ÜNİTE 2 : KLASİK MANTIK
KONU: BEŞ TÜMEL VE KAVRAMLAR
ARASI İLİŞKİLER
BEŞ TÜMEL
1).CİNS
2).TÜR
3).AYRIM
4).ÖZGÜLÜK
5).İLİNTİ
BEŞ TÜMEL
1). CİNS:
Gerçeklikleri çeşitli olan bir çok şeye Bunlar Nedir? sorusu sorulduğunda
alınan cevaptır.
Türlerin altında sıralandığı kavramdır. İki genel kavramdan kaplamı daha
fazla olan kavram cinsi verir.
Cevher
Cins yakın cins ve uzak
cins olarak ikiye ayrılır.
Bir türün doğrudan bağlı
olduğu hemen üstündeki
cinse YAKIN CİNS daha
üstte kalanlara UZAK
CİNS denir..
Cismi Olan
Canlı
Canlı
Duygulu
Uzak Cins
Yakın Cins
2). TÜR
Ortak özelliği olan iki terimden içlemi daha fazla olan kavramdır.
Cinsin altında sıralanan kavramlardır.
TÜR : Göreli Tür ve Özel Tür olmak
üzere ikiye ayrılır.
Örnek:
Hem Tür hem Cins olabilen kavram
ya da varlıklara GÖRELİ TÜR denir.
Canlı—Hayvan—Kedi—Van Kedisi
dediğimizde Van Kedisi Özel Tür
olur çünkü başka türlere bölünme
şansı yoktur.
Cins olamayan ve başka türlere
bölünemeyen kavram ya da varlıklara
ise ÖZEL TÜR denir.
Hayvan ise Canlıya göre Tür
Kediye göre Cins olduğu için
Göreli Tür olur.
BEŞ TÜMEL
3). AYRIM
Cinleri ve türleri birbirinden ayıran temel özelliklerdir. Her türü cinsten
ayıran yönleri vardır buna ayrım denir.
İNSANIN
DÜŞÜNEBİLMESİ
ARILARIN BAL YAPABİLMESİ
Ayrım eğer bir türü yakın cinsindeki ortaklarından ayırıyorsa YAKIN AYRIM
eğer uzak cinsindeki ortaklarından ayırıyorsa UZAK AYRIM olur.
ÖRNEĞİN:
İnsanın düşünebilmesi yakın
CEVHER
ayrımı, hareket edebilmesi
İse uzak ayrımıdır.
Cansız
Canlı
Duygusuz
Duygulu
BEŞ TÜMEL
4. ÖZGÜLÜK (HASSA)
Bir türe özgü sadece o türe ait özelliklere Özgülük ya da Hassa denir.
Örneğin
Konuşmak
Kültürleşmek
Sosyalleşmek insan
türüne özgü
özelliklerdir.
Arının bal
yapması da
arı türüne
özgü
özelliklerdir.
BEŞ TÜMEL
5) İLİNTİ
Çeşitli türlere ait ortak özelliklere İLİNTİ denir.
Bir den fazla türün ortak nitelikleri o türlerin ilintileridir.
Yemek yemek, hareket etmek, uyumak bir çok canlı türünün
ortak özelliği olduğu için canlıların ilintisidir.
KAVRAMLAR
ARASI
İLİŞKİLER
EŞİTLİK
TAM GİRİŞİMLİLİK
EKSİK
GİRİŞİMLİLİK
AYRIKLIK
EŞİTLİK
İki kavramdan her biri diğerinin bütün elemanlarını karşılıyorsa (içine
alıyorsa) bu iki kavram arasında EŞİTLİK ilişkisi vardır.
DÜŞÜNEN
İNSAN
Bütün düşünenler insandır.
Bütün insanlar düşünendir.
Düşen ve
insan
kavramları
arasında
Eşitlik ilişkisi
vardır.
Birbirlerin
tüm
elemanlarını
içine alırlar.
AYRIKLIK
İki kavram arasında hiçbir ilişki yoksa, iki kavram grubu
birbirlerinin hiçbir üyesini karşılamıyorsa bu iki kavram arasında
AYRIKLIK ilişkisi vardır.
PAPAĞAN
Hiçbir papağan balık değildir.
Hiçbir balık papağan değildir.
BALIK
TAM GİRİŞİMLİLİK
İki kavramdan sadece biri diğerinin tüm elemanlarını karşılıyorsa (içine alıyorsa)
bu iki kavram arasında Tam Girişimlilik ilişkisi vardır.
Bütün insanlar canlıdır.
CANLI
Bazı canlılar insandır.
İNSAN
EKSİK GİRİŞİMLİLİK
İki kavramdan her biri diğerinin bazı kavramlarını karşılıyorsa içine alıyorsa bu iki
kavram arasında Eksik Girişimlilik ilişkisi vardır.
Download

ÜNİTE 2 : KLASİK MANTIK KONU: BEŞ TÜMEL VE