Bilgen Terapi Enstitüsü
Öfke Nedİr?
ÖFKE, günlük hayat içerisinde doyurulmamış isteklere,
istenmeyen sonuçlara ve karşılanmayan beklentilere
karşı verilen son derece doğal, evrensel, saldırganlık
ve şiddet içermeyen, hayatı zenginleştiren, yaşamın
sürdürülmesi için gerekli olan duygusal bir tepkidir.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
ÖFKENİN OLUŞUMU
Bazı kimseler başkalarına göre daha öfkeli
olabilmektedirler.
*genetik veya fizyolojik,
*sosyokültürel,
*aile yaşantısı.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Konu İle İlgili Türkiye'de Gerçekleştirilen
Araştırmalar
Yavuzer (1996)
*ana-baba baskısı
*fiziksel şiddete açık ortamda yetiştirilme
• Anne, baba ve çocuk arasındaki ilişkinin niteliği
çocuğun öfkeli ve saldırgan davranışlarıyla ilişkili
bulunmuştur.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Uluğtekin (1977)
• çocuğa karşı yargılayıcı olan,
• fiziksel şiddet kullanan,
• çocuğu dinleyip anlamaya çalışmayan ailelerin
çocuklarında saldırgan davranışlar görüldüğü
sonucuna ulaşılmıştır.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Öfkenİn sebeplerİ
Öfke hem içsel, hem de dışsal sebeplerden
kaynaklanabilir.
• İçsel Sebepler: Öfkeye neden olan içsel
sebeplerin kaynağında bazı temel duygular yer
almaktadır.
• Dışsal Sebepler: Haksızlığa uğrama, fiziksel
incinme ve yaralanmalar, tacize uğrama, hayal
kırıklığı, saldırıya uğrama ve tehditlerdir.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Öfke ve Şİddet DavranIşI ArasIndakİ İlİşkİ
Öfke uygun bir şekilde ifade edilmediği zaman şiddete
dönüşebilmektedir.
Öfkelerini uygun şekilde yönlendiremeyen bireyler
şiddet gösterebilirler. (fiziksel - psikolojik)
Öfke ve şiddetin ifadesi öğrenilen bir davranıştır. Kişi
herhangi bir şeye öfkelendiğinde, öfkesini öğrendiği
şekilde dışa vurur.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
ÖFKE YÖNETİMİ
Öfke, bireylerin kişilerarası iletişimini etkileyebilen bir
duygudur, bu nedenle bireylerin kendi öfke
durumlarını tanıyabilmeleri ve öfkelerini kontrol
edebilmeleri önemlidir.
2006 yılında yapılan bir araştırmada, öfke yönetimi
becerileri programının ergenlerin öfke ve saldırganlık
düzeylerini azalttığı sonucu bulunmuştur.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
ÖFKE
Öfkelendiğimizde 4 boyut birbiriyle ilişkili ve
eşzamanlı olarak aktif olur. Bu boyutlar:
•Duygusal,
•İletişimsel,
•Davranışsal,
•Bilişsel.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
ÖFKE KONTROL YÖNTEMLERİ :
DUYGUSAL BOYUTTAKİ YÖNTEMLER:
• Öfke durumunda vücudun nasıl tepkiler verdiğini
keşfetmek (Kalp, kan, tansiyon, nefes, dikkat, kas)
• Alternatif uyarılma
• Uyarılmanın yönünü değiştirmek
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
RAHATLAMA:
Nefes Egzersizleri:
-Burundan yavaşça bir nefes al (4 sn kadar)
-Nefesini 1-2 saniye boyunca tut
-Ağzından yavaşça nefesi ver (yaklaşık 4 saniyede)
-Yeni nefesi almadan önce 2-3 saniye bekle (ergenlerde
5 saniye)
-En az 5 kez tekrarla
*Her gün düzenli uygulanmalı.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
• Küçük çocuklarda nefes egzersizi:
-Baloncuk üfleme
• Ergenlerde
-Karın nefesi:
1. 4 saniye boyunca yavaşça burundan nefes al
2. Sanki karnında bir balon şişiriyormuş gibi, nefesi alırken karnın
şişsin
3. 2 saniye bekle, ve yavaşça ağzından nefesi ver, balonun
havasını boşaltır gibi karnın insin.
4. 2 saniye bekle ve tekrarla.
(Vücudun üst kısmı yani omuz ve göğüs rahat ve hareketsiz olmalı)
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
İletişimsel Boyuttakİ Yöntemler:
Öfkeyi kontrol etmek için yaşama geçirilmesi gereken
bazı iletişim teknikleri vardır. Bunlar;
- Atılganlık/Girişkenlik
- Dinleme
- Tartışma
- Eleştirme
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
DavranIşsal Boyuttaki Yöntemler
Saldırgan davranışları önlemek için bazı adımlar;
• kendi öfke davranışını öğrenme,
• uygun öfke ifade etme biçimi oluşturma,
• uygun olmayan davranışı uygun olanla değiştirme,
• öfkelenmeye yol açan sebepleri, davranışları ve
davranışların sonuçlarını gözden geçirme ve yeniden
değerlendirme.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Bilişsel Boyuttaki Yöntemler
Öfke durumunda genellikle düşünceler gerçeği
yansıtmıyor olabilir. Olay, birey tarafından abartılmış ve
çarpıtılmış bir şekilde algılanır. Bu tür düşünceleri fark
edip, yerine daha gerçekçi olanları yerleştirmek
gerekmektedir.
Öfkeye neden olan durumlara değişik açıklamalar
getirme ve farklı bakış açıları düşünme, bireyi bu
durumlarda daha doğru tepkiler vermeye
yönlendirebilir.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Bilişsel davranIŞÇI YAKLAŞIM
Kişinin duygu durumunu ve davranışını etkileyen
düşüncelerdir.
Insanlar düşüncelerini daha gerçekçi bir yolla
değerlendirmeyi öğrendiklerinde, duygu durumlarında
ve davranışlarında iyileşme yaşanır.
Altta yatan işlevsiz inançların değiştirilmesi ile daha
dayanıklı değişiklikler oluşturulur.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Bilişsel davranışçı yaklaşım: DuygularIN
OLUŞUMU
Bilşsel Terapinin temeli
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Olayların kişiye özgü yorumu, o kişinin ne hissettiğini ve
nasıl davrandığını belirler; bu sebeple kişi,
yorumlamasını değiştirdiğinde çok farklı duygulara
sahip olabilir.
• Düşünce ve duygular ayrı olgulardır.
• Düşünceler, duyguları ve de davranışları oluştururlar.
Duyguları engelleyemez, tartışamayız; bu duygulara yol
açan düşüncelere karşı çıkıp tartışabiliriz.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
“Köpek bana bakıyor.
Dost canlısı görünüyor.
Benimle oynamak istediğinden
eminim.”  DUYGU???
“Köpek gözlerini dikmiş
bana bakıyor. Huysuz görünüyor.
Benim üstüme atlayacak, beni
ısıracak!”  DUYGU??
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
• Düşüncelere odaklanmak
• Öfkeye yol açan düşünceleri belirlemek.
• Öfkeli düşünceleri sınamak; gerçekliğini araştırmak (diğer olası
gerçekler).
Örn.
OLAY: Sıra arkadaşım tenefüste benimle kantine gelmek yerine
kitap okuyor.
DÜŞÜNCE: Benim duygularımı umursamıyor  DUYGU?
DÜŞÜNCE: Bana kızgın olduğu için benden uzak duruyor >DUYGU?
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
DÜŞÜNCE DEĞİŞİMİ:
1. Adım: Düşünceler hakkında bilgi
vermek:
Düşünceler, sesli olarak konuşmadan, kendimize
söylediğimiz kelimelerdir.
Düşüncelerimiz kişiye özeldir.
Kişiler aynı durumla ilgili farklı düşüncelere sahip
olabilirler.
Küçük çocuklar, duygu ve düşünceleri ayırd etmekte
zorlanabilir. (Aklından, kalbinden. )
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
2. Adım: Öfke duygusuna yol açan düşüncelerini
tanımlamasına yardımcı olmak:
- “Dur ve dikkatini ver” anlamına gelen,
görsel bir hatırlatıcı kullanılabilir.
- Sorularla, çocuğun kendisinin “öfkeli”
düşüncelerini belirlemesine yardımcı olunabilir: “Seni öfkeli hissettiren nedir?”
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
3. Adım: Ne düşündüğümüzün nasıl
hissettiğimizi etkilediğini öğretmek:
Ne düşündüğümüz ne hissettiğimizi etkiler, kontrol eder.
Örn. Haksızlığa uğradığımızı düşünürsek, öfkeleniriz.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
4. Adım: İşlevsiz düşünceleri, işlevsel
düşüncelerle değiştirmek:
İşlevsel düşünce  sakin, rahat, mutlu, ve cesur
İşlevsiz düşünceler  endişeli, öfkeli, üzgün
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
5. Adım: PLAN:
-Öfkenin belirtilerine dikkat etmek
-Öfke düşüncelerine dikkat etmek
-Diğer işlevsel düşünceler hakkında düşünmek
-Bir sonraki sefer için plan yapmak.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
ÖZET olarak,
Bireyin,
• öfkesini fark ederek tanıması,
• olumlu bir biçimde ifade etmekten korkmayarak,
• Öfkesini sağlıklı bir biçimde yaşaması gerekmektedir.
Çocuk ve ergenlere öfke duygusunu sağduyulu bir
biçimde nasıl yaşayabileceğinin öğretilmesi önemlidir.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
TEŞEKKÜRLER…
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
REFERANSLAR
Adana, F., Arslantaş, Ergenlikte Öfke ve Öfkenin Yönetiminde Okul
Hemşiresinin Rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi
Dergisi 2011, 12 (1): 57-62
Cenkseven F. Öfke yönetimi becerileri programının ergenlerin
öfke ve saldırganlık düzeylerine etkisi. Eğitim Bilimleri ve
Uygulama Dergisi 2003;2(4):153-67.
Gürkaynak İ. Sosyo-ekonomik düzey ve çocuk. 1. Baskı:
Kelaynak Yayınevi ve Matbaası, Ankara,1976.
Kassinove H, Tafrate RC. Anger management: The complete
treatment guidebook for practitioners. Third edition, Impact
Publishers Inc, California, 2003:1-27.
Kökdemir H. Öfke ve öfke kontrolü. Pivolka 2004;3(12):7-10.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Öğülmüş S. Okullarda şiddet ve saldırganlık. Araştırma Raporu, Ankara
Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, 1995.
Puskar K, Ren D, Bernardo LM, Haley T, Stark KH. Anger correlated wıth
psychosocıal varıables ın rural youth. .Issues Compr Pediatr Nurs
2008;31:71-87
Uluğtekin S. Çocuk yetiştirme yöntemleri açısından ana baba çocuk
ilişkileri, ana baba davranışları ile çocuğun saldırganlık ve bağımlılık
eğilimi arasındaki ilişkinin araştırılması. Doktora Tezi, Ankara: Ankara
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1977.
Wilde J. Öfke sorunu yaşayan çocuklara yönelik uygulamalar. Çev: A.
Özmen, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2006;
39 (1):135-144
Yavuzer H. Çocuk ve suç. 1. Baskı: Remzi Kitapevi, İstanbul, 1996.
Uzm. Klinik Psikolog EDA ERGÜR
BİLGEN TERAPİ ENSTİTÜSÜ
Download