
hususlardaki tercihleri dikkate alınarak
– emir gerçekleştirme politikası çerçevesinde
– müşteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek şekilde
– müşterinin emrin belirli bir kuruluş veya piyasaya iletilmesi yönünde açık
bir talimatı varsa bu yükümlülük sağlanmış sayılır.
26
Önceki Düzenleme-Yetkili kuruluşlar
Faaliyet Konusu
Aracı
Kurumlar
Vadeli İşlem
Aracılık
Şirketleri
Alım Satım Aracılığı
√
Halka Arza Aracılık
Portföy Yöneticiliği
Yatırım Danışmanlığı
Türev Araçların Alım Satımına
Aracılık
√
√
√
√
√
√
√
√
√
Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri
•
Piyasa Yapıcılığı
•
İşlem Aracılığı
•
Tanıtım Aracılığı
Mevduat Kabul
Etmeyen
Bankalar
(Yatırım
Bankaları)
Ticari Bankalar
√ Borsa Dışında
√ Borsa Dışında
√
√
√
√
√
√ Acentelik
kapsamında
√ Acentelik
kapsamında
27
Emir
İletimine
Aracılık
İşlem
Aracılığı
Portföy
Aracılığı
Emirlerin başka bir yatırım
kuruluşuna müşteri adına
ve hesabına iletilmesi
Emirlerin Borsaya yada
başka bir yatırım
kuruluşuna müşteri
hesabına iletilmesi ve
gerçekleştirilmesi
Emirlerin Şirket
portföyünden satış şeklinde
gerçekleştirilmesi
Aracı Kurum
Aracı Kurum
Aracı Kurum
En az 2 milyon
özsermaye
Tüm sermaye piyasası
araçları için
En az 10 milyon
özsermaye
Tüm sermaye piyasası
araçları için
En az 25 milyon
özsermaye
Tüm sermaye piyasası
araçları için
Banka
Banka
Acentelik tesisinin
yerine
Kas işlemleri hariç
tüm sermaye piyasası
araçları için
Pay hariç menkul
kıymetler
KAS işlemleri ile pay
endekslerine ya da paya
dayalı olanlar hariç türev
araçlar
Banka
Pay hariç menkul
kıymetler
KAS işlemleri ile paya
dayalı olanlar hariç türev
araçlar
(Pay endekslerine dayalı
türev araçlar dahil)
28
Aracı Kurumların Gruplandırılması
 SPKn. md. 39
 Kurul’a yetki - YENI!
 yatırım kuruluşlarını yatırım hizmet ve faaliyet türleri ve sermaye
yapıları itibarıyla gruplandırabilme
29
Aracı Kurumların Gruplandırılması - YENI!
emir iletimine aracılık / yatırım danışmanlığı
DAR YETKİLİ
2.000.000 TL özsermaye
işlem aracılığı/en iyi gayret aracılığı faaliyeti /
sınırlı saklama hizmeti / portföy yöneticiliği
KISMİ YETKİLİ
10.000.000 TL özsermaye
portföy aracılığı faaliyeti / genel saklama
hizmeti / aracılık yüklenimi
GENİŞ YETKİLİ
25.000.000 TL
özsermaye
o İlgili gruptaki faaliyetlerden herhangi birini veya tamamını yürütebilirler
30
Müşteri Sınıflandırması
(Yatırım Kuruluşları Tebliği)
 SPKn. md. 45/4 – Kurul’un yetkisi: Yatırım kuruluşlarının yatırım hizmetleri ve
faaliyetlerinin icrası esnasında yatırımcılara sağlanacak korumanın belirlenmesi
amacıyla yatırımcıları sınıflandırma - YENI!
 Tüm müşterilerini profesyonel ya da genel müşteri olarak sınıflandırma ve buna
uygun hizmet sunma yükümlülüğü
 “Profesyonel müşteri”
– kendi yatırım kararlarını verebilecek ve üstlendiği riskleri değerlendirebilecek
tecrübe, bilgi ve uzmanlığa sahip müşteri
– yararlanamayacakları mevzuat hükümleri hakkında yazılı olarak bilgilendirilir
 “Genel müşteri”
– Profesyonel olmayan müşteriler
31
Profesyonel müşteri ve genel müşteri
(Yatırım Kuruluşları Tebliği)
 Yatırım kuruluşu müşteriye hangi bilgileri vermeli?
– Tebliğ uyarınca yer aldıkları sınıf
– İlgili mevzuat hükümleri
– Yer aldıkları sınıfı değiştirmek hakları hakkında
 Müşterinin yatırım kuruluşunu bilgilendirme sorumluluğu nedir?
– tabi olduğu sınıflandırmayı etkileyebilecek bir durum ortaya çıktığında
– verilen bilgilerin doğruluğundan ve gerektiğinde güncellenmesinden müşteri
sorumlu
 Yatırım kuruluşu müşterinin sınıfını etkileyecek bir durum ortaya çıktığında
gerekli önlemleri alır
32
Profesyonel müşteri
 Profesyonel müşteriler hangi gerçek ve tüzel kişilerdir?
– Aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları,
emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansman kuruluşları, varlık
yönetim şirketleri ile bunlara muadil yurt dışında yerleşik kuruluşlar
– Emekli ve yardım sandıkları, 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununun geçici 20 nci maddesi uyarınca kurulmuş olan sandıklar
– Kamu kurum ve kuruluşları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Dünya
Bankası ve Uluslararası Para Fonu gibi uluslararası kuruluşlar
– Nitelikleri itibarıyla bu kurumlara benzer olduğu Kurulca kabul edilebilecek diğer
kuruluşlar
– Aktif toplamının 50.000.000 Türk Lirası, yıllık net hâsılatının 90.000.000 Türk
Lirası, özsermayesinin 5.000.000 Türk Lirasının üzerinde olması kıstaslarından
en az ikisini taşıyan kuruluşlar
– Talebe dayalı olarak profesyonel kabul edilen müşteriler
33
Talebe dayalı olarak profesyonel müşteri kabul edilecek
müşteriler
 Genel müşteriler yazılı olarak talep ederse profesyonel müşteri olabilir
 Aşağıdaki şartlardan en az ikisini sağlamak gerekir:
– İşlem yapılması talep edilen piyasalarda son 1 yıl içinde, her 3 aylık dönemde en
az 500.000 Türk Lirası hacminde ve en az 10 adet işlem gerçekleştirmiş olması
– Nakit mevduatlarının ve sahip olduğu sermaye piyasası araçlarının da dâhil
olduğu finansal varlıkları toplamının 1.000.000 Türk Lirası tutarını aşması
– Finans alanında üst düzey yönetici pozisyonlarından birinde en az 2 yıl görev
yapmış olması veya sermaye piyasası alanında en az 5 yıl ihtisas personeli olarak
çalışmış olması veya Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı veya
Türev Araçlar Lisansına sahip olması
 Kendi talepleri üzerine profesyonel müşteri kabul edilen müşterileri
bilgilendirme;
– yararlanamayacakları mevzuat hükümleri hakkında, yazılı olarak
– müşterinin yararlanamayacağı bu hükümleri anladığına ve kabul ettiğine dair
yazılı beyanı alınır
34
Talebe dayalı olarak profesyonel müşteri-nitelikli yatırımcı
 Kurulun ilgili düzenlemelerinde yer alan nitelikli yatırımcı tanımı
kapsamında, talebe dayalı olarak profesyonel kabul edilecek müşterilerin
belirlenmesinde yalnızca nakit mevduatlarının ve sahip olduğu sermaye
piyasası araçlarının da dâhil olduğu finansal varlıkları toplamının
1.000.000 Türk Lirası tutarını aşması şartını sağlayanlar nitelikli
yatırımcı olarak kabul edilir.
35
Uygunluk testi – YENI! (Yatırım Kuruluşları Tebliği)
 Amaç nedir?
• yatırım kuruluşu tarafından pazarlanan ya da müşteri tarafından talep
edilen ürün ya da hizmetin müşteriye uygun olup olmadığının
değerlendirilmesi
• müşterilerin söz konusu ürün veya hizmetin taşıdığı riskleri
anlayabilecek bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadıklarının tespit
edilmesi
 Hangi faaliyetler sırasında yapılır?
• alım satıma aracılık ve halka arza aracılık faaliyetleri kapsamında
 Hangi müşterilere yapılır?
• yalnızca genel müşterilere
 Gerekli usul ve esasların iş akış prosedürü olarak yazılı hale getirilmesi
ve yönetim kurulunca onaylanması zorunlu
36
Uygunluk testi (Yatırım Kuruluşları Tebliği)
 Zorunlu olmadığı durumlar nelerdir? (Rehber)
 Yatırım kuruluşunun uygunluk testi yapmakla yükümlü bulunmadığı
hususunda müşteriyi bilgilendirmesi şartıyla (ürün veya hizmetin müşterinin
kendi talebi doğrultusunda sunulması şartı aranmaksızın)
• Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu’nda işlem gören yatırım
fonları ile para piyasası fonları (likit fonlar) ve kısa vadeli tahvil ve bono
fonları,
• Hazine Müsteşarlığı tarafından ihraç edilmiş borsalarda ve
teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören kamu borçlanma
araçları için
uygunluk testi yapılmayabilir.
 Bildirime ilişkin ispat yükü yatırım kuruluşuna ait
37
Uygunluk testi-Müşterilerden alınacak bilgilerin
detayı nedir?
 Asgari olarak aşağıdaki hususlarda bilgi toplanır, bu amaçla standart
formlar geliştirilir ve bilgiler güncellenir:
 yatırım amaçları hak
: yatırım süresi ile risk ve getiri tercihleri
 işlemlerine ilişkin riskleri
anlayacak bilgi ve tecrübeye
sahip olup olmadığı hak.
: müşterinin yaşı ve mesleği, eğitim durumu,
geçmişte gerçekleştirdiği işlemlere konu olan
sermaye piyasası araçları, söz konusu işlemlerin
türü, niteliği, hacmi ve sıklığı
 TSPB tarafından hazırlanmış olan asgari içeriği (yerindelik testiyle birlikte)
15.05.2014 tarihli Kurul toplantısında onaylandı, 20.06.2014 tarihli Kurul
toplantısında yatırım fonları açısından revize edildi.
38
Uygunluk testi (Yatırım Kuruluşları Tebliği)
 Müşteri bilgi vermiyor veya eksik ya da güncel olmayan bilgi veriyor:
– yatırım kuruluşu hangi ürün ya da hizmetlerin müşteriye uygun olduğunun
tespit edilmesine imkân bulunmadığı hususunda müşteriyi uyarır.
 Yatırım kuruluşu uygunluk testi sonucunda herhangi bir ürün ya da hizmetin
müşteriye uygun olmadığı kanaatine ulaştı:
– müşteriyi uyarır.
– söz konusu ürün ya da hizmeti müşteriye pazarlayamaz,
– bire bir genel yatırım tavsiyesinde bulunamaz.
 Yatırım kuruluşu yukarıdaki hususlarda (tespit edilemiyor, uygun değil) uyarıda
bulunduğu halde,
– müşteri söz konusu hizmet ya da ürünü almak istiyorsa
– yatırım kuruluşu müşteriye talebi yönünde hizmet verip vermemek hususunda
serbest
39
Uygunluk testi (Rehber)
 Uygunluk (Yatırım Kuruluşları Tebliği’nin 33 üncü maddesi)
 Yerindelik (Yatırım Hizmetleri Tebliği’nin 40 ıncı maddesi)
testleri ile
 Söz konusu maddeler uyarınca yapılacak uyarı ve bildirimler
 Gerektiğinde kanıtlayıcı bilgi ve belgelerin sunulabilmesi ve ispat yükü
yatırım kuruluşuna ait olmak kaydıyla
 Yazılı veya elektronik ortamda yapılabilir.
40
Bireysel portföy yöneticiliği faaliyeti
o Tanım: Finansal varlıklardan oluşan portföylerin, her bir müşteri adına, doğrudan
veya dolaylı bir menfaat sağlamak üzere vekil sıfatıyla yönetilmesi
– kolektif yatırım kuruluşlarının portföyleri hariç – YENI!
o Aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ile portföy yönetim şirketleri
tarafından bu hizmet verilebilir.
o Portföy yönetim şirketleri ayrıca düzenlenir.
41
Bireysel portföy yöneticiliği için aranan özel şartlar
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
− Kalkınma ve yatırım bankaları için aranmaz
 Yeterli sayıda portföy yöneticisi
− 4 yıllık lisans eğitimi veren kurumlardan mezun ve finans piyasalarında en az
5 yıllık tecrübeli – YENI!
 Araştırma birimi (V, 59’da araştırma faaliyetlerinin yürütülmesine imkan
verecek yönetimden bahsediliyordu)
− birim yöneticisi
− yeterli sayıda araştırma uzmanı
 Saklama hizmeti başka bir kuruluştan alınacaksa, yönetilen portföylere ilişkin
varlıkların saklanacağı yatırım kuruluşu ile saklama sözleşmesi imzalanması
42
Yerindelik testi – YENI!
 Hangi faaliyetler sırasında yapılması gerekir?
 Bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığında çerçeve sözleşme
imzalamadan/hizmeti sunmadan önce
 Testin amacı nedir?
– müşteriye sunulacak hizmet ile müşterinin yatırım amaçları (uygunluk
testinde var) , mali durumu (uygunluk testinde yok) ile bilgi ve tecrübesinin
(uygunluk testinde var) uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesi
– talebe dayalı olarak kabul edilenler hariç olmak üzere profesyonel müşteriler
için; mali durum ve bilgi-tecrübe ile ilgili bilgilerin alınması zorunlu değil
 Müşterilerden bilgi ne surette alınır?
 geliştirilecek standart formlar ile
43
Yerindelik testi-Müşterilerden alınacak bilgilerin
detayı nedir?
 yatırım amaçları hak
: yatırım süresi ile risk ve getiri tercihleri
 mali durumunun yatırımın
risklerini karşılayacak
yeterlilikte olup olmadığı hak.
: gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlığı
hakkında bilgi
 işlemlerine ilişkin riskleri
anlayacak bilgi ve tecrübeye
sahip olup olmadığı hak.
: müşterinin yaşı ve mesleği, eğitim durumu,
genel ya da profesyonel müşteri olduğu,
geçmişte gerçekleştirdiği işlemlere konu olan
sermaye piyasası araçları, söz konusu
işlemlerin türü, niteliği, hacmi ve sıklığı
44
Yerindelik testi
 Müşteriye sunulacak hizmet yerindelik testinin sonucuna uygun olmak zorunda
 Müşteri bilgileri vermiyorsa veya eksik ya da güncel olmayan bilgi veriyorsa
sonucu ne olur?
 bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti sunulamaz.
 müşteriye bildirim yapılır
 Müşteri yerindelik testi için verdiği bilgilerin doğruluğundan sorumlu
 Müşterinin eksik, güncel olmayan ya da gerçeğe aykırı bilgi verdiğini öğrenmesi
veya tespit etmesi durumunda sunulan hizmeti sonlandırır.
 Müşterilere söz konusu bilgileri vermemeleri hususunda telkinde bulunulamaz
45
Yatırım danışmanlığı faaliyeti
 Yatırım danışmanlığı nedir?
 yetkili yatırım kuruluşunun
 yatırımcı talebi doğrultusunda veya yatırımcı talebi olmaksızın
 sermaye piyasası araçları ile bunları ihraç eden ortaklık ve kuruluşlar hakkında,
 belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve getiri tercihleri benzer nitelikteki bir
gruba yönelik olarak
 yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunması faaliyeti
 Yatırım danışmanlığı sayılmayan faaliyetler nedir?
 Genel yatırım tavsiyeleri ile finansal bilgi sunulması
 Hangi kuruluşlar yapabilir?
 aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ile portföy yönetim şirketleri
46
Yatırım Fonlarının Yatırım Danışmanlığından
İstisna Tutulması (Rehber)
 Yatırım Hizmetleri Tebliği’nin 45 inci maddesinin uygulanmasına yönelik
esaslar:
Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu’nda işlem gören yatırım fonları ile
para piyasası fonları (likit fonlar) ve kısa vadeli tahvil ve bono fonlarının ilgili
olarak müşterilerin risk ve getiri tercihlerine göre verilen yönlendirici nitelikteki
tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.
48 inci maddenin (a) bendi hariç olmak üzere ikinci fıkrası ve 50 nci
maddesindeki esaslara uyulması gerekir.
47
Finansal bilgi
 FİNANSAL BİLGİ: sermaye piyasası araçları, bunları ihraç eden ortaklık
ve kuruluşlar ile piyasa eğilimleri hakkında yönlendirici nitelikte olmayan
yazılı veya sözlü bilgi
 ŞARTI: Sunulan bilgilerin tarafsız ve dürüst olması, belli bir kişi, grup ya
da portföyün ihtiyaçlarının karşılanması amacını taşımaması
 Yatırım danışmanlığı ya da genel yatırım tavsiyesi DEĞİL
48
Genel yatırım tavsiyesi-yan hizmet
 SPKn. md. 38/c-YAN HİZMET: Sermaye piyasası araçlarına ilişkin
işlemlerle ilgili yatırım araştırması ve finansal analiz yapılması veya
genel tavsiyede bulunulması (eskiden YD tebliği)
 KURUL’A YETKI: yatırımcılara tavsiyede bulunacak kişi
kuruluşların uyacakları esasları düzenleme / SPKn. md. 128/g
ve
49
Yatırım danışmanlığı faaliyeti için aranan özel şartlar
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
− Kalkınma ve yatırım bankaları için aranmaz
 Yeterli sayıda yatırım danışmanı
− 4 yıllık lisans eğitimi veren kurumlardan mezun ve finans piyasalarında
en az 3 yıllık tecrübeli – YENI!
 Araştırma birimi (V, 55’te araştırma birimi için mekandan
bahsediliyordu)
− birim yöneticisi
− yeterli sayıda araştırma uzmanı
50
Yatırım danışmanlığı-yenilikler
 YENI!
–
–
–
–
Yatırım danışmanlığı tanımında maddi menfaat şartı kaldırıldı
Belirli bir kişi veya gruba yönelik olması yeterli
Alım satım aracılığı faaliyetleri sırasında tanınan istisna kaldırıldı
İhtisaslaşmayı teminen araştırma birimi kurulması ve araştırma uzmanı
istihdamı zorunlu kılındı
– Yerindelik testi yapma zorunluluğu getirildi
– Müşteriye finansal ilişki veya çıkar çatışmalarının açıklanması
zorunluluğu getirildi (genel yatırım tavsiyesinde de geçerli)
51
Yatırım danışmanlığı faaliyeti - ilke ve esaslar
 Yerindelik testinin sonucuna göre hizmet verilir.
Aşağıdaki esaslar «genel yatırım tavsiyeleri» için de geçerli!
 Yatırımcıları yanıltıcı, aldatıcı, bilgi ve tecrübe eksikliklerini istismar edici,
yanlış, gerçek dışı veya “en sağlam”, “en iyi”, “en güvenilir” gibi subjektif ve
abartılı ifadelere yer verilmez
 Yorum ve tavsiyeler özenle hazırlanır ve objektif olur.
 Yorum ve tavsiyeler güvenilir kaynak, belge, rapor ve analizlerle desteklenir
 Halka arza ilişkin olarak yapılan yorum ve analizlerde, izahname ve satışa ilişkin
belgelerde yer alan bilgiler kullanılır
 Belirli bir getirinin sağlanacağına dair herhangi bir vaat veya taahhütte
bulunulmaz
 Her türlü öngörü, tahmin ve fiyat hedeflerinde bunların oluşturulmasında
kullanılan tüm önemli varsayımlar belirtilir
52
Genel yatırım tavsiyesi-yan hizmet
 GENEL YATIRIM TAVSİYESİ SUNULMASI:
– bir veya daha fazla sermaye piyasası aracı veya ihraççı hakkında
– müşterilere veya dağıtım kanallarına yönelik olarak hazırlanan
– sermaye piyasası araçlarının mevcut veya gelecekteki fiyat veya değerlerine ilişkin
yorum da dâhil, açıkça veya zımnen bir yatırım stratejisini öneren veya tavsiye eden
– yönlendirici nitelikteki her türlü araştırma veya diğer bilgi sunulması faaliyeti
 ŞARTI: belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve getiri tercihleri benzer nitelikteki bir
gruba yönelik olmaması
 KİMLER SUNABİLİR?
− Yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketleri
− Medya hizmet sağlayıcıları
− Basın Kanunu çerçevesinde süreli yayın yapanlar
− Medya ve elektronik ortamda yayın yapanlar
53
Genel yatırım tavsiyesi-bire bir sunulması
 GENEL YATIRIM TAVSİYESİNİN BİRE BİR SUNULMASI (Yatırım Hizmetleri Tebliği,
Rehber) :
− Uygunluk testi sonucunda bir ürün ya da hizmet müşteriye uygun çıkmazsa, yatırım
kuruluşu bu ürün ya da hizmete yönelik olarak müşteriye bire bir genel yatırım
tavsiyesinde bulunamaz
 İnternet siteleri, medya hizmet sağlayıcıları, süreli yayın yapanlar …uygunluk testi yok
 Müşteriyle yüz yüze veya telefonda sözlü olarak paylaşım
 Müşteriye e-posta veya kısa mesaj yoluyla ulaştırılması
− Genel yatırım tavsiyesi niteliğinde hazırlanan ve müşterilere veya dağıtım kanallarına
sunulan bilgiler, yalnızca yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketleri tarafından
müşteri ile bire bir paylaşılabilir.
− Genel yatırım tavsiyesinin müşteriyle yüz yüze veya telefonda sözlü olarak paylaşılması,
bire bir paylaşım olup, yatırımcıların/müşterilerin bir kısmına veya tamamına e-posta
veya kısa mesaj yoluyla genel yatırım tavsiyeleri gönderilmesi veya raporların
yatırımcıya/müşteriye elden verilmesi bire bir paylaşım olarak değerlendirilmez.
54
Genel yatırım tavsiyesi-uyulması gereken esaslar
 GENEL İTİBARIYLA:
 YD’ndaki ilke ve esaslara uyulur.
 YD’ndaki finansal ilişki ve çıkar çatışmalarının açıklanması esaslarına uyulur.
 İSTİSNA: yerindelik testi uygulanmaz.
 EK OLARAK: tavsiyelere ilişkin politika ve strateji değişikliklerine yer verilir
(Bu açıklamalar kamu tarafından kolayca ulaşılabilecek bir yere atıfla yapılabilir.)
55
Yatırım danışmanlığı ve yakın kavramlar
YATIRIM DANIŞMANLIĞI
• Yönlendirici
• Belirli kişi veya grubun
ihtiyaçlarına yönelik
• Kurul izni gerekir
• Ücret şartı yok
• Aracı Kurum, PYŞ,
yatırım ve kalkınma
bankaları sunabilir
• Yerindelik testi zorunlu
GENEL YATIRIM TAVSİYESİ
FİNANSAL BİLGİ
• Yönlendirici
• Kamuya veya müşterilere
yönelik
• Genel dağıtım kanallarıyla
kamuya açıklanan, medya ve
elektronik ortamda yer
alanlar dahil her türlü genel
yatırım tavsiyesi
• Aracı Kurum, PYŞ, bankalar
sunabilir
• Basın yayın kuruluşları da
sunabilir
• İlke ve esasları Kurulca
belirlenir
• Yatırım kuruluşu müşteriyle
bire bir paylaşacaksa
uygunluk testi zorunlu
• Yalnızca yatırım kuruluşları
ve portföy yönetim şirketleri
bire bir sunabilir
• Yönlendirici değil, yazılı
veya sözlü bilgi
• Ekonomik veriler, mali
tablolar gibi bilgiler
• Bilgiler tarafsız ve dürüst
olmalı, belli bir kişi, grup
ya da portföyün
ihtiyaçlarına yönelik
olmamalı
• Herkes sunabilir
• Yerindelik veya
uygunluk testine gerek
yok
56
Halka Arza Aracılık Faaliyeti
 Halka arza aracılık faaliyeti
2499 sayılı eski Kanun
Kurul kaydına alınacak
sermaye piyasası
araçlarının ihraç veya
halka arz yoluyla satışına
aracılık
aracı kurumlar + kalkınma ve yatırım bankaları
6362 sayılı yeni Kanun
Sermaye piyasası
araçlarının halka arzında
yüklenimde bulunularak
satışa aracılık edilmesi
Sermaye piyasası
araçlarının halka arzında
yüklenimde bulunmaksızın
satışa aracılık edilmesi
57
Halka Arza Aracılık Faaliyeti - tanım
 Halka arza aracılık ne surette yapılabilir?
 Sermaye piyasası araçlarının halka arzında yüklenimde bulunularak satışa
aracılık edilmesi / aracılık yüklenimi (Tebliğde isimlendirildi)
 Sermaye piyasası araçlarının halka arzında yüklenimde bulunmaksızın satışa
aracılık edilmesi / en iyi gayret aracılığı (Tebliğde isimlendirildi)
o Aracılık yüklenimi faaliyet izni en iyi gayret aracılığı faaliyet iznini kapsar.
o Yalnızca en iyi gayret aracılığı faaliyet izni verilebilir.
58
Saklama Hizmeti - tanım
• Bugüne kadar yetki belgesine/izne bağlı olmaksızın alım satım aracılığı
faaliyeti kapsamında yapılıyordu, bundan sonra saklama hizmeti için
faaliyet izni verilecek.
• Bankaların özellikle yabancı yatırımcıya sunmakta olduğu saklama
hizmeti Kurul tarafından düzenlenmiş bir faaliyet olacak.
• Bireysel portföy yöneticiliği faaliyeti kapsamında yönetilen varlıkların
saklanması da saklama hizmeti kapsamında değerlendirilir.
• Müşterilerin sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan nakitlerinin
saklanması da sermaye piyasası araçlarının saklanmasına ilişkin esaslara
tabidir.
59
Saklama Hizmeti - tanım
• Sermaye piyasası araçlarının müşteri namına saklanması ve yönetimi nedir?
– Yatırım hizmet ve faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla veya idare etmek
için veya teminat olarak veya her ne nam altında olursa olsun müşteriye ait kayden
veya fiziken tevdi veya teslim edilen sermaye piyasası aracının merkezi saklama
kuruluşlarında ve/veya yatırım kuruluşunun kendi nezdinde ve/veya işleme konu
sermaye piyasası aracının niteliği itibariyle gerekli olması halinde başka bir yatırım
kuruluşu nezdinde müşteri hesabına hak sahibi bazında tutulması ve izlenmesi, her
halükarda müşteri hesaplarına erişim yetkisi olması
– Müşteri hesabına veya müşterinin talimatı ile açılmış alt hesaplarına sermaye
piyasası araçlarına ilişkin anapara, faiz, temettü ve benzeri gelirlerin tahsili,
ödenmesi, yeni pay ve bedelsiz pay alma haklarının ve paylardan doğan oy
haklarının kullanılması ve sermaye piyasası araçlarına ilişkin teminat takibi
yapılması gibi hizmetlerin sunulması ile söz konusu işlemlerin yatırım kuruluşu
nezdindeki müşteri hesaplarına yansıtılması
60
Saklama Hizmeti
 Saklama hizmeti sınırlı ve genel saklama hizmeti olmak üzere yürütülür.
SINIRLI SAKLAMA:
-
işlem aracılığı ve portföy aracılığı ile ilgili olarak yetkili olunan
ve aracılık hizmetine konu olan sermaye piyasası araçlarının,
bireysel portföy yöneticiliğine ilişkin yönetilen portföylerin,
aracılık yüklenimi ve en iyi gayret aracılığına ilişkin olarak ise
halka arzına aracılık edilen sermaye piyasası araçlarının
saklanması ile sınırlı.
GENEL SAKLAMA: yetkili olunan ve işlemi yapılan yatırım
hizmet ve faaliyetlerinden bağımsız olarak saklama hizmeti
sunulmasıdır.
61
Saklama hizmeti-Yetkili kuruluşlar
 Sınırlı saklama hizmetini kimler sunabilir?
– İşlem aracılığı, portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği veya halka arza
aracılık faaliyet izni olan yatırım kuruluşları
 Genel saklama hizmetini kimler sunabilir?
– Bankalar ile işlem aracılığı, portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği
veya halka arza aracılık faaliyet izni olan aracı kurumlar
 KISIT: Bankalar,
– emir iletimine aracılık ettikleri müşterilerine ilgili sermaye piyasası araçları
için genel saklama yapamaz
– İSTİSNA: halka arza aracılık sırasında gişe hizmeti (EİA kapsamında)
 Portföy saklama
– Genel saklama hizmeti izni bulunan yatırım kuruluşları arasından ayrıca
yetkilendirilir
62
Saklama hizmeti-Aranan Özel Şartlar– YENI!
 Asgari özsermaye yükümlülüğü
− Bankalar için aranmaz
 Saklama hizmetinden sorumlu birim
− genel saklama sunacaklar için münhasıran
− yeterli sayıda ihtisas personeli
 Bilgi işlem sistemleri ve teknolojik altyapı
‒ kötü niyetli yazılımdan koruma
‒ suiistimal ve dolandırıcılığın önlenmesi dahil tüm tedbirler
 Personel veya sistemden kaynaklanan suistimal ve dolandırıcılığın önlenmesi için
tedbirler
 İş akış prosedürleri ve organizasyon yapısı
‒ Müşteriye ait bilgilerin müşteri çıkarlarına aykırı olarak kurum dışında ve kurum
içinde farklı birimler arasında paylaşılmasını engelleyecek
63
Saklama hizmeti - Müşteri varlıklarına ilişkin
mutabakat
 Saklamacı kuruluş kayıtları ile saklama kuruluşları arasında hangi
esaslara göre mutabakat yapılır?
– müşteriye ait sermaye piyasası araçlarına ilişkin müşteri bazında,
– nakitlere ilişkin olarak ise toplu bazda veya müşteri bazında
– kendi nezdindeki hesap ve kayıtlar ile merkezi saklama kuruluşları
ve/veya başka bir saklamaya yetkili kuruluş nezdindeki hesap ve
kayıtlar arasında
– günlük olarak yapılır
64
Saklama hizmeti - müşteri ile saklamacı kuruluş
arasında mutabakat
 Müşterilerle yapılacak mutabakatın esasları nedir?
– iç kontrolden sorumlu birim veya personel tarafından
– müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakde ilişkin
– her takvim yılında en az 1 defa
– yazılı veya elektronik ortamda mutabakat yapılır.
 İSTİSNA: yazılı onay alınırsa profesyonel müşteriler için zorunlu değil
 Mutabakat çalışmasının sonuçları kime bildirilir?
– Mutabakat işlemlerinin sonucu iç kontrolden sorumlu olmak üzere istihdam
edilen en üst düzey personel tarafından
• aracı kurumun yönetim kuruluna, bankanın iç denetim komitesine ve
• ihtilaf olması halinde Kurula 3 iş günü içerisinde yazılı olarak bildirilir.
65
Yan hizmet ve faaliyetler
 SPKn. md. 38
 Kimler yapabilir?
 Yatırım kuruluşları
 Portföy yönetim şirketleri
 Başka kuruluşlar için yasaklanmamıştır
 İSTISNA: kredili alım işlemlerini düzenleme yetkisi
 İzne tabi mi?
 Ayrıca bir yetki belgesine tâbi olmaksızın yapılır ama bildirime tabi
 Yatırım kuruluşları faaliyet izni başvurusu sırasında sunmayı planladıkları yan
hizmetleri Kurula bildirmeli
 Nasıl yapılır?
 Yatırım kuruluşları ve PYŞ’ler yapacaksa Kurulca belirlenen esaslara uyulur
66
Yan hizmetler - SPKn. md. 38
 Sermaye piyasaları ile ilgili danışmanlık hizmetleri sunulması (eskiden YD tebliği)
(kısmi ve geniş yetkili aracı kurumlar)
 Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile sınırlı olarak kredi ya da ödünç verilmesi ve
döviz hizmetleri sunulması (kredili tebliği) (işlem veya portföy aracılığı faaliyet
izni olan aracı kurumlar)
 KURUL’A YETKI: sermaye piyasası araçlarının kredili alım, açığa satış ve
ödünç alma ve verme işlemlerine ilişkin ilke ve esaslarını belirleme. / SPKn.
md. 39/7
 Sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlemlerle ilgili yatırım araştırması ve finansal
analiz yapılması veya genel tavsiyede bulunulması (eskiden YD tebliği)
 KURUL’A YETKI: yatırımcılara tavsiyede bulunacak kişi ve kuruluşların
uyacakları esasları düzenleme / SPKn. md. 128/g
67
Yan hizmetler - SPKn. md. 38
 Aracılık yükleniminin yürütülmesi ile ilgili hizmetlerin sunulması (eskiden V,
46) (kısmi ve geniş yetkili aracı kurumlar)
 Borçlanma veya başka yollardan finansman sağlanmasında aracılık hizmeti
sunulması (eskiden YD tebliği) (kısmi ve geniş yetkili aracı kurumlar)
 Servet yönetimi ve finansal planlama yapılması (yeni) (kısmi ve geniş yetkili
aracı kurumlar)
 Bu kapsamda hizmet sunulurken yatırım danışmanlığı ya da portföy
yöneticiliği faaliyetlerine ihtiyaç olursa:
– bu faaliyetler Kuruldan izin almış yetkili kuruluşlar tarafından sunulur.
68
Yürürlük
 Yatırım Hizmetleri Tebliği 1/7/2014 tarihinde yürürlüğe girdi.
 Yatırım kuruluşları sunmak istedikleri yatırım hizmetleri ve
faaliyetleri ile yan hizmetler için bu Tebliğ ile öngörülen asgari
özsermaye dahil olmak üzere özel şartları yerine getirdiklerini tevsik
edici belgeler ile bu Tebliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç 1 yıl
içinde Kurula başvuruda bulunur.
 Bu süre içinde Kurula başvuruda bulunmayan yatırım kuruluşlarının
mevcut yetki belgeleri ve faaliyet izinleri iptal edilir.
 Yatırım kuruluşları, kendilerine bu Tebliğ uyarınca faaliyet izni
verilene kadar mevcut faaliyet esasları çerçevesinde faaliyetlerini
yürütür.
69
6362 SAYILI SERMAYE PİYASASI KANUNU
YATIRIM KURULUŞLARINA İLİŞKİN ESASLAR
III-39.1 sayılı Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş
ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ
 Kuruluş ve Faaliyete Geçme Esasları
– Aracı kurum kuruluşu, genel faaliyet şartları, organizasyon yapısı,
çıkar çatışması, personele ilişkin ilkeler
 Yatırım Kuruluşlarının Faaliyet Esasları
– Müşteriye risklerin bildirilmesi yükümlülüğü, çerçeve sözleşmesi,
müşteri numarası ve hesapları, müşteri sınıflandırması ve uygunluk
testi, yükümlülükler (pay devri, tescil-ilan, bildirim, iştirak), merkez
dışı örgütler, dışarıdan hizmet alımı, yapamayacakları işlemler
 Faaliyetlerin Durdurulması ve Tedbirler
 Teminatlar
71
Organizasyon Yapısı-Çıkar Çatışması Politikası
 Aracı Kurumların Faaliyete Geçmelerinde Aranan Genel Şartlar / Organizasyon
Yapısı…şartlardan biri: çıkar çatışması politikası oluşturulmuş olması - YENI!
 Müşterilerin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek adil ve dürüst davranması
gerekir.
 Kendisi, ortakları, çalışanları, yöneticileri ve bunlarla doğrudan ya da dolaylı olarak
ilişkili bulunan kişiler ile müşterileri arasında veya
 Bir müşterisi ile başka bir müşterisi arasında
– çıkabilecek olası çıkar çatışmalarını önleyecek bir organizasyon yapısı
 Çıkar çatışmasının önlenememesi durumunda,
– çıkar çatışmalarının içeriği ve nedenleri hakkında müşteriyi bilgilendirme
 Yazılı bir çıkar çatışması politikası (Olası çıkar çatışmaları, bunların önlenmesi için
alınabilecek tedbirler ve önlenememesi durumunda izlenecek prosedürler)
– yönetim kurulu kararına bağlanmalı
72
Çıkar çatışması politikası
 Asgari şu durumlara yönelik çıkar çatışması tanımlanır:
– Halka arzına aracılık edilen sermaye piyasası araçları için aynı zamanda
yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği hizmetlerinin verilmesi
– Müşterilere portföy aracılığı faaliyeti kapsamında hizmet sunarken aynı
zamanda yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği hizmetlerinin
verilmesi
– Halka arza aracılık kapsamında elde edilen şirket bilgilerinin gizliliğin
sağlanması
– Saklama hizmeti kapsamında elde edilen müşteri bilgilerinin diğer hizmet
birimlerine karşı güvenliğinin sağlanması
73
Genel Şartlar-Aracı Kurumun Personeli
 Aracı kurum personeli kimlerdir?
‒ yöneticiler → yönetim kurulu üyeleri, genel müdür, genel müdür
yardımcıları
‒ ihtisas personeli → müşteri temsilcisi, türev araçlar müşteri temsilcisi,
borsa üye temsilcisi, araştırma uzmanı, yatırım danışmanı, kurumsal
finansman
uzmanı,
portföy
yöneticisi,
takas
ve
operasyon
sorumlusu…unvanlar zorunlu - YENI!
‒ müfettişler
‒ iç kontrol elemanları,
‒ risk yönetim elemanları, - YENI!
 Aracı kurum yönetim kurulu asgari olarak üç üyeden oluşur. - YENI!
 Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğu 4 yıllık lisans eğitimi veren
okullardan mezun olmalı - YENI!
74
Aracı Kurum Personeli İçin Aranan Şartlar
Aracı kurum personelinde hangi şartlar aranır?
 Tebliğde kurucu ortaklara ilişkin aranan şartları, gerekli mali güç şartı hariç olmak
üzere taşıması,
 işlem yasaklı olmaması,
 Kurulun lisanslama ve sicil tutma ile ilgili düzenlemelerinde aranan mesleki
yeterliliklerini gösterir lisans belgesine sahip olması,
 Aracı kurumda görev yapacak olan;
– yönetim kurulu üyeleri hariç olmak üzere yöneticiler, müfettiş, iç kontrol
elemanı ve risk yönetim elemanı ile araştırma uzmanı, yatırım danışmanı,
kurumsal finansman uzmanı ve portföy yöneticisi olarak çalışacakların, mevzuatta
aksi belirtilmedikçe en az 4 yıllık lisans eğitimi,
– müşteri temsilcisi, türev araçlar müşteri temsilcisi, borsa üye temsilcisi, takas ve
operasyon sorumlusu ve türev araçlar muhasebe ve operasyon sorumlusu olarak
çalışacakların ise en az 2 yıllık ön lisans eğitimi, - YENI!
75
alması
Genel Şartlar- Genel Müdür ve Yardımcıları
 Aracı kurum genel müdür ve genel müdür yardımcılarında hangi
şartlar aranır?
 mali piyasalar veya işletmecilik alanında en az 7 yıllık meslekî deneyime
sahip olması, - YENI!
 işin gerektirdiği dürüstlük ve itibara sahip olması, - YENI!
 genel müdürünün münhasıran bu görev için istihdam edilmiş olması,
 genel müdürlüğe ve genel müdür yardımcılığına atanacak kişilerin,
Kurula bildirilmesinden sonra Kurul tarafından atanmaları konusunda 7 iş
günü içinde olumsuz görüş bildirilmezse atamaları yapılabilir. - YENI!
 Koordinatör, direktör ve benzeri unvanlarla istihdam edilseler dahi, yetki
ve görevleri itibarıyla genel müdüre ve genel müdür yardımcısına denk
konumda görev yapan personel bu Tebliğin genel müdür ve yardımcıları
ile personele ilişkin hükümlerine tâbidir. - YENI!
76
Müşteriye risklerin bildirilmesi yükümlülüğü
• "Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri Genel Risk Bildirim Formu”
– bir örneği müşteriye verilir
– formun okunup anlaşıldığına dair yazılı bir beyan alınır
• Ayrıca;
– yatırım fonu katılma payları,
– yurt içi borsalarda işlem gören paylar ve
– borçlanma araçları ile
– Hazine Müsteşarlığı tarafından ihraç edilmiş borsalarda ve teşkilatlanmış
diğer pazar yerlerinde işlem gören kamu borçlanma araçları
hariç
– tüm sermaye piyasası araçları için
– çerçeve sözleşmeden önce işlemlerin riskleri müşteriye açıklanır ve
açıklamaların müşteri tarafından okunup anlaşıldığına dair yazılı beyanı
alınır.
77
Müşteriye risklerin bildirilmesi yükümlülüğü
 Risk bildirimi asgari olarak neleri içerir? - YENI!
– İşlemlere ilişkin her türlü komisyon, ücret ve vergi tutarları
– İlgili sermaye piyasası aracının ikincil piyasasının olup olmadığı
– İşleme konu sermaye piyasası aracının karşı taraf riski, likidite riski ve piyasa riskini
içerecek şekilde risk profili
– Tezgahüstü türev ürünlerin nasıl yapılandırıldığı ve fiyatlandırıldığı
– Varsa piyasa yapıcısı ve ihraççı
– Sermaye piyasası araçlarına ilişkin risk takibinin nasıl yapılacağı
– Yurt dışı piyasalarda gerçekleştirilen işlemler için ayrıca
• Paranın yurt dışına nasıl transfer edildiği
• İşlem yapılan borsa ve platformlar
• Sermaye piyasası aracının veya müşteri varlığının nerede saklandığı
• İşlem tezgahüstü piyasalarda yapılıyorsa karşı taraf hakkında bilgi
• İşlem yapılan piyasalarda yatırımcı tazmin sistemi olup olmadığı ve varsa tazminin
kapsamı
78
Profesyonel müşterilerin yararlanamayacakları
mevzuat hükümleri
 “Profesyonel müşteri”ler için;
‒ Yazılı onay alınması kaydıyla saklamadaki varlıklarına ilişkin
mutabakat alınması zorunlu değil
‒ Sözleşme yapılması kaydıyla saklama hesaplarındaki varlıkların
bakiyesine ilişkin aylık bildirim yapılmak zorunda değil
‒ Uygunluk testi yapılması zorunlu değil
‒ Talebe dayalı olanlar hariç olmak üzere yerindelik testi için mali
durum ve tecrübe bilgileri alınması zorunlu değil
‒ Genel risk bildirim formu dışında ilave risk bildirimleri talep
halinde açıklanır
79
Dışarıdan Hizmet Alımı-Kapsam
 SPKn. md. 44/4 – KURUL’UN YETKISI: Aracı kurumların bu Kanun kapsamındaki
faaliyetlerini yürütmek için dışarıdan destek hizmeti alımına ilişkin usul ve esaslar
belirleme. - YENI!
 Kapsam:
– sermaye piyasası mevzuatından kaynaklanan yükümlülüklerinin sağlanmasına
yardımcı nitelikteki hizmetleri
 Aracı kurum, şartları bu Tebliğ ile belirlenen iş akış prosedürlerini oluşturur ve
gerekli iç kontrol mekanizmalarını kurar, acil durum planında olası risklere
karşı alınabilecek tedbirlere yer verir.
 Genel müdür dışarıdan hizmet alımı kararına esas teşkil etmek üzere gerekli
değerlendirmeleri içeren bir raporu yönetim kuruluna sunar.
 Aracı kurum; rapor ve YKK, tevsik edici belgeler ile Kurula bildirimde bulunur. 20
iş günü içinde Kurulca aksi yönde görüş bildirilmedikçe, dışarıdan hizmet
alımına başlanır.
80
Dışarıdan Hizmet Alımı- Sınırlamalar
 Dışarıdan hizmet alımına konu olamaz:
– Münhasıran aracı kurum yönetim kurulunca icra edilmesi gereken
faaliyetler
– Kuruldan izin alınmasını gerektiren yatırım hizmet ve faaliyetleri
ile bunların pazarlanmasına yönelik faaliyetler
– Aracı kurumların işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ile finansal
raporlarının düzenlenmesi
– İç denetim sistemi kapsamındaki faaliyetler
81
Dışarıdan Hizmet Alımı-Sorumluluk
 Dışarıdan hizmet alımı, aracı kurumun sermaye piyasası
mevzuatından kaynaklanan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından sağlanan hizmetlerle ilgili olarak
müşteriyle kurulan ilişkilerden doğan hukuki sorumluluk aracı
kuruma aittir.
 Bilgi sistemlerine ilişkin dışarıdan hizmet alımında, sermaye piyasası
mevzuatı uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetlerinin gerektirdiği
yükümlülükler bakımından söz konusu hizmetlerde yönetim, içerik
tasarımı, erişim, kontrol, denetim, güncelleme, bilgi veya rapor alma
gibi fonksiyonlarda karar alma gücü ve sorumluluğunun aracı
kurumda olması gerekir.
82
Aracı Kurumların Faaliyetlerinin Kendi İsteği ile
Durdurulması ve Faaliyet İzninden Kısmen Feragat
 Aracı kurumlar faaliyetlerinin tamamını geçici olarak durdurmak üzere
başvurursa;
− uygun bir süre verilir, ek sürelerle birlikte toplamı 2 yılı geçemez - YENI! SPKn. md. 97/4
− yeniden faaliyete geçtikten sonra 5 yıl içinde faaliyetlerini kendi isteği ile tekrar
durdurursa 2 yıllık süre hesaplanırken önceki kapalılık süresi de dikkate alınır.
 Verilen sürenin sonunda yeniden faaliyete geçmek için veya yeni bir aracı kurum
kurulması amacıyla tüm yetki belgelerinin iptali için Kurula başvurulmaması
halinde tüm faaliyet izinleri iptal olunur.
 Faaliyet izninden kısmen feragat eden aracı kurumlar:
− 2 yıl içinde ilgili faaliyet izni için Kurula yeniden başvuramaz.
83
Teminatlar-Blokaj Uygulamasının Değiştirilmesi
 Kurul,
– mali durumları açısından gerekli görülmesi halinde
– aracı kurumların tamamından, bir kısmından veya herhangi
birisinden
– belirli bir tutar veya orandaki teminatı
– belirli bir süre için
 Kurul adına Takasbank ve/veya MKK nezdinde bloke etmesini
isteyebilir.
 Kurul tarafından faaliyette olan aracı kurumlardan sürekli olarak
blokaj talep etme uygulamasına son verilmiştir.
84
Teminatlar-Blokaj Uygulamasının Değiştirilmesi
 Faaliyette olan aracı kurumların blokajları, blokaja ilişkin Kurul kararında
belirtilen nedenin ortadan kalkması veya Kurulca belirlenen sürenin sona
ermesini müteakip herhangi bir koşul öngörülmeksizin iade edilecektir.
 Faaliyetleri geçici olarak durdurulan aracı kurumların blokajları, yeniden
faaliyete geçinceye veya faaliyet izinlerinin tamamı iptal edilinceye kadar serbest
bırakılmayacak; yeniden faaliyete geçmeleri durumunda faaliyetlerine kesintisiz
olarak en az 1 yıl süreyle devam etmiş olmaları şartıyla serbest bırakılacaktır.
 Faaliyette olan aracı kurumların,
– Seri: V, No: 101 sayılı Tebliğ uyarınca Kurul lehine yatırdıkları teminatlar,
faaliyetlere ilişkin asgari özsermaye yükümlülüğünün yerine getirilmesini
takiben 1 (bir) ay içinde
– herhangi bir koşul öngörülmeksizin
serbest bırakılacaktır.
85
Yürürlük
 Yatırım Kuruluşları Tebliği 1/7/2014 tarihinde yürürlüğe girdi.
 Yatırım kuruluşları bu Tebliğ ile öngörülen yükümlülükleri yerine
getirdiklerini, Kurulun yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetlere
ilişkin esaslar ile ilgili düzenlemeleri kapsamında Kurula yapacakları başvuru
sırasında tevsik eder.
 Mevcut müşteriler: Yatırım kuruluşları Yatırım Hizmetleri Tebliği uyarınca
yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetler için Kuruldan izin
almalarını izleyen 1 yıl içinde mevcut müşterilerine ilişkin olarak, bu Tebliğin
çerçeve sözleşmelerin imzalanması, müşterinin sınıflandırılması ve uygunluk
testine tabi tutulmasına dair yükümlülüklerini yerine getirir.
86
İlginize teşekkür ederim…
Sorularınız…
87
Download

İkincil Düzenlemeler Işığında Yatırım Kuruluşlarına İlişkin