Ankara Üniv Vet Fak Derg
42: 15-23, 1995
FARKLI KESİM AGIRLIKLARINDA MORKARAMAN VE
TUJ ERKEK KUZULARININ BESİ PERFORMANSı KESİM
VE KARKAS ÖZELLİKLERİ
Ali Rıza AKSOY*
Fattening performance, slaughtering and catcass characteristics of
Morkaraman and Tushin ram lambs at different slaughtering weights
Summary: In this reseacrhfaııening performaru:e,feed conversion efficiency,
shlaughtering and carcass characteristics of Morkaraman and Tushin race ram
lambs at differenı shlaughtering weights were studied.
During this research 28 heads of Morkaraman ram lambs and 26 heads of Tushin at 6 monıhs of age were used. The lambs pULto fattening at aboUl a live weight
of 30 kg and were fed untilthey reached 40,45,50 and 55 kg of live weights. The
mean value of daily gains andfeed conversion efficiecny at different shlaughıering
weights were established 241 gr ana6.805 for thefirst group, 214 gr and 8.129 for
the second group, 190 gr and 7.785 for the third group, 161 gr and 10.336 for the
fourth group for the Morkaraman lams; 215 gr and 7.801 for the first group, 208 gr
and 8.012 for the second group, 200 gr and 9.040 for the third group, 164 gr and
10.688 for the fourth group for the Tushinlambs, respectively.
Sigificanı differences of carcass measurements, shlaughtering and carcass
characteristics in groups and races were found.
According to feed conversion efficiency, daily gains and tail fat weights, it is
founded oUl that it will be proper to s/aughıer Morkaraman and Tushin ram /ambs
at the 40 kg of live weights.
Zusammenfassung:
DieMast-und Schlachtleistung sowie den Schlachtwert
der mönn/ichen Morkaraman und Tu} Lömmer in der unterschied/ichen Schlachtsgewichte.
Bei dieser Untersuchung wurden die Fuııerverbrauche für die Zunahme des
Lebendsgewichts von 1 kg, die Mast-und Sch/achleistung sowie den Schlachıwert in
der unterschied/ichen Sch/achtsgewichıen der mönnlichen Lömmer, die zu der Morkaraman und Tu}-Rasse gehört, durchgefwt.
Für die Untersuchung wurden 28 mönn/ich-und sechs Monate alten Morkaraman- und 26 mönnliche und gleichöltigen Tu}-Lömmer zur Verfügung gestanden.
Als Ihre Lebendsgewichte ungeföhr 30 kg waren, wurden sie in der Mast begonnen
und bis zum 40, 45, 50 und 55 kg gemöstet. Taglich durchschnittliche Lebendsgewictzunahme und die Futterverbrauche für die Zunahme des Lebendsgevichtes von
1 kg wurde bei der unıerschiedlichen Schlachtgewichıe über die mönnUchen Morkaraman Lömmer der Reihe nach in der i. Gruppe 241 gr und 6.805, in der II.
Gruppe 214 gr und 8.129, in der III. Gruppe 190 gr und 7.785, in der IV. Gruppe
161 gr und 10.336, über die mönnlichen Tu}-Lömmer in der I. Gruppe 216 gr und
7.801, in der II. Gruppe 208 gr und 8.012, in der III. Gruppe 200 gr und 9.040 und
auch in der IV. Gruppe 164 gr und 10.688 gerechnet.
Nach der Sch/acht/eistung, der Sch/achtkörpermasse und den Schlachtwerte
wurden bedeUlende Unıerschiede zwischen den Gruppen und Rassenfestgesteılt.
• Yard. Doç. Dr. Kaf1cas Üniversitesi
Zootekni Anabilim Dalı, Kars.
Veteriner Fakültesi
Ali Rıza AKSOY
16
Diese Vntersuchung wurde zu einem Abschluss gebraucht. die mönnlichen
Morkaraman-und Tu}-wmmer bei dem 40 kg Lebendsge't'.'icht gemöss der Fuııerverbrauche für die Zunahme des Lebendsgewicts von 1 kg, töglicher Lebendsgewichtszunahme und der Feııschwanzgewicte entsprechend der Schlacht zu sein.
Özet: Bu çalışmada Morkararnan ve Tu} ırkı erkek kuzularınfarklı kesim ağırlıklarında besi performansı. yemden yararlanma, kesim ve karkas özellikleri incelenmiştir.
Araştırmada 6 aylık yaşta 28 Morkaraman ve 26 Tu} erkek kuzu kullanılmıştır.
Kuzular yaklaşık 30 kg canlı ağırlılaa besiye alınmış ve 40, 45, 50 ve 55 kg'a kadar
beslenmişlerdir. Farklı kesim ağırlıklarında sırasıyla ortalama günlük canlı ağırlık
artışı ve yemden yararlanma Morkaramanlarda; 1. grupıa 241 gr ve 6.805, IL. grupta 2/4 gr ve 8.129, lll. grupta /90 gr ve 7.785, JV. grupta 161 gr ve 10.336; Tu}larda ise i. grupta 215 gr ve 7.801, II. grupta 208 gr ve 8.012, lll. grupta 200 gr ve
9.040, JV. grupta 164 gr ve 10.688 tespit edilmiştir. Gruplar ve ırklar arasında karkas ölçüleri, kesim ve karkas özellikleri bakımından önemli farklılıklar bulunmuştur.
Yemden yararlanma, günlük canlı ağırlık artışı ve kuyruk yağı ağırlığına göre
Morkaraman ve Tu} erkek kuzuların 40 kg canlı ağırlıkta kesilmelerinin uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Giriş
Ülkemizde
nüfus artışı ve hayat stand ardındaki iyileşmeler
sonucu hayvansal ürünlere
olan talep her geçen gün büyümektedir.
Hayvansal ürünlerden
biri de kırmızı ettir. Türkiye'de kırmızı etin önemli bir bölümü koyunlardan elde edilmektedir.
Kırmızı et tüketimi
içinde koyun eti yaklaşık %40'lık bir yer tutmaktadır (6).
Kars ilinde 6 aylık kuzular satılmakta ise
de kesime sevkedilmemektedir.
Yetiştiricilere
yada toklu besiciliği yapan kişilere satılmaktadır. Toklular yetiştirciler
veya toklu besicileri
tarafından kışlatılmakta ve ertesi yıl sonbaharda
20-21 aylık toklu olduklannda
kesilmek üzere
mezbaha, kombina ve celeplere satılmaktadır.
Bu durum yem, barınak, işçilik, aşılama, tedavi
gibi masraflan
artırmaktadır.
Aynca toklukJar
2~ kez mera dönemi elde tutulduklanndan
ağır
otlatma sebebiyle meralar fazla yıpranmktadır
(ll).
Bu sebepler
göz önüne. alındığında,
Kars'ta kuzu ve toklulann besiye sokulması sonucu, meraların daha az yıpranacağı
ve daha
fazla damızlık koyun yetiştirmede tuunak suretiyle besi için daha fazla erkek kuzu sağlanacağı beklenilmektedir.
Çeşitli koyun ırklannda, farklı kesim ağırIıklannın
besi performansı,
kesim ve karkas
özeııiklerine
etkisini inceleyen bir çok araştırma yapılmıştır.
Türkiye'de
yapılan böyle bir araştırmada
(1), sünen kesilmiş 20 kg ağırlığındaki
Dağııç,
Akkaraman
ve Kıvırcık erkek kuzular besiye
alınmış ve 30, 35,40,45
ve 50 kg canlı ağırlıklarda besiye son verilerek kesime sevkedilmiştir. Kuzulann 20 kg'dan 50 kg'a ulaşma süresi,
Dağlıç ırkında 148.2, Akkaraman ırkındü 105.9,
Kıvırcık ırkında 120.6 gün, 1 kg canlı ağırlık
için tüketilen keşif yem ve kuru yonca, Dağlıçlarda 5.3 ve 2.4 kg, Akkaramanlarda
3.7 ve 1.7
kg, Kıvırcıklarda 4.4 ve 2.0 kg olmuştur. Farklı
kesim ağırlıklannda
kesilen kuzulann
karkas
özeııikleri arasındaki farklar önemli bulunmuştur.
Altı aylık erkek Tuj ve Morkaraman kuzularda yapılan bir besi çalışmasında
sırasıyle ortalama günlük canlı ağırlık artışı 131 ve 142 gr
ve yemden yararlanma (2/3 çayır otu ve 1/3 kesif yem) 11.5 ve 11.1 bulunmuştur
(ll). Başka
bir araştırmada Tuj kuzulan ve Tuj X Merinos
melez kuzulannın
sırasıyle
ortalama
günlük
canlı ağırlık artışlan 240 ve 274 gr yemden yararlanma 7.38 ve 6.45 bulunmuştur.
kullanılan
yemin 2/3'ü kesif yem l/3'ü kuru çayır otu olmuştur (8).
Amerika'da
144 erkek melez kuzu üzerinde yapılan biraraştırmada
kuzular 45.4, 54.4,
63.5 ve 72.6 kg besi sonu ağırlığında kesilmişlerdir. Canlı ağırlık arttıkça ortalama günlük
canlı ağırlık artışı azalmıştır. Canlı ağırlık arttıkça yemden yararlanma önemli düzeyde azalmıştır. Canlı ağırlık arttıkça karkas esas alındığında yağsız et %5.7 oranında azalırken, canlı
ağırlık temel alındığında yağsız et % 1.2 oranında azalmıştır (19).
Irak'ta yapılan bir araştırmada
otuz Arap
kuzusu 4, 6, 9, 12 ve 15 aylık yaşta kesilmiştir.
FARKLI KESlM ACIRLIKLARINDA MORKARAMAN VE TU] ERKEK KUZULARININ BESI PERFOR,\1ANSI
17
Tablo 1 a; Kesif yem karmasının içerdiği besin maddeleri (%)
(Table la. The chemical compisition of concentrate, %).
Kuru Madde
Ham Kül
Organik Madde
Ham Protein
Ham Yağ
Ham Selüloz
N'suz Öz Maddeler
86.39
4.21
82.18
16.27
4.70
8.31
52.90
KesifYem
Karması
Tablo 1b: Kesif Yem Karmasırun Yapısı (%)
(Table 1b.Ingredient composition of concentrate, %)
Yem Maddeleri
%
Aıpa
Yulaf
Mısır
Kepek
Ay çiçeği tohumu küspesi
Melas
Et-Kemik unu
CaC03
Tuz
Vitamin karışımı
Mineral karışımı
18
21
Toplam
Sindirilebilir ham protein (SHP)%
Metabolik Enerji (Kcal) Kg'da
25
10
20
2
2
i
0,8
0.1
0.1
Tablo 2. Kesim ağırlığı grupları ve bu gruplardaki kesilen
kuzu sayıları.
(Tablo 2. Slaughter weight groups and slaughtered lambs
mımber in these groups).
Irk-Grup
Morkaraman
Tuj
40 kg
45 kg
50 kg
55 kg
8
7
8
7
8
6
4
6
farklı kesim a~ırlıklannda çeşitli kesim ve karkas özelliklerini incelemek amacıyle yapılmıştır.
Materyal
ve Metal
100.0
13.65
2670
Yaş gruplan arasında yüzde olarak kesim özellikleri ve karkas özelliklerinin çoğunda önemli
farklar bulunmuş ve araştıncılar 12 aylık yaştaki Arap kuzulannın kesimi ile daha genç yada
daha yaşlı hayvanlardan daha fazla satılabilir et
verdi~i sonucuna varmışlardır (20).
Almanyada yapılan bir araştırmada erken
sütten kesilen Alman Etçi X Alman Etçi merinosu melez kuzulan 30, 35. 40, 45 ve 50 kg
canlı a~ırlı~a kadar besiye alınmıştır. Sırasıyle
gruplann ortalama günlük canlı a~ırlık artışlan
304, 276. 269, 260 ve 244 gr bulunmuştur,
Araştıncılar bu melez koyun tipinin besisinde
40 kg'dan yukan canlı a~ırlıkta besiye devam
edilmemesi gerekti~i sonucuna varmışlardır (9).
Farklı yaş ve a~ırlıkta kesilen kuzulann kesim ve karkas özellikleri arasında önemli farklar bulunmuştur (2, 4).
Danimarkada heryıl yapılan performans
testlerinde çok sayıdaki koyun ırkının kuzulannda ortalama günlük canlı a~ırlık artışlan
350-450 gr arasında da~ılmış ve yemden yararlanma 2.50-4.08 arasında de~işmiştir. Bu performans testleri 60 günlük yaştan 120 günlük
yaşa kadar yapılmış ve kuzular 40-50 kg kesim
a~ırlı~ına ulaşmışlardır (12, 13, 14, 15, 16, 17,
18).
Bu araştırma koyun varlı~ımızın 9 milyonunu teşkil eden Morkaraman ırkı ile 100 binini
teşkil eden Tuj ırkı altı aylık erkek kuzulannın
büyüme hızı, yemi de~erlendirme yeteneği ve
Hayvan M~teryali: Bu araştırmanın materyalini Kafkas Universitesi Veteriner Fakültesi
Çiftli~inde yetiştirilen 27 baş erkek Tuj kuzusu,
22 erkek Morkaraman kuzusu ile Kars Hayvan
Borsasından satın alınan 10 erkek Morkararnan
kuzusu, yani 59 erkek Tuj ve Morkararnan kuzusu meydana getirmiştir. Araştırma sırasında
genellikle idrar yollan taşlan ve biri de fink sebebiyle, biri Tuj dördü Morkaraman beş kuzu
araştırma dışı kalmıştır. Böylece araştırma 26
Tuj ve 28 Morkaraman erkek kuzu üzerinde yapılmıştır. Araştırmaya başlamadan önce parazitlere karşı mücadele yapılmıştır. Aynca çevrede
Antraks salgını olması sebebiyle. araştırmaya
başladıktan bir hafta sonra Antraks aş!~ı tüm
kuzulara yapılmıştır. Araştırma Kafkas Universitesi Veteriner Fakültesi Çiftliğinde yürütülmüştür.
Yem Materyali: Araştırma sürecince kuzular Haring'in kuzu besisi için bildirdi~ görüşlere uygun olarak hazırlanan ve kompozisyonu
tablo l'de gösterilen kesif yem ve orta kalitedeki kuru çayırotuyla beslenmişlerdir (10).
Araştırma düzeni: Bir kaç gün yeme alıştırma ve geçiş döneminden sonra, 28 Morkararnan
ve 26 Tuj erkek kuzu 4, 6. 7 ve 8 başlık gruplar
halinde 8 bölmeye konulmuş ve planlanan kesim ağırlığına gelene kadar bu bölmelerde tutulmuşlardır.
Kesim ağırlığı gruplan 40. 45, 50 55 kg
olarak planlanmıştır. Bu gruplardaki herbir ırktan tcsilen kuzu sayılan tablo 2'de gösterilmiştir.
Hayvanların yemlenmesi: Her bir kuzuya
günlük 300 gr çayır otu ve ağırlınının %3'ü ora-
Ali Rıza AKSOY
18
Tablo 3: Besinin çeşitli dönemlerinde Morkaraman ve Tuj ırkı erkek kuzuların ortalama cnlı ağırlıklan
(Table 3. Average live weights of Morkaraman and Tuj ram lams in different fecdlot periods)
Özellikler.
n
Başlangıç ağırlığı
14. gün
42. "
70. "
98. "
126. "
140. "
28
28
23
19
14
8
5
kg'a
kg'a
kg'a
kg'a
kadar
kadar
kadar
kadar
:tO.88
:tO.90
:t1.07
:t1.20
:t1.26
:t1.84
:1:2.54
29.7
33.3
38.0
41.8
43.3
47.1
49.1
n
T'
x (kg)
s
26
26
23
17
14
5
2
30.9
34.4
39.0
41.4
44.1
41.4
41.3
:t1.15
:t1.21
:1:1.27
:1:1.67
:t1.87
:t2.99
:1:2.76
0.797
0.582
0.380
0.027
0.112
2.955
5.104
28
20
12
4
:1:8.11
:t8.06
:t8.65
:tl1.09
0.016
2.395
1.711
2.000
F
x (gün)
x (gün)
Beside geçen gün
40
45
50
55
Morkaraman
x (kg)
:1:6.55
:t7.85
:1:8.12
:!::f:4.52
51
84
100
132
26
19
12
6
50
67
85
112
Tablo 4: Gruplarda günlük canlı ağırlık artışlan (gram)
(Tabı e 4. Daily live weight gains in groups)
._,,~~--
Özellikler
n
14. gün e kadar
42. "
70. "
98. "
126. "
140. "
28
23
19
14
8
5
263
220
200
164
153
127
30-40
30-45
30-50
30-55
28
20
12
6
241
214
190
161
kg
kg
kg
kg
arası
arası
arası
arası
:i:
:i:
:i:
:t
:t
:t
:t
:t
:t
:t
F
n
Tuj
x
20.8
9.7
8.8
8.4
9.7
6.8
26
23
17
14
5
2
250
200
174
149
135
125
:i:
15.7
15.7
9.4
17.7
26
19
12
6
215
208
200
164
:t
Morkaraman
x
s
:i:
:t
:t
:t
:t
:t
:t
:t
24.0
9.5
8.0
6.4
6.3
20.7
0.048
2.049
4.533.
2.113
1.918
0.014
14.4
13.9
23.5
21.2
1.431
0.079
0.148
O.oıO
• P<O.05
nında kesif yem verilmiştir. Hayvanlann canlı
ağırlığına göre de iki haftada bir, günlük verilecek kesif yem miktan yeniden hesaplanmıştır.
Besi esnasında kuzulann önünde devamlı temiz
su bulundurulmuştur.
Hayvanlann tartılması: Kuzulann canlı
ağırlık artışlan 2 haftada bir yapılan ferdi tartılarla tespit edilmiştir. Tartılar sabah saat 8.30'da
yem verilmeden yapılmıştır. Kuzulann 40, 45,
50 ve 55 kg canlı ağırlığa ulaşması için geçen
günler interpolasyon metodu kullanılarak. bulunmuştur. Besinin 14., 42., 70., 98 .. 126. ve
140. günlerindeki kuzulann canlı ağırlıklan da
interpolasyon metodu ile tespit edilmiştir.
Kesim ve karkas özellikleri: Planlanan besi
sonu ağırlıklanna ulaşan kuzular sabah yem ve
su verilmeden tartılmışlar ve Et-Balık Kurumu
Kars kombinasında kesim öncesi tekrar tartılarak. kesilmişlerdir. Böylece kuzulann besi sonu
ve kesim öncesi canlı ağırlıklan tespit edilmiş-
tir. Kuzular yüzüldükten sonra, sıcak karkas
ağırlıklan tespit edilen sıcak kark.aslar soğuk
depoya konmuş ve +4C derecede dinlendirildikten sonra soğuk kark.as ağırlıklan tespit edilmiştir. Sıcak ve soğuk kark.as ağırlıklan, kesim öncesi canlı ağırlıklara bölünerek sıcak ve soğuk
randımanlar bulunmuştur. Kesim esnasında kesimle ilgili özelliklerden deri, baş, ayaklar,
kalp-ciğerler, dalak, böbrek, böbrek yağı, mide
(dolu, boş), ince ve kalın barsaklann (dolu, boş)
ağırlıklan tartılarak tespit edilmiştir. Soğuk karkaslar üzerinde yapılan ölçümler ve kark.as parçalamasında batı ülkelerinde uygulanan metotlar (5, 10) ile Türkiye et tüketimi şekline göre
Akçapınar'ın (1) uyguladığı metot göz önüne
alınmıştır. Kesim, karkas özellikleri ve karkas
ölçüleri Antürk'ün (3) verdiği bilgilere göre
alınmıştır. Karkas özelliklerinden but, kol, bel
(meto), sırt (pir.wlalık), kuyruk, gerdan-boyun
ve diğerleri ağırlıklan soğuk karkası parçalama
sırasında tartılarak tespit edilmiştir. MLD kesit
FARKLI KES1M A<JIRLIKLARINDA
Tablo
MORKARAMAN
VE TU1 ERKEK KUZULARININ
BESt PERFORMANSı
19
5: Morkaraman
ve Tuj ırkı erkek tokluların besinin çeşitli dönemlerinde
1 kg canlı at!rlık artıŞı için yem tüketimi
(fable 5. Feed intake i kg of live weight gain of Morkaraman
and Tuj ram lambs in dıfferent feedlot periods)
Irk
Dönemler
Morkaraman
0-14. gün arası
3.393
1.143
649.9
11.224
14-42.
4.940
1.515
929.4
16.071
Kesifyem
(kg)
"
"
6.61 i
1.749
1220.8
21.000
"
"
13.070
3.197
2391.9
41.042
"
"
8.036
1.875
1463.1
25.070
15.121
3.296
2733.8
46.750
0-14. gün arası
3.713
1.201
703.8
12.193
14-42.
5.425
1.596
1015.1
17.525
7.586
1.961
1397.0
24.013
39.892
42-70.
"
70-98.
"
sonra
"
"
98-126.
"
126 günden
12.739
3.055
2326.2
"
10.532
2.456
1917.4
32.854
sonra
14.605
3.000
2625.2
44.820
Tablo 6: Morkaraman
kuzuların çeşitli kesim ağırlıklarında
kesim özellikleri.
6. Slaughter characteristics
of Morkaraman
ram lambs at different slaughter weights).
(fable
Özellikler
Kesim
40 kg (n=8)
Kesim
öncesi
Sıcak karkas
Soğuk
a
44.5:tO.50
b
50.2:tO.55
c
54.0:tO.30
d
216.900
•••
39.8:tO.46
a
43.6:tO.48
b
49.1:tO.54
c
52.8:tO.28
d
212.500
•••
20.1 :tO.24 a
21.8:tO.21
b
25 .6:tO.4 1 c
28.7:tO.95
d
121.200
•••
19.7:tO.22
21.5:tO.20
b
25.3:tO.41
c
28 .4:tO .94 d
113.200
•••
ağ. (kg)
(%)
(%)
(kg)
Baş ağırlığı
(kg)
50.6:tO.82
a
50.0:tO.55
a
52.1:tO.86
a
54.4:t1.95
b
10.000"
a
49.3:tO.52
a
5 1.6:tO.8 3 a
53.8:t1.94
b
9.840
a
4.84:tO.282
b
5. i 6:tO.361 b
5.30:tO.248
b
l.78:tO.133
a
1.84:tO.102
ab
1.90:tO.l03
1.83:tO.125
b
4.204.
b
137.5:t15.66
b
3.653.
0.90:tO.057
68.1:t8.23
Ahşa ağırlığı
(boş)
Ince barsak
1.21:tO.081
l.l 9:tO .081
l.l 6:tO .055
0.323
5 .48:tO .192
4.63:tO.442
4,13:tO.630
2.112
"
1 .29:tO .092
1.05:tO .057
i .05:tO.057
1.oo:tO .051
0.850
1.39:tO .13 i
1.18:tO.103
1.34:tO .112
1.25:tO.131
0.922
"
0.86:tO.065
O.78:tO .042
0.84:tO.024
O.80:tO .041
0.493
ağ. (kg)
1.18:tO.080
i .16:tO .068
1.32:tO.073
1.24:tO. 10 3
0.677
0.69:tO.052
0.7I:tO.034
0.66:tO.037
O .73:tO .025
0.236
300:t i 6.4 a
3 i9:t29.8
a
394:16.25
b
125:t13.4a
269:t32.6
b
263:145.0
b
ağ. (kg)
(dolu)
(boş)
ağırlığı
Iç Yağı ağırlığı
•••
"
"
(gram)
(gram)
P<D.OOI, •• P<O.OI,.
+ Ahşa=kalp,
0.910
125 .0:t16.58
i .I4:tO .060
(boş)
Testis
0.91:tO.Q43
b
5 .25:tO .333
(dolu)
Kalın barsak
ı.03:tO.077
137.5:t18.29
ağ. (kg)++
(kg)+
Mide (dolu)
0.92:tO.030
a
b
karaciğer,
"
P<0.05,
akciğer,
Farklı harf olan gruplar
diyafram
++ Mid=Rumen,
arasındaki
retikulum,
413:t12.5
238:t34.0
••
9.874 ••
4.26:tO.2oo
Dalak
(gram)
a
49.5:tO.80
Dört ayak ağ. (kg)
ağırlığı
F
55 kg (n=4)
40.6:tO.47
randıman
Deri ağırlığı
ağırlıkları
50 kg (n=8)
(kg)
Sıcak randıman
Soğuk
45 kg (n=8)
ağ. (kg)
ağ. (kg)
karkas
Metabolik
eneıji
(Mcal)
70-98.
126 günden
Besi sonu ağırlığı
Ham protein
(gr)
42-70.
98-126.
Tuj
Kuru çayır otu
(kg)
8.878
b
5.478
fark önemlidir.
omasum
ve abomasum
alanı 12-13. kostalar arası kesitinden aydınger
kağıdına kopyası alındıktan sonra, milimetrik
kağıtla ölçülerek tespit edilmiştir. Aynca beden
ve karkas ölçülerinden irıcik çevreleri, göğüs
çevresi, karkas uzunluklan, gövde derinliği, but
uzunluklan, but çevreleri, kol uzunluğu ve çevresi mezro ve ölçü pergeli ile tespit edilmiştir.
arasındaki farklılıklann
önemliliği variyans
analizi metodu ile inceleruniştir. Farklılığın
hangi gruplar arasında olduğunu bulmak için
Duncan testi kullanılmıştır (7).
İstatistiki analizler: Gruplara ait istatistiki
hesaplamalar ve gruplann ortalama değerleri
Büyüme: Büyüme özelliklerini incelemek
için iki ırkta da ortalama 30 kg besi başı ağırlık-
Bulgular
Ali Rıza AKSOY
20
Tablo 7: Erkek Tuj kuzulannın çetiıli kesim aıırlıklannda kesim özellikleri
(fable 7. Slaughter characteristics of. uj ram lam s at different slaughter weights).
40 kg (n=7)
45 kg (n=7)
Kesim ağırlıkları
50 kg (n=6)
55 kg (n=6)
F
39.7:tO.49 a
45.4:tO.76 b
50.1:t053 c
53.8:tOo31 d
2120300 •••.
Kesim öncesi ağ. (kg)
38.8:tO.48 a
44.6:tO.74 b
4903:t052 c
52.8:tOo30 d
205.700 •••
Sıcak karkas ağ. (kg)
19.6:tO.41 a
21.6:tO.29 b
25.3:tO.43 c
28.8:tO.36 d
125.800 •••
Soğuk karkas ağ. (kg)
19.2:tO.49 a
21.2:tO.28 b
25.1:tO.41 c
285:tO.36 d
113.200 •••
Sıcak randıman (%)
50.4:t:l.10 ab
48.4:tO.88 a
51.3:tO.73 b
54.4:tO .65 c
12.875 ••
535:tO.68 c
12.936 ••
Özellikler
Besi sonu ağırlığı (kg)
Soğuk randıman (%)
49.6:t:1.15 ab
47.6:tO.81 a
50.8:tO.68 b
Deri ağırlığı (kg)
3.7:tO.25 a
5.1:tO.28 b
5.7:tO.29 b
5.2:tO.28 b
11.324 ••
Baş ağırlığı (kg)
1.86:tO.14 a
2.16:tO.12 b
2.43:tO.09 c
2.43:tO.1 1 c
15.214 ••
Dört ayak ağ. (kg)
O.89:t:O.040
0.90:tO.031
0.94:tO.076
0.93:tO.061
0.680
i17.1:t:19.63
105.0:t:11.54
i38.o:t:15.48
1.986
0.283
107.1:t:16.8
Dalak ağırlığı (gram)
Ahşa ağırlığı (kg) +
1.19:t:O.10 1
1.27:tO.086
i.24:tO.071
1.20:tO.0 37
Mide (dolu) ağ. (kg) ++
5 .29:t:O.544
5 .69:t:O.752
5.77:tO.433
5.1 o:tO.287
1.650
"
1.09:t:O.115
i.09:tO.088
1.09:tO.058
1.1O:tO.037
0.210
İnce barsak (dolu) ağ. (kg)
1.40:tO0322
l.36:tO.ı 46
1.38:tO.2 i5
1.25:tO.ı 15
0.435
(boş)
O.86:t:O.099
0.77:tO.063
O.88:t:O.063
0.79:tO.033
0.398
1.19:t:O.137
1.19:t:O.l24
1.25:t:O.ı16
1.18:tO.ı 06
0.243
O.60:tO.044
O.69:t:O.063
0.68:tO.040
0.68:tO.040
0.215
Testis ağırlığı (gram)
329:t:2.14 a
407:t17.0 b
392.:t:15.4 b
392:t803 b
8525 ••
İç yağı ağırlığı (gram)
164:t44.5 a
i89:t57.3 a
217:t42.2 a
425:t81.4 b
7.641 ••
(boş)
"
Kalın barsak (dolu) ağ. (kg)
(boş)
"
••• P<O.OOI••• P<O.OI •• P<O.05, Farklı harf olan gruplar arasındaki fark önemlidir.
+ Ahşa=kalp, karaciğer, akciğer. diyafram ++ Mide=Rumen, retileulum, omasum ve abomasum
. Tablo 8: Erkek Morkaraman kuzuların çeşitli kesim ağırlıklannda karkas özellikleri
(fable 89: Carcass characteristics of Morkaraman ram lambs at differenl slaughler weights).
_._,._-----
40 kg (n=8)
Kesim a~ırlıkları
45 kg (n=8)
O kg (n=8)
Bul ağırlığı (kg)
5.35:t:O.213 a
6.16:tO.053 b
6.93:tO.ııı
c
7.48:tO.189 d
80.750 •••
Bel ağırlığı (kg)
1.25:tO.050 a
1.24:tO.037 a
1.50:tO.076 b
1.75:tO.I44 c
26555 •••
Sırt ağırlığı (kg)
i.24:t:O.050 a
1.18:tO.016 a
i.44:tO.065 b
1.73:tO.189 c
35.270 •••
Özellikler
55 kg (n=4)
F
-"¥-"----
Kol ağırlığı (kg)
3.14:tO.o62 a
3.19:tO.064 a
3.53:tO.l 18 b
3.85":tO.I44 c
22.645 •••
Gerdan ve boyun ağ. (kg)
3.15:t:O.084 a
3.56:tO.075 b
3.89:tO.l 12 c
4.08:tO.075 c
48.235 •••
Diğerleri ağırlığı (kg)
2.24:tO.086 ab
2.05:tO.076 a
2.38:tO.059 b
2.90:tO .389 c
13.150 •••
Kuyruk ağırlığı (kg)
3.l4:tO.255 a
4.00:tO.192 b
5.44:tO.092 c
6.28:tO.364 d
30.789 ••
11.776 ••
4.809 ••
Böbrek ağırlığı (gram)
151:t2.3 a
150:t9.5 a
203:t 14.2b
238:t37.5 b
Böbrek yağı ağ. (gram)
75:t16.4 a
81:t7.4 a
160:t13.1 b
138:t51.5b
••• P<O.OOI, •• P<O.OI,. P<0.05, Farklı harf olan gruplar arasındaki fark önemlidir.
lanndan 55 kg canlı agırlığa kadar iki haftada
bir yapılan tanımlarla tespit edilmiştir. Kuzularda hesaplanan canlı ağırlıklara ait ortalama değerler ve gruplar arası farklılığın önemini göstcren F değerleri tablo 3'de verilmiştir.
Ortalama canlı ağırlıklar bakımından Morkaraman ve Tuj erkek kuzular arasında önemli
bir fark göıülmemi~tir. Erkek kuzulann besi baŞı ağırhgı olan 30 kg dan 55 kg canlı ağırlına ne
kadar zamanda ulaştıklan interpolasyon yöntemi ilc bulunmuş ve istatistiki değerler aynı tabloda gösterilmiştir.
Günlük canlı agırlık artışlannı bildiren degerlcr tablo 4'de verilmiştir. Burada Markaraman ve Tuj ırklan arasında 70. güne kadar olan
günlük canlı ağırlık artışlan arasında p<O.05
düzeyinde fark görülmüştür.
FARKLI KESIM ACIRLIKLARINDA
MORKARAMAN
VE TUJ ERKEK KUZULARININ
BESt PERFORMANSı
21
Tablo 9: Erkek Tuj kuzuların çe¥tli kesim a!ırlıklarında karkas özellikleri
(fable 9. Carcass eharaeteristics of uj ram lam s at different slaughter weights).
Özellikler
40 kg (n=7)
Kesim alırlıklan
45 kg (n=7)
50 kg (n=6)
F
55 kg (n=6)
But a~Iılı
(kg)
5.37:t<:1.128a
6.1 1:t<:I.098b
7.20:t<:I.089 c
7.28:t<:1.180c
70.870 •••
Bel alıriılı
(kg)
1.26:t<:1.065a
1.16:t<:1.034a
1.47:t<:1.042b
1.78:t<:1.098c
28.245 •••
Sırt atırlılı
(kg)
1.14:t<:1.030a
1.19:t<:1.063a
1.57:t<:1.049b
1.85:t<:1.088c
36.342 •••
Kol atıriılı
(kg)
2.99:t<:1.067a
3.29:t<:1.070b
3.52:t<:1.122c
3.85:t<:1.l38 d
23.325 •••
Gerdan ve boyun al. (kg)
2.94:t<:1.089a
3.27:t<:1.075b
3.72:t<:1.174c
4.65:t<:1.178d
49.100 •••
Dilerleri atıriılı
2.07:t<:1.1LOab
1.91:t<:1.70a
2.3 2:t<:I.117 be
2.62~.101
c
11.760 ••
Kuyrnk alırlılı
(kg)
3.34:t<:1.363a
4.41:t<:1.182b
5.03:t<:1.476c
6.18:t<:1.571d
29.750 •••
Böbrek aıırlııı
(kg)
137:t9.7 a
151:t5.2 ab
208:t20.1 c
175:t i 1.2 be
10.220 ••
81.8.6
83:t23.9
(kg)
Böbrek yaıı aı. (gram)
67:t14.6
IOh16.7
2.201
••• P<Ü.OO1••• P<O.OI. • P<O.05. Farklı harf olan gruplar arasındaki fark önemlidir.
Tablo 10: Erkek Morkaraman kuzularının çe1itli kesim aıırlıklarında bazı beden ve karkas ölçOleri
(fablo 10: Some body and careass measures o Morkaraman ram lambs at different slaughter weights).
Özellikler
on İneik çevresi (cm)
Arka İneik çevresi (cm)
Göıils çevresi (cm)
Karkas uzunluıu i (cm)
II "
Gövde derinli~ (cm)
But uzunluıu i (cm)
II"
But çevresi i (cm)
U "
Kol uzunluğu (cm)
Kol çevresi (cm)
MLD kesit alanı (em2)
Kesim a!ırlıkları
O kg (n=8)
40 kg (n=8)
45 kg (n=8)
7.5:t<:1.14a
8.3%0.09 a
76.8:t<:1.45a
47.6:t<:1.42a
59.6:t<:1.65a
26.5:t<:1.19a
38.5:t<:1.27a
49.0:t<:l.33 a
7.6:t<:1.l6a
8.4%0.18 a
80.4:t<:1.78b
48.9:t<:1.58a
61.8%0.53 b
27.6%0.26 b
40.3:t<:1.25ab
26.6:t<:1.18a
20.5:t<:1.33
12.5:t<:1.21
13.6:t<:1.31a
40.5%0.19 b
52.4%0.18 b
39.8%0.37 a
27.6:tO.26 b
20.8%0.23
13.1%0.49
14.4%0.46 b
55 kg (n=4)
F
7.650 ••
12.260 •••
28.4:t<:1.l8c
40.1:t<:1.52b
51.4:t<:1.26b
8.6%0.08 b
9.6%0.13 c
84.8:t<:1.1Od
54.3:t<:1.85c
65.0:t<:l.58 d
30.3:t<:1.48d
113.590
38.5f4
19.050
54.100
43.3:t<:1.63c
54.0%0.71 c
232.000 •••
21.1 16 •••
41.5:t<:1.l9b
28.l:tO.13 b
21.1 :t<:I.31
13.I:t<:I.20
16.3:t<:1.55b
41.5:t<:1.50b
29 .8:t 1.26 c
21.1:t<:1.l3
13.0:t<:l.20
18.4%0.24 c
20.870."
2.200
0.505
34.448 •••
7.9:t<:1.08a
8.9:t<:1.18 b
82.0:t<:l.63c
52.4:t<:1.42b
63.4:t<:1.42c
•••
•••
•••
•••
4.978 ••
••• P<O.OOI.•• P<O.Ol .• P<O.05. Farklı harf olan gruplar arasındaki fark önemlidir.
Tablo 1i:Erkek Tuj kuzularının çeşitli kesim aıırlıklarında bazı beden ve karkas ölçilleri
(fable i 1. $Ome body and careass measures ofTuj ram lambs at different slaughter weights) .
Özellikler
on İneik çevresi (cm)
Arka İncik çevresi (cm)
Göıils çevresi (cm)
Karkas uzunluıu i (cm)
II "
Gövde derİnliıi (cm)
But uzunluıu i (cm)
II "
But çevresi i (cm)
" U"
Kol çevresi (cm)
MLD kesit alanı (em2)
••• P<o.ooı .••
Kesim a!ırlıkları
O kg (n=8)
40 kg (n=8)
45 kg (n:8)
7.8:t<:1.15il
8.6:tO.13 a
75.7:tO.92 a
47.7:t<:1.36a
60.9:tO.55 a
26.9:tO.34 a
39.0:t<:l.3i a
49.7:t<:1.42a
40.6:t<:1.78a
7.9%0.20 a
8.9:tO.l3 ab
79.9:tO.49 b
47.I:t<:I.55 a
61.6:tO.57 ab
27.3:tO.18 b
38.9:t<:1.34a
50.7%0.57 ab
40.7:tO.36 a
27.6:t<:1.20a
12.7:t<:1.24
14.6:tO.37 a
26.9:t<:1.26a
12.5:tO.15
14.4:t<:1.44a
7.9%0.08 a
9.0%0.1 3 ab
82.2:tO.60 c
48.7:t<:1.49b
62.7:t<:1.33b
28.7:t<:1.21c
39.7:tO.76 a
51.3:t<:1.76b
40.8:t<:1.65a
27.3:t<:1.49a
i3.0:t<:l.13
16.5:t<:1.22b
P<O.OI. • P<O.05. Farklı harf olan gruplar arasındaki fark önemlidir.
55 kg (n=4)
F
8.3%0.17 b
9.3%0.25 b
83.8:t<:1.3i d
52.2:t<:1.75c
64.0%0.73 be
29.8:t<:1.31d
41.3:t<:1.42b
52.2%0.40 c
42.3:t<:1.76b
28.7%0.21 b
12.9:t<:1.15
18.3:t<:1.67c
4.120 •
9.960 •••
95.560 •••
32.100 •••
16.320 •••
49.800 •••
125.300 •••
17.900 •••
4.990 ••
5.336 ••
0.450
29.356 •••
Ali Rıza AKSOY
22
Besleme: Besinin çeşitli dönemlerinde ırklarda 1 kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kesif
yem ve kuru çayır otundaki ham protein ve
enerji miktarı tablo 5'te gösterilmiştir. Tablo incelendiğinde 1 kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kesif ve kaba yem miktan ırklarda birbirine
yakın bulunmuştur.
Morkararnan ırkında 1 kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kesif yem ve kuru çayır otu
miktan sırasıyle i. grupta 5.258 ve 1.527 kg, II.
grupta 6.286 ve 1.843 kg, III. grupta 6.207 ve
1.578 kg, LV. grupta 8.396 ve 1.940 kg; Tuj ırkında ise i. grupta 5.950 ve 1.851 kg, II. grupta
6.249ve 1.763 kg, III. grupta 7.287 ve 1.753 kg,
IV. gupta 8.740 ve 1.948 kg bulunmuştur. Variyans analizinde gruplar arasında önemli farklılık bulunmuş ve Duncan testinde de i. ile IV.
grup ve II. ile IV. grup arasındaki farklar
P<0.05 düzeyinde önemli bulunmuştur. Fakat
ırklar arasında yemden yararlanma balumından
önemli fark bulunmamıştır. Aynca ırklann 1 kg
canlı ağırlık artışı için tükettikleri ham protein
ve Metabolik eneıji (Mcal) hesaplanmış ve tablo 5'te gösterilmiştir.
Kesim ve karkas özellikleri: Bu araştırma
ile Türkiye'de yaygın bir ırk olan Morkararnan
ırkı ile sınırlı sayıda lokal olarak yetiştirilen Tuj
ırkının çeşitli kesim ağırlıklannda besi performansı yanında kesim ve karkas özellikleri ile ilgili özelliklerde araştınımıştır.
Kesim özellikleri: Araştırmanın planlanmasına uygun olarak her kesim ağırlığında 4, 6,
7 ve 8'er baş olmak üzere 4 kesim ağırlığında
(40,45,50 ve 55 kg) her iki ırktan kuzular, yani
araştırmadaki 54 kuzu (kuzulann tümü) kesilmiştir. Kesim özelliklerine ait veriler tablo 6 ve
Tde gösterilmiştir. Genellikle her iki ırkta da iç
organlann ağırlıklan arasında önemli fark bulunmamıştır.
Kesim özellikleri balumından
gruplar arasındaki farklar Duncan testi ile karşılaştınlmıştır. Aynca baş ağırlığı balumından
ırklar arasında p<O.OI düzeyinde önemli fark
bulunmuştur. Tuj ırkı kuzulann boynuzlu olması sebebiyle başlan daha ağırdır.
Karkas özellikleri: Kesim sonu sıcak tartıyı
takiben +4C derecede 24 saat soğuk depoda
dinlendirilen karkasıann soğuk tartısı ve çeşitli
ölçümleri yapıldıktan sonra, karkaslar parçalanarak but, kol, sırt, bel, gerdan ve boyun, kuyruk, diğerleri (kann kaslan), böbrek ve böbrek
yağlan ağırlıklan tartılarak tespit edilmiştir. Erkek Morkaraman ve Tuj kuzulann karkas özelliklerine ait istatistiki değerler tablo 8 ve 9'da
verilmiştir. Böbrek yağı ağırlığı bakımından
farklılık ırklar arasında %5 düzeyinde önemli
bulunmuştur. Genelolarak
karkas özellikleri
bakımından gruplar arasında önemli farklılıklar
bulunmuştur. Gruplar arasındaki farklar Duncan testi ile karşılaştınımıştır.
Bazı beden ve karkas öıçüleri: Kesimden
önce beden ölçülerinden ön ve arka incik çevreleri ile göğüs çevresi mezro ile tespit edilmiştir.
Karkaslar üzerinde karkas uzunluğu i ve II,
gövde derinliği, but uzunluğu i ve II, but çevresi i ve II, kol uzunluğu, kol çevresi ve MLD
(muskulus longissimus dorsi) kesit alanı ölçüleri mezro, ölçü pergeli ve aydınger kağıdı ile tespit edilmiştir. Beden ve karkas ölçülerine ait istatistiki
değerler
tablo
10
ve
11'de
gösterilmiştir. Genel gruplar arasındaki farklar
variyans analizi sonucunda önemli bulunmuştur.
Tartışma
ve Sonuç
Tablo 4 ve 5'te görüldüğü gibi erkek Morkaraman ve Tuj kuzulan arasında günlük canlı
ağırlık artışı ve yemden yararlanma balumından
farklılık pek yoktur. Yalnız 70. güne kadar canlı ağırlık artışı bakımından gruplar arasında
p<0.05 düzeyinde bir farklılık vardır. Tablo 4
ve 5'te görüldüğü gibi kesim ağırlığı arttıkça ortalama günllik canlı ağırlık artışı azaldı, 1 kg
canlı ağırlık artışı için tüketilen yem artb. Kesim ağırlığı artarken günlük canlı ağırlık arbşının azalması durumu bazı çalışmalarla (1, 19)
benzerlik göstermektedir.
Günlük canlı ağırlık artışı ve yemden yararlanma bazı çalışmalardan (1) hafif düşük, bazı çalışmalardan (l9) çok düşük, bazı çalışmalardan (9, ıı, 13, 14, 15, 16, 17, 18) çok fazla
düşük Morkaraman ve Tujlarda yapılan çalışmaya (ll) benzer bulunmuştur.
Tablo 6 ve Tda görüldüğü gibi kesim özelliklerinden randıman, deri ağırlığı baş ağırlığı,
testis ağırlığı, iç yağı ağırlığı gruplar arasında
istatistiki olarak önemli düzeyde farklılık bulunmuştur. baş ağırlığı Tuj ırkında boynuzlu olması sebebiyle Morkaraman ırkından önemli
düzeyde fazla bulunmuştur.
Tablo 8 ve 9'de görüldüğü gibi genel olarak karkas özelliklerinde gruplar arasında istatistiki olarak farklar bulunmuştur. Sadece Tuj
ırkının böbrek yağı ağırlığı bakımından gruplar
arasında istatistiki olarak farklılık görülmemiştir.
Tablo 10 ve 11'de görüldüğü gibi karkas
ölçülerinden kol çevresinde her iki ırkta, kol
uzunluğunda Morkaramanlarda gruplar arasında istatistiki olarak fark bulunmamış, diğer tüm
özelliklerde fark bulunmuştur. But ve karkas
uzunluğu bakımından ırklar arasında istatistiki
FARKLI KESIM AÖIRLIKLARINDA
MORKARAMAN
VE TIlJ ERKEK KUZULARlNIN
olarak P<OO.l düzeyinde, kol uzunlugu bakımından P<0.05 düzeyinde (jnemli fark bulunmuştur. MLD kesit alanının artan kesim agırlıgıyle beraber artması bazı çalışmalara (1, 19)
benzerlik g(jstermektedir.
Sonuç olarak; bu çalışmada Danimarka'da
Jensen'in (12, 13, 14, 15, 16, 17, 18) bildirdigi
ortalama günlük.. canlı agırlık artışı ve yemden
yararlanma düzeyine erişilememiştir. Gelecekte
yapılacak çalışmalarda daha yüksek günlük
canlı agırıık artışı ve yemden yararlanma hedeflenmelidir.
Kesim agtrlıgı arttıkça, yemden yararlanma ve ortalama günlük canlı agırlık artışının
düşmesi, kuyrnk yagı agırhgının artması gözönüne alındıgında, süUen kesimden sonra 2-3 aylık yaştan itibaren erkek Morkaraman ve Tuj
kuzulara 40 kg'a kadar bir besinin uygun oldugu sonucuna vanlmıştır.
Teşekkür
Bu çalışmanın yürütülmesinde her türlü
destegi veren Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi dekanı sayın Prof. Dr. Necdet Lelogıu,
çalışmada yardımcı olan Hayvan Besleme ve
Beslenme Hastalıklan Araş. Gör. İsmail kaya
ve yardımcı olan diger memurlara teşekkür ederim.
23
BESt PERFORMANSı
5. Behrens,
H., Doehner,
H., Scheelje,
mut, R. (1973). Lehrbuch der Schafzuchı.
ey. Hamburg.
6. OJ7I'. (1991). Vi. Bç
Hayvancılık. Ankara.
Yıllık. Kalkınma
R. und Wass.
Verlag Paul Par-
Planı ÖIK Raporu.
7. Oüzgüneş,
O., Kesici T., Kavuncu,
O. ve Gürbüz,
F. (1987). ArQitırma ve DeNmU! Metodları. A.Ü. Ziraat
Fakültesi Yayınlan: 102 I. Ankara.
8. Gelıyı,
C., naslan,
M., Çaktr,
A. ve Ülker,
K.
(1984). Kaba yem oranları fark.lı rasyonlarla beslenen Tu},
Mermos, Tu} X MerifWs melezi erkek.tok.luk./arııı besi gücü ve
karkas özellik./eri üzerinde (lraitırmalar. 1. Besi gücü ile ilgi.
li özellikler. Deneme ve Uretme tstasyonu. Yayın No: i I.
Kan.
9. Göhler,
H. (1989). Faltenmg perjormance and carcass
eomposition of lambs faııened to different weights. (Mastleistung ıınd Schlachtkörperzusammensetıııng
von Mastlammem
bei untenchiedlicher Mastendrnasse. Tierzucht: 43, 308.309.
LO. Harıng,
gart.
r. (1975).
"Sehafzuchl",
Verlag Eugen Ulmer. Stut-
i i. tlaslan, M. ve Gelıyı, C. (1979). Altı aylık. erkek. Morka.
raman ve Tu} /cuzularının besi gücü ye bazı karkas özellik./eri
üzerine arQitarmalar. Deneme ve Üretme İstasyonu, Yayın
No:8, Kan.
12. Jensen, N.E. (1987). Performance testing ofram lambs in
1987. Amm. Breed. Abstr. 58:5934, 1990.
13. Jensen,
N.E. (1989). Individual testing of ram Iambs in
1989. Anim. Breed. Abstr. 58:2759,1990.
14. Jensen,
N.E. (1989). Performana testing ofram
1989. Anim. Breed. Abstr. 58: 2760, 1990.
lambs m
15. Jensen,
N.E. (1989). Individual testing of ram lambs in
1989. Anim. Breed. Abstr. 58: 1522, 1990.
16. Jensen,
N.E. (1990). Performance testing of ram lambs in
1990. Anim. Breed. Abstr. 58:7317,1990.
Kaynaklar
1. Akçapınar,
H. (1978). Dag/ıç, AkJcaraman. ve Kıvırcık. /cuzularıııııı fark./ı kesim agır/ık.larında besi performansı ve karkas özelliJcJermin k.ariı/~tırılması.
A.Ü. Veteriner Fakültesi
(Doçenılik Tezi)
2. Annagel'dyev,
E. (1983). Meat production
sheep. Anim. Breed. Abstr. 54:3759, 1986.
17. Jensen,
N.E. (1990). Performance testing of ram lams m
1990 Anim. Breed. Abstr. 59: 294, 1991.
18. Jensen,
N.E. (1990), Performance testing of ram lambs in
1990. Anim. Breed. Absır. 59:1783,1991.
of Sara}a
3. Arıtürk,
E. (1983). Genel Zootek.ni. S. 247.249. A.Ü. Veteriner Fakültesi Yayınlan. Yayın No: 395.
4. Attı, N. and Khaldl,
G. (1987). Comparative study of
carcass qualily of Barbary and Black. Thibar lambs as afwıction of slaughıer weight. Anim. Breed. Abstr. 56: 6264, 1988.
Alınmıştır
.
19. Sents,
A.E.,
Walters,
L.E.
and
Whiteman,
J.V.
(1982). Performance and careass eharacteristics
of ram
lambs slaughtered at differenı weights. J. Anim. Sci.,
55:1360.1369.
20. Tahir,
M.A.H.,
AI.Amln,
S.K
and,
Kadim,
T.
(1985). Careass eharaeteristies of Arabi ram lambs slaughtered al differenı ages. Indian J. Anim. Sci. 55:1099-1 im.
Recelved:
ı7.11.ı994
Download

FARKLI KESİM AGIRLIKLARINDA MORKARAMAN VE TUJ ERKEK