Bir önceki konumuz: kelime çeşitleri
(isim-fiil-harf) idi.
I. sınıf
Konu 2
Müzekker- Müennes
ve çeşitleri
1
Ne demek
 ‫ مذكر‬müzekker arapça’da erkekleştirilmiş demektir.
Sadece isimler ile alakalı durumlarda kullanılır. Fiillerde
sözü geçen müzekker ya da müennes ifadeleri de failin
erkek ya da dişi olduğunu ifade eder.
 yani müzekker – müennes duyduğumda aklıma sadece
isim gelecek. Fail, meful, eşya, insan ….]
 ‫ مؤنث‬müennes de dişileştirilmiş demektir. Ayrıntılar az
sonra ana haber de.
2
Ahmet Bayraktar
Nerden anlarız.
 Bir kelime bir insanın ismi ya da belli bir grubu ifade eden
zamir ise onun müzekker ya da müennes olduğunu şıp diye
anlarız.
 Müzekkerin kendine has bir işareti yoktur. Müennesler bu
yüzden tanınması daha kolaydır.
 Şimdi işimizi kolaylaştıran bazı ipuçlarını paylaşalım.
 Eğer insanlardan bahsetmiyorsak, bütün çoğullar tekil müennes
gibi kullanılır. Ör: ‫ االقالم صغيرة‬bu ifade de kalemler küçüktür
diyoruz ve habere müenneslik t si getiriyoruz. Çünkü kalem akıllı
varlık değildir. Hayvanlar da bu gruptatır.
 Müenneslerin üç alameti vardır. Bunlar ‫ ة‬- ‫ اء‬- ‫ى‬
dır.
3
Ahmet Bayraktar
Kafa karıştıran tanımlar
 Arapça tanımlar türkçe’ye yabancı kavramlar nedeniyle anlaşılma
zorluğu yaşanabilir. Sorularda bu tanımları anlamamak soruyu
baştan kaybetmek anlamına geleceğinden burada bu tanımları
teker teker ne anlama geldiğini niçin o isim verildiğini anlamamız
gerekmektedir.
Hakiki
müzekker
Mecazi müzekker
Hakiki müennes
Mecazi müennes
• Lafzi hakiki müennes
• Gayri lafzi hakiki
müennes
• Lafzi mecazi müennes
• Gayri lafzi mecazi
müennes (semai)
4
Ahmet Bayraktar
İlk bakışta şemsi paşa pasajında sesi
büzüşesiceler gibi durmalarına bakmayın
 Düşünelim:
 Hakiki deri deyince ne anlarız biz?
 Deri gibi görünen ve aslı da deri olan eşya anlarız.
Peki hakiki müzekker müennes deyince ne anlayacağız o
zaman?
 Müzekkerse müzekker gibi, müennes ise müennes olacak.
Adı şükrüye kendisi şükrü olmayacak.
 Ör: ‫( جد‬dede, hem de sakallı)hakiki müzekker

5
‫ جدة‬nine hakiki müennes
Ahmet Bayraktar
Hatırla sayfa 4’ü
 Müzekkerlerin alameti yok, müenneslerin alameti var demiştik. Ha,
işte o nedenle müennesin daha fazla kısmı buralarda ayrılıyor.
 Müenneslik alameti taşıyorsa lafzi hakiki müennes
 Taşımıyorsa gayri lafzi hakiki müennes
Hoca türkçe konuş diyenlere tekrar açıklayalım.
Hakiki deniyorsa bileceğiz ki içi bildiğimiz erkek ve kadın var.
Lafzî, gayri lafzî denmesinin nedeni de müennesin lafzi alametini taşıyıp
taşımamasına denir.
Lafzi mecazi müennes: kadın elbisesi giymiş. Tipi kadın kendisi değil.
Gayri lafzi mecazi(semai) müennes: ne tipinde ne de anatomisinde
kadınlık var ama herkes ona kadın muamelesi yapıyor. Herkes öyle
duymuş çünkü (semai-‫)سمع=سماعي‬
6
Ahmet Bayraktar
Ne oldu o zaman
 Bizim kafamızı en çok karıştıracak yeri bulduk. Hocalar da
bilmez değil. Burayı kaşıyacaklar demek ki.
 Gayri ciddi ne demese, gayri lafzi de o demek. Lafzında
aranan şey olmayan kelime demek. Gayri lafzi müennes lafzı
müennes olmayan buna rağmen içi müennes kelime demek.
 Lafzında (dışında) müenneslik olmayıp hakikatinde (içinde)
de müenneslik olmayan isimlerin kadınlar konağında işi ne
sorusunu biz değil aöf soruyor. Ve bizim semai müennesleri
bilmemizi istiyor. İstihbarat bilgimiz olmazsa bu kadınları asla
tanıyamayız. Ne elbisesi kadın ne de şekli şemaili çünkü.
7
Ahmet Bayraktar
İpucu
 ‫‘ اء‬nin müenneslik alameti olduğunu söyledik. Fakat bunu
gördüğümüz her kelime müennes olmayabilir. Bunu
anlamak için de uzatılmış eliften önce en az üç harf
sayıyoruz..
‫خضراء بيضاء صحراء‬
‫بقاء بناء دعاء‬
Uzatılmış hemzeden önce üç harf var yani müennes
Uzatılmış hemzeden önce iki harf var yani müzekker
Bu ipucu yüzde yüz işleyecek diye bir kural yoktur. Ama çoğunlukla işleyeceğine dair
genel bir kanaat vardır. ‫ سماء‬kelimesi örnek olarak müennestir fakat ‫ اء‬den önce iki harf
vardır.
8
Ahmet Bayraktar
Hakiki – mecazi [gerçek-sahte]
Herkes bilirki
güneş ne
erkektir ne
dişi. Eğer biri
öyle
resmediyorsa
bunu mecazen
yapıyordur.
‫ شمس‬Kelimesinde
hiçbir müenneslik
alameti olmadığı
halde öyleymiş gibi
çekim alıyorsa bu
durumda onun ismi
(lafzında alamet olmadığı için ) Gayri lafzi
(erkek ya da dişilik olmadığı için) mecazi
Şöyle de anlayabiliriz
Hakiki = gerçek
Mecazi= sahte, yalancıktan
9
Ahmet Bayraktar
müennestir. Bir diğer adı Semai müennes
(çünkü kimse kendi kulağıyla duymadan
bilemez.)
alıştırmalar
‫الدجاجة‬
Tavuk dişisi-erkeği olan
bir isimdir. İsminde de
alameti olduğuna göre
bu kelime lafzî hakikî
müennestir.
‫الشمس‬
Güneşin erkeği dişisi
olmaz. Yine de
müennes gibi
kullanıyorsa bu öyle
denildiği duyulduğu
içindir.
10
Ahmet Bayraktar
‫قلم‬
Kalemin erkeği-dişisi
olmayacağı için
mecazi müzekkerdir.
Kullanımı müzekker
fakat aslı, hakikati
olmadığı için
mecazdır.
‫ثور‬
Boğa erkeği ve
dişisi olan bir
varlıktır. Sevr
kelimesi de
müzekkerdir.
Dolayısıyla bu
kelime hakiki
müzekkerdir.
Mecazi hiçbir şey
yoktur.
müzekker
Hakiki
müzekker
‫ثور‬
11
Mecazi
müzekker
‫قلم‬
Ahmet Bayraktar
müennes
Hakiki müennes
Mecazi müennes
Lafzi
Lafzi
‫دجاجة‬
Gayri lafzi
‫زينب‬
‫ان فذة‬
Gayri lafzi
‫مشس‬
Müenneslik halleri
Yuvarlak «t»
‫ة‬
‫الدجاجة لذيذة‬
Uzun elif
Kısa elif (elif-i
maksura) «y»
(elif-i memdude) «a»
‫ى‬
‫اء‬
‫اليد العليى خير من يد السفلى‬
‫الغابة خضراء‬
Bunları niye görüyoruz.
Bir cümlede müennes t,y ve a’sından herbiri bulunabilir. Birini görünce diğeri
mutlaka olacak ya da olmayacak diye bir kural yoktur. Biz üçünü de arayacağız,
bulduğumuzda gereğini yapacağız.
12
Ahmet Bayraktar
Bir sonraki konumuz tekil ve çoğul
Müfred (tekil)
Tesniye (ikil)
Cem’ (çoğul)
13
Ahmet Bayraktar
Download

aö1-1 ders 2 müzekker müennes