MEZENKİMAL KÖK HÜCRE KLİNİK UYGULAMALARI
Deniz Sargın
Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul
ezenkimal Kök Hücre (MKH) başlıca kemik
iliğinde bulunan pluripotent bir hücre
topluluğudur. Bundan başka yağdokusu,
plasenta, amnios sıvısı ve fötal dokularda da bulunur. MKHler “exvivo” kolaylıkla çoğaltılabilir.
M
Mezenkimal Kök Hücreleri kesin tanımlayabilen bir hücre belirteci yoktur. Hematopoietik
kök hücreden farklı olarak CD34–, CD45– dirler.
Henüz tam belirlenememekle beraber tipik yüzey
belirteçleri; CD29, CD44, CD71, CD90, CD106,
CD124, CD105 (SH2) ve CD73 (SH3/SH4) olarak
bildirilmiştir (1,2).
Mezenkimal kök hücrelerin özellikleri ve
klinik uygulamalar
1– Kendilerini yenileme ve farklılaşma özellikleri vardır. MKHler mezodermal kaynaklı osteoblastlar, adipositler, kondrositler ve myoblastların
yanısıra ektodermal kaynaklı (örn; nöronlar), endodermal kaynaklı (örn; hepatositler) dokulara da
farklılaşabilmektedirler. MKHlerin farklı hücrelere
dönüşebilmeleri (plastisite) son yıllarda yapılan
bir çok çalışmada gösterilmiştir (1,2,3). MKH plastisitesi özellikle rejeneratif tıp uygulamaları için
dikkat çekicidir.
Hasarlanan dokuların MKH ile onarılması ile
ilgili çalışmaların çoğunu kardiyovasküler hastalıklar oluşturmaktadır (3). Yapılan çeşitli hayvan
çalışmalarında miyokard infarktüsü oluşturulduktan sonra allo yada ksenogreft MKHleri damar
yoluyla yada hasarlanmış dokuya doğrudan enjekte edilerek uygulanmış ve MKHlerin infarktüsten
sonraki 8 hafta içinde hasarlanmış bölgeye yamandığı gösterilmiştir (4). İnsanlarda ise yürümekte
olan çalışmalara göre akut myokard infarktüsü
6
yada konjestif kalp yetmezliği olan hastalara MKH
verilmesi ile sol ventrikül fonksiyon bozukluklarında düzelme olduğu ve hasar alanın daraldığı
bildirilmiştir (5,6).
2– Mezenkimal Kök Hücreler hematopoiezi
indüklemektedir. Allojeneik ve otolog kök hücre
nakillerinde MKH koinfüzyonu nötrofil ve trombosit yamanmasını hızlandırmaktadır.
Lee ve ark. tarafından yüksek riskli akut miyeloblastik lösemili hastalara miyeloablatif haploidentik kök hücre ile nakli ile beraber MKH verildiğinde GVHH gelişmeden, erken nötrofil ve trombosit yamanması olduğu bildirilmiştir (7).
3– Mezenkimal Kök Hücreler immünosüpressif etkiye sahiptir. T hücreleri başta olmak üzere
dendritik hücreler, NK hücreleri, B lenfositleri
üzerine immünomodülatör etkileri bulunmaktadır.
MKH ler immünosüpressif özellikleri nedeniyle otoimmun ensefalomyelitis, osteogenezis imperfecta,
romatoit artrit, Crohn hastalığı, Sistemik lupus,
diabet, multiple skleroz gibi birçok otoimmun hastalığın tedavisinde denenmiştir (Tablo 1).
Mezenkimal Kök Hücreler güçlü immünosüpressör etkileri nedeniyle allojeneik kök hücre nakillerinden sonra gelişen akut Graft vs Host Hastalığının (aGVHH) proflaksi ve tedavisinde kullanılmıştır.
Steroide dirençli evre III–IV aGVHH olan hastalarda özellikle deri ve barsak tutulumlarında etkili
olduğu ve 8 olgudan 6 sının tedavi edildiği gösterilmiştir (8).
Martin ve ark. tarafından ise steroide yanıtsız
aGVHH olgularında MKH infüzyonu ile karaciğer
8. ULUSAL KEMİK İLİĞİ TRANSPLANTASYONU ve KÖK HÜCRE TEDAVİLERİ KONGRESİ
ve barsak GVHH da iyi yanıt alındığı, deri GVHHının fayda görmediği bildirilmiştir (9).
Akut GVHHını önlemek için nakil sırasında
allojeneik kök hücelerle beraber MKHlerin verilmesi (kotransplantasyon) çeşitli çalışmalarda uygulanmıştır Baron ve ark. larının çalışmasında;
işlemin güvenli ve yan etkisiz olduğu, evre II–IV
aGVHH görülme sıklığının %35, yaygın kronik
GVHH sıklığının ise %65 olduğu gösterilmiştir (10).
Diğer tek kollu çalışmalarda da işlemin güvenli
ve yan etkisiz olduğu, ancak değişen derecelerde
aGVHH gelişebildiği bildirilmiştir (11,12,13).
Kaynaklar
Ülkemizde de MKHlerin haploidentik HKHlerle
kotransplantasyonu ve steroide yanıtsız aGVHHının tedavisinde kullanımı ile ilgili deneyimler ve
İstanbul Tıp Fakültesi Erişkin KHN Ünitemizde
aGVHH tedavisinde MKH uygulama sonuçlarımız
sunumda takdim edilecektir.
4– Mezenkimal KHlerin son yıllarda bir başka
özelliği olarak sistemik ve lokal antibakteriyel
etkileri bildirilmiştir. Bakteriyel klirensi arttırdığı
ve doğrudan patojen ajanların çoğalmasını inhibe
ettiği ve sepsisde etkinliği gösterilmiştir (14,15)
1. Pittenger MF,MackayAM,Beck SC et al.:Multilineage
potential of adult human mesenchymal Stem Cells.
Science 1999;284:143-147.
4. Atoui R.,Asenzo JF.,Duong M.,et al.:Marrow stromal cells as”universal donor cells” for myocardial
regenerative therapy;Their unique immun tolerance.
Ann Thorac.Surg.2008;85;571-580.
2. Atonui R.,Chiu RCJ.:Concise Review:Immunomodulatory properties of mesenchymal stem cells in
cellular transplantation:update,contraversies and
unknowns. Stem Cell Trans.Med 2012,1:200-205
5. Grinnemo K.,Mansson A.,Le Blanc K.,et al.:Human
MSCs do not differentiate into cardiomyocytes in a
cardiac ischemic xenomodel. Ann Ned 2006;38::144153
3. Watt SM.,Gullo F.,von der Garde H.,et al.:The angiogenicproperties
of mesenchymal stem/stromal
cells and their therapeutic potential. Brit.Med.Bulletin 2013:108:24-53
6. Zambrano J.,Traverse J.,Henry T.,et al.:The impact
of intravenous human MSCs(Provacel)on ejection
fraction in patients wih myocardial infarction.Circulation 2007;116:11-202.
6-8 Mart 2014, ANTALYA
7
7. Lee ST.,Jang JH.,Cheong JW.:Treatment of highrisk acute myelogenous leukemia by myeloablative
chemoradiotherapy followed by coinfusion of T
cell-depleted haematopoietic stem cells and culture-expanded marrow mesenchymal stem cells from
a related donor with on fully mismatched HLA haplotype. Br.J.Haematol.2002:118:1128-1131.
8. Ringden O.,Uzenel M.,Rasmussen I.,et al.:Mesenchymal Stem Cells for treatment of therapy-resistant-graft versus-host disease. Transplantation
2006.81:1390-1397
9. Martin PJ.,Uberti JP.,Saiffer RS.,et al.:Procyhmal
improves response rates in patients with steroid refractory aGVHD involving the liver and gut:results of
a randomize ,placebo controlled,multicenter phase
III trial in GVHD.2010;16(suppl)41
10. Baron F.,Lechanteur C.,Willem E.,et al.:Cotransplantation of mesenchymal stam cells might
prevent death from graft versus host disease(GVHD)
without abrogating graft-versus-tumor effecs after
HLA-mismatched allogeneic transplantation following nonmyeloablative conditoning. Biol.Blood
Marrow Transplant.2010;16:838-847
8
11. Lazarus HM.,Koc ON.,Devine SM.,et al.:Cotransplantation of HLA-idend-tical sibling culture expanded
mesenchymal stem cells and hematopoietic stem
cells in hematologic malignancy patients. Biol.Blood
Marrow Transplant 2005;11:389-398.
12. Ball LM.,BernardoME.,Roelofs H.,etal.:Cotransplantation of ex-vivo expanded mesenchymal stem cells
accelerates lymphocyte recovery and may reduce the
risk of graft failure in haploidentical hematopietic stem
cell transplantation. Blood 2007:110;2764-2767
13. Bernardo ME.,Ball LM.,Cometa AM.,et al.:Co-infusion of ex vivo expanded,parenteral MSCs prevents
life-treating acute GVHD,but does not reduce risk
of graft failure in pediatric patients undergoing
umbilical cord blood transplantation. Bone Marrow
Transplant.2011;46:200-207.
14. Krasnodemskaya A.,et al.:Antibacterial effect of
human mesenchymal stem cells is mediated in part
from secretion of the antimicrobial peptid LL-37.
Stem Cells 2010;28:229-2238.
15. Mel SH.:Mesenchymal stem cells reduce inflamation while enhancing bacterial clearance and
improving survival in sepsis. Am.J.Respir.Crit.Care
Med.2010;182:1047-1057.
8. ULUSAL KEMİK İLİĞİ TRANSPLANTASYONU ve KÖK HÜCRE TEDAVİLERİ KONGRESİ
Download

mezenkimal kök hücre klinik uygulamaları