Ya ş am Kalitesinin De ğ erlendirilmesinde FACT -Taxane
Dr. Gülbeyaz Can 1 , Prof.Dr. Adnan Aydıner 2 , Sonya Eremenco, M.A. 3 , Prof.Dr. Zehra Durna 1 , Prof.Dr. Erkan Topuz 2 1 İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu, İstanbul, Türkiye 2 İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İstanbul, Türkiye 3 Center on Outcomes, Research and Education, Evanston Northwestern Healthcare, Evanston, USA Gİ RİŞ İŞ G İR Son yıllarda bilimsel çalışmaların bir çoğu yaşam kalitesi üzerine yoğunlaşmaktadır. Hastaları biyo­psiko­sosyal bir perspektifte inceleyen yaşam kalitesi çalışmalarında geçerliği ve güvenirliliği saptanmış ölçekler kullanılarak hastalığın ve tedavi rejimlerinin hasta üzerindeki etkisi değerlendirilmektedir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda hastalığa/tedaviye özgü girişimler ve tedavi boyunca iyi bir yaşam kalitesinin sağlanması amacı ile hastaya verilmesi gereken eğitim ve bakım hakkında karar verilmektedir. AMAÇ AMA Ç Taxane grubu ilaçlar ile tedavi gören hastaların yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan FACT­Taxane’nın Türkçe versiyonun toplumumuzda kullanılması için geçerli ve güvenilir bir araç olup olmadığını belirlemek. MATERYAL VE METOD FACIT (Functional Assessment of Chronic İllness Therapy) Ölçüm Sistemi içinde yer alan ölçeklerden biri olan ve Taxene tedavisi alan hastaların yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan FACT­ Taxane Ölçeği 5 alt boyutu olan, toplam 43 maddeden (27 genel ve 16 spesifik) oluşturmaktadır (Şekil 1). FACT­ ­G G FACT Ölçeğe ilişkin geçerlilik ve güvenirlik çalışması 6 aylık (Mayıs­Ekim 2001) süreç içinde ölçeği geliştiren Center on Outcomes, Research and Education (CORE) kurumunun öngördüğü kurallar doğrultusunda birlikte çalışarak 2 aşamada gerçekleştirilmiştir. I. aşama FACT­ Taxane’da yer alan ve Türkçe versiyonu olmayan Diğer Endişeler­ Taxane alt grubunun Türkçe versiyonunun oluşturulması ve II. aşama FACT­Taxane’nın geçerlik ve güvenirliliğin belirlenmesidir.
Şekil 1: FACT FACT­ ­Taxane Taxane • Beden Durumu (7 madde) • Sosyal Yaşam ve Aile Durumu (7 madde) • Duygusal Durum (6 madde) • Faaliyet Durumu (7 madde) • Diğer Endişeler­Taxane (16 Madde) I. AŞ AMA – – Taxane Taxane ALT GRUBUNUN T ALT GRUBUNUN TÜ ÜRK RKÇ ÇE VERS E VERSİ İYONUN OLU YONUN OLUŞ ŞTURULMASI (4 Ay) TURULMASI (4 Ay) I. A ŞAMA I. Adı m ­ ­ Terc Tercü üme me I. Ad ım II. Adı m ­ ­ Ortak Terc Ortak Tercü üme Karar me Kararı ı II. Ad ım III. Adı m ­ ­ Geriye Terc Geriye Tercü üme me III. Ad ım İki tercüme değerlendirildi ve ortak bir tercüme oluşturuldu Ölçek İngilizce'den Türkçe’ye çevrildi IV. Adı m ­ ­ Terc Tercü ümede D mede Dü üzenlemeler zenlemeler IV. Ad ım Türkçe tercüme İngilizce'ye çevril­ di ve orijinalle karşılaştırıldı Ölçek dil uzmanları tarafından değerlendirildi, düzeltmeler yapıldı V. Adı m ­ ­ Terc Tercü ümenin Sonlanmas menin Sonlanması ı V. Ad ım Ölçeğin son Türkçe versiyonunu oluştu­ ruldu • Ana dili Türkçe olan 2 kişi • Ana dili Türkçe 1 kişi • Ana dili İngilizce olan 1 kişi • 3­4 dil uzmanı • 1 dil koordinatörü • 1 Türkiye’de, 1 ABD’de yaşayan • Ölçeği İngilizce’den Türkçe’ye çevirirler • Daha önce FACIT projesinde yer alan ölçekleri görmemiş olmalılar • Tıbbi/psikolojik terimleri bilmeliler • Tercüme anlaşılır olmalı • Yüksekokul mezunu olmalılar • Her iki tercümeyi değerlendirerek en uygun olanını seçer ve değiştirir • 1. Adımda görev almamalı • Daha önce FACIT projesinde yer alan ölçekleri görmüş olabilir • Tıbbi/psikolojik terimleri bilmeli • Yüksek okul mezunu olmalı • Türkçe ölçeği İngilizce’ye çevirir • Türkçe’yi bilmeli ve rahat konuşmalı • Önceki adımlarda görev almamalı • Daha önce FACIT projesinde yer alan ölçekleri görmemiş olmalı • Tıbbi/psikolojik terimleri bilmeli • Yüksek okul mezunu olmalı • Yapılan tercümeyi değerlendirerek ifadelerdeki uyumsuzlukları belirlerler • Önceki adımlarda görev almamalı • Daha önce FACIT projesinde yer alan ölçekleri görmüş olabilirler • Tıbbi/psikolojik terimleri bilmeliler • Yüksek okul mezunu olmalılar • Dil uzmanlarının değerlendirmesi sonu­ cunda yapılan düzeltmeleri değerlendirip ölçeğin son şeklini oluşturur • Daha önce FACIT projesinde yer alan ölçekleri görmüş olabilir • Tıbbi/psikolojik terimleri bilmeli • Yüksek okul mezunu olmalı II. AŞ AMA – – FACT FACT­ ­Taxane Taxane Ö ÖL LÇ ÇE EĞİ ĞİN Nİ İN G N GÜ ÜVEN VENİ İRL RLİ İL LİĞİ İĞİN Nİ İN DE N DEĞ ĞERLEND ERLENDİ İR Rİ İLMES LMESİ İ (2 Ay) (2 Ay) II. A ŞAMA Taxane Alt Grubunun Türkçe tercümesi tamamlandıktan sonra dil geçerliliğini ve uygulanabilirliğini belirlemek için taxane grubu ilaç tedavisi alan 15 hasta ile güvenirlik çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen sonuçlar aşağıda yer alan tablolarda verilmiştir. Değerlendirme alt grupta yer alan maddeler toplanarak alt grup puanı, alt grup puanlarının toplanması ile de total ölçek puanı hesaplanarak yapılmaktadır. Puan azalması yaşam kalitesinin düştüğünü, puan artışı ise yükseldiğini gösterir. FACT­ Taxane FACT ­Taxane FACT­ G FACT ­G Tablo 1: Taxane Tedavisi Alan Hastaların Bedeni Durumu BD `x ±sd
Min
Max AGK MÇa
FACT­G MÇa TOPK MÇa
K Tablo 2: Taxane Tedavisi Alan Hastaların Sosy al Yaşamı ve Aile Durum u SYAD `x ±sd
Min
Max AGK MÇa
FACT­G MÇa TOPK MÇa
K Taxane Tablo 3: Taxane Tedavisi Alan Hastaların Duygusal Durumu DD `x Min
±sd
Max AGK MÇa
FACT­G MÇa TOPK MÇa
K Tablo 4: Taxane Tedavisi Alan Hastaların Faaliyet Durumu FD `x ±sd
Min
Max AGK MÇa FACT­GK MÇa TOPK MÇa
GP1 2.20 0.94 0 4.00 0.29 0.75 0.44 0.76 0.16 0.88 GS1 2.77 1.01 1.00 4.00 0.32 0.70 0.08 0.78 0.09 0.88 GE1 1.80 1.21 4.00 0.59 0.21 0.43 0.76 0.62 0.87 GF1 1.47 1.12 0 4.00 0.73 0.65 0.65 0.75 0.75 0.87 GP2 3.27 1.22 0 4.00 0.26 0.75 0.08 0.78 0.19 0.88 GS2 3.46 0.97 1.00 4.00 0.81 0.56 0.43 0.76 0.25 0.88 GE2 2.93 0.96 1.00 4.00 0.14 0.48 0.27 0.77 ­.01 0.88 GF2 1.67 1.11 0 4.00 0.73 0.65 0.62 0.75 0.63 0.87 GP3 1.93 1.44 0 4.00 0.62 0.67 0.37 0.76 0.48 0.88 GS3 2.85 1.14 4.00 0.68 0.60 0.32 0.77 0.11 0.88 GE3 3.20 1.26 0 4.00 0.38 0.35 0.21 0.77 0.33 0.88 GF3 2.33 0.98 0 4.00 0.49 0.71 0.60 0.75 0.60 0.88 GP4 2.60 1.18 0 4.00 0.48 0.71 0.55 0.76 0.43 0.88 GS4 3.38 0.87 1.00 4.00 0.48 0.66 ­.26 0.80 ­.34 0.89 GE4 2.27 1.39 0 4.00 ­.32 0.68 GF4 2.93 0.70 2.00 4.00 0.09 0.79 0.17 0.78 ­.14 0.89 GP5 2.13 1.51 0 4.00 0.34 0.74 0.13 0.78 0.42 0.88 GS5 3.31 0.63 2.00 4.00 0.59 0.62 0.31 0.77 0.04 0.88 GE5 3.53 0.99 1.00 4.00 0.51 0.26 0.42 0.76 0.08 0.88 GF5 2.27 1.33 0 4.00 0.51 0.71 0.24 0.77 0.62 0.88 GP6 2.00 1.25 0 4.00 0.75 0.64 0.59 0.75 0.77 0.87 GS6 3.54 0.78 2.00 4.00 0.09 0.75 0.40 0.76 0.18 0.88 GE6 1.93 1.44 GF6 1.87 1.13 0 3.00 0.41 0.73 0.56 0.75 0.47 0.88 GP7 2.93 1.44 0 4.00 0.50 0.70 0.52 0.76 0.68 0.87 GS7 1.77 1.30 0.76 0.23 0.88 GF7 2.20 1.01 0 3.00 0.34 0.74 0.11 0.78 0.04 0.88 Alt Grup a
0.74 AGK­Alt Gruba Göre Korelasyon, MÇa­Maddenin Çıkarılması İle a, FACT­GK­ FACT­G’ye Göre Korelasyon, TOPK­Total Ölçek Puanına Göre Korelasyon 0 0 Alt Grup a
4.00 0.06 0.76 0.33 0.71 AGK­Alt Gruba Göre Korelasyon, MÇa­Maddenin Çıkarılması İle a, FACT­GK­ FACT­G’ye Göre Korelasyon, TOPK­Total Ölçek Puanına Göre Korelasyon 0 0 Alt Grup a
­.44 0.80 ­.06 0.88 4.00 0.30 0.39 0.05 0.78 ­.06 0.88 0.47 AGK­Alt Gruba Göre Korelasyon, MÇa­Maddenin Çıkarılması İle a, FACT­GK­ FACT­G’ye Göre Korelasyon, TOPK­Total Ölçek Puanına Göre Korelasyon Alt Grup a
0.75 AGK­Alt Gruba Göre Korelasyon, MÇa­Maddenin Çıkarılması İle a, FACT­GK­ FACT­G’ye Göre Korelasyon, TOPK­Total Ölçek Puanına Göre Korelasyon • Duygusal Durum Alt Grubu dışında alt gruplara ilişkin Cronbach a’nın iyi olduğu belirlendi. • Cronbach a güvenirlik sayısı iyi olan SYAD alt grubunda bazı hastalar cinsellikle ilgili maddeye (GS7) cevap vermediğinden, güvenirlik değerlendirmesi bu madde ile birlikte ve bu madde çıkartılarak yapıldı. Her iki değerlendirmede Cronbach a değerinin alt grup içinde ve FACT­G’de benzer, ve FACT­Taxane’da aynı olduğu belirlendi. • Duygusal Durum Alt Grubu’na ilişkin Cronbach a 0.47 ile düşük bulundu. GE4 (Kendimi sinirli hissediyorum) maddesinin çıkartılması ile alt gruba ilişkin Cronbach a’nın 0.68’e yükseldiği belirlendi. FACT­G’nin Cronbach a’sı iyi olduğundan GE4’ün şu an ölçekte kalmasına karar verildi. • FACT­G Cronbach a güvenirlik sayısı 0.78 ile iyi olduğu belirlendi. • FACT­Taxane Cronbach a 0.88 ile çok iy i olduğu belirlendi. Tablo 5: Taxane Tedavisi Alan Hastaların Tedav iye Bağlı Etkilenmesi Tax NTX1 NTX2 NTX3 NTX4 NTX5 HI12 NTX6 NTX7 NTX8 NTX9 An6 Tax1 Tax2 Tax3 Tax4 Tax5 `x ±sd
Min
3.07 1.38 0 3.29 1.20 0 3.28 1.26 1.00 3.00 1.24 0 2.71 1.27 0 1.65 1.28 0 3.85 0.53 2.00 3.57 0.76 2.00 3.71 0.83 1.00 3.86 0.53 2.00 2.86 1.29 0 3.14 1.29 0 3.50 0.85 2.00 3.50 1.16 0 3.71 0.61 2.00 3.29 1.07 1.00 Alt Grup a
Max AGK MÇa TOPK MÇa
4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 0.66 0.71 0.64 0.66 0.69 0.55 0.14 0.66 0.09 0.83 0.70 0.74 0.44 0.77 0.61 0.50 0.90 0.90 0.90 0.90 0.90 0.90 0.92 0.90 0.91 0.89 0.90 0.90 0.91 0.90 0.90 0.90 0.91 0.62 0.52 0.76 0.52 0.48 0.71 0.18 0.62 0.05 0.59 0.66 0.67 0.19 0.55 0.76 0.27 0.87 0.88 0.87 0.88 0.88 0.87 0.88 0.88 0.88 0.88 0.87 0.87 0.88 0.88 0.87 0.88 AGK­Alt Gruba Göre Korelasyon, MÇa­Maddenin Çıkarılması İle a, TOPK­Total Ölçek Puanına Göre Korelasyon •Türkçe versiyonunu oluşturduğumuz Taxane alt grubun Cronbach a’sı 0.91 ile mükemmel olduğu belirlendi.
SONU Ç S ONUÇ Taxane grubu ilaç ile tedavi gören hastaların yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde FACT­Taxane’nın Türkçe versiyonun kolay uygulanabilir, geçerli ve güvenilir bir araç olduğu belirlendi. 
Download

Ya Yaş şam Kalitesinin De am Kalitesinin Değ ğerlendirilmesinde