1
1. GøRøù
1.1
Asansörün Çalıúma Prensibi
ùekil 1.1’ de modern bir asansörün bina içindeki kurulumu resmedilmiútir.Tipik bir
asansör
sisteminde asansör boúlu÷unda diklemesine raylar oluúturulup kabin bu raylara
oturtulur.Raylı bir sistem üzerinde bulunan kabin, çelik halatlarla bina tepesindeki motora
ba÷lanır.Kabinin kolayca hareket etmesini sa÷layan ise motora ba÷lı bulunan a÷ırlıklardır.Bu
sayede motor kabini hareket ettirirken enerjiyi minimal düzeyde harcar.Motoru kontrol eden
birim Mikrodenetleyicidir.Fakat bu birime hizmet eden bir arabirim vardır PLC
(Programlanabilir Lojik Kontroledici.) Kabinden gelen bilgiler önce PLC’ye gelir.Ve burada
bilgiler lojik iúlemlerden geçerek mikrodenetleyiciye giderler.Mikrodenetleyici ise bilgileri
yorumlayarak sıralama yapar.Asansör kabini bu sıralamaya göre ilgili katlarda durdurulur.
ùekil 1.1
ùekil 1.1 :Asansör Boúlu÷u , Asansör ve Motor [ref. 11]
2
Kabin hız ayarı ise motorun hızının de÷iútirilmesiyle sa÷lanır.Motor hızı ise úebeke
frekansı ile do÷ru orantılı ve mıknatısının kutup sayısıyla ise ters orantılıdır.Hız ayarları tek
kademeli hız,iki kademeli hız veya frekansla istenildi÷i gibi oynanarak sonsuz kademeli hız
olarak yapılabilir.Fakat kademe arttıkça maliyetin de artaca÷ı unutulmamalıdır.
Kabin ile PLC arasındaki veri iletiúimi úu an piyasada
sa÷lanmaktadır.Ve
bu
iletim
tek
yönlüdür.Ayrıca
kabine
iletim kablosu ile
enerji
de
kablo
ile
sa÷lanmaktadır.Kullanılmakta olan bu kablolar özel yapım kablolardır esneme katsayısı bir
hayli yüksektir,kuvvete dayanabilme oranları yüksektir.Fakat bu artı özellikler sisteme yüksek
maliyet olarak geri dönmektedir.Ayrıca iletim kabloların içindeki iletkenlerin kırılma
ihtimalleri ,ömürlerinin kısalı÷ı ve kabloların belirli periyotlarda yedeklenmesi de dikkate
alınırsa,verilerin kablolar ile iletimi performans , verim ve maliyet açısından
istenmeyen
durumlar yaratmaktadır.
1.1.1
Asansörlerde Güvenlik Önlemleri
Asansörler canlı ve cansız varlıkların taúınmasında kullanılırlar.Fakat asansörü daima
insanlar kumanda ederler.Bu nedenle insanların kullandı÷ı her taúıt aracı gibi asansörde
insanlar için bir tehlike kayna÷ı olabilirler.ønsanların sa÷lıklarını korumak için ,asansörlerde
elektriksel ve mekaniksel olmak üzere bazı güvenlik önlemleri alınır.
1.1.1.1
Kapı Güvenlikleri
Asansörlerde genel olarak 2 çeúit kapı vardır.Bunlardan birisi her katta asansör boúlu÷unu
kapatan kat kapısıdır.økincisi ise kabinde bulunan kabin kapısıdır.Çok geliútirilmiú
asansörlerde bu kapılar otomatik olarak,di÷er asansörlerde ise elle açılırlar.Otomatik kapılar
do÷rusal,elle açılan kapılar dairesel hareket ederler.Otomatik çalıúan kapılar insanlar geçtikçe
açık kalırlar.Kapılara konan fotoseller insanlar geçerken kapıların açık kalmasını veya kapılar
kapanıyorsa,kapıların tekrar açılmasını sa÷larlar.Otomatik kapılarda sıkıúma olmaz.Çünkü bu
kapıların insanı sıkıútıran kısımları yumuúak lastikten yapılır.Bu lasti÷in iç kısmına uzun bir
kontak konur.Bir sıkıúma anında bu kontak konum de÷iútirir.Kapanmakta olan kapı tekrar
açılır.Asansörde kat kapılarından birisi açık oldu÷unda,kabinin hareket etmesi çok sakınca
yaratır.Kapılar kapandı÷ında ,normalde açık kontaklar da kapanır.Kapı kontaklarının hepsi
kumanda devresinin giriúine seri olarak ba÷lanırlar.Bu nedenle herhangi bir kapı tam olarak
kapanmazsa.asansör çalıúmaz.Bunu úekil 1.2 de temsili olarak gösterelim.
3
1.dıú kapı
2.dıú kapı
3.dıú kapı
4.dıú kapı
+24 V
ùekil 1.2 Kapı güvenlikleri
1.1.1.2
Halat Gevúeme Konta÷ı
Halat gevúeme konta÷ı kumanda devrelerinin giriúine konur.Halat donanımında meydana
gelecek bir arızada,normalde kapalı olan bu kontak açılır.Kumanda devresinin akımı
kesilir.Asansör çalıúmaz.
1.1.1.3
Tampon
Bir arıza nedeniyle kabin hızla aúa÷ıya düúerse,zemine vuruú kuvveti tamponlar ile
azaltılır.Tamponların yaylı ve ya÷lı olmak üzere 2 çeúidi vardır.Yaylı tamponlar düúük hızlı
asansörlerde,ya÷lı tamponlar ise yüksek hızlı asansörlerde kullanılırlar.
1.1.1.4
Alt ve Üst Boúluklar
Asansörlerde meydana gelecek arızalarda,bir kiúinin kabinin altında veya kabinin üzerinde
bulunan boúluklarda çalıúması gerekebilir.Onarım yapılırken kabin hareket ederse bu
kısımlarda bulunan kiúi sıkıúabilir.Bu sakınca asansör boúlu÷unun alt ve üst kısmında uygun
boúlukların bırakılması ile giderilebilir.Asansör boúlu÷unun tabanı ile kabin arasında ve
asansör boúlu÷unun tavanı ile kabin arasında en az 60 cm yüksekli÷inde bir boúluk
bırakılır.Böylece asansör boúlu÷unda onarım yapan kiúinin kabin tarafından sıkıútırılması
engellenir.
1.1.1.5
Hız Düzengeci
Asansör kuruluúlarında hız düzengeci asansör boúlu÷unun üst kısmına ba÷lanır.Hız
düzengeci dönen bir aygıttır.Hareketini halattan alır.Merkezkaç kuvvet esasına göre
çalıúır.Kabin hızı sakıncalı bir de÷ere yükseldi÷inde,hız düzengeci kabin üzerinde bulunan
çenelerini çalıútırır.Kabine ba÷lı çeneler rayları sıkarlar ve kabinin kısa bir zamanda
durmasını sa÷larlar.Orta ve yüksek hızlı asansörlerde hız düzengecinin üzerinde normalde
kapalı bir kontak bulunur.Kabin hızı normal de÷erinin biraz üzerine çıktı÷ında,çeneler
çalıúmadan bu kontak açılır.Kumanda devresinin giriúinde bulunan bu kontak,asansöre verilen
kumandayı keser.Asansörün durmasını sa÷lar.Hız düzengeçleri kabinin aúa÷ı yöndeki
hareketinde çalıúır.Aúa÷ı yöndeki harekette kabin hızı çok yükselirse yaralanmalara neden
olabilir.
1.1.1.6
ømdat Butonu
Bu buton kabin içinde bulunur.Bir tehlike anında bu butona basılırsa,bütün kumanda
kesilir.Motor frenlenir ve kabin durur.Bazı asansörlerde 2 yollu imdat butonu kullanılır.Böyle
bir butona basıldı÷ında,butonun kapalı konta÷ı kumanda devresinin akımını keser.Butonun
4
açık konta÷ı ise bir zilin çalıúmasını sa÷lar.Asansördeki arıza,çalan zil ile duyurulmuú veya
bildirilmiú olur.
1.1.1.7
Güvenlik Sınır Anahtarları
Bu sınır anahtarları genellikle asansör boúlu÷una ba÷lanırlar.Kabin aúa÷ı yönde hareket
ederken en alt katta ve yukarı yönde hareket ederken en üst katta durmazsa,büyük bir tehlike
do÷ar.Böyle bir tehlike alt ve üst güvenlik sınır anahtarlarının kullanılmasıyla önlenir.Kabin
aúa÷ıya do÷ru hareket ederken en alt katta ve yukarıya do÷ru hareket ederken en üst katta
durmazsa,güvenlik sınır anahtarları açılırlar.Güvenlik sınır anahtarları asansörlerin güç
devresine ba÷lanırlar.Bu nedenle güvenlik sınır anahtarlarından biri açıldı÷ında,direkt olarak
motor
akımı
kesilir.Kabin
frenlenerek
durdurulur.Kabinin
normal
duruma
getirilebilmesi,kumanda odasında bulunan ve elle çalıútırılan bir úalterle sa÷lanır.
østenilirse asansörlerde güvenlik önlemleri arttırılabilir.Örne÷in ço÷u asansörlerde aúırı yükü
uyaran bir sistem de mevcuttur.Kabinin altında bulunan anahtara ,kabin içerisindeki a÷ırlık
arttıkça ,kabin yaklaúacaktır.Ve belirli bir limiti aútıktan sonra anahtar kapanacak ve uyarıcı
sistem devreye girecektir.
1.1.2
Kablolu Sistemde Asansörün Çalıúması için Gerekli Bilgi øletiúimi
Tepedeki
PLC
1
2
3
4
5
6
7
8
9
øletim kablosu
Asansör paneli
ùekil 1.3 Bilgi iletiúim úeması
Kablolu iletiúimde asansör kabiniyle tepedeki motor arasında iletim kabloları vardır.Bu
kablolar asansör boúlu÷unda sallanır ve bina yüksekli÷i kadar da uzun olmak zorundadır.
Kabloların sayısı 23 tane temel bilgi kablosu olmak üzere her kat için ek olarak 1 tanedir.Bu
temel bilgiler stop,iç kapı,kilit,halat gevúeme konta÷ı,tampon,hız düzengeçleri,imdat
butonu,güvenlik sınır anahtarları,aúırı yük butonu,revizyon anahtarlarıdırlar.østenilirse bu sayı
güvenlik önlemlerine, günün koúullarına göre veya maliyete göre de÷iútirilebilir.
5
Aúa÷ıda Tablo 2.1’de bina kat sayısına göre kablo sayısı gösterilmektedir.
Kat
Sayısı
Kablo
Sayısı
5
10
15
23+5=28
23+10=33
23+15=38
Tablo 1.1 Kat-kablo sayısı iliúkisi
Kablo uzunlu÷unun ise ;bir dairenin tahmini yüksekli÷inin 3m oldu÷unu kabul edilirse ,5 katlı
bir binanın tahmini yüksekli÷i 15m’ yi bulacaktır.Yani 5 katlı bir bina için 28 tane 15m
uzunlu÷unda kablo tepedeki motor ile asansör paneli arasına ba÷lanacaktır.Bu durumun 10
katlı bir bina için ele alınması sonucu 30m uzunlu÷unda azımsanmayacak derecede uzun
kablo ba÷lanacaktır.Kabloların asansör boúlu÷unda sallanması ,kabloların bir yere takılıp
kopmalarına ve
iletiúimin durmasına sebep olabilir.Bu durumun ise ne kadar tehlikeli
olabilece÷i düúünülmelidir.
1.2
Problem Tanımı ve Çözüm Önerisi
Problem Tanımı: Asansör kabinindeki tuú paneli verilerinin binanın tepesindeki PLC
(Programlanabilir Lojik Kontroledici) arabirimine iletilmesi.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
PLC
Asansör paneli
ùekil 1.4 Veri yolları
Mikro
Denetleyici
6
Çözüm Önerisi ve Amaç:
-
Veri iletimini úu anki kablolu iletiúimden farklı olarak radyo dalgalarıyla kablosuz
iletimle tasarlamak.
-
Tasarlanan devreleri fiziksel olarak gerçeklemek.
-
Gerçeklenen devrelerin testini yapmak ve sonuçlarının tartıúılması
Kablosuz haberleúme tek yönlü olup ( kabinden PLC’ye ) seri haberleúme
yapılacaktır.Seri haberleúme yapmak için panelden alınan sayısal veriler bir sıraya konularak
bir sayısal dizin oluúturulacaktır.Daha sonra bu dizin, bir verici bünyesindeki RF modülü ile
modüle edilip yüksek frekanslarda seçilen bir frekans band aralı÷ında radyo dalgalarıyla,
asansör boúlu÷unun tepesine yerleútirece÷imiz alıcıya iletilecektir.( Bakınız ùekil 1.5 )
1
2
3
4
5
6
7
8
9
anten
Sayısal
Çerçeve
Oluúumu
Verici
Asansör paneli
anten
Mikro
Denetleyici
PLC
ùekil 1.5 Önerilen Veri Yolları
Alıcı
Download

asansörün çalışma prensibi