Yrd. Doç. Mesude Hülya DOĞRU
S.Ü. ö ğ r e t i m Üyesi
Geleneksel Sanatlara
Sevdalı Bir Aile;
Nursen & Güvenç GÜVEN
Nursen ve Güvenç Güven geleneksel sanatlarımızı günümüzde yaşatmaya
çalışan sanatçılar arasındadırlar. Tezhip, Minyatür, Hat, Kalemişi ve özellikle iznik
Çinisi uğraşı ve uygulama alanlarına giren sanatlardandır.
Sanatçılar eş olmalarının verdiği avantajla günün uzun saatlerinde yoğun bir
çalışma ortamı içinde sanatlarını en iyi şekilde icra edebilmek için çalışmaktadırlar.
Tanışmaları Edirne Selimiye Camii'nin restorasyon çalışmalarının başladığı
1983 yılında gerçekleşmiştir. UESYO (Uygulamalı Endüstriyel Sanatlar Yüksek
ÜkululEndüstri Tasarımı ve iç Mimari Bölümünü bitirdikten sonra geleneksel
sanatlara olan ilgisi nedeniyle. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (MSÜlGeleneksel
Türk El Sanatları Bölümü'nde okumaya devam etmekte olan Nursen (Mayii) Güven
okurken aynı zamanda çalışmak düşüncesi ile yaptığı iş başvurusunun kabulü
sonucu Edirne'deki restorasyona katılır. Mimar Sinan'ın en önemli eserlerinden
MEDENİYETİ
9
59
daha fazla söz sahibi olmasına neden
kendileri tarafından çizilen
olur.
kompozisyonların hepsini özenle
Selimiye Camii restorasyonu sona
erince istanbul'da bulunan Keçecizade
Fuat Paşa Camii restorasyonunda
görev alırlar.
istanbul'da Sultan A h m e t
uygulamaya başlarlar. Daha önce
çalıştıkları restorasyonlarda
kendileriyle mesailerini paylaşan
y e t i ş t i r d i k l e r i e l e m a n l a r ve stajyerler
birlikte çalıştıkları kişilerdir, İstanbul,
Rüstempaşa Camii restorasyonundaki
Camiinin restorasyonu başlamadan
kalemislerinde bir sene kadar; sonraki
evlenirler. Nursen Güven'In doğup
10 yıl kadar değişik ş e h i r l e r d e , elli
olan caminin l<alemişi restorasyonu
büyüdüğü Eyüp'te yaşamaya karar
kadar irili ufaklı yeni yapılmış caminin
çalışma konularıdır. Diğer yandan
verirler. Nursen Güven için Eyüp
k a l e m i s l e r i n d e ekipleriyle
yapıldığı dönemin en güzel örneklerinin
s ü r e k l i araştırılması ve g ö r ü l m e s i
kendi özgün renk, desen ve
yer aldığı çinili b ö l ü m l e r i n desen,
gereken bir hazine gibidir. Her taşıyla
kompozisyonlarını uygularak serbest
kompozisyon, uygulama t e k n i k l e r i
yaşayan, tarihi dokusuyla geçmişi,
piyasada çalışmaya devam ederler.
üzerinde araştırmalar yaparlar. Güvenç
bugünü ve geleceği içinde barındıran
Güven, çalışmaya başladığı ilk
Eyüp'te geçirdiği yıllar hayata bakış
dönemden itibaren s ü r e k l i olarak
açısının farklılaşmasına ve
kendini geliştirip sanatına katkısı
zenginleşmesine vesile o l m u ş t u r .
olacağı düşüncesiyle akademide görev
birlikte
1995 yılında İznik çinilerini
günümüzde de yaşatan Faik Kırımlı ile
çalışmaya başlarlar. Faik Kırımlı, İznik
çinileri üzerindeki a r a ş t ı r m a ve
uygulamalarını uzun yıllardır
yapan, konularında uzman olan değerli
yoğunlukla sürdüren bir kişidir. Birçok
lıocalardan liat ve desen eğitimi
müzede yaptığı çiniler
almaktadır. Dolayısı ile bu restorasyon
sergilenmektedir. İznik çinisi, altyapısı
sırasında cami içinde bulunan her
ve uygulanması ile oldukça zor bir
farklı çalışma, en önemsiz görünen
tekniğe sahiptir. Faik Kırımlı, Nursen
ayrıntı üzerinde bile öylesine titiz
ve Güvenç Güven çiftini İznik çinisi
uğraşıları adeta birer öğrenci gibi A'dan
üzerine çalışmanın bedeni kuvvet de
Z'ye pek çok konuda kazanımlar elde
gerektirdiği ve önlerinde kendilerini
e t m e l e r i n i sağlar.
bekleyen dönemin z o r l u k l a r ı ile ilgili
uyarılarda bulunur. Sanatçılar onları
Selimiye Camii Restorasyonu bu
bekleyen z o r l u k l a r ı n yenilebileceği
iki sanatçı için d ö n ü m noktasıdır.
inancı ve yıllarca yaptıkları a r a ş t ı r m a
Edirne Selimiye Camii M i m a r Sinan'ın
ve çalışmaların güvencesi ile
en önemli eserlerinden biridir. Türk
günümüzde de devam eden çalışmaları
Sanatının bu m ü k e m m e l eserini
başlatırlar. Hocalarının önerisi ile Haliç
gördükten ve camideki süslemeleri ve
kıyısında bulunan bir atölye açarlar.
yapıldığı dönemdeki işçilik örneklerini
inceledikten sonra iki sanatçı da daha
İznik çinisinin altyapısında, astar
önce öğrendiklerine ilave olarak bilgi
boyalar ve sırlarında birbirinden farklı
ve becerilerini daha da a r t t ı r m a k
bir çok m a l z e m e kullanılmaktadır. Bu
gayretine g i r e r l e r . M i m a r Sinan'ı,
m a l z e m e l e r i n birbiriyle uyum
dönemini, sanatçıları ve ustalarıyla
sağlaması ve iyi sonuç elde edilebilmesi
birlikte a n l a m a k ; tasarımlarını
incelemek; ayrıntılardaki ç ö z ü m l e r i n i
bulabilmek için aylarca her çiniyi tek
tek inceleyerek araştırırlar. Bu; onların
daha sonra yapmak istedikleri
çalışmaların ön a r a ş t ı r m a l a r ı
niteliğindedir. Raspalar sırasında
bulunan caminin orijinal
Bir süre sonra Güvenç Güven,
Selimiye ve Keçecizade Fuat Paşa
C a m i l e r i n d e k i başarılı çalışmaları
sonucu Sultan A h m e t Camiindeki
k a l e m i s l e r i n d e n s o r u m l u kişl olarak
görevlendirilir.
S u l t a n a h m e t Camiinin iç
için yoğun emek, zaman ve sabır
gerekir. Başlangıçta problemsiz olarak
ü r e t t i k l e r i birkaç fırın çiniden sonra
1998 yılında Yıldız Sarayı Cit Kasn'nda
açmayı d ü ş ü n d ü k l e r i sergi arifesinde
çinileri bozuk çıkmaya başlar. Zaman
ve e m e k kaybının yanı sıra serginin
açılışı da tehlikeye g i r m e k t e d i r .
kompozisyonlanndaki desenler eskiz
mekanındaki k a l e m işlerinde
Kullanılan m a l z e m e d e n kaynaklanan
kağıtlarına çizilip t a m a m l a n a r a k eski
s o r u m l u l u k alanları içinde olan işler
bir p r o b l e m olduğu düşüncesiyle yeni
haline getirmeye başlanır. Kalem işi
bittikten sonra Vakıf inşaat'tan ayrılma
uygulamaları doğru şekilde düzeltilmiş
kararı alırlar.(1988) Serbest piyasada
olan bu desenlerle yapılmaya başlar.
yeni inşa edilen c a m i l e r i n kalemişi
Güvenç Güven, Selimiye
Camiindeki kalemisi çalışmaları
üzerinde de doğruyu bulma adına
çeşitli a r a ş t ı r m a l a r yapar. Bir süre
desenlerini t a s a r l a m a k ve uygulamak
üzere çalışmaya başlarlar.
Aynı anda Gaziosmanpaşa Merkez
Camii ile Sarıyer, Okmeydanı ve
sonra yaptığı bu titiz çalışmalar
Hereke'de o l m a k üzere d ö r t - b e ş tane
kendisinin kalemisi uygulamalarında
camide ekipleriyle birlikte kalemişi
>1
MEDENİYETİ
^4 60
r
r.
o
a?
4
her ürün üzerinde araştırnnaLar yapılır. Bazı
ederken; diğer yandan Eyüp, Feshane'de açtıkları
hammaddelerden kaynaklandığı anlaşılan sorun birkaç fırın
galerilerinde daha da yoğun tempoda çalışmaya başlarlar,
sonrası düzeltilir. Övgülerle açılan sergilerini zamanında ve
iki sene süren bu dönemden sonra Feshane kapanmasıyla
yepyeni eserlerle sanatseverlere ve ustalara sunma imkanını
işlerini atölyelerine taşırlar.
bulurlar.
Sergi sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nin Los
Angeles kentinde Kral Fahd adına yaptırılan bir caminin
Feshane döneminde Bahreyn'in başkenti Manama'da
bulunan bir caminin bazı bölümlerinde 1,5 ay gibi bir süre
kalarak kalemişi çalışması yaparlar. Camide çalışılacak
kalemişlerini uygulamaları için kendilerine teklif edilen işi
bölüm az olduğundan daha çok geometrik formlarla
kabul ederler. Kısa sürede bitireceklerini düşündükleri için
oluşturulan tasarımları uygularlar.
çocukları Fatih ve Tuğbayı istanbul'da ki aile büyüklerinin
yanına bırakırlar. Camide yapılması gereken çalışma
düşündükleri kadar kısa sürede bitmeyecektir. Özgün
tasarım yapacaklarını düşünmelerine rağmen cami
yetkililerin portföylerinde görüp beğendikleri Selimiye
Camii'nin kubbe desenlerini uyguları istenir. Ölçüler camiye
uygun hale getirilir. Desenler tekrar çizilir. Ancak kubbedeki
Bahreyn ve Feshane sonrası istanbul'daki
atölyelerindeki üretimlerine daha da hız kazandırırlar.
Açtıkları sergilerle sanatseverlere klasik iznik Çinisini bire
bir uygulamalarla iznik Çinilerini yaşattıklarını
göstermektedirler. Bugün Atölyelerindeki çalışmaları devam
ettirirken, sergiler açarak çalışmalarını sanatseverlere
hat yazılarını yazması istenen kişi arzu edilen performansı
sunmaya devam ediyorlar. Nursen Güven ise Mimar Sinan
gösteremez. Yeni bir hattatın bulunarak yazıları yazması
Güzel Sanatlar Üniversitesi Geleneksel Türk El Sanatları
sonucunda oldukça gecikmiş olarak işlerine devam ederler.
Bölümünde öğretim görevlisi olarak çalışarak sanatını
Bulunan boyalar ve fırçaların çalışmaya uygun olmadıklarının
öğrencileriyle paylaşıyor.
anlaşılması sonucu fırçalar istanbul'dan ısmarlanır. Boyalar
ise zemine uygun iyi bir markadan temin edilir.Çalışmaları
başlatırlar. Los Angeles'ta yaşayan fotoğrafçı Ken Fabrick
çalışmaların her adımını fotoğraflaması sonucu sanatçılar
Los Angeles Times'da haber olurlar. Şehirde tanınmaya
başlayınca pek çok kişi camide yapılan çalışmaları izlemek
amacıyla ziyarete gelir. Kalemisi çalışmalarını
bitirmelerinden sonra istek üzerine cami pencerelerine
bahar ağacı şeklinde tasarlayıp çizdikleri vitrayları da
hazırlayıp camideki işlerini bitirirler. Yaklaşık bir sene süren
bu yoğun çalışmanın ardından yeni iş tekliflerine rağmen
Türkiye'ye geri dönerler.
istanbul'a döndükten sonra iznik çinisi üretimine devam
Ürettikleri Çinileri özel olarak hazırladıkları altın varaklı
ve gömme çerçevelerin içine yerleştirerek
sunuyorlar.Ürettikleri çinilerin üzerinde farklı tasarımlar
yapıyorlar. Küçük boyutlu çalışmalarda Naturalist üslupta
laleler, karanfiller, hayat ağaçları, kalyonlar gibi örneklere
rastlanıyor. Büyük boyutlu çalışmalarında çoğunlukla 19.
yüzyılda yaşamış ünlü hattatların istiflerinden yararlanıyorlar.
Orijinallerinden ayırt edilemeyen incelikte çalışılan bu istifleri
sanatseverlerin beğenilerine sunuyorlar. Çini üzerinde
boyaların fırça izlerini yok etmek için lacivert rengi üç kat
sürüyorlar. Kırmızı, yeşil, kahverengi ve siyah döneminin
renklerine son derece uygun.İznik çinisi dışında özgün ahşap
üstü kalemişi çalışmaları da yapmaktalar. Ayrıca ünlü
i
MEDENİYETİ
c a m i l e r i n hünkar malifili ve müezzin mahfili gibi
bölümlerinde bulunan ahşap üstü kalemişi tasarımların bazı
bölümlerini de orijinal teknik ve kaliteye uygun olarak tekrar
üretiyorlar.
estetik şeyleri her zaman taşıyabilmeli.' Ve son söz olarak
ekliyor. Güvenç Güven: 'Araştıracaksın, yaşayacaksın,
bileceksin, sonra uygulayacaksın.'
NURSEN VE GÜVENÇ GÜVEN İN SANAT FELSEFELERİ
"Sanatta öğrenmenin sonu yok', felsefesini benimsemiş
SERGİLERİ
olan sanatçılarımız İznik çinisinin h a m m a d d e d e n m a m u l
NURSEN MAYLI
maddeye dönüş serüvenindeki farklılıklarını şöyle
1982- Topkapı Sarayı Süsleme Sanatları Sergisi (Karma)
özetlemektedirler. 'Nakkaş olmamız ve geleneksel sanatlarla
1983- Süleymaniye Kütüphanesi iQ Hadis Sergisi
y o ğ r u l m u ş olmamız, iznik çinilerinin desen ç i z i m l e r i ,
boyanması ve t ü m altyapı (plaka, astar, boya ve sır) nm
tarafımızdan yapılması çinilerimizdeki b ü t ü n l ü ğ ü
sağlamaktadır. ' N u r s e n ve Güvenç Güven sözlerine şöyle
devam ediyorlar: "Mutlaka yetenek gerekiyor, denir". Her
(Karma)
198A- Edirne Arkeoloji Müzesinde S ü s l e m e Sanatları
Sergisi (Karma)
198^- Vakıflar Haftası nedeniyle, Edirne Kervansarayda
K a r m a Süsleme Sanatları Sergisi
işte olduğu gibi sanatta da yetenek olması gerekiyor. Fakat
1985- Konya Akbank Sanat Galerisi (Karma)
bazı şeyler muhakkak yaşayarak öğreniliyor. Sadece Yetenek
1985- I. ve II. Devlet Türk Süsleme Sanatları Sergisi
değil, insanın aklını da kullanabilmesi gerekiyor. Tabi ki akıl
iyi de kullanılabilir, kötü de kullanılabilir. Bunları iyi
y ö n l e n d i r m e k için m u t l a k a insanın bazı değerleri
taşıyabilmesi lazım, buna biz manevi d e ğ e r l e r diyoruz.
Sanatçı, yeteneği, aklı, yaşam felsefesi ve duygularını birlikte
harmanlayarak aksettirendir. Sanat, sanatçının bu duygulan
a k s e t t i r m e s i d i r . Sadece akıl ve yetenek değil yaşadığı
duyguların, d ü ş ü n c e l e r i n , hissiyatın, inançların m u t l a k a
1985- MSÜ. GSF. tarafından Almanya'nın Kassel
şehrinde açılan K a r m a Sergi
NURSEN-GÜVENC GÜVEN
1988- Beyoğlu Belediyesi Sanat Galerisi
1989- Yapı Kredi Bankası Beyoğlu Galerisinde K a r m a
Sergi
yansıması o l m a k zorundadır ve özellikle bir sanatçının bize
1990- Basın Müzesi Sanat Galerisi
göre 'sanatçıyım' diyen kişinin bir felsefesi olması gereklidir,
1991- Konya Dostlar Grubu Sergisi
Hayata bir bakışı olması lazımdır. Sağlam d u r a b i l m e s i
1996- Antika ve Sanat Fuarı Swiss Otel
gereklidir. Özellikle klasik sanatlar ve geleneksel sanatlar
dediğimiz sanatlarda insanlar emeğe dayalı zor bir ü r e t i m
yapıyorlar. Resimde ve heykelde, müzikte de belki öyle.
Geleneksel olan klasik olan yıllardır bozulmadan duran
sanat eserlerini yapmak daha zor ve zahmetlidir. Her şeyden
1998- IRCICA'da Ahşapüstü kalemisleri ve 16. yy. tekniği
İznik Çinileri Sergisi
2002- iran, İsfahan'da açılan Uluslararası İslam
Sanatları Kongre ve Sergisi
2003- Tekel Sanat Galerisi
önce hangi sanatı yapıyorsanız yapın, m u h a k k a k o sanat
2003- (10-17 Aralık) Konya Mevlana Müzesi Sergisi
dalını çok iyi hazmederek yapmak gerektiğini; ondan sonra
2 0 0 ^ - (Mayıs) Eyüp Sempozyumu
farklı arayışlara g i r m e n i n daha doğru her zaman
2 0 0 ^ - Eminönü Belediyesi K ü l t ü r Merkezi
savunmuşuzdur. Sanatçının sadece yaptığı sanat eserleriyle
200^- A n k a r a , Milli Piyango Sanat Galerisi
değil, hayata bakışıyla da bir duruşu olması gereklidir. Yaptığı
işlerin d o ğ r u l u ğ u n u , eğer doğru yaptığına inanıyorsa onu
savunmasını, mücadelesini verebilmesi lazım. Sanatçı, güzel.
2005- i s t a n b u l , Vakıfbank Genel M ü d ü r l ü ğ ü Sanat
Galerisi
2005- İstanbul, Ayasofya Müzesi
61 ••
Download

View/Open